Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വാതാഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧||
യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो वाताभिष्यन्दप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ചികിത്സിതപ്രവിഭാഗീയാനന്തരം സര്വേഷാം നയനാമയാനാമഭിഷ്യന്ദമൂലത്വാത്, തത്രാപി പിത്താദീനാം വാതസ്യൈവാവരണത്വേന നിദാനഭൂതത്വാദാദൌ വാതാഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധോ യുക്ത ഇത്യത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി| അത്രാദിശബ്ദോ ലുപ്തോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേന വാതാഭിഷ്യന്ദാദിപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമ ഇത്യര്ഥഃ; പ്രതിഷേധഃ ചികിത്സിതം; ഏവം പിത്താഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധാദിഷ്വാദിശബ്ദോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 5
പുരാണസര്പിഷാ സ്നിഗ്ധൌ സ്യന്ദാധീമന്ഥപീഡിതൌ |
സ്വേദയിത്വാ യഥാന്യായം സിരാമോക്ഷേണ യോജയേത് ||൩||
സമ്പാദയേദ്ബസ്തിഭിസ്തു സമ്യക് സ്നേഹവിരേചിതൌ |
തര്പണൈഃ പുടപാകൈശ്ച ധൂമൈരാശ്ച്യോതനൈസ്തഥാ ||൪||
നസ്യസ്നേഹപരീഷേകൈഃ ശിരോബസ്തിഭിരേവ ച |൫|
View original
पुराणसर्पिषा स्निग्धौ स्यन्दाधीमन्थपीडितौ |
स्वेदयित्वा यथान्यायं सिरामोक्षेण योजयेत् ||३||
सम्पादयेद्बस्तिभिस्तु सम्यक् स्नेहविरेचितौ |
तर्पणैः पुटपाकैश्च धूमैराश्च्योतनैस्तथा ||४||
नस्यस्नेहपरीषेकैः शिरोबस्तिभिरेव च |५|
തത്ര സിരാവ്യധസാധ്യേഷു പഞ്ചദശസ്വഭിഷ്യന്ദാധിമന്ഥൌ പഠിതൌ, സിരാവ്യധസാധ്യാനാം ചാക്ഷിരോഗാണാം ശോണിതമൂലത്വാന്മൂലോച്ഛേദാര്ഥം പൂര്വം ദൂഷ്യനിര്ഹരണം ദര്ശയന്നാഹ- പുരാണേത്യാദി| പുരാണം സര്പിഃ സംവത്സരോഷിതം ഘൃതമ്; അന്യേ ദശവര്ഷസ്ഥിതം ഘൃതം പുരാണം കഥയന്തി| യഥാന്യായം യഥാശാസ്ത്രമിത്യര്ഥഃ| തേന ദൃഷ്ടേഃ സമീപമുത്തമാങ്ഗമല്പം സ്വേദയേത്, ദൃഷ്ടിരസ്വേദ്യാ| യഥാന്യായമിതി പദം സ്നേഹപാനസിരാമോക്ഷാഭ്യാം സഹ യോജയേത്| തേന സ്നേഹോപയൌഗികോക്തോ വിധിഃ ‘പ്രാക് പാചിതാമദോഷായ’ ഇത്യാദികോऽവധാരണീയഃ| തേനാത്രാപി ദോഷവ്യാധിനിരാമതായാമേവ സര്പിഃപാനാദയോ വിധേയാഃ| തഥാ ച തന്ത്രാന്തരം,- “സ്വേദഃ പ്രലേപസ്തിക്താന്നം ധൂമോ ദിനചതുഷ്ടയമ്| ലങ്ഘനം ചാക്ഷിരോഗാണാമാമാനാം പാചനാനി ഷട്|| അഞ്ജനം സര്പിഷഃ പാനം കഷായം ഗുരുഭോജനമ്| നേത്രരോഗേഷു സാമേഷു സ്നാനം ച പരിവര്ജയേത്”- ഇതി| വിദേഹേऽപി,- “പ്രാഗേവാക്ഷ്യാമയേ ഭക്തം ത്രിരാത്രമഗുരു സ്മൃതമ്| ഉപവാസസ്ത്ര്യഹം വാ സ്യാന്നക്തം വാऽപ്യശനം ഹിതമ്|| തതശ്ചതുര്ഥേ ദിവസേ വ്യാധൌ സഞ്ജാതലക്ഷണേ| യഥോക്താസ്തു ക്രിയാഃ കാര്യാ നസ്യസേകാഞ്ജനാദികാഃ”- ഇതി| സിരാമോക്ഷേണേത്യത്ര സിരാ ഉപനാസികാ ലാലാട്യാ വാ ആപാങ്ഗ്യാ വാ| ദൂഷ്യഹരണം പ്രതിപാദ്യ ദോഷചികിത്സിതമാഹ- സമ്പാദയേദിത്യാദി| സമ്പാദയേത് യോജയേത്| ബസ്തിഭിഃ സ്നേഹബസ്തിഭിര്നിരൂഹൈര്വാ| സമ്യഗിതി ഹീനമിഥ്യാതിയോഗരഹിതൈഃ| സ്നേഹവിരേചിതാവിതി സ്നേഹവിരേചനം തു പിത്തസ്യാനുഗതേ പിത്താസൃഗനുഗതേ വാ വായൌ ബലവതോ ബഹുദോഷസ്യ ചേതി| ദുര്ബലസ്യാല്പദോഷസ്യ ച പുരുഷസ്യ സ്വസ്ഥാനഗതോ മലാവൃതഃ സ്വതന്ത്രോ വാ ബസ്തിഭിരേവാവജേതവ്യഃ| ബസ്തിരപി മലാവൃതേ വാതേ നൈരൂഹികഃ, ധാതുക്ഷയജേ സ്നൈഹികഃ| സമ്യക്ശബ്ദോ ബസ്ത്യാദിഷു ശിരോബസ്ത്യന്തേഷു സമ്ബധ്യതേ| തര്പണാദിവിധാനം ക്രിയാകല്പേ ഭവിഷ്യതി| തത്ര സേകഃ സുഖോഷ്ണഃ, ആശ്ച്യോതനം ച ശീതമേവ||൩-൪||-
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7
വാതഘ്നാനൂപജലജമാംസാമ്ലക്വാഥസേചനൈഃ ||൫||
സ്നേഹൈശ്ചതുര്ഭിരുഷ്ണൈശ്ച തത്പീതാമ്ബരധാരണൈഃ |
പയോഭിര്വേസവാരൈശ്ച സാല്വണൈഃ പായസൈസ്തഥാ ||൬||
ഭിഷക് സമ്പാദയേദേതാവുപനാഹൈശ്ച പൂജിതൈഃ |൭|
View original
वातघ्नानूपजलजमांसाम्लक्वाथसेचनैः ||५||
स्नेहैश्चतुर्भिरुष्णैश्च तत्पीताम्बरधारणैः |
पयोभिर्वेसवारैश्च साल्वणैः पायसैस्तथा ||६||
भिषक् सम्पादयेदेतावुपनाहैश्च पूजितैः |७|
പൂര്വം സ്വേദയിത്വേത്യുക്തം, തത്ര ദ്രവാദിസ്വേദാനുപപാദയന്നാഹ- വാതഘ്നേത്യാദി| വാതഘ്നാനി ഭദ്രദാര്വാദീനി| ഉഷ്ണൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ| ഉഷ്ണൈരിതി പദം വാതഘ്നാദിഭിഃ സമ്ബധ്യതേ| തത്പീതാമ്ബരധാരണൈരിതി ചതുഃസ്നേഹമിതവസ്ത്രധാരണൈരിത്യര്ഥഃ| സാല്വണൈരിതി സാല്വണസ്യൈകത്വാത് കഥം ബഹുവചനം? സത്യം, യൌഗികൈരന്യൈരപി ദ്രവ്യൈഃ സ്വേദഃ കാര്യ ഇതി ബോധനാര്ഥം ബഹുവചനം, സ്വേദയിത്വാ സിരാമോക്ഷേണ യോജയേദിത്യുക്തമ്||൫-൬||-
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകരസൈഃ സ്നിഗ്ധൈഃ ഫലരസാന്വിതൈഃ ||൭||
സുസംസ്കൃതൈഃ പയോഭിശ്ച തയോരാഹാര ഇഷ്യതേ |൮|
View original
ग्राम्यानूपौदकरसैः स्निग्धैः फलरसान्वितैः ||७||
सुसंस्कृतैः पयोभिश्च तयोराहार इष्यते |८|
ന ചാഭുക്തവതഃ ശസ്ത്രകര്മ കുര്യാദിത്യാശങ്ക്യാഹാരമാഹ- ഗ്രാമ്യേത്യാദി| ഫലരസാന്വിതൈരിതി ദാഡിമാമലകരസസംയുക്തൈഃ| സുസംസ്കൃതൈഃ പയോഭിരിതി ശതാവരീശൃങ്ഗവേരപ്രഭൃതിദ്രവ്യസംസ്കൃതൈരിത്യര്ഥഃ| തയോഃ സ്യന്ദാധിമന്ഥയോഃ||൭||-
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 10
തഥാ ചോപരി ഭക്തസ്യ സര്പിഃപാനം(നേ)പ്രശസ്യതേ ||൮||
ത്രിഫലാക്വാഥസംസിദ്ധം കേവലം ജീര്ണമേവ വാ |
സിദ്ധം വാതഹരൈഃ ക്ഷീരം പ്രഥമേന ഗണേന വാ ||൯||
സ്നേഹാസ്തൈലാദ്വിനാ സിദ്ധാ വാതഘ്നൈസ്തര്പണേ ഹിതാഃ |൧൦|
View original
तथा चोपरि भक्तस्य सर्पिःपानं(ने)प्रशस्यते ||८||
त्रिफलाक्वाथसंसिद्धं केवलं जीर्णमेव वा |
सिद्धं वातहरैः क्षीरं प्रथमेन गणेन वा ||९||
स्नेहास्तैलाद्विना सिद्धा वातघ्नैस्तर्पणे हिताः |१०|
പുരാണസര്പിഷാ സ്നിഗ്ധാവിത്യുക്തം തസ്യ ച ഘൃതസ്യാവചാരണകാലം നിയമയന്നാഹ- തഥേത്യാദി| കേവലമ് അസംസ്കൃതമ്| വാതഹരൈഃ ഭദ്രദാര്വാദിഭിഃ| ജേജ്ജടാചാര്യസ്തു കാകോല്യാദിഭിര്വാതഹരൈരിത്യാഹ| ഉപരി പാനം പിബേദിതി ശേഷഃ| പ്രഥമേന ഗണേന വിദാരിഗന്ധാദിനാ| ഗയദാസാചാര്യസ്തു സര്വത്രാപി ഘൃതം മന്യതേ| തഥാ ച തദ്വ്യാഖ്യാനമ്- “ത്രിഫലാഘൃതം വ്യാധിപ്രത്യനീകം, വാതഹരദേവദാര്വാദിസിദ്ധം തു ദോഷപ്രത്യനീകം, വാതസ്യൈവ പിത്താനുബന്ധേ സതി വിദാരിഗന്ധാദിസിദ്ധം”; ഈദൃശേ ച വ്യാഖ്യാനേ ‘സിദ്ധം വാതഹരൈര്വാऽപി പ്രഥമേന ഗണേന വാ’ ഇതി പാഠഃ||൮-൯||-
Adhikarana 6 (10) · Śloka 11
സ്നൈഹികഃ പുടപാകശ്ച ധൂമോ നസ്യം ച തദ്വിധമ് ||൧൦||
നസ്യാദിഷു സ്ഥിരാക്ഷീരമധുരൈസ്തൈലമിഷ്യതേ |൧൧|
View original
स्नैहिकः पुटपाकश्च धूमो नस्यं च तद्विधम् ||१०||
नस्यादिषु स्थिराक्षीरमधुरैस्तैलमिष्यते |११|
പൂര്വം തര്പണൈരിത്യുക്തം, തത്ര തര്പണദ്രവ്യാണ്യാഹ- സ്നൈഹിക ഇത്യാദി| സ്നൈഹികഃ പുടപാകഃ ക്രിയാകല്പേ വക്ഷ്യമാണഃ| തദ്വിധം സ്നൈഹികമിത്യര്ഥഃ||൧൦||-
Adhikarana 7 (11) · Śloka 12
ഏരണ്ഡപല്ലവേ മൂലേ ത്വചി വാऽऽജം പയഃ ശൃതമ് ||൧൧||
കണ്ടകാര്യാശ്ച മൂലേഷു സുഖോഷ്ണം സേചനേ ഹിതമ് |൧൨|
View original
एरण्डपल्लवे मूले त्वचि वाऽऽजं पयः शृतम् ||११||
कण्टकार्याश्च मूलेषु सुखोष्णं सेचने हितम् |१२|
ആന്തരമുപക്രമമഭിധായ ബാഹ്യമാഹ- ഏരണ്ഡേത്യാദി| സേചനേ ഇത്യത്ര ചകാരോ ലുപ്തോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ; തേന ന കേവലം സേകേ ആശ്ച്യോതനേ ചേത്യര്ഥഃ| തത്ര സേകേ സുഖോഷ്ണം, ആശ്ച്യോതനേ ച ശീതമേവേത്യര്ഥഃ||൧൧||-
Adhikarana 8 (12) · Śloka 13
സൈന്ധവോദീച്യയഷ്ട്യാഹ്വപിപ്പലീഭിഃ ശൃതം പയഃ ||൧൨||
ഹിതമര്ധോദകം സേകേ തഥാऽऽശ്ച്യോതനമേവ ച |൧൩|
View original
सैन्धवोदीच्ययष्ट्याह्वपिप्पलीभिः शृतं पयः ||१२||
हितमर्धोदकं सेके तथाऽऽश्च्योतनमेव च |१३|
സൈന്ധവേത്യാദി| അര്ധോദകമിതി അര്ധമുദകം യസ്മിന് ക്ഷീരേ തത് ക്ഷീരം സേകേ ഹിതം തഥാ ആശ്ച്യോതനേ ച; ന പുനഃ പാനാദൌ| സൈന്ധവാദിപ്രമാണം തു ക്ഷീരാദഷ്ടമാംശമേവ||൧൨||-
Adhikarana 9 (13) · Śloka 14
ഹീബേരവക്രമഞ്ജിഷ്ഠോദുമ്ബരത്വക്ഷു സാധിതമ് ||൧൩||
സാമ്ഭശ്ഛാഗം പയോ വാऽപി ശൂലാശ്ച്യോതനമുത്തമമ് |൧൪|
View original
हीबेरवक्रमञ्जिष्ठोदुम्बरत्वक्षु साधितम् ||१३||
साम्भश्छागं पयो वाऽपि शूलाश्च्योतनमुत्तमम् |१४|
ഹ്രീബേരേത്യാദി| ഹ്രീബേരം വാലകമ്| വക്രം തഗരമ്| സാമ്ഭ ഇതി ചതുര്ഗുണോദകം, അര്ധോദകമിതി കേചിത്| ആശ്ച്യോതനമ് അക്ഷിപൂരണമ്||൧൩||-
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
മധുകം രജനീം പഥ്യാം ദേവദാരും ച പേഷയേത് ||൧൪||
ആജേന പയസാ ശ്രേഷ്ഠമഭിഷ്യന്ദേ തദഞ്ജനമ് |൧൫|
View original
मधुकं रजनीं पथ्यां देवदारुं च पेषयेत् ||१४||
आजेन पयसा श्रेष्ठमभिष्यन्दे तदञ्जनम् |१५|
മധുകമിത്യാദി| കേചിദമും പാഠം ന പഠന്തി||൧൪||-
Adhikarana 11 (15) · Śloka 16
ഗൈരികം സൈന്ധവം കൃഷ്ണാം നാഗരം ച യഥോത്തരമ് ||൧൫||
ദ്വിഗുണം പിഷ്ടമദ്ഭിസ്തു ഗുടികാഞ്ജനമിഷ്യതേ |൧൬|
View original
गैरिकं सैन्धवं कृष्णां नागरं च यथोत्तरम् ||१५||
द्विगुणं पिष्टमद्भिस्तु गुटिकाञ्जनमिष्यते |१६|
ഗൈരികമിത്യാദി| യഥോത്തരം ദ്വിഗുണമിതി ഗൈരികാദ്ദ്വിഗുണം സൈന്ധവം, സൈന്ധവാദ്ദ്വിഗുണാ കൃഷ്ണാ, തതോऽപി ദ്വിഗുണം നാഗരമ്| ഗുടികാഞ്ജനമിഷ്യതേ ഇതി സ്നൈഹികപുടപാകാദിജനിതകഫാനുബന്ധസ്യ ഗുടികാഞ്ജനമ്| കേചിദത്രാപ്യാജേന പയസേതി സമ്ബധ്നന്തി; തേനാജപയസാ പിഷ്ടമദ്ഭിര്വാ| ‘നാഗരം ച യഥോത്തരം’ ഇത്യത്ര ‘ഗോദന്തം ച യഥോത്തരം’ ഇതി പഠന്തി; സ ച പാഠോ ജേജ്ജടാചാര്യേണ ദൂഷിതഃ||൧൫||-
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
സ്നേഹാഞ്ജനം ഹിതം ചാത്ര വക്ഷ്യതേ തദ്യഥാവിധി ||൧൬||
View original
स्नेहाञ्जनं हितं चात्र वक्ष्यते तद्यथाविधि ||१६||
സ്നേഹേത്യാദി| യഥാവിധീതി വിധിമനതിക്രമ്യ , ഏതേനാപതര്പണസിരാവ്യധകുപിതവാതേऽഭിഷ്യന്ദേ സ്നേഹാഞ്ജനം ഹിതമിത്യര്ഥഃ| അത്രൈകേ ‘താമ്രപാത്രസ്ഥിതം മാസം സര്പിഃസൈന്ധവസംയുതം’ ഇതി സ്നേഹാഞ്ജനമാഹുഃ| അന്യേ തു ‘വസാ ചാനൂപജലജാ സൈന്ധവേന സമായുതാ’ ഇത്യാദിനാ വക്ഷ്യമാണം സ്നേഹാഞ്ജനം കഥയന്തി||൧൬||
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
രോഗോ യശ്ചാന്യതോവാതോ യശ്ച മാരുതപര്യയഃ |
അനേനൈവ വിധാനേന ഭിഷക് താവപി സാധയേത് ||൧൭||
View original
रोगो यश्चान्यतोवातो यश्च मारुतपर्ययः |
अनेनैव विधानेन भिषक् तावपि साधयेत् ||१७||
വാതാഭിഷ്യന്ദക്രിയാമന്യസ്മിന്നപി വാതജേऽക്ഷിരോഗേऽതിദിശന്നാഹ- രോഗ ഇത്യാദി||൧൭||
Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 20
പൂര്വഭക്തം ഹിതം സര്പിഃ ക്ഷീരം വാऽപ്യഥ ഭോജനേ |
വൃക്ഷാദന്യാം കപിത്ഥേ ച പഞ്ചമൂലേ മഹത്യപി ||൧൮||
സക്ഷീരം കര്കടരസേ സിദ്ധം ചാത്ര ഘൃതം പിബേത് |
സിദ്ധം വാ ഹിതമത്രാഹുഃ പത്തൂരാര്തഗലഗ്നികൈഃ ||൧൯||
സക്ഷീരം മേഷശൃങ്ഗ്യാ വാ സര്പിര്വീരതരേണ വാ |൨൦|
View original
पूर्वभक्तं हितं सर्पिः क्षीरं वाऽप्यथ भोजने |
वृक्षादन्यां कपित्थे च पञ्चमूले महत्यपि ||१८||
सक्षीरं कर्कटरसे सिद्धं चात्र घृतं पिबेत् |
सिद्धं वा हितमत्राहुः पत्तूरार्तगलग्निकैः ||१९||
सक्षीरं मेषशृङ्ग्या वा सर्पिर्वीरतरेण वा |२०|
അന്യതോവാതമാരുതപര്യയയോഃ സാമാന്യാം ചികിത്സാമഭിധായ വിശേഷചികിത്സാമാഹ- പൂര്വഭക്തമിത്യാദി| തദേവ ഘൃതമാഹ- വൃക്ഷാദന്യാമിത്യാദി| വൃക്ഷാദനീ ബന്ദാകഃ, വൃക്ഷകലമ്ബുകേത്യന്യേ| വൃക്ഷാദന്യാദീനാം സപ്തദ്രവ്യാണാമത്ര കഷായഃ| അഗര്ഭം ഘൃതമിദമ്| സിദ്ധമിത്യാദി| പത്തൂരഃ സിതിവാരഃ, ‘സിരിവാലീ’ ഇതി ലോകേ പ്രസിദ്ധാ| ആര്തഗലഃ കണ്ടകഫലോ ജലമുക്തദേശജഃ, ‘കകുഭ’ ഇത്യന്യേ| അഗ്നികഃ അജമോദാ| പത്തൂരാദീനാം കഷായേ ക്ഷീരേ ച സാധിതം സര്പിഃ മേഷശൃങ്ഗീക്വാഥേ വാ സക്ഷീരേ സാധിതമ്| വീരതരഃ ശരഃ വേല്ലന്തരോ വാ, തസ്യ ക്വാഥേ വാ സക്ഷീരേ സാധിതം സര്പിരന്യതോവാതമാരുതപര്യയയോര്ഹിതമ്| ഇദമപി ഘൃതത്രയമഗര്ഭമ്||൧൮-൧൯||-
Adhikarana 15 (20-24) · Śloka 24
സൈന്ധവം ദാരു ശുണ്ഠീ ച മാതുലുങ്ഗരസോ ഘൃതമ് ||൨൦||
സ്തന്യോദകാഭ്യാം കര്തവ്യം ശുഷ്കപാകേ തദഞ്ജനമ് |
പൂജിതം സര്പിഷശ്ചാത്ര പാനമക്ഷ്ണോശ്ച തര്പണമ് ||൨൧||
ഘൃതേന ജീവനീയേന നസ്യം തൈലേന ചാണുനാ |
പരിഷേകേ ഹിതം ചാത്ര പയഃ ശീതം സസൈന്ധവമ് ||൨൨||
രജനീദാരുസിദ്ധം വാ സൈന്ധവേന സമായുതമ് |
സര്പിര്യുതം സ്തന്യഘൃഷ്ടമഞ്ജനം വാ മഹൌഷധമ് ||൨൩||
വസാ വാऽऽനൂപജലജാ സൈന്ധവേന സമായുതാ |
നാഗരോന്മിശ്രിതാ കിഞ്ചിച്ഛുഷ്കപാകേ തദഞ്ജനമ് ||൨൪||
View original
सैन्धवं दारु शुण्ठी च मातुलुङ्गरसो घृतम् ||२०||
स्तन्योदकाभ्यां कर्तव्यं शुष्कपाके तदञ्जनम् |
पूजितं सर्पिषश्चात्र पानमक्ष्णोश्च तर्पणम् ||२१||
घृतेन जीवनीयेन नस्यं तैलेन चाणुना |
परिषेके हितं चात्र पयः शीतं ससैन्धवम् ||२२||
रजनीदारुसिद्धं वा सैन्धवेन समायुतम् |
सर्पिर्युतं स्तन्यघृष्टमञ्जनं वा महौषधम् ||२३||
वसा वाऽऽनूपजलजा सैन्धवेन समायुता |
नागरोन्मिश्रिता किञ्चिच्छुष्कपाके तदञ्जनम् ||२४||
സൈന്ധവമിത്യാദി| സൈന്ധവാദിദ്രവ്യത്രയാണാം കല്കേന മാതുലുങ്ഗാദിദ്രവ്യചതുഷ്കേണ രസക്രിയാം നിഷ്പാദ്യ ശുഷ്കപാകേऽഞ്ജനം കാര്യം; യതോ രസക്രിയാഞ്ജനമിദമ്| പൂജിതമിത്യാദി| സര്പിഷോ ‘ജീവനീയസിദ്ധസ്യ’ ഇതി ശേഷഃ| അത്ര ശുഷ്കപാകേ നസ്യം ജീവനീയേന ഘൃതേനൈവ; അണുനാ തൈലേന വാ നസ്യം പൂജിതമ്| അണുതൈലം തു ശാലാക്യതന്ത്രോക്തം, ന പുനര്വാതവ്യാധ്യുദിതമ്| പരിഷേകേ ഇത്യാദി| ശീതമിതി ശൃതശീതമിത്യര്ഥഃ| സസൈന്ധവമിതി സശബ്ദ ഈഷദര്ഥഃ| രജനീദാരുസിദ്ധം വേത്യത്ര ക്ഷീരമിതി സമ്ബധ്യതേ| സൈന്ധവേന സമായുതമ് അല്പസൈന്ധവയുക്തമിത്യര്ഥഃ| സര്പിരിത്യാദി|- മഹൌഷധം വാ ഘൃതസ്ത്രീസ്തന്യയുക്തം പാഷാണഘൃഷ്ടമിത്യര്ഥഃ, അഞ്ജനം വാ| വസേത്യാദി|- ആനൂപജലജാ വാ വസാ സ്തോകസൈന്ധവയുക്താ കിഞ്ചിച്ഛുണ്ഠീയുക്താ പാഷാണഘൃഷ്ടാ സതീ ശുഷ്കപാകേऽഞ്ജനമിതി സമ്ബന്ധഃ||൨൦-൨൪||
Adhikarana 16 (25) · Śloka 25
പവനപ്രഭവാ രോഗാ യേ കേചിദ്ദൃഷ്ടിനാശനാഃ |
ബീജേനാനേന മതിമാന് തേഷു കര്മ പ്രയോജയേത് ||൨൫||
View original
पवनप्रभवा रोगा ये केचिद्दृष्टिनाशनाः |
बीजेनानेन मतिमान् तेषु कर्म प्रयोजयेत् ||२५||
ഇദാനീം വാതജേഷു തിമിരകാചാദിഷ്വേഷൈവ ക്രിയാ കര്തവ്യേതി ദര്ശയന്നാഹ- പവനേത്യാദി| ദൃഷ്ടിനാശനാഃ തിമിരകാചാദയഃ| ബീജേന ബീജഭൂതേന| അനേന വാതാഭിഷ്യന്ദോക്തകര്മണാ| മതിമാന് ഊഹാപോഹവിത്||൨൫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ വാതാഭിഷ്യന്ദപ്രതിഷേധോ നാമ നവമോऽധ്യായഃ ||൯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे वाताभिष्यन्दप्रतिषेधो नाम नवमोऽध्यायः ||९||
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ നവമോऽധ്യായഃ||൯||