Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വിസൂചികാപ്രതിഷേധമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
अथातो विसूचिकाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
ഉദാവര്തപ്രതിഷേധാനന്തരമുദാവര്താശ്രിതവാതപ്രതിലോമ്യകൃതമന്ദാഗ്നേര്വിസൂചികാഹേതുത്വാദ്വിസൂചികാപ്രതിഷേധാരമ്ഭോ യുക്ത ഇത്യത ആഹ- അഥാത ഇത്യാദി| വിസൂചികേത്യത്ര ആദിശബ്ദോ ലുപ്തോ ദ്രഷ്ടവ്യഃ, തേനാലസകവിലമ്ബികയോര്ഗ്രഹണമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
അജീര്ണമാമം വിഷ്ടബ്ധം വിദഗ്ധം ച യദീരിതമ് | വിസൂച്യലസകൌ തസ്മാദ്ഭവേച്ചാപി വിലമ്ബികാ ||൩||
अजीर्णमामं विष्टब्धं विदग्धं च यदीरितम् | विसूच्यलसकौ तस्माद्भवेच्चापि विलम्बिका ||३||
🔊 Audio coming soon
വിസൂച്യാദീനാം കാരണമാഹ- അജീര്ണമാമമിത്യാദി| യദീരിതമിതി ‘അന്നപാനവിധൌ’ ഇതി ശേഷഃ| തസ്മാത് അജീര്ണാത്| യദത്ര ചതുര്ഥാജീര്ണസ്യ രസശേഷസ്യോപാദാനം ന കൃതം തദപരിണാമമാത്രത്വേന തസ്യ വിസൂച്യാദ്യാരമ്ഭകത്വാഭാവാദേകീയമതത്വേനോക്തത്വാച്ച| വിസൂച്യലസകാഭ്യാം യദ്വിലമ്ബികായാഃ പൃഥഗ്വിഭക്തിനിര്ദേശഃ കൃതഃ, തത്തസ്യാ അസാധ്യത്വാവബോധനാര്ഥമ്, ഇതരയോശ്ച പ്രായഃ കൃച്ഛ്രസാധ്യത്വബോധനാര്ഥമ്||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
സൂചീഭിരിവ ഗാത്രാണി തുദന് സന്തിഷ്ഠതേऽനിലഃ | യസ്യാജീര്ണേന സാ വൈദ്യൈരുച്യതേ തി വിസൂചികാ ||൪||
सूचीभिरिव गात्राणि तुदन् सन्तिष्ठतेऽनिलः | यस्याजीर्णेन सा वैद्यैरुच्यते ति विसूचिका ||४||
🔊 Audio coming soon
വിസൂച്യാ നിരുക്തിമാഹ- സൂചീഭിരിത്യാദി| വൈദ്യൈഃ ആദ്യൈരിത്യര്ഥഃ| ഉച്യതേ തി ‘വര്ണാഗമ-’ ഇത്യാദിനാ ഇകാരലോപാത് സാധുഃ| ‘തുദന്’ ഇത്യത്ര ‘ഭിന്ദന്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| യദത്ര വിസൂച്യാദീനാം പ്രാഗ്രൂപം ന ഭണിതം തദ്രൂപാണ്യേവാല്പാന്യാസാം പ്രാഗ്രൂപം, ന തു പ്രാഗ്രൂപാന്തരമസ്തീതി ബോധയതി||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ന താം പരിമിതാഹാരാ ലഭന്തേ വിദിതാഗമാഃ | മൂഢാസ്താമജിതാത്മാനോ ലഭന്തേ കലുഷാശയാഃ ||൫||
न तां परिमिताहारा लभन्ते विदितागमाः | मूढास्तामजितात्मानो लभन्ते कलुषाशयाः ||५||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമജീര്ണപരിവര്ജനേ യത്നാതിശയഃ കാര്യ ഇതി പ്രതിപാദനാര്ഥമാഹ- ന താമിത്യാദി| പരിമിതാഹാരാ അനിഷിദ്ധാശനം ഭുഞ്ജാനാഃ| വിദിതാഗമാ ജ്ഞാതഭോജനോപദേശാഃ| മൂഢാഃ പശുതുല്യാഃ, സേവ്യാസേവ്യാഹാരാനഭിജ്ഞാ ഇത്യര്ഥഃ| അജിതാത്മാനഃ അജിതേന്ദ്രിയാഃ| കലുഷാശയാഃ പ്രദുഷ്ടാമാശയാഃ, ആമാശയദുഷ്ടിശ്ച ദുഷ്ടാന്നസമ്പര്കാദ്വാതാദികോപാച്ച; കേചിത് ‘അശനലോലുപാഃ’ ഇതി പഠന്തി||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
മൂര്ച്ഛാതിസാരൌ വമഥുഃ പിപാസാ ശൂലം ഭ്രമോദ്വേഷ്ടനജൃമ്ഭദാഹാഃ | വൈവര്ണ്യകമ്പൌ ഹൃദയേ രുജശ്ച ഭവന്തി തസ്യാം ശിരസശ്ച ഭേദഃ ||൬||
मूर्च्छातिसारौ वमथुः पिपासा शूलं भ्रमोद्वेष्टनजृम्भदाहाः | वैवर्ण्यकम्पौ हृदये रुजश्च भवन्ति तस्यां शिरसश्च भेदः ||६||
🔊 Audio coming soon
വിസൂചികാലക്ഷണമാഹ- മൂര്ച്ഛാതിസാരാവിത്യാദി| വമഥുഃ ഛര്ദിഃ| ഉദ്വേഷ്ടനം ജങ്ഘാദീനാം മോടനം, ഖല്ലീതി ലോകേ| തസ്യാം വിസൂചികായാമ്| ശിരസശ്ച ഭേദഃ ശിരോവിദാരണമിവ വേദനാ||൬||
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
കുക്ഷിരാനഹ്യതേऽത്യര്ഥം പ്രതാമ്യതി വികൂജതി | നിരുദ്ധോ മാരുതശ്ചാപി കുക്ഷൌ വിപരിധാവതി ||൭|| വാതവര്ചോനിരോധശ്ച കുക്ഷൌ യസ്യ ഭൃശം ഭവേത് | തസ്യാലസകമാചഷ്ടേ തൃഷ്ണോദ്ഗാരാവരോധകൌ ||൮||
कुक्षिरानह्यतेऽत्यर्थं प्रताम्यति विकूजति | निरुद्धो मारुतश्चापि कुक्षौ विपरिधावति ||७|| वातवर्चोनिरोधश्च कुक्षौ यस्य भृशं भवेत् | तस्यालसकमाचष्टे तृष्णोद्गारावरोधकौ ||८||
🔊 Audio coming soon
അലസകലക്ഷണമാഹ- കുക്ഷിരിത്യാദി| കുക്ഷിഃ ഉദരമ്| ആനഹ്യതേ ആധ്മാനയുക്തോ ഭവതി| അത്യര്ഥമതിശയം യഥാ തഥാ| താമ്യതി തമസി പ്രവിശതീവ| വികൂജതി അവ്യക്തശബ്ദം കരോതി| വിപരിധാവതി വിശേഷേണ സമന്താദ്ഗച്ഛതി||൭-൮||
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ദുഷ്ടം തു ഭുക്തം കഫമാരുതാഭ്യാം പ്രവര്തതേ നോര്ധ്വമധശ്ച യസ്യ | വിലമ്ബികാം താം ഭൃശദുശ്ചികിത്സ്യാമാചക്ഷതേ ശാസ്ത്രവിദഃ പുരാണാഃ ||൯||
दुष्टं तु भुक्तं कफमारुताभ्यां प्रवर्तते नोर्ध्वमधश्च यस्य | विलम्बिकां तां भृशदुश्चिकित्स्यामाचक्षते शास्त्रविदः पुराणाः ||९||
🔊 Audio coming soon
വിലമ്ബികാലക്ഷണമാഹ- ദുഷ്ടമിത്യാദി| ഭുക്തം ഭോജനമ്| ദുഷ്ടമിത്യത്ര ‘കഫമാരുതാഭ്യാമ്’ ഇതി സമ്ബന്ധനീയമ്| യദ്യപി വിലമ്ബികാ ബാഹുല്യേന വിദഗ്ധാജീര്ണാജ്ജായതേ, വിദഗ്ധാജീര്ണാച്ച പിത്തം ദുഷ്ടം ന വായുര്ദുഷ്ടോ ഭവതി ന വാ ശ്ലേഷ്മാ, തഥാऽപി പിത്തദുഷ്ട്യാ ഇതരയോരപി ദുഷ്ടിഃ, തസ്മാത് കഫമാരുതാഭ്യാം ദുഷ്ടമിത്യുക്തമ്; ഏവം ബാഹുല്യേന ആമാവിശിഷ്ടത്വോത്ഥിതയോര്വിസൂച്യലസകയോഃ കഫവാതാധികയോരപീതരദോഷസദ്ഭാവോ ജ്ഞേയഃ| ‘ദുഷ്ടമ്’ ഇത്യത്ര ‘ലീനമ്’ ഇതി കേചിത് പഠന്തി| ഇയമേവ വിലമ്ബികാ തന്ത്രാന്തരേ ‘ദണ്ഡാലസക’ ഇതി നാമ്നാ കഥ്യതേ||൯||
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
യത്രസ്ഥമാമം വിരുജേത്തമേവ ദേശം വിശേഷേണ വികാരജാതൈഃ | ദോഷേണ യേനാവതതം സ്വലിങ്ഗൈസ്തം ലക്ഷയേദാമസമുദ്ഭവൈശ്ച ||൧൦||
यत्रस्थमामं विरुजेत्तमेव देशं विशेषेण विकारजातैः | दोषेण येनावततं स्वलिङ्गैस्तं लक्षयेदामसमुद्भवैश्च ||१०||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം പൂര്വോക്തലക്ഷണവിശേഷമതിദേശേനാഹ- യത്രസ്ഥമാമമിത്യാദി| യത്രസ്ഥം യസ്മിന് ദേശേ സ്ഥിതം, യേന ച ദോഷേണാവതതം വ്യാപ്തമാമം സ്യാത്, തമേവ ദേശം യസ്മാദ്വിശേഷേണ രുജേത് തസ്മാത് കാരണാത്തം ദേശം തദ്ദോഷലക്ഷണൈര്വികാരജാതൈസ്തോദാദിഭിരാമസമുദ്ഭവൈശ്ച ലിങ്ഗൈഃ സ്തമ്ഭാധ്മാനാദിഭിര്ലക്ഷയേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| നനു, യത്രസ്ഥമിത്യനേന ആമസ്ഥാനകഥനേന കിം പ്രയോജനം? യസ്മാദ്യത്ര സ്ഥിതോ വികൃതോ ദോഷോ ഭവിഷ്യതി തത്രൈവ രുജം കരിഷ്യതി? സത്യം, നൈവം സര്വത്ര, യഥാ ഗണ്ഡമാലാദൌ പിണ്ഡികാസ്ഥിതസ്യാപി ദോഷസ്യ ഗ്രീവാദൌ വികാരകര്തൃത്വദര്ശനാത്| ആമപീഡിതദേശാവബോധശ്ചാത്ര സുഖചികിത്സാകരണാര്ഥമുക്തഃ| അര്ഥാത് യത്ര യസ്മിന് സ്ഥാനേ സ്ഥിതമാമമജീര്ണം വിരുജേദ്വിശിഷ്ടം രുജം കുര്യാത് തമേവ ദേശം ലക്ഷയേദ്വൈദ്യഃ, കൈര്വികാരജാതൈഃ? ആമസമുദ്ഭവൈഃ സ്തമ്ഭഗൌരവാദിഭിഃ| ബ്രഹ്മദേവസ്തു യേന ദോഷേണ വാതാദ്യന്യതമേനാനുഗതമാമജം ദോഷം സ്വലിങ്ഗൈര്വാതാദ്യന്യതമദോഷലിങ്ഗൈര്ലക്ഷയേദിതി വ്യാഖ്യാനയതി| അപരേऽന്യഥാ പഠിത്വാ വ്യാഖ്യാനയന്തി, തച്ച ശിഷ്യബുദ്ധിവ്യാകുലകര്തുത്വാദ്ഗ്രന്ഥഗൌരവഭയാച്ച പരിഹൃതമ്||൧൦||
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
യഃ ശ്യാവദന്തൌഷ്ഠനഖോऽല്പസഞ്ജ്ഞശ്ഛര്ദ്യര്ദിതോऽഭ്യന്തരയാതനേത്രഃ | ക്ഷാമസ്വരഃ സര്വവിമുക്തസന്ധിര്യായാന്നരഃ സോऽപുനരാഗമായ ||൧൧||
यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसञ्ज्ञश्छर्द्यर्दितोऽभ्यन्तरयातनेत्रः | क्षामस्वरः सर्वविमुक्तसन्धिर्यायान्नरः सोऽपुनरागमाय ||११||
🔊 Audio coming soon
അസാധ്യലക്ഷണമാഹ- യ ഇത്യാദി| ശ്യാവശബ്ദോ ദന്താദിഭിഃ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| അല്പസഞ്ജ്ഞോ മന്ദചേതനഃ| അഭ്യന്തരയാതനേത്രഃ ക്ഷീണദൃഷ്ടിഃ| അപുനരാഗമായ അപുനരാവൃത്തയേ||൧൧||
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
സാധ്യാസു പാര്ഷ്ണ്യോര്ദഹനം പ്രശസ്തമഗ്നിപ്രതാപോ വമനം ച തീക്ഷ്ണമ് | പക്വേ തതോऽന്നേ തു വിലങ്ഘനം സ്യാത് സമ്പാചനം ചാപി വിരേചനം ച ||൧൨||
साध्यासु पार्ष्ण्योर्दहनं प्रशस्तमग्निप्रतापो वमनं च तीक्ष्णम् | पक्वे ततोऽन्ने तु विलङ्घनं स्यात् सम्पाचनं चापि विरेचनं च ||१२||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം ചികിത്സിതമാഹ- സാധ്യാസ്വിത്യാദി| സാധ്യാസു വിസൂചികാസു| പാര്ഷ്ണിദഹനമത്ര സഞ്ജ്ഞാപ്രബോധനാര്ഥമധോऽതിപ്രവൃത്തിവാരണാര്ഥം ച| അഗ്നിപ്രതാപനമ് ആമപാചനാര്ഥമ്| തീക്ഷ്ണം ച വമനമന്നശല്യനിര്ഹരണാര്ഥമ്| സാധ്യാസ്വിതി പദമസാധ്യപരിഹാരാര്ഥം, സാധ്യജ്ഞാനേ യത്നാതിശയപ്രതിപാദനാര്ഥം ച| പാകാഭിമുഖേऽന്നേ ദോഷശേഷനിര്ഹരണാര്ഥമാഹ - പക്വ ഇത്യാദി| പക്വേ പാകാഭിമുഖേ| വിലങ്ഘനം വിവിധലങ്ഘനം, തച്ച യഥാവസ്ഥം യോജ്യം; അന്യേ വിശിഷ്ടം ലങ്ഘനമാഹുഃ, തച്ചോപവാസഃ| സമ്പാചനമത്ര സ്വേദാദിഭിഃ| വിരേചനമത്ര ഫലവര്ത്യാദിഭിഃ| യദ്യപി വിരേചനമത്ര സാമാന്യേനോക്തം, തഥാऽപി വിഷ്ടമ്ഭേ സതി ജ്ഞാതവ്യമ്| അന്യേ തു പഠന്തി ‘വാന്തേ തതോऽന്നേ തു വിലങ്ഘനം സ്യാത് സമ്പാചനം രേചനദീപനേ ച’ ഇതി| തേ ച വിസൂച്യാം വമനേ പ്രയുക്തേ പശ്ചാദ്വിലങ്ഘനാദികം യോജ്യമിതി മന്യന്തേ| പാചനമതീസാരോക്തം ‘ദേവദാര്വഭയാ’ ഇത്യാദികം, ദീപനം പിപ്പല്യാദികം, ശേഷം പൂര്വവത്| അന്യേ ‘പക്ഷേ തതോऽന്യേ തു’ ഇതി പഠന്തി, തേ ച പക്ഷാദ്വിരേചനം ദേയമിതി കേചിന്മന്യന്ത ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി; തത്ര ടീകാകൃദ്ഭിര്ബഹു വ്യാഹൃതം തച്ച ഗ്രന്ഥഗൌരവഭയാത് പരിത്യക്തമ്||൧൨||
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
വിശുദ്ധദേഹസ്യ ഹി സദ്യ ഏവ മൂര്ച്ഛാതിസാരാദിരുപൈതി ശാന്തിമ് |൧൩|
विशुद्धदेहस्य हि सद्य एव मूर्च्छातिसारादिरुपैति शान्तिम् |१३|
🔊 Audio coming soon
കസ്മാദ്വിസൂച്യാം വമനവിരേചനേ പ്രയോക്തവ്യേ ഇത്യാഹ- വിശുദ്ധദേഹസ്യേത്യാദി| ഹി യസ്മാത്| ഉപൈതി ഗച്ഛതി|൧൩|-
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ആസ്ഥാപനം ചാപി വദന്തി പഥ്യം സര്വാസു യോഗാനപരാന്നിബോധ ||൧൩||
आस्थापनं चापि वदन्ति पथ्यं सर्वासु योगानपरान्निबोध ||१३||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമാസ്ഥാപനസ്യാപി ഹിതത്വം ദര്ശയിതുമാഹ- ആസ്ഥാപനമിത്യാദി| യദ്യപി ‘തത്രോന്മാദഭയശോകപിപാസാരോചകാജീര്ണാര്ശ-‘ ഇത്യാദിനാऽജീര്ണേ ആസ്ഥാപനനിഷേധ ഉക്തഃ, തഥാऽപ്യത്ര പാകാഭിമുഖേऽന്നേ വിഷ്ടമ്ഭനാശനായ പാചനപൂര്വകമാസ്ഥാപനമപി ശസ്യതേ| സര്വാസു വിസൂചീഷു; കേചിത് സര്വാസു വിസൂച്യലസകവിലമ്ബികാസ്വിതി മന്യന്തേ| ‘സര്വാസു’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘സര്വാംശ്ച’ ഇതി പഠന്തി, തേ വക്ഷ്യമാണയോഗവിശേഷണം കുര്വന്തി| യോഗാനിത്യാദി| അപരാന് വക്ഷ്യമാണാന്| നിബോധ ജാനീഹി| അപക്വസ്യ പാചനാര്ഥം പക്വസ്യ ചാനുലോമനാര്ഥം' ഇതി ശേഷഃ||൧൩||
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
പഥ്യാവചാഹിങ്ഗുകലിങ്ഗഗൃഞ്ജസൌവര്ചലൈഃ സാതിവിഷൈശ്ച ചൂര്ണമ് | സുഖാമ്ബുപീതം വിനിഹന്ത്യജീര്ണം ശൂലം വിസൂചീമരുചിം ച സദ്യഃ ||൧൪||
पथ्यावचाहिङ्गुकलिङ्गगृञ्जसौवर्चलैः सातिविषैश्च चूर्णम् | सुखाम्बुपीतं विनिहन्त्यजीर्णं शूलं विसूचीमरुचिं च सद्यः ||१४||
🔊 Audio coming soon
താനേവ യോഗാനാഹ- പഥ്യേത്യാദി| കലിങ്ഗ ഇന്ദ്രയവഃ| ഗൃഞ്ജനോ രസോനഭേദഃ| അജീര്ണമ് ആമശേഷഃ, ന തു തരുണാജീര്ണം; തത്രൌഷധനിഷേധാത്| വിസൂചീതി ശേഷാ നതു സദ്യോത്ഥാ വിസൂചീ, തത്രാപ്യൌഷധനിഷേധാത്||൧൪||
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ക്ഷാരാഗദം വാ ലവണം വിഡം വാ ഗുഡപ്രഗാഢാനഥ സര്ഷപാന് വാ | അമ്ലേന വാ സൈന്ധവഹിങ്ഗുയുക്തൌ സബീജപൂര്ണൌ സഘൃതൌ ത്രിവര്ഗൌ ||൧൫|| കടുത്രികം വാ ലവണൈരുപേതം പിബേത് സ്നുഹീക്ഷീരവിമിശ്രിതം തു | കല്യാണകം വാ ലവണം പിബേതു യദുക്തമാദാവനിലാമയേഷു ||൧൬||
क्षारागदं वा लवणं विडं वा गुडप्रगाढानथ सर्षपान् वा | अम्लेन वा सैन्धवहिङ्गुयुक्तौ सबीजपूर्णौ सघृतौ त्रिवर्गौ ||१५|| कटुत्रिकं वा लवणैरुपेतं पिबेत् स्नुहीक्षीरविमिश्रितं तु | कल्याणकं वा लवणं पिबेतु यदुक्तमादावनिलामयेषु ||१६||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷാരാഗദമിത്യാദി| ക്ഷാരാഗദം ‘ധവാശ്വകര്ണശിരീഷ-’ (ക. ൬ ) ഇത്യാദിനാ ദുന്ദുഭിസ്വനീയോക്തമ്| ലവണം വിഡലവണമ്| അത്രാപ്യുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേദിതി സമ്ബന്ധനീയമ്| ഗുഡപ്രഗാഢാനിത്യാദി| ഗുഡപ്രഗാഢാന് ഗുഡാഢ്യാന് | അമ്ലേനേത്യാദി| അമ്ലേന കാഞ്ജികേന| സബീജപൂരൌ ബീജപൂരസഹിതൌ| സഘൃതൌ തുല്യപ്രമാണൌ| ത്രിവര്ഗൌ ത്രിഫലാത്രികടുകൌ| 'സബീജപൂരൌ' ഇത്യത്ര കേചിത് 'സശാകബീജൌ' ഇതി പഠിത്വാ ശാകവൃക്ഷബീജസഹിതാവിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| യദുക്തമാദാവിതി 'ഗണ്ഡീരപലാശ' (ചി. ൪ ) ഇത്യാദിനാ വാതവ്യാധിചികിത്സിതേ യദുക്തമിത്യര്ഥഃ| 'ആമേഷ്വനിലാമയേഷു' ഇതി കേചിത് പഠിത്വാ ആമവാതേ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| അത്രാപി അമ്ലേനേതി സമ്ബധ്യതേ||൧൫-൧൬||
Adhikarana 15 (17) · Śloka 18
കൃഷ്ണാജമോദക്ഷവകാണി വാऽപി തുല്യൌ പിബേദ്വാ മഗധാനികുമ്ഭൌ | ദന്തീയുതം വാ മഗധോദ്ഭവാനാം കല്കം പിബേത് കോഷവതീരസേന ||൧൭|| ഉഷ്ണാഭിരദ്ഭിര്മഗധോദ്ഭവാനാം കല്കം പിബേന്നാഗരകല്കയുക്തമ് |൧൮|
कृष्णाजमोदक्षवकाणि वाऽपि तुल्यौ पिबेद्वा मगधानिकुम्भौ | दन्तीयुतं वा मगधोद्भवानां कल्कं पिबेत् कोषवतीरसेन ||१७|| उष्णाभिरद्भिर्मगधोद्भवानां कल्कं पिबेन्नागरकल्कयुक्तम् |१८|
🔊 Audio coming soon
കൃഷ്ണാജമോദേത്യാദി| ക്ഷവഃ ഫണിജ്ജകാകാരഃ പ്രായശഃ പാരിയാത്രേ ഭവതി| 'ക്ഷവകാണി വാऽപി' ഇത്യത്ര 'ക്ഷവകാഗ്നികാന് വാ' ഇതി കേചിത് പഠന്തി| അത്രാപി അമ്ലേനേതി സമ്ബധ്യതേ| തുല്യൌ പിബേദ്വേത്യാദി| നികുമ്ഭോ ദന്തീ| അത്രാപ്യമ്ലേനേതി സമ്ബധ്യതേ| മഗധാനികുമ്ഭപാനം വിഷ്ടമ്ഭേ സതി വിരേകാര്ഥമ്| കേചിദുഷ്ണോദകേന പാനമിച്ഛന്തി| ദന്തീയുതമിത്യാദി| കോഷവതീ ഘോഷകഃ| കേചിത് “ഉഷ്ണാഭിരദ്ഭിര്മഗധോദ്ഭവാനാം കല്കം പിബേന്നാഗരചൂര്ണയുക്തമ്” ഈദൃശം പഠന്തി||൧൭||-
Adhikarana 16 (18) · Śloka 19
വ്യോഷം കരഞ്ജസ്യ ഫലം ഹരിദ്രേ മൂലം സമം ചാപ്യഥ മാതുലുങ്ഗ്യാഃ ||൧൮|| ഛായാവിശുഷ്കാ ഗുടികാഃ കൃതാസ്താ ഹന്യുര്വിസൂചീം നയനാഞ്ജനേന |൧൯|
व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समं चाप्यथ मातुलुङ्ग्याः ||१८|| छायाविशुष्का गुटिकाः कृतास्ता हन्युर्विसूचीं नयनाञ्जनेन |१९|
🔊 Audio coming soon
വിസൂച്യാം പ്രമീലകാദിശാന്ത്യര്ഥമഞ്ജനമാഹ- വ്യോഷമിത്യാദി| കേചിന്മാതുലുങ്ഗീം മധുകര്കടീമാഹുഃ| വിസൂചീശബ്ദേന വിസൂചീജനിതാഃ പ്രമീലകശിരോരോഗാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ, കാരണേ കാര്യോപചാരാത്; അഥവാ വിസൂചീമേവാഞ്ജനപ്രഭാവാത് ഹന്യുഃ||൧൮||-
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
സുവാമിതം സാധുവിരേചിതം വാ സുലങ്ഘിതം മനുജം വിദിത്വാ ||൧൯|| പേയാദിഭിര്ദീപനപാചനീയൈഃ സമ്യക്ക്ഷുധാര്തം സമുപക്രമേത |൨൦|
सुवामितं साधुविरेचितं वा सुलङ्घितं मनुजं विदित्वा ||१९|| पेयादिभिर्दीपनपाचनीयैः सम्यक्क्षुधार्तं समुपक्रमेत |२०|
🔊 Audio coming soon
ശുദ്ധസ്യ സുലങ്ഘിതസ്യ പഥ്യദാനാര്ഥമാഹ- സുവാമിതമിത്യാദി| കേചിദത്ര “കുഷ്ഠം ചാഗുരു പത്രം ച രാസ്നാശിഗ്രുവചാത്വചമ്| പിഷ്ടമമ്ലേന തച്ഛ്രേഷ്ഠം വിസൂച്യാമങ്ഗമര്ദനമ്||ചിത്രകം പൂതിപിണ്യാകം കുഷ്ഠം ഭല്ലാതകാനി ച| ദ്വൌ ക്ഷാരൌ സൈന്ധവം ചൈവ ശുക്ലം തൈലം വിപാചയേത്|| ഏതദുദ്വര്തനം കുര്യാത് പ്രദേഹം വാ വിചക്ഷണഃ|” ഇതി യോഗദ്വയം പഠന്തി; തന്ന പഠിതവ്യം, സമാനതന്ത്രാദര്ശനാത്||൧൯||-
Adhikarana 18 (20) · Śloka 21
ആമം ശകൃദ്വാ നിചിതം ക്രമേണ ഭൂയോ വിബദ്ധം വിഗുണാനിലേന ||൨൦|| പ്രവര്തമാനം ന യഥാസ്വമേനം വികാരമാനാഹമുദാഹരന്തി |൨൧|
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन ||२०|| प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति |२१|
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീം വിസൂചികാതുല്യചികിത്സിതത്വാദ്വിസൂചികോപദ്രവത്വാച്ചാനുക്തമപ്യാനാഹമാഹ- ആമമിത്യാദി| ആമമ് അപക്വാന്നരസഃ, ശകൃത് പുരീഷം, നിചിതം വൃദ്ധിഗതം, വിബദ്ധമ് അവരുദ്ധം, വിഗുണാനിലേന ഉന്മാര്ഗവായുനാ, ന പ്രവര്തമാനമിതി നാധഃപ്രവര്തമാനമിത്യര്ഥഃ, യഥാസ്വം യഥാമാര്ഗമിത്യര്ഥഃ; ഏവമ് ആമം നിചിതം വിഗുണാനിലേന വിബദ്ധം സത് സ്വമാര്ഗേऽപ്രവര്തമാനം ശകൃദ്വാ ഏവമ്ഭൂതമാനാഹം വികാരമുദാഹരന്തീതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| കേചിദാമമിതി ശകൃദ്വിശേഷണം മന്യന്തേ; തന്ന, സമാനതന്ത്രേ ആമാദപ്യാനാഹസ്യ ദര്ശിതത്വാത്| തഥാ ച തദ്വചഃ- “ആനാഹേ ത്വാമസമ്ഭൂതേ വിഡുദ്ഭൂതേऽപി വാ ഭിഷക്”- ഇത്യാദി||൨൦||-
Adhikarana 19 (21) · Śloka 22
തസ്മിന് ഭവന്ത്യാമസമുദ്ഭവേ തു തൃഷ്ണാപ്രതിശ്യായശിരോവിദാഹാഃ ||൨൧|| ആമാശയേ ശൂലമഥോ ഗുരുത്വം ഹൃല്ലാസ ഉദ്ഗാരവിഘാതനം ച |൨൨|
तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः ||२१|| आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृल्लास उद्गारविघातनं च |२२|
🔊 Audio coming soon
ആമജാനാഹലക്ഷണമാഹ- തസ്മിന്നിത്യാദി| തസ്മിന് ആനാഹേ| ഗുരുത്വമപി ആമാശയേ ആമജാനാഹേ പ്രായശോ ഭവതി| കേചിത് ‘ഹൃല്ലാസ’ ഇത്യത്ര ‘ഹൃത്സ്തമ്ഭ’ ഇതി പഠിത്വാ ഹൃദയസ്യ വിബന്ധത്വമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| ഉദ്ഗാരവിഘാതനമ് ഉദ്ഗാരസ്യാസമ്യക്പ്രവൃത്തിഃ| കേചിദാമസമുദ്ഭവേ ആമാശയസമുദ്ഭവേ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി, പദേഷ്വപി പദൈകദേശപ്രയോഗാത്; തേ ച ആമാശയസമുദ്ഭവമാമാദേവേച്ഛന്തി; തത്രാപി സ ഏവ താത്പര്യാര്ഥഃ||൨൧||-
Adhikarana 20 (22) · Śloka 23
സ്തമ്ഭഃ കടീപൃഷ്ഠപുരീഷമൂത്രേ ശൂലോऽഥ മൂര്ച്ഛാ സ ശകൃദ്വമേച്ച ||൨൨|| ശ്വാസശ്ച പക്വാശയജേ ഭവന്തി ലിങ്ഗാനി ചാത്രാലസകോദ്ഭവാനി |൨൩|
स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्च्छा स शकृद्वमेच्च ||२२|| श्वासश्च पक्वाशयजे भवन्ति लिङ्गानि चात्रालसकोद्भवानि |२३|
🔊 Audio coming soon
പുരീഷജാനാഹലക്ഷണമാഹ- സ്തമ്ഭ ഇത്യാദി| സ്തമ്ഭശബ്ദഃ കട്യാദിഭിര്മൂത്രാന്തൈഃ സഹ പ്രത്യേകം സമ്ബധ്യതേ| ശൂലോऽപ്യത്ര കട്യാദിഷ്വേവ| സ പുരുഷഃ| പക്വാശയജേ ആനാഹേ ഇത്യര്ഥഃ| ‘മഞ്ചാഃ ക്രോശന്തി’ ഇതിവദുപചാരാത് പക്വാശയശബ്ദേനാത്ര പുരീഷമഭിപ്രേതം, അഥ ച ബാഹുല്യേന പക്വാശയേ ഭവതി| കേചിത് പക്വാശയജേ പക്വാശയസ്ഥേ ആനാഹേ ഇതി വ്യാഖ്യാനയന്തി| തേ ച പക്വാശയോദ്ഭൂത ആനാഹഃ പുരീഷാദ്ഭവതി ഇതീച്ഛന്തി; തഥാऽപി സ പൂര്വോക്ത ഏവ പരിഫലിതാര്ഥഃ||൨൨||-
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ആമോദ്ഭവേ വാന്തമുപക്രമേത സംസര്ഗഭക്തക്രമദീപനീയൈഃ ||൨൩||
आमोद्भवे वान्तमुपक्रमेत संसर्गभक्तक्रमदीपनीयैः ||२३||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രത്യാമോത്ഥാനാഹചികിത്സാമാഹ- ആമോദ്ഭവ ഇത്യാദി| ആമോദ്ഭവേ അവിപക്വരസജേ ആനാഹേ| കേചിദാമോദ്ഭവേ ആമാശയോദ്ഭവേ, പദേഷ്വപി പദൈകദേശപ്രയോഗാത്| ഏഷ പക്ഷശ്ചാനന്തരമേവ വിവൃതഃ| വാന്തം കൃതവമനം നരമ്| സംസര്ഗഭക്തക്രമഃ പേയാദിക്രമഃ| ദീപനീയാനി പിപല്യാദിസാധിതാനി||൨൩||
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
അഥേതരം യോ ന ശകൃദ്വമേത്തമാമം ജയേത് സ്വേദനപാചനൈശ്ച |൨൪|
अथेतरं यो न शकृद्वमेत्तमामं जयेत् स्वेदनपाचनैश्च |२४|
🔊 Audio coming soon
പുരീഷജാനാഹചികിത്സാമാഹ- അഥേതരമിത്യാദി| യഃ പുമാന് ശകൃത് പുരീഷം ന വമേത് , തസ്യ പുംസസ്തമാനാഹമിതരം പുരീഷജമ് ആമാന്വിതം സ്വേദനാദിഭിര്ജയേദിതി സമ്ബന്ധഃ| യസ്തു ശകൃദ്വമേത്തസ്യ ആമം ന ജയേത്, തഥാ സത്യസാധ്യത്വാദിതി ഭാവഃ| കാര്തികകുണ്ഡസ്തു ഇതരം പക്വാശയജാനാഹവന്തം നരം, മത്വര്ഥീയപ്രത്യയാന്തത്വാത്|| അസാവപി പക്ഷോऽനന്തരം വിവൃതഃ| 'സ്വേദനപാചനീയൈഃ' ഇത്യത്ര ച കാര്തികകുണ്ഡഃ 'സ്വേദ്യ യഥാവിധാനം' ഇതി പഠിത്വാ വ്യാഖ്യാനയതി- സ്വേദ്യ സ്വേദയിത്വാ, ഉപസര്ഗലോപാത് സാധു; യഥാവിധാനമിതി വിണ്മൂത്രാനുലോമനവിധാനേന|൨൪|-
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
വിസൂചികായാം പരികീര്തിതാനി ദ്രവ്യാണി വൈരേചനികാനി യാനി ||൨൪|| താന്യേവ വര്തീര്വിരചേദ്വിചൂര്ണ്യ മഹിഷ്യജാവീഭഗവാം തു മൂത്രൈഃ | സ്വിന്നസ്യ പായൌ വിനിവേശ്യ താശ്ച ചൂര്ണാനി ചൈഷാം പ്രധമേത്തു നാഡ്യാ ||൨൫||
विसूचिकायां परिकीर्तितानि द्रव्याणि वैरेचनिकानि यानि ||२४|| तान्येव वर्तीर्विरचेद्विचूर्ण्य महिष्यजावीभगवां तु मूत्रैः | स्विन्नस्य पायौ विनिवेश्य ताश्च चूर्णानि चैषां प्रधमेत्तु नाड्या ||२५||
🔊 Audio coming soon
അതിദേശേനാനാഹചികിത്സാമാഹ- വിസൂചികായാമിത്യാദി| വിസൂചികായാം പരികീര്തിതാനി കഥിതാനി യാനി വൈരേചനികാനി ദ്രവ്യാണി ദന്ത്യാദീനി, താനി വിചൂര്ണ്യ മഹിഷ്യാദീനാം മൂത്രൈര്വിപാച്യ വര്തീര്വിരചേത് കുര്യാത്| താശ്ച വര്തീഃ സ്വിന്നസ്യ നരസ്യ ഗുദേ വിനിവേശ്യ, ഏഷാം വൈരേചനികാനാമേവ ചൂര്ണാനി നാഡ്യാ പ്രധമേദിതി സമ്ബന്ധഃ| ഇഭോ ഹസ്തീ||൨൪-൨൫||
Adhikarana 24 (26) · Śloka 27
മൂത്രേഷു സംസാധ്യ യഥാവിധാനം ദ്രവ്യാണി യാന്യൂര്ധ്വമധശ്ച യാന്തി | ക്വാഥേന തേനാശു നിരുഹയേച്ച മൂത്രാര്ധയുക്തേന സമാക്ഷികേണ ||൨൬|| ത്രിഭണ്ഡിയുക്തം ലവണപ്രകുഞ്ചം ദത്ത്വാ വിരിക്തക്രമമാചരേച്ച |൨൭|
मूत्रेषु संसाध्य यथाविधानं द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च यान्ति | क्वाथेन तेनाशु निरुहयेच्च मूत्रार्धयुक्तेन समाक्षिकेण ||२६|| त्रिभण्डियुक्तं लवणप्रकुञ्चं दत्त्वा विरिक्तक्रममाचरेच्च |२७|
🔊 Audio coming soon
ആനാഹേ നിരൂഹമാഹ- മൂത്രേഷു സംസാധ്യേത്യാദി| യാനി ദ്രവ്യാണി ഊര്ധ്വമധശ്ച യാന്തി താനി മൂത്രേഷു യഥാവിധാനം സംസാധ്യ തേന ക്വാഥേനാര്ധമൂത്രാന്വിതേന സമാക്ഷികേണ ത്രിഭണ്ഡിയുക്തലവണം പ്രകുഞ്ചം ദത്ത്വാ നിരുഹയേദിതി പിണ്ഡാര്ഥഃ| മൂത്രേഷ്വിതി അനന്തരോക്തേഷു മഹിഷ്യാദിജേഷു| സംസാധ്യ പക്ത്വാ| യഥാവിധാനം ക്വാഥപാകവിധിനാ| ദ്രവ്യാണി യാന്യൂര്ധ്വമധശ്ച യാന്തി സംശോധനസംശമനീയോക്താനി കോശാതക്യാദീനി| ആശു ശീഘ്രമ്| മൂത്രാര്ധയുതേന അര്ധമൂത്രാന്വിതേന ക്വാഥേന| കാര്തികകുണ്ഡസ്തു മാത്രാര്ധയുക്തേനേതി പഠതി, വ്യാഖ്യാനയതി ച- അര്ധമാത്രികേണേതി| മാക്ഷികം മധു| ത്രിഭണ്ഡിയുക്തം ലവണപ്രകുഞ്ചമിതി ത്രിവൃത്സഹിതമേവ സൈന്ധവപലമിത്യര്ഥഃ| വിരിക്തക്രമം സമ്യഗ്വിരിക്തസ്യ യഃ ക്രമസ്തമാചരേദിത്യര്ഥഃ; കേചിത് ആചരേദിത്യന്തര്ഭാവിതകാരിതാര്ഥം മന്യന്തേ; തേന, ആചരേത് വൈദ്യേനാചാരയേദിത്യര്ഥഃ| ഇദമാസ്ഥാപനമാനാഹേ പാചനോത്തരകാലം ദേയം, ന ത്വാമാവസ്ഥായാമ്||൨൬||-
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
ഏഷ്വേവ തൈലേന ച സാധിതേന പ്രാപ്തം യദി സ്യാദനുവാസയേച്ച ||൨൭||
एष्वेव तैलेन च साधितेन प्राप्तं यदि स्यादनुवासयेच्च ||२७||
🔊 Audio coming soon
ആനാഹേऽനുവാസനമാഹ- ഏഷ്വേവേത്യാദി| ഏഷ്വിതി അനന്തരാഭിഹിതനിരൂഹോക്തേഷു കോശാതക്യാദിഷു| പ്രാപ്തം പ്രാപ്തകാലം പ്രാപ്താവസ്ഥമിത്യര്ഥഃ; ഏതേന പരിപക്വാമം സുനിരൂഢം വാതകോപേ സത്യനുവാസയേദിത്യര്ഥഃ||൨൭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 56
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ കായചികിത്സാതന്ത്രേ വിസൂചികാപ്രതിഷേധോ നാമ (അഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ, ആദിതഃ ) ഷട്പഞ്ചാശത്തമോऽധ്യായഃ ||൫൬||
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे विसूचिकाप्रतिषेधो नाम (अष्टादशोऽध्यायः, आदितः ) षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५६||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീഡല്ഹ(ഹ്ല)ണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാമുത്തരതന്ത്രേ വിസൂചികാപ്രതിഷേധോ നാമ ഷട്പഞ്ചാശത്തമോऽധ്യായഃ||൫൬||