3. vartmagatarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ വര്ത്മഗതരോഗവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

പൃഥഗ്ദോഷാഃ സമസ്താ വാ യദാ വര്ത്മവ്യപാശ്രയാഃ | സിരാ വ്യാപ്യാവതിഷ്ഠന്തേ വര്ത്മസ്വധികമൂര്ച്ഛിതാഃ ||൩|| വിവര്ധ്യ മാംസം രക്തം ച തദാ വര്ത്മവ്യപാശ്രയാന് | വികാരാഞ്ജനയന്ത്യാശു നാമതസ്താന്നിബോധത ||൪||

Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 9

ഉത്സങ്ഗിന്യഥ കുമ്ഭീകാ പോഥക്യോ വര്ത്മശര്കരാ | തഥാऽര്ശോവര്ത്മ ശുഷ്കാര്ശസ്തഥൈവാഞ്ജനനാമികാ ||൫|| ബഹലം വര്ത്മ യച്ചാപി വ്യാധിര്വര്ത്മാവബന്ധകഃ | ക്ലിഷ്ടകര്ദമവര്ത്മാഖ്യൌ ശ്യാവവര്ത്മ തഥൈവ ച ||൬|| പ്രക്ലിന്നമപരിക്ലിന്നം വര്ത്മ വാതഹതം തു യത് | അര്ബുദം നിമിഷശ്ചാപി ശോണിതാര്ശശ്ച യത് സ്മൃതമ് ||൭|| ലഗണോ ബിശനാമാ ച പക്ഷ്മകോപസ്തഥൈവ ച | ഏകവിംശതിരിത്യേതേ വികാരാ വര്ത്മസംശ്രയാഃ ||൮|| നാമഭിസ്തേ സമുദ്ദിഷ്ടാ... |൯|

Adhikarana 4 (9) · Śloka 10

...ലക്ഷണൈസ്താന് പ്രചക്ഷ്മഹേ | അഭ്യന്തരമുഖീ ബാഹ്യോത്സങ്ഗേऽധോ വര്ത്മനശ്ച യാ ||൯|| വിജ്ഞേയോത്സങ്ഗിനീ നാമ തദ്രൂപപിഡകാചിതാ |൧൦|

Adhikarana 5 (10) · Śloka 11

കുമ്ഭീകബീജപ്രതിമാഃ പിഡകാ യാസ്തു വര്ത്മജാഃ ||൧൦|| ആധ്മാപയന്തി ഭിന്നാ യാഃ കുമ്ഭീകപിഡകാസ്തു താഃ |൧൧|

Adhikarana 6 (11) · Śloka 11

സ്രാവിണ്യഃ കണ്ഡുരാ ഗുര്വ്യോ രക്തസര്ഷപസന്നിഭാഃ | പിഡകാശ്ച രുജാവത്യഃ പോഥക്യ ഇതി സഞ്ജ്ഞിതാഃ ||൧൧||

Adhikarana 7 (12) · Śloka 12

പിഡകാഭിഃ സുസൂക്ഷ്മാഭിര്ഘനാഭിരഭിസംവൃതാ | പിഡകാ യാ ഖരാ സ്ഥൂലാ സാ ജ്ഞേയാ വര്ത്മശര്കരാ ||൧൨||

Adhikarana 8 (13) · Śloka 13

ഏര്വാരുബീജപ്രതിമാഃ പിഡകാ മന്ദവേദനാഃ | സൂക്ഷ്മാഃ ഖരാശ്ച വര്ത്മസ്ഥാസ്തദര്ശോവര്ത്മ കീര്ത്യതേ ||൧൩||

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

ദീര്ഘോऽങ്കുരഃ ഖരഃ സ്തബ്ധോ ദാരുണോ വര്ത്മസമ്ഭവഃ | വ്യാധിരേഷ സമാഖ്യാതഃ ശുഷ്കാര്ശ ഇതി സഞ്ജ്ഞിതഃ ||൧൪||

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

ദാഹതോദവതീ താമ്രാ പിഡകാ വര്ത്മസമ്ഭവാ | മൃദ്വീ മന്ദരുജാ സൂക്ഷ്മാ ജ്ഞേയാ സാऽഞ്ജനനാമികാ ||൧൫||

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

വര്ത്മോപചീയതേ യസ്യ പിഡകാഭിഃ സമന്തതഃ | സവര്ണാഭിഃ സമാഭിശ്ച വിദ്യാദ്ബഹലവര്ത്മ തത് ||൧൬||

Adhikarana 12 (17) · Śloka 17

കണ്ഡൂമതാऽല്പതോദേന വര്ത്മശോഫേന യോ നരഃ | ന സമം ഛാദയേദക്ഷി ഭവേദ്ബന്ധഃ സ വര്ത്മനഃ ||൧൭||

Adhikarana 13 (18) · Śloka 18

മൃദല്പവേദനം താമ്രം യദ്വര്ത്മ സമമേവ ച | അകസ്മാച്ച ഭവേദ്രക്തം ക്ലിഷ്ടവര്ത്മ തദാദിശേത് ||൧൮||

Adhikarana 14 (19) · Śloka 19

ക്ലിഷ്ടം പുനഃ പിത്തയുതം വിദഹേച്ഛോണിതം യദാ | തദാ ക്ലിന്നത്വമാപന്നമുച്യതേ വര്ത്മകര്ദമഃ ||൧൯||

Adhikarana 15 (20) · Śloka 20

യദ്വര്ത്മ ബാഹ്യതോऽന്തശ്ച ശ്യാവം ശൂനം സവേദനമ് | ദാഹകണ്ഡൂപരിക്ലേദി ശ്യാവവര്ത്മേതി തന്മതമ് ||൨൦||

Adhikarana 16 (21) · Śloka 21

അരുജം ബാഹ്യതഃ ശൂനമന്തഃ ക്ലിന്നം സ്രവത്യപി | കണ്ഡൂനിസ്തോദഭൂയിഷ്ഠം ക്ലിന്നവര്ത്മ തദുച്യതേ ||൨൧||

Adhikarana 17 (22) · Śloka 22

യസ്യ ധൌതാനി ധൌതാനി സമ്ബധ്യന്തേ പുനഃ പുനഃ | വര്ത്മാന്യപരിപക്വാനി വിദ്യാദക്ലിന്നവര്ത്മ തത് ||൨൨||

Adhikarana 18 (23) · Śloka 23

വിമുക്തസന്ധി നിശ്ചേഷ്ടം വര്ത്മ യസ്യ ന മീല്യതേ | ഏതദ്വാതഹതം വിദ്യാത് സരുജം യദി വാऽരുജമ് ||൨൩||

Adhikarana 19 (24) · Śloka 24

വര്ത്മാന്തരസ്ഥം വിഷമം ഗ്രന്ഥിഭൂതമവേദനമ് | വിജ്ഞേയമര്ബുദം പുംസാം സരക്തമവലമ്ബിതമ് ||൨൪||

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

നിമേഷണീഃ സിരാ വായുഃ പ്രവിഷ്ടോ വര്ത്മസംശ്രയാഃ | ചാലയത്യതി വര്ത്മാനി നിമേഷഃ സ ഗദോ മതഃ ||൨൫||

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

ഛിന്നാശ്ഛിന്നാ വിവര്ധന്തേ വര്ത്മസ്ഥാ മൃദവോऽങ്കുരാഃ | ദാഹകണ്ഡൂരുജോപേതാസ്തേऽര്ശഃ ശോണിതസമ്ഭവാഃ ||൨൬||

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

അപാകഃ കഠിനഃ സ്ഥൂലോ ഗ്രന്ഥിര്വര്ത്മഭവോऽരുജഃ | സകണ്ഡൂഃ പിച്ഛിലഃ കോലപ്രമാണോ ലഗണസ്തു സഃ ||൨൭||

Adhikarana 23 (28) · Śloka 28

ശൂനം യദ്വര്ത്മ ബഹുഭിഃ സൂക്ഷ്മൈശ്ഛിദ്രൈഃ സമന്വിതമ് | ബിസമന്തര്ജല ഇവ ബിസവര്ത്മേതി തന്മതമ് ||൨൮||

Adhikarana 24 (29-30) · Śloka 30

ദോഷാഃ പക്ഷ്മാശയഗതാസ്തീക്ഷ്ണാഗ്രാണി ഖരാണി ച | നിര്വര്തയന്തി പക്ഷ്മാണി തൈര്ഘുഷ്ടം ചാക്ഷി ദൂയതേ ||൨൯|| ഉദ്ധൃതൈരുദ്ധൃതൈഃ ശാന്തിഃ പക്ഷ്മഭിശ്ചോപജായതേ | വാതാതപാനലദ്വേഷീ പക്ഷ്മകോപഃ സ ഉച്യതേ ||൩൦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ വര്ത്മഗതരോഗവിജ്ഞാനീയോ നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ ||൩||