9. vātābhiṣyandapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

ಚಿಕಿತ್ಸಿತಪ್ರವಿಭಾಗೀಯಾನನ್ತರಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನಯನಾಮಯಾನಾಮಭಿಷ್ಯನ್ದಮೂಲತ್ವಾತ್, ತತ್ರಾಪಿ ಪಿತ್ತಾದೀನಾಂ ವಾತಸ್ಯೈವಾವರಣತ್ವೇನ ನಿದಾನಭೂತತ್ವಾದಾದೌ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯತ ಆಹ- ಅಥಾತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರಾದಿಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ, ತೇನ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾದಿಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ; ಪ್ರತಿಷೇಧಃ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ; ಏವಂ ಪಿತ್ತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧಾದಿಷ್ವಾದಿಶಬ್ದೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ||೧-೨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5

ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧೌ ಸ್ಯನ್ದಾಧೀಮನ್ಥಪೀಡಿತೌ | ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೇಣ ಯೋಜಯೇತ್ ||೩|| ಸಮ್ಪಾದಯೇದ್ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚಿತೌ | ತರ್ಪಣೈಃ ಪುಟಪಾಕೈಶ್ಚ ಧೂಮೈರಾಶ್ಚ್ಯೋತನೈಸ್ತಥಾ ||೪|| ನಸ್ಯಸ್ನೇಹಪರೀಷೇಕೈಃ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಭಿರೇವ ಚ |೫|

ತತ್ರ ಸಿರಾವ್ಯಧಸಾಧ್ಯೇಷು ಪಞ್ಚದಶಸ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥೌ ಪಠಿತೌ, ಸಿರಾವ್ಯಧಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಚಾಕ್ಷಿರೋಗಾಣಾಂ ಶೋಣಿತಮೂಲತ್ವಾನ್ಮೂಲೋಚ್ಛೇದಾರ್ಥಂ ಪೂರ್ವಂ ದೂಷ್ಯನಿರ್ಹರಣಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪುರಾಣೇತ್ಯಾದಿ| ಪುರಾಣಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಂವತ್ಸರೋಷಿತಂ ಘೃತಮ್; ಅನ್ಯೇ ದಶವರ್ಷಸ್ಥಿತಂ ಘೃತಂ ಪುರಾಣಂ ಕಥಯನ್ತಿ| ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ದೃಷ್ಟೇಃ ಸಮೀಪಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಮಲ್ಪಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್, ದೃಷ್ಟಿರಸ್ವೇದ್ಯಾ| ಯಥಾನ್ಯಾಯಮಿತಿ ಪದಂ ಸ್ನೇಹಪಾನಸಿರಾಮೋಕ್ಷಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಯೋಜಯೇತ್| ತೇನ ಸ್ನೇಹೋಪಯೌಗಿಕೋಕ್ತೋ ವಿಧಿಃ ‘ಪ್ರಾಕ್ ಪಾಚಿತಾಮದೋಷಾಯ’ ಇತ್ಯಾದಿಕೋಽವಧಾರಣೀಯಃ| ತೇನಾತ್ರಾಪಿ ದೋಷವ್ಯಾಧಿನಿರಾಮತಾಯಾಮೇವ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಾದಯೋ ವಿಧೇಯಾಃ| ತಥಾ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಂ,- “ಸ್ವೇದಃ ಪ್ರಲೇಪಸ್ತಿಕ್ತಾನ್ನಂ ಧೂಮೋ ದಿನಚತುಷ್ಟಯಮ್| ಲಙ್ಘನಂ ಚಾಕ್ಷಿರೋಗಾಣಾಮಾಮಾನಾಂ ಪಾಚನಾನಿ ಷಟ್|| ಅಞ್ಜನಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಾನಂ ಕಷಾಯಂ ಗುರುಭೋಜನಮ್| ನೇತ್ರರೋಗೇಷು ಸಾಮೇಷು ಸ್ನಾನಂ ಚ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್”- ಇತಿ| ವಿದೇಹೇಽಪಿ,- “ಪ್ರಾಗೇವಾಕ್ಷ್ಯಾಮಯೇ ಭಕ್ತಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಮಗುರು ಸ್ಮೃತಮ್| ಉಪವಾಸಸ್ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ಸ್ಯಾನ್ನಕ್ತಂ ವಾಽಪ್ಯಶನಂ ಹಿತಮ್|| ತತಶ್ಚತುರ್ಥೇ ದಿವಸೇ ವ್ಯಾಧೌ ಸಞ್ಜಾತಲಕ್ಷಣೇ| ಯಥೋಕ್ತಾಸ್ತು ಕ್ರಿಯಾಃ ಕಾರ್ಯಾ ನಸ್ಯಸೇಕಾಞ್ಜನಾದಿಕಾಃ”- ಇತಿ| ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೇಣೇತ್ಯತ್ರ ಸಿರಾ ಉಪನಾಸಿಕಾ ಲಾಲಾಟ್ಯಾ ವಾ ಆಪಾಙ್ಗ್ಯಾ ವಾ| ದೂಷ್ಯಹರಣಂ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಸಮ್ಪಾದಯೇದಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮ್ಪಾದಯೇತ್ ಯೋಜಯೇತ್| ಬಸ್ತಿಭಿಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಭಿರ್ನಿರೂಹೈರ್ವಾ| ಸಮ್ಯಗಿತಿ ಹೀನಮಿಥ್ಯಾತಿಯೋಗರಹಿತೈಃ| ಸ್ನೇಹವಿರೇಚಿತಾವಿತಿ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ತು ಪಿತ್ತಸ್ಯಾನುಗತೇ ಪಿತ್ತಾಸೃಗನುಗತೇ ವಾ ವಾಯೌ ಬಲವತೋ ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ಚೇತಿ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯಾಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ಚ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಾನಗತೋ ಮಲಾವೃತಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರೋ ವಾ ಬಸ್ತಿಭಿರೇವಾವಜೇತವ್ಯಃ| ಬಸ್ತಿರಪಿ ಮಲಾವೃತೇ ವಾತೇ ನೈರೂಹಿಕಃ, ಧಾತುಕ್ಷಯಜೇ ಸ್ನೈಹಿಕಃ| ಸಮ್ಯಕ್ಶಬ್ದೋ ಬಸ್ತ್ಯಾದಿಷು ಶಿರೋಬಸ್ತ್ಯನ್ತೇಷು ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತರ್ಪಣಾದಿವಿಧಾನಂ ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ| ತತ್ರ ಸೇಕಃ ಸುಖೋಷ್ಣಃ, ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಂ ಚ ಶೀತಮೇವ||೩-೪||-

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7

ವಾತಘ್ನಾನೂಪಜಲಜಮಾಂಸಾಮ್ಲಕ್ವಾಥಸೇಚನೈಃ ||೫|| ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚತುರ್ಭಿರುಷ್ಣೈಶ್ಚ ತತ್ಪೀತಾಮ್ಬರಧಾರಣೈಃ | ಪಯೋಭಿರ್ವೇಸವಾರೈಶ್ಚ ಸಾಲ್ವಣೈಃ ಪಾಯಸೈಸ್ತಥಾ ||೬|| ಭಿಷಕ್ ಸಮ್ಪಾದಯೇದೇತಾವುಪನಾಹೈಶ್ಚ ಪೂಜಿತೈಃ |೭|

ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವೇತ್ಯುಕ್ತಂ, ತತ್ರ ದ್ರವಾದಿಸ್ವೇದಾನುಪಪಾದಯನ್ನಾಹ- ವಾತಘ್ನೇತ್ಯಾದಿ| ವಾತಘ್ನಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ| ಉಷ್ಣೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ| ಉಷ್ಣೈರಿತಿ ಪದಂ ವಾತಘ್ನಾದಿಭಿಃ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತತ್ಪೀತಾಮ್ಬರಧಾರಣೈರಿತಿ ಚತುಃಸ್ನೇಹಮಿತವಸ್ತ್ರಧಾರಣೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಾಲ್ವಣೈರಿತಿ ಸಾಲ್ವಣಸ್ಯೈಕತ್ವಾತ್ ಕಥಂ ಬಹುವಚನಂ? ಸತ್ಯಂ, ಯೌಗಿಕೈರನ್ಯೈರಪಿ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸ್ವೇದಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ಬೋಧನಾರ್ಥಂ ಬಹುವಚನಂ, ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೇಣ ಯೋಜಯೇದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್||೫-೬||-

Adhikarana 4 (7) · Śloka 8

ಗ್ರಾಮ್ಯಾನೂಪೌದಕರಸೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಫಲರಸಾನ್ವಿತೈಃ ||೭|| ಸುಸಂಸ್ಕೃತೈಃ ಪಯೋಭಿಶ್ಚ ತಯೋರಾಹಾರ ಇಷ್ಯತೇ |೮|

ನ ಚಾಭುಕ್ತವತಃ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹಾರಮಾಹ- ಗ್ರಾಮ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಫಲರಸಾನ್ವಿತೈರಿತಿ ದಾಡಿಮಾಮಲಕರಸಸಂಯುಕ್ತೈಃ| ಸುಸಂಸ್ಕೃತೈಃ ಪಯೋಭಿರಿತಿ ಶತಾವರೀಶೃಙ್ಗವೇರಪ್ರಭೃತಿದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಯೋಃ ಸ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥಯೋಃ||೭||-

Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10

ತಥಾ ಚೋಪರಿ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಂ(ನೇ)ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೮|| ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಸಂಸಿದ್ಧಂ ಕೇವಲಂ ಜೀರ್ಣಮೇವ ವಾ | ಸಿದ್ಧಂ ವಾತಹರೈಃ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಥಮೇನ ಗಣೇನ ವಾ ||೯|| ಸ್ನೇಹಾಸ್ತೈಲಾದ್ವಿನಾ ಸಿದ್ಧಾ ವಾತಘ್ನೈಸ್ತರ್ಪಣೇ ಹಿತಾಃ |೧೦|

ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾವಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಚ ಘೃತಸ್ಯಾವಚಾರಣಕಾಲಂ ನಿಯಮಯನ್ನಾಹ- ತಥೇತ್ಯಾದಿ| ಕೇವಲಮ್ ಅಸಂಸ್ಕೃತಮ್| ವಾತಹರೈಃ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದಿಭಿಃ| ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಾತಹರೈರಿತ್ಯಾಹ| ಉಪರಿ ಪಾನಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಶೇಷಃ| ಪ್ರಥಮೇನ ಗಣೇನ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿನಾ| ಗಯದಾಸಾಚಾರ್ಯಸ್ತು ಸರ್ವತ್ರಾಪಿ ಘೃತಂ ಮನ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚ ತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್- “ತ್ರಿಫಲಾಘೃತಂ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ, ವಾತಹರದೇವದಾರ್ವಾದಿಸಿದ್ಧಂ ತು ದೋಷಪ್ರತ್ಯನೀಕಂ, ವಾತಸ್ಯೈವ ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ಸತಿ ವಿದಾರಿಗನ್ಧಾದಿಸಿದ್ಧಂ”; ಈದೃಶೇ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನೇ ‘ಸಿದ್ಧಂ ವಾತಹರೈರ್ವಾಽಪಿ ಪ್ರಥಮೇನ ಗಣೇನ ವಾ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ||೮-೯||-

Adhikarana 6 (10) · Śloka 11

ಸ್ನೈಹಿಕಃ ಪುಟಪಾಕಶ್ಚ ಧೂಮೋ ನಸ್ಯಂ ಚ ತದ್ವಿಧಮ್ ||೧೦|| ನಸ್ಯಾದಿಷು ಸ್ಥಿರಾಕ್ಷೀರಮಧುರೈಸ್ತೈಲಮಿಷ್ಯತೇ |೧೧|

ಪೂರ್ವಂ ತರ್ಪಣೈರಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ತತ್ರ ತರ್ಪಣದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ- ಸ್ನೈಹಿಕ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ನೈಹಿಕಃ ಪುಟಪಾಕಃ ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ| ತದ್ವಿಧಂ ಸ್ನೈಹಿಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦||-

Adhikarana 7 (11) · Śloka 12

ಏರಣ್ಡಪಲ್ಲವೇ ಮೂಲೇ ತ್ವಚಿ ವಾಽಽಜಂ ಪಯಃ ಶೃತಮ್ ||೧೧|| ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಶ್ಚ ಮೂಲೇಷು ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಸೇಚನೇ ಹಿತಮ್ |೧೨|

ಆನ್ತರಮುಪಕ್ರಮಮಭಿಧಾಯ ಬಾಹ್ಯಮಾಹ- ಏರಣ್ಡೇತ್ಯಾದಿ| ಸೇಚನೇ ಇತ್ಯತ್ರ ಚಕಾರೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ; ತೇನ ನ ಕೇವಲಂ ಸೇಕೇ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನೇ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಸೇಕೇ ಸುಖೋಷ್ಣಂ, ಆಶ್ಚ್ಯೋತನೇ ಚ ಶೀತಮೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧||-

Adhikarana 8 (12) · Śloka 13

ಸೈನ್ಧವೋದೀಚ್ಯಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ ಶೃತಂ ಪಯಃ ||೧೨|| ಹಿತಮರ್ಧೋದಕಂ ಸೇಕೇ ತಥಾಽಽಶ್ಚ್ಯೋತನಮೇವ ಚ |೧೩|

ಸೈನ್ಧವೇತ್ಯಾದಿ| ಅರ್ಧೋದಕಮಿತಿ ಅರ್ಧಮುದಕಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷೀರೇ ತತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಸೇಕೇ ಹಿತಂ ತಥಾ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನೇ ಚ; ನ ಪುನಃ ಪಾನಾದೌ| ಸೈನ್ಧವಾದಿಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಕ್ಷೀರಾದಷ್ಟಮಾಂಶಮೇವ||೧೨||-

Adhikarana 9 (13) · Śloka 14

ಹೀಬೇರವಕ್ರಮಞ್ಜಿಷ್ಠೋದುಮ್ಬರತ್ವಕ್ಷು ಸಾಧಿತಮ್ ||೧೩|| ಸಾಮ್ಭಶ್ಛಾಗಂ ಪಯೋ ವಾಽಪಿ ಶೂಲಾಶ್ಚ್ಯೋತನಮುತ್ತಮಮ್ |೧೪|

ಹ್ರೀಬೇರೇತ್ಯಾದಿ| ಹ್ರೀಬೇರಂ ವಾಲಕಮ್| ವಕ್ರಂ ತಗರಮ್| ಸಾಮ್ಭ ಇತಿ ಚತುರ್ಗುಣೋದಕಂ, ಅರ್ಧೋದಕಮಿತಿ ಕೇಚಿತ್| ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಮ್ ಅಕ್ಷಿಪೂರಣಮ್||೧೩||-

Adhikarana 10 (14) · Śloka 15

ಮಧುಕಂ ರಜನೀಂ ಪಥ್ಯಾಂ ದೇವದಾರುಂ ಚ ಪೇಷಯೇತ್ ||೧೪|| ಆಜೇನ ಪಯಸಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಭಿಷ್ಯನ್ದೇ ತದಞ್ಜನಮ್ |೧೫|

ಮಧುಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇಚಿದಮುಂ ಪಾಠಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೧೪||-

Adhikarana 11 (15) · Śloka 16

ಗೈರಿಕಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ನಾಗರಂ ಚ ಯಥೋತ್ತರಮ್ ||೧೫|| ದ್ವಿಗುಣಂ ಪಿಷ್ಟಮದ್ಭಿಸ್ತು ಗುಟಿಕಾಞ್ಜನಮಿಷ್ಯತೇ |೧೬|

ಗೈರಿಕಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯಥೋತ್ತರಂ ದ್ವಿಗುಣಮಿತಿ ಗೈರಿಕಾದ್ದ್ವಿಗುಣಂ ಸೈನ್ಧವಂ, ಸೈನ್ಧವಾದ್ದ್ವಿಗುಣಾ ಕೃಷ್ಣಾ, ತತೋಽಪಿ ದ್ವಿಗುಣಂ ನಾಗರಮ್| ಗುಟಿಕಾಞ್ಜನಮಿಷ್ಯತೇ ಇತಿ ಸ್ನೈಹಿಕಪುಟಪಾಕಾದಿಜನಿತಕಫಾನುಬನ್ಧಸ್ಯ ಗುಟಿಕಾಞ್ಜನಮ್| ಕೇಚಿದತ್ರಾಪ್ಯಾಜೇನ ಪಯಸೇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ನನ್ತಿ; ತೇನಾಜಪಯಸಾ ಪಿಷ್ಟಮದ್ಭಿರ್ವಾ| ‘ನಾಗರಂ ಚ ಯಥೋತ್ತರಂ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಗೋದನ್ತಂ ಚ ಯಥೋತ್ತರಂ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ಸ ಚ ಪಾಠೋ ಜೇಜ್ಜಟಾಚಾರ್ಯೇಣ ದೂಷಿತಃ||೧೫||-

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

ಸ್ನೇಹಾಞ್ಜನಂ ಹಿತಂ ಚಾತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ತದ್ಯಥಾವಿಧಿ ||೧೬||

ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿ| ಯಥಾವಿಧೀತಿ ವಿಧಿಮನತಿಕ್ರಮ್ಯ , ಏತೇನಾಪತರ್ಪಣಸಿರಾವ್ಯಧಕುಪಿತವಾತೇಽಭಿಷ್ಯನ್ದೇ ಸ್ನೇಹಾಞ್ಜನಂ ಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರೈಕೇ ‘ತಾಮ್ರಪಾತ್ರಸ್ಥಿತಂ ಮಾಸಂ ಸರ್ಪಿಃಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಂ’ ಇತಿ ಸ್ನೇಹಾಞ್ಜನಮಾಹುಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ವಸಾ ಚಾನೂಪಜಲಜಾ ಸೈನ್ಧವೇನ ಸಮಾಯುತಾ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಸ್ನೇಹಾಞ್ಜನಂ ಕಥಯನ್ತಿ||೧೬||

Adhikarana 13 (17) · Śloka 17

ರೋಗೋ ಯಶ್ಚಾನ್ಯತೋವಾತೋ ಯಶ್ಚ ಮಾರುತಪರ್ಯಯಃ | ಅನೇನೈವ ವಿಧಾನೇನ ಭಿಷಕ್ ತಾವಪಿ ಸಾಧಯೇತ್ ||೧೭||

ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಕ್ರಿಯಾಮನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ವಾತಜೇಽಕ್ಷಿರೋಗೇಽತಿದಿಶನ್ನಾಹ- ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿ||೧೭||

Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 20

ಪೂರ್ವಭಕ್ತಂ ಹಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಂ ವಾಽಪ್ಯಥ ಭೋಜನೇ | ವೃಕ್ಷಾದನ್ಯಾಂ ಕಪಿತ್ಥೇ ಚ ಪಞ್ಚಮೂಲೇ ಮಹತ್ಯಪಿ ||೧೮|| ಸಕ್ಷೀರಂ ಕರ್ಕಟರಸೇ ಸಿದ್ಧಂ ಚಾತ್ರ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್ | ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಹಿತಮತ್ರಾಹುಃ ಪತ್ತೂರಾರ್ತಗಲಗ್ನಿಕೈಃ ||೧೯|| ಸಕ್ಷೀರಂ ಮೇಷಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ವೀರತರೇಣ ವಾ |೨೦|

ಅನ್ಯತೋವಾತಮಾರುತಪರ್ಯಯಯೋಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಭಿಧಾಯ ವಿಶೇಷಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಪೂರ್ವಭಕ್ತಮಿತ್ಯಾದಿ| ತದೇವ ಘೃತಮಾಹ- ವೃಕ್ಷಾದನ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಬನ್ದಾಕಃ, ವೃಕ್ಷಕಲಮ್ಬುಕೇತ್ಯನ್ಯೇ| ವೃಕ್ಷಾದನ್ಯಾದೀನಾಂ ಸಪ್ತದ್ರವ್ಯಾಣಾಮತ್ರ ಕಷಾಯಃ| ಅಗರ್ಭಂ ಘೃತಮಿದಮ್| ಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪತ್ತೂರಃ ಸಿತಿವಾರಃ, ‘ಸಿರಿವಾಲೀ’ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ| ಆರ್ತಗಲಃ ಕಣ್ಟಕಫಲೋ ಜಲಮುಕ್ತದೇಶಜಃ, ‘ಕಕುಭ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಅಗ್ನಿಕಃ ಅಜಮೋದಾ| ಪತ್ತೂರಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯೇ ಕ್ಷೀರೇ ಚ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀಕ್ವಾಥೇ ವಾ ಸಕ್ಷೀರೇ ಸಾಧಿತಮ್| ವೀರತರಃ ಶರಃ ವೇಲ್ಲನ್ತರೋ ವಾ, ತಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇ ವಾ ಸಕ್ಷೀರೇ ಸಾಧಿತಂ ಸರ್ಪಿರನ್ಯತೋವಾತಮಾರುತಪರ್ಯಯಯೋರ್ಹಿತಮ್| ಇದಮಪಿ ಘೃತತ್ರಯಮಗರ್ಭಮ್||೧೮-೧೯||-

Adhikarana 15 (20-24) · Śloka 24

ಸೈನ್ಧವಂ ದಾರು ಶುಣ್ಠೀ ಚ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೋ ಘೃತಮ್ ||೨೦|| ಸ್ತನ್ಯೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಶುಷ್ಕಪಾಕೇ ತದಞ್ಜನಮ್ | ಪೂಜಿತಂ ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚಾತ್ರ ಪಾನಮಕ್ಷ್ಣೋಶ್ಚ ತರ್ಪಣಮ್ ||೨೧|| ಘೃತೇನ ಜೀವನೀಯೇನ ನಸ್ಯಂ ತೈಲೇನ ಚಾಣುನಾ | ಪರಿಷೇಕೇ ಹಿತಂ ಚಾತ್ರ ಪಯಃ ಶೀತಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್ ||೨೨|| ರಜನೀದಾರುಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸೈನ್ಧವೇನ ಸಮಾಯುತಮ್ | ಸರ್ಪಿರ್ಯುತಂ ಸ್ತನ್ಯಘೃಷ್ಟಮಞ್ಜನಂ ವಾ ಮಹೌಷಧಮ್ ||೨೩|| ವಸಾ ವಾಽಽನೂಪಜಲಜಾ ಸೈನ್ಧವೇನ ಸಮಾಯುತಾ | ನಾಗರೋನ್ಮಿಶ್ರಿತಾ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛುಷ್ಕಪಾಕೇ ತದಞ್ಜನಮ್ ||೨೪||

ಸೈನ್ಧವಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸೈನ್ಧವಾದಿದ್ರವ್ಯತ್ರಯಾಣಾಂ ಕಲ್ಕೇನ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾದಿದ್ರವ್ಯಚತುಷ್ಕೇಣ ರಸಕ್ರಿಯಾಂ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯ ಶುಷ್ಕಪಾಕೇಽಞ್ಜನಂ ಕಾರ್ಯಂ; ಯತೋ ರಸಕ್ರಿಯಾಞ್ಜನಮಿದಮ್| ಪೂಜಿತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸರ್ಪಿಷೋ ‘ಜೀವನೀಯಸಿದ್ಧಸ್ಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅತ್ರ ಶುಷ್ಕಪಾಕೇ ನಸ್ಯಂ ಜೀವನೀಯೇನ ಘೃತೇನೈವ; ಅಣುನಾ ತೈಲೇನ ವಾ ನಸ್ಯಂ ಪೂಜಿತಮ್| ಅಣುತೈಲಂ ತು ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೋಕ್ತಂ, ನ ಪುನರ್ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯುದಿತಮ್| ಪರಿಷೇಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಶೀತಮಿತಿ ಶೃತಶೀತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಸೈನ್ಧವಮಿತಿ ಸಶಬ್ದ ಈಷದರ್ಥಃ| ರಜನೀದಾರುಸಿದ್ಧಂ ವೇತ್ಯತ್ರ ಕ್ಷೀರಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಸೈನ್ಧವೇನ ಸಮಾಯುತಮ್ ಅಲ್ಪಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯಾದಿ|- ಮಹೌಷಧಂ ವಾ ಘೃತಸ್ತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಯುಕ್ತಂ ಪಾಷಾಣಘೃಷ್ಟಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಞ್ಜನಂ ವಾ| ವಸೇತ್ಯಾದಿ|- ಆನೂಪಜಲಜಾ ವಾ ವಸಾ ಸ್ತೋಕಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛುಣ್ಠೀಯುಕ್ತಾ ಪಾಷಾಣಘೃಷ್ಟಾ ಸತೀ ಶುಷ್ಕಪಾಕೇಽಞ್ಜನಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೨೦-೨೪||

Adhikarana 16 (25) · Śloka 25

ಪವನಪ್ರಭವಾ ರೋಗಾ ಯೇ ಕೇಚಿದ್ದೃಷ್ಟಿನಾಶನಾಃ | ಬೀಜೇನಾನೇನ ಮತಿಮಾನ್ ತೇಷು ಕರ್ಮ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೨೫||

ಇದಾನೀಂ ವಾತಜೇಷು ತಿಮಿರಕಾಚಾದಿಷ್ವೇಷೈವ ಕ್ರಿಯಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪವನೇತ್ಯಾದಿ| ದೃಷ್ಟಿನಾಶನಾಃ ತಿಮಿರಕಾಚಾದಯಃ| ಬೀಜೇನ ಬೀಜಭೂತೇನ| ಅನೇನ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದೋಕ್ತಕರ್ಮಣಾ| ಮತಿಮಾನ್ ಊಹಾಪೋಹವಿತ್||೨೫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 9

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ವಾತಾಭಿಷ್ಯನ್ದಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೯||

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಲ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರಾನ್ತರ್ಗತೇ ಶಾಲಾಕ್ಯತನ್ತ್ರೇ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||