Adhikarana atha CardihRudrogatRuShNAcikitsitannAmAShTamo~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো ছর্দিহৃদ্রোগতৃষ্ণাচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो छर्दिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanam (2) · Śloka 2
আমাশযোত্ক্লেশভবাঃ প্রাযশ্ছর্দ্যো হিতং যতঃ| লঙ্ঘনং প্রাগৃতে বাযোঃ .....................||২||
आमाशयोत्क्लेशभवाः प्रायश्छर्द्यो हितं यतः| लङ्घनं प्रागृते वायोः .....................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Sodhanam (3) · Śloka 3
.........................বমনং তত্র যোজযেত্| বলিনো বহুদোষস্য লভতঃ প্রততং বহু| ততো বিরেকং ক্রমশো হৃদ্যং মদ্যং ফলাম্বুভিঃ| ক্ষীরৈর্বা সহ স হ্যূর্ধ্বং গতং দোষং নযত্যধঃ| শমনং চৌষধং রূক্ষদুর্বলস্য তদেব তু||৩||
.........................वमनं तत्र योजयेत्| बलिनो बहुदोषस्य लभतः प्रततं बहु| ततो विरेकं क्रमशो हृद्यं मद्यं फलाम्बुभिः| क्षीरैर्वा सह स ह्यूर्ध्वं गतं दोषं नयत्यधः| शमनं चौषधं रूक्षदुर्बलस्य तदेव तु||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annam (4) · Śloka 4
পরিশুষ্কং প্রিযং সাত্ম্যমন্নং লঘু চ শস্যতে| উপবাসস্তথা যূষা রসাঃ কাম্বলিকাঃ খডাঃ| শাকানি লেহা ভোজ্যানি রাগষাডবপানকাঃ| ভক্ষ্যাঃ শুষ্কাঃ বিচিত্রাশ্চ ফলানি স্নানঘর্ষণম্| গন্ধাঃ সুগন্ধযো গন্ধফলপুষ্পান্নপানজাঃ| ভুক্তমাত্রস্য সহসা মুখে শীতাম্বুসেচনম্||৪||
परिशुष्कं प्रियं सात्म्यमन्नं लघु च शस्यते| उपवासस्तथा यूषा रसाः काम्बलिकाः खडाः| शाकानि लेहा भोज्यानि रागषाडवपानकाः| भक्ष्याः शुष्काः विचित्राश्च फलानि स्नानघर्षणम्| गन्धाः सुगन्धयो गन्धफलपुष्पान्नपानजाः| भुक्तमात्रस्य सहसा मुखे शीताम्बुसेचनम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAyAM CardyAm (5) · Śloka 5
হন্তি মারুতজাং ছর্দিং সর্পিঃ পীতং সসৈন্ধবম্| কিঞ্চিদুষ্ণং বিশেষেণ সকাসহৃদযদ্রবাম্| ব্যোষং ত্রিলবণাঢ্যং বা সিদ্ধং বা দাডিমাম্বুনা| সশুণ্ঠীদধিধান্যেন পীতং তুল্যাম্বু বা পযঃ| ব্যক্তসৈন্ধবসর্পির্বা ফলাম্লো বৈষ্কিরো রসঃ| স্নিগ্ধং চ ভোজনং শুণ্ঠীদধিদাডিমসাধিতম্| কোষ্ণং সলবণং চাত্র হিতং স্নেহবিরেচনম্||৫||
हन्ति मारुतजां छर्दिं सर्पिः पीतं ससैन्धवम्| किञ्चिदुष्णं विशेषेण सकासहृदयद्रवाम्| व्योषं त्रिलवणाढ्यं वा सिद्धं वा दाडिमाम्बुना| सशुण्ठीदधिधान्येन पीतं तुल्याम्बु वा पयः| व्यक्तसैन्धवसर्पिर्वा फलाम्लो वैष्किरो रसः| स्निग्धं च भोजनं शुण्ठीदधिदाडिमसाधितम्| कोष्णं सलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAyAM CardyAm (6) · Śloka 6
পিত্তজাযাং বিরেকার্থঃ দ্রাক্ষেক্ষুস্বরসৈস্ত্রিবৃত্| সর্পির্বা তৈল্বকং যোজ্যং বৃদ্ধঞ্চ শ্লেষ্মধামগম্| ঊর্ধ্বমেব হরেত্পিত্তং স্বাদুতিক্তৈর্বিশুদ্ধিমান্| পিবেন্মন্থং যবাগূং বা লাজৈঃ সমধুশর্করৈঃ| মুদ্গজাঙ্গলজৈরদ্যাদ্ব্যঞ্জনৈঃ শালিষষ্টিকম্||৬||
पित्तजायां विरेकार्थः द्राक्षेक्षुस्वरसैस्त्रिवृत्| सर्पिर्वा तैल्वकं योज्यं वृद्धञ्च श्लेष्मधामगम्| ऊर्ध्वमेव हरेत्पित्तं स्वादुतिक्तैर्विशुद्धिमान्| पिबेन्मन्थं यवागूं वा लाजैः समधुशर्करैः| मुद्गजाङ्गलजैरद्याद्व्यञ्जनैः शालिषष्टिकम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAyAM pAnaviSeShaH (7) · Śloka 7
মৃদ্ভৃষ্টলোষ্টপ্রভবং সুশীতং সলিলং পিবেত্| মুদ্গোশীরকণাধান্যৈঃ সহ বা সংস্থিতং নিশাম্| দ্রাক্ষারসং রসং চেক্ষোগুডূচ্যম্বু পযোঽপি বা||৭||
मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं सुशीतं सलिलं पिबेत्| मुद्गोशीरकणाधान्यैः सह वा संस्थितं निशाम्| द्राक्षारसं रसं चेक्षोगुडूच्यम्बु पयोऽपि वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jambvAmrAdikaShAyaH (8) · Śloka 8
জম্ব্বাম্র্পল্লবোশীরবটাশ্বত্থাঙ্কুরোদ্ভবঃ| ক্বাথঃ ক্ষৌদ্রযুতঃ পীতঃ শীতো বা বিনিযচ্ছতি| ছর্দিং জ্বরমতীসারং মূর্চ্ছাং তৃষ্ণাং চ দুর্জযাম্||৮||
जम्ब्वाम्र्पल्लवोशीरबटाश्वत्थाङ्कुरोद्भवः| क्वाथः क्षौद्रयुतः पीतः शीतो वा विनियच्छति| छर्दिं ज्वरमतीसारं मूर्च्छां तृष्णां च दुर्जयाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgadalAmbupAnam (9) · Śloka 9
ধাত্রীরসেন শীতং বা পিবেন্মুদ্গদলাম্বু বা||৯||
धात्रीरसेन शीतं वा पिबेन्मुद्गदलाम्बु वा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kolAdilehAH (10) · Śloka 10
কোলমজ্জাসিতালাজমাক্ষিকাবিট্কণাঞ্জনম্| কোলাস্থিমজ্জাস্রোতোজলাজোত্পলরজাংসি বা| লিহ্যাত্ক্ষৌদ্রেণ পথ্যাং বা দ্রাক্ষাং বা বদরাণি বা||১০||
कोलमज्जासितालाजमाक्षिकाविट्कणाञ्जनम्| कोलास्थिमज्जास्रोतोजलाजोत्पलरजांसि वा| लिह्यात्क्षौद्रेण पथ्यां वा द्राक्षां वा बदराणि वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAmbunA peyam (11) · Śloka 11
পিবেচ্ছীতাম্বুনা শালিস্বর্ণগৈরিকজং রজঃ| পিষ্টং বা চন্দনং দ্রাক্ষামাংসী সেব্যাম্বুগৈরিকম্||১১||
पिबेच्छीताम्बुना शालिस्वर्णगैरिकजं रजः| पिष्टं वा चन्दनं द्राक्षामांसी सेव्याम्बुगैरिकम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhUkAdipeyAni (12) · Śloka 12
শালিতণ্ডুলতোযেন পিবেদ্বা সসিতামধু| মধূকমধুকদ্রাক্ষাকমলামলকাম্বুদম্| সশারিবাপরূষাক্ষং মূর্বাং বা মক্ষিকান্বিতাম্| মধুকং সাত্মগুপ্তং বা শীতং ধাত্রীরসেন বা||১২||
शालितण्डुलतोयेन पिबेद्वा ससितामधु| मधूकमधुकद्राक्षाकमलामलकाम्बुदम्| सशारिवापरूषाक्षं मूर्वां वा मक्षिकान्विताम्| मधुकं सात्मगुप्तं वा शीतं धात्रीरसेन वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajAyAM vamanopavAsau (13) · Śloka 13
কফজাযাং বমেন্নিম্বকৃষ্ণাপিণ্ডীতসর্ষপৈঃ| যুক্তেন কোষ্ণতোযেন দুর্বলং চোপবাসযেত্||১৩||
कफजायां वमेन्निम्बकृष्णापिण्डीतसर्षपैः| युक्तेन कोष्णतोयेन दुर्बलं चोपवासयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauShadhamannam (14) · Śloka 14
আরগ্বধাদের্নির্যূহং শীতং ক্ষৌদ্রযুতং পিবেত্| ত্রিফলাগণচব্যাদ্বা পেযাং পত্রৈঃ করঞ্জজৈঃ| মন্থান্যবৈর্বা বহুশশ্ছর্দিঘ্নৌষধভাবিতৈঃ| কফঘ্নমন্নং হৃদ্যঞ্চ রাগাঃ সার্জকভূস্তৃণাঃ||১৪||
आरग्वधादेर्निर्यूहं शीतं क्षौद्रयुतं पिबेत्| त्रिफलागणचव्याद्वा पेयां पत्रैः करञ्जजैः| मन्थान्यवैर्वा बहुशश्छर्दिघ्नौषधभावितैः| कफघ्नमन्नं हृद्यञ्च रागाः सार्जकभूस्तृणाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAH lehAH (15) · Śloka 15
লীঢং মনঃশিলাকৃষ্ণমরিচং বীজপূরকাত্| স্বরসেন কপিত্থাচ্চ সক্ষৌদ্রেণ বমিং জযেত্| সমুস্তাং মধুনা শৃঙ্গং কোলাম্লং বা সজাম্ববম্| তদ্বদ্বিডঙ্গত্রিফলাক্রিমিঘ্নপরিপেলবম্| তদ্বদ্দুরালভাং খাদেত্ কপিত্থং ত্র্যূষণেন বা||১৫||
लीढं मनःशिलाकृष्णमरिचं बीजपूरकात्| स्वरसेन कपित्थाच्च सक्षौद्रेण वमिं जयेत्| समुस्तां मधुना शृङ्गं कोलाम्लं वा सजाम्बवम्| तद्वद्विडङ्गत्रिफलाक्रिमिघ्नपरिपेलवम्| तद्वद्दुरालभां खादेत् कपित्थं त्र्यूषणेन वा||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviShTArthajA krimijA ca CardiH (16) · Śloka 16
অনুকূলোপচারেণ যাতি দ্বিষ্টার্থজা শমম্| ক্রিমিজা ক্রিমিহৃদ্রোগগদিতৈশ্চ ভিষগ্জিতৈঃ||১৬||
अनुकूलोपचारेण याति द्विष्टार्थजा शमम्| क्रिमिजा क्रिमिहृद्रोगगदितैश्च भिषग्जितैः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariSiShTASCardayaH (17) · Śloka 17
যথাস্বং পরিশিষ্টাশ্চ তত্কৃতাশ্চ তথামযাঃ||১৭||
यथास्वं परिशिष्टाश्च तत्कृताश्च तथामयाः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CardistvarayA jeyA (18) · Śloka 18
ত্বরমাণো জযেচ্ছর্দি প্রসক্তামনুবন্ধিনীম্| কোষ্ঠাশ্রযমহামর্মপীডকরতরা হি সা||১৮||
त्वरमाणो जयेच्छर्दि प्रसक्तामनुबन्धिनीम्| कोष्ठाश्रयमहामर्मपीडकरतरा हि सा||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativamathau shIghramupakramAH (19) · Śloka 19
ন চান্নেন বিনা কাযস্তন্মযো বর্ততেঽপি চ| ধাতুক্ষযোঽতিবমথৌ সমীরণসমীরণাত্| নিযতং জাযতে তস্মাদ্দ্রুতং তত্র প্রযোজযেত্| প্রচ্ছর্দনাতিযোগোক্তং ক্রমস্তম্ভনবৃংহণম্| সর্পির্গুডান্রসান্ ক্ষীরং ঘৃতং কল্যাণজীবনম্| ধান্বন্তরং ত্র্যূষণং বা দোষদেহানুরোধতঃ||১৯||
न चान्नेन विना कायस्तन्मयो वर्ततेऽपि च| धातुक्षयोऽतिवमथौ समीरणसमीरणात्| नियतं जायते तस्माद्द्रुतं तत्र प्रयोजयेत्| प्रच्छर्दनातियोगोक्तं क्रमस्तम्भनबृंहणम्| सर्पिर्गुडान्रसान् क्षीरं घृतं कल्याणजीवनम्| धान्वन्तरं त्र्यूषणं वा दोषदेहानुरोधतः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudrogacikitsitam tatra vAtaje tailam (20) · Śloka 20
হৃদ্রোগং বাতজে তৈলং মস্তুসৌবীরতক্রবত্| পিবেত্সুখোষ্ণং সবিডং গুল্মানাহার্তিজিচ্চ তত্| তৈলং চ লবণৈঃ সিদ্ধং সমূত্রাম্লং তথাগুণম্||২০||
हृद्रोगं वातजे तैलं मस्तुसौवीरतक्रवत्| पिबेत्सुखोष्णं सबिडं गुल्मानाहार्तिजिच्च तत्| तैलं च लवणैः सिद्धं समूत्राम्लं तथागुणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvAdi tailam (21) · Śloka 21
বিল্বং রাস্নাং যবান্ কোলং দেবদারূ পুনর্নবম্| কুলত্থান্ পঞ্চমূলঞ্চ পক্ত্বা তস্মিঞ্জলে পচেত্| তৈলং তন্নাবনে পানে বস্তৌ চ বিনিযোজযেত্||২১||
बिल्वं रास्नां यवान् कोलं देवदारू पुनर्नवम्| कुलत्थान् पञ्चमूलञ्च पक्त्वा तस्मिञ्जले पचेत्| तैलं तन्नावने पाने बस्तौ च विनियोजयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuNThyAdighRutam (22) · Śloka 22
শুণ্ঠীবযস্থালবণকাযস্থাহিঙ্গুপৌষ্করৈঃ| পথ্যযা চ শৃতং পার্শ্বহৃদ্রুজা গুল্মজিদ্ঘৃতম্||২২||
शुण्ठीवयस्थालवणकायस्थाहिङ्गुपौष्करैः| पथ्यया च शृतं पार्श्वहृद्रुजा गुल्मजिद्घृतम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauvarcalAdighRutam (23) · Śloka 23
সৌবর্চলস্য দ্বিপলে পথ্যা পঞ্চাশদন্বিতে| ঘৃতস্য সাধিতঃ প্রস্থো হৃদ্রোগশ্বাসগুল্মনুত্||২৩||
सौवर्चलस्य द्विपले पथ्या पञ्चाशदन्विते| घृतस्य साधितः प्रस्थो हृद्रोगश्वासगुल्मनुत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimAdicUrNam (24) · Śloka 24
দাডিমং কৃষ্ণলবণং হিঙ্গুশুণ্ঠ্যম্লবেতসম্| অপতন্ত্রকহৃদ্রোগশ্বাসঘ্নং চূর্ণমুত্তমম্||২৪||
दाडिमं कृष्णलवणं हिङ्गुशुण्ठ्यम्लवेतसम्| अपतन्त्रकहृद्रोगश्वासघ्नं चूर्णमुत्तमम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShkarAdikalkaH (25) · Śloka 25
পুষ্করাহ্বশঠীশুণ্ঠীবীজপূরজটাভযাঃ| পীতাঃ কল্কীকৃতাঃ ক্ষারঘৃতাম্ললবণৈর্যুতাঃ| বিকর্তিকাঃ শূলহরাঃ .......................||২৫||
पुष्कराह्वशठीशुण्ठीबीजपूरजटाभयाः| पीताः कल्कीकृताः क्षारघृताम्ललवणैर्युताः| विकर्तिकाः शूलहराः .......................||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAnyAdikvAthaH (26) · Śloka 26
.....................ক্বাথঃ কোষ্ণশ্চ তদ্গুণঃ| যবানীলবণক্ষারবচাজাজ্যৌষধৈঃ কৃতঃ| সপিতদারূবীজাহ্বপলাশশঠিপৌষ্করৈঃ||২৬||
.....................क्वाथः कोष्णश्च तद्गुणः| यवानीलवणक्षारवचाजाज्यौषधैः कृतः| सपितदारूबीजाह्वपलाशशठिपौष्करैः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcakolAdikalkaH (27) · Śloka 27
পঞ্চকোলশঠীপথ্যাগুডবীজাহ্বপৌষ্করম্| বারুণীকল্কিতং ভৃষ্টং যমকে লবণাচিতম্| হৃত্পার্শ্বযোনিশূলেষু খাদেত্ গুল্মোদরেষু চ||২৭||
पञ्चकोलशठीपथ्यागुडबीजाह्वपौष्करम्| वारुणीकल्कितं भृष्टं यमके लवणाचितम्| हृत्पार्श्वयोनिशूलेषु खादेत् गुल्मोदरेषु च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakramAntaram (28) · Śloka 28
স্নিগ্ধাশ্চেহ হিতাঃ স্বেদাঃ সংস্কৃতানি ঘৃতানি চ| লঘুনা পঞ্চমূলেন শুণ্ঠ্যা বা সাধিতং জলম্| বারুণীদধিমণ্ডং বা ধান্যাম্লং বা পিবেত্তৃষি| সাযামস্তম্ভশূলাভে হৃদি মারুতদূষিতে| ক্রিযৈষা.................................||২৮||
स्निग्धाश्चेह हिताः स्वेदाः संस्कृतानि घृतानि च| लघुना पञ्चमूलेन शुण्ठ्या वा साधितं जलम्| वारुणीदधिमण्डं वा धान्याम्लं वा पिबेत्तृषि| सायामस्तम्भशूलाभे हृदि मारुतदूषिते| क्रियैषा.................................||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRuddravAyAmapramohe viSeShaH (29) · Śloka 29
............সদ্রবাযামপ্রমোহে তু হিতা রসঃ| স্নেহাঢ্যাস্তিত্তিরিক্রৌঞ্চশিখিবর্তকদক্ষজাঃ| বলাত্তৈলং সহৃদ্রোগী পিবেদ্বা সুকুমারকম্| যষ্ট্যাহ্বশতপাকং বা মহাস্নেহং তথোত্তমম্| রাস্নাজীবকজীবন্তীবলাব্যাঘ্রীপুনর্নবৈঃ| ভার্ঙ্গীস্থিরাবচাব্যোষৈর্মহাস্নেহং বিপাচযেত্| দধিপাদং তথাম্লৈশ্চ লাভতঃ স নিষেবিতঃ| তর্পণো বৃংহণো বল্যো বাতহৃদ্রোগনাশনঃ||২৯||
............सद्रवायामप्रमोहे तु हिता रसः| स्नेहाढ्यास्तित्तिरिक्रौञ्चशिखिवर्तकदक्षजाः| बलात्तैलं सहृद्रोगी पिबेद्वा सुकुमारकम्| यष्ट्याह्वशतपाकं वा महास्नेहं तथोत्तमम्| रास्नाजीवकजीवन्तीबलाव्याघ्रीपुनर्नवैः| भार्ङ्गीस्थिरावचाव्योषैर्महास्नेहं विपाचयेत्| दधिपादं तथाम्लैश्च लाभतः स निषेवितः| तर्पणो बृंहणो बल्यो वातहृद्रोगनाशनः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tryUShaNAdighRutam (30) · Śloka 30
ত্র্যূষণত্রিফলাপাঠামধূকং মধুকং ত্রুটী| পঞ্চমূলং লঘু বলে মেদে ঋদ্ধিঃ শতাবরী| কণ্ডূকরীতামলকীজীবকং চাক্ষসম্মিতৈঃ| তৈর্পচেত্সর্পিষঃ প্রস্থং দধ্নঃ প্রথেন মাহিষাত্| যুক্তং সিদ্ধং চ মধুনা তন্নিহন্তি নিষেবিতম্| হৃত্পাণ্ডুগ্রহণীদোষকাসশ্বাসহলীমকান্||৩০||
त्र्यूषणत्रिफलापाठामधूकं मधुकं त्रुटी| पञ्चमूलं लघु बले मेदे ऋद्धिः शतावरी| कण्डूकरीतामलकीजीवकं चाक्षसम्मितैः| तैर्पचेत्सर्पिषः प्रस्थं दध्नः प्रथेन माहिषात्| युक्तं सिद्धं च मधुना तन्निहन्ति निषेवितम्| हृत्पाण्डुग्रहणीदोषकासश्वासहलीमकान्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAviSeShe pathyApathyaviSeShaH (31) · Śloka 31
দীপ্তেঽগ্নৌ সদ্রবাযামে হৃদ্রোগে বাতিকে হিতম্| ক্ষীরং দধি গুডঃ সর্পিরৌদকানূপমামিষম্| এতান্যেব চ বর্জ্যানি হৃদ্রোগেষু চতুর্ষ্বপি| শেষেষু স্তম্ভজাড্যামসংযুক্তেঽপি চ বাতিকে| কফানুবন্ধে তস্মিংস্তু রূক্ষোষ্ণামাচরেত্ক্রিযাম্||৩১||
दीप्तेऽग्नौ सद्रवायामे हृद्रोगे वातिके हितम्| क्षीरं दधि गुडः सर्पिरौदकानूपमामिषम्| एतान्येव च वर्ज्यानि हृद्रोगेषु चतुर्ष्वपि| शेषेषु स्तम्भजाड्यामसंयुक्तेऽपि च वातिके| कफानुबन्धे तस्मिंस्तु रूक्षोष्णामाचरेत्क्रियाम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paitte Sodhanam (32) · Śloka 32
পৈত্তে দ্রাক্ষেক্ষুনির্যাসসিতাক্ষৌদ্রপরূষকৈঃ| যুক্তো বিরেকো হৃদ্যঃ স্যাত্ক্রমঃ শুদ্ধে চ পিত্তহা| ক্ষতপিত্তজ্বরোক্তং চ বাহ্যন্তঃ পরিমার্জনম্| কট্বীমধুককল্কং চ পিবেত্ সসিতমম্ভসা||৩২||
पैत्ते द्राक्षेक्षुनिर्याससिताक्षौद्रपरूषकैः| युक्तो विरेको हृद्यः स्यात्क्रमः शुद्धे च पित्तहा| क्षतपित्तज्वरोक्तं च बाह्यन्तः परिमार्जनम्| कट्वीमधुककल्कं च पिबेत् ससितमम्भसा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAni (33) · Śloka 33
শ্রেযসীশর্করাদ্রাক্ষাজীকর্ষভকোত্পলৈঃ| বলাখর্জূরকাকোলীমেদাযুগ্মৈশ্চ সাধিতম্| সক্ষীরং মাহিষং সর্পিঃ পিত্তহৃদ্রোগনাশনম্| প্রপৌণ্ডরীকমধুকবিসগ্রন্থিকশেরুকাঃ| সশুণ্ঠীশৈবলাস্তাভিঃ সক্ষীরং বিপচেত্ ঘৃতম্| শীতং সমধু তচ্চেষ্টং স্বাদুবর্গকৃতং চ যত্| বস্তিং চ দদ্যাত্ সক্ষৌদ্রং তৈলং মধুকসাধিতম্||৩৩||
श्रेयसीशर्कराद्राक्षाजीकर्षभकोत्पलैः| बलाखर्जूरकाकोलीमेदायुग्मैश्च साधितम्| सक्षीरं माहिषं सर्पिः पित्तहृद्रोगनाशनम्| प्रपौण्डरीकमधुकबिसग्रन्थिकशेरुकाः| सशुण्ठीशैवलास्ताभिः सक्षीरं विपचेत् घृतम्| शीतं समधु तच्चेष्टं स्वादुवर्गकृतं च यत्| बस्तिं च दद्यात् सक्षौद्रं तैलं मधुकसाधितम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje hRudroge (34) · Śloka 34
কফোদ্ভবে বমেত্স্বিন্নঃ পিচুমন্দবচাম্ভসা| কুলত্থধন্বোত্থরসস্তীক্ষ্ণমদ্যযবাশনঃ| পিবেচ্চূর্ণং বচাহিঙ্গুলবণদ্বযনাগরাত্| সৈলা যবানককণা যবক্ষারাত্সুখাম্বুনা| ফলধান্যাম্লকৌলত্থযূষমাত্রাসবৈস্তথা| পুষ্করাহ্বাভযাশুণ্ঠীমাদ্রীপীতদ্রুকট্ফলাত্| ক্বাথে তথাঽভযাশুণ্ঠীমাদ্রীপীতদ্রুকট্ফলাত্| ক্বাথে রৌহীতকাশ্বত্থ খদিরোদুম্বরার্জুনে| সপলাশবটে ব্যোষত্রিবৃচ্চূর্ণান্বিতে কৃতঃ| সখোদকানুপানঃ স্যাল্লেহঃ কফবিকারহা| শ্লেষ্মগুল্মোদিতাজ্যানি ক্ষারাংশ্চ বিবিধান্ পিবেত্| প্রযোজযেচ্ছিলাহ্বং বা ব্রাহ্যং চাত্র রসাযনম্| তথামলকলেহং বাপ্রাশং বাঽগস্ত্যনির্মিতম্||৩৪||
कफोद्भवे वमेत्स्विन्नः पिचुमन्दवचाम्भसा| कुलत्थधन्वोत्थरसस्तीक्ष्णमद्ययवाशनः| पिबेच्चूर्णं वचाहिङ्गुलवणद्वयनागरात्| सैला यवानककणा यवक्षारात्सुखाम्बुना| फलधान्याम्लकौलत्थयूषमात्रासवैस्तथा| पुष्कराह्वाभयाशुण्ठीमाद्रीपीतद्रुकट्फलात्| क्वाथे तथाऽभयाशुण्ठीमाद्रीपीतद्रुकट्फलात्| क्वाथे रौहीतकाश्वत्थ खदिरोदुम्बरार्जुने| सपलाशवटे व्योषत्रिवृच्चूर्णान्विते कृतः| सखोदकानुपानः स्याल्लेहः कफविकारहा| श्लेष्मगुल्मोदिताज्यानि क्षारांश्च विविधान् पिबेत्| प्रयोजयेच्छिलाह्वं वा ब्राह्यं चात्र रसायनम्| तथामलकलेहं वाप्राशं वाऽगस्त्यनिर्मितम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvasthikaM cikitsitam (35) · Śloka 35
স্যাচ্ছূলং যস্য ভুক্তেঽপি জীর্যত্যল্পং জরাং গতে| শাম্যেত্ সকুষ্ঠকৃমিজিল্লবণদ্বযতিল্বকৈঃ| সদেবদার্বতিবিষৈশ্চূর্ণমুষ্ণাম্বুনা পিবেত্| যস্য জীর্ণেঽধিকং স্নেহৈঃ সঃ বিরেচ্যঃ ফলৈঃ পুনঃ| জীর্যত্যন্নে তথা মূলৈস্তীক্ষ্ণৈঃ শূলে সদাধিকে| প্রাযোঽনিলো রুদ্ধগতিঃ কুপ্যত্যামাশযে যতঃ| তস্যানুলোমনং কার্যং শুদ্ধিলঙ্ঘনপাচনৈঃ| কৃমিঘ্নমৌষধং সর্বং কৃমিজে হৃদযামযে||৩৫||
स्याच्छूलं यस्य भुक्तेऽपि जीर्यत्यल्पं जरां गते| शाम्येत् सकुष्ठकृमिजिल्लवणद्वयतिल्वकैः| सदेवदार्वतिविषैश्चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्| यस्य जीर्णेऽधिकं स्नेहैः सः विरेच्यः फलैः पुनः| जीर्यत्यन्ने तथा मूलैस्तीक्ष्णैः शूले सदाधिके| प्रायोऽनिलो रुद्धगतिः कुप्यत्यामाशये यतः| तस्यानुलोमनं कार्यं शुद्धिलङ्घनपाचनैः| कृमिघ्नमौषधं सर्वं कृमिजे हृदयामये||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAcikitsitam tatrAdau cikitsAkramaH (36) · Śloka 36
তৃষ্ণাসু বাতপিত্তঘ্নো বিধিঃ প্রাযেণ শস্যতে| সর্বাসু শীতো বাহ্যন্তস্তথা শমনশোধনঃ||৩৬||
तृष्णासु वातपित्तघ्नो विधिः प्रायेण शस्यते| सर्वासु शीतो बाह्यन्तस्तथा शमनशोधनः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhajalAni (pAnArthe) (37) · Śloka 37
দিব্যাম্বু শীতং সক্ষৌদ্রং তদ্বদ্ভৌমং চ তদ্গুণম্| নির্বাপিতং তপ্তলোষ্টকপালসিকতাদিভিঃ| সশর্করং বা ক্বথিতং পঞ্চমূলেন বা জলম্||৩৭||
दिव्याम्बु शीतं सक्षौद्रं तद्वद्भौमं च तद्गुणम्| निर्वापितं तप्तलोष्टकपालसिकतादिभिः| सशर्करं वा क्वथितं पञ्चमूलेन वा जलम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manthayavAgvAdiBojanam (38) · Śloka 38
দর্ভপূর্বেণ মন্থশ্চ প্রশস্তো লাজসক্তুভিঃ| বাট্যশ্চামযবৈঃ শীতঃ শর্করামাক্ষিকান্বিতঃ| যবাগূঃ শালিভিস্তদ্বত্ কোদ্রবৈশ্চ চিরন্তনৈঃ| শীতেন শীতবীর্যৈশ্চ দ্রব্যৈঃ সিদ্ধেন ভোজনম্| হিমাম্বুপরিষিক্তস্য পযসা সসিতামধু| রসৈশ্চানম্ললবণৈর্জাঙ্গলৈর্ঘৃতভর্জিতৈঃ| মুদ্গাদীনাং তথা যূষৈর্জীবনীযরসান্বিতৈঃ||৩৮||
दर्भपूर्वेण मन्थश्च प्रशस्तो लाजसक्तुभिः| वाट्यश्चामयवैः शीतः शर्करामाक्षिकान्वितः| यवागूः शालिभिस्तद्वत् कोद्रवैश्च चिरन्तनैः| शीतेन शीतवीर्यैश्च द्रव्यैः सिद्धेन भोजनम्| हिमाम्बुपरिषिक्तस्य पयसा ससितामधु| रसैश्चानम्ललवणैर्जाङ्गलैर्घृतभर्जितैः| मुद्गादीनां तथा यूषैर्जीवनीयरसान्वितैः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyam (39) · Śloka 39
নস্যং ক্ষীরঘৃতং সিদ্ধং শীতৈরিক্ষোস্তথা রসঃ| নারীক্ষীরেণ বা ঘৃষ্টমুষ্ট্রাস্থি মসিতং হিতম্||৩৯||
नस्यं क्षीरघृतं सिद्धं शीतैरिक्षोस्तथा रसः| नारीक्षीरेण वा घृष्टमुष्ट्रास्थि मसितं हितम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDUShAdyanye upacArAH (40) · Śloka 40
নির্বাপণাশ্চ গণ্ডূষাঃ সূত্রস্থানোদিতা হিতাঃ| দাহজ্বরোক্তা লেপাদ্যা নিরীহত্বং মনোরতিঃ| মহাসরিদ্ধৃদাদীনাং দর্শনস্মরণাদি চ||৪০||
निर्वापणाश्च गण्डूषाः सूत्रस्थानोदिता हिताः| दाहज्वरोक्ता लेपाद्या निरीहत्वं मनोरतिः| महासरिद्धृदादीनां दर्शनस्मरणादि च||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatRuShNAyAm (41) · Śloka 41
তৃষ্ণাযাং পবনোত্থাযাং সগুডং দধি শস্যতে| রসাশ্চ বৃংহণাঃ শীতা বিদার্যাদিগণাম্বু চ||৪১||
तृष्णायां पवनोत्थायां सगुडं दधि शस्यते| रसाश्च बृंहणाः शीता विदार्यादिगणाम्बु च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatRuShNAyAm (42) · Śloka 42
পিত্তজাযাং সিতাযুক্তঃ পক্বোদুম্বরজো রসঃ| তত্ক্বাথোবা হিমস্তদ্বচ্ছারিবাদিগণাম্বু বা| তদ্বিধৈশ্চ গণৈঃ শীতকষাযান্ সসিতামধূন্| মধুরৈরৌষধৈস্তদ্বত্ ক্ষীরিবৃক্ষৈশ্চ কল্পিতান্| বীজপূরকমৃদ্বীকাবটবেতসপল্লবান্| মূলানি কুশকাশানাং যষ্ট্যাহ্বঞ্চ জলে শৃতম্| অপাকশর্করাচ্ছিন্নরূহালোধাঞ্জনাম্বু বা| কার্পাসীফলকল্কং বা সসিতক্ষীরভোজনঃ| জ্বরোদিতং বা দ্রাক্ষাদি পঞ্চসারাম্বু বা পিবেত্||৪২||
पित्तजायां सितायुक्तः पक्वोदुम्बरजो रसः| तत्क्वाथोवा हिमस्तद्वच्छारिवादिगणाम्बु वा| तद्विधैश्च गणैः शीतकषायान् ससितामधून्| मधुरैरौषधैस्तद्वत् क्षीरिवृक्षैश्च कल्पितान्| बीजपूरकमृद्वीकावटवेतसपल्लवान्| मूलानि कुशकाशानां यष्ट्याह्वञ्च जले शृतम्| अपाकशर्कराच्छिन्नरूहालोधाञ्जनाम्बु वा| कार्पासीफलकल्कं वा ससितक्षीरभोजनः| ज्वरोदितं वा द्राक्षादि पञ्चसाराम्बु वा पिबेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajatRuShNAyAm (43) · Śloka 43
কফোদ্ভবাযাং বমনং নিম্বপ্রসববারিণা| বিল্বাঢকীপঞ্চকোলদর্ভপঞ্চকসাধিতম্| জলং পিবেদ্রজন্যা বা সিদ্ধং সক্ষৌদ্রশর্করম্| মুদ্গযূষং চ সব্যোষপটোলীনিম্বপল্লবম্| যবামং তীক্ষ্ণকবলনস্যলেহাংশ্চ শীলযেত্||৪৩||
कफोद्भवायां वमनं निम्बप्रसववारिणा| बिल्वाढकीपञ्चकोलदर्भपञ्चकसाधितम्| जलं पिबेद्रजन्या वा सिद्धं सक्षौद्रशर्करम्| मुद्गयूषं च सव्योषपटोलीनिम्बपल्लवम्| यवामं तीक्ष्णकवलनस्यलेहांश्च शीलयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajA kriyA (2) · Śloka 2
সর্বৈরামাচ্চ তদ্ধন্ত্রী ক্রিযেষ্টা বমনং তথা| ত্র্যূষণারুষ্করবচাফলাম্লোষ্ণাম্বুমস্তুভিঃ||২||
सर्वैरामाच्च तद्धन्त्री क्रियेष्टा वमनं तथा| त्र्यूषणारुष्करवचाफलाम्लोष्णाम्बुमस्तुभिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAtyayajAyAm (1) · Śloka 1
অন্নাত্যযান্মণ্ডমুষ্ণং হিমং মন্থং চ কালবিত্||১||
अन्नात्ययान्मण्डमुष्णं हिमं मन्थं च कालवित्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SramajAyAm (2) · Śloka 2
তৃষি শ্রমান্মাংসরসং মন্থং যবকোলজসক্তুভিঃ| সর্বণ্যঙ্গানি লিম্পেচ্চ তিলপিণ্যাককাঞ্জিকৈঃ||২||
तृषि श्रमान्मांसरसं मन्थं यवकोलजसक्तुभिः| सर्वण्यङ्गानि लिम्पेच्च तिलपिण्याककाञ्जिकैः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItasnAnajAyAm (1) · Śloka 1
শীতস্নানাচ্চ মধ্বাম্বু পিবেত্তৃড্বান্ গুডাম্বু বা||১||
शीतस्नानाच्च मध्वाम्बु पिबेत्तृड्वान् गुडाम्बु वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyajAyAm (44) · Śloka 44
মদ্যাদর্ধজলং মদ্যং স্নাতোঽম্ললবণৈর্যুতম্||৪৪||
मद्यादर्धजलं मद्यं स्नातोऽम्ललवणैर्युतम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAntarAsu kramaH (45) · Śloka 45
স্নেহতীক্ষ্ণতরাগ্নিস্তু স্বভাবশিশিরং জলম্| স্নেহাদুষ্ণাম্ব্বজীর্ণাত্তু জীর্ণন্মণ্ডং পিপাসিতঃ| পিবেত্ স্নিগ্ধান্নতৃষিতো হিমস্পর্ধি গুডোদকম্| গুর্বাদ্যন্নেন তৃষিতঃ পীত্বোষ্ণাম্বু তদুল্লিখেত্| ক্ষযজাযাং ক্ষযহিতং সর্বং বৃংহণমৌষধম্| কৃশদুর্বলরূক্ষাণাং ক্ষীরং ছাগো রসোঽথবা| ক্ষীরং চ সৌর্ধ্ববাতাযাং ক্ষযকাসহরৈঃ শৃতম্||৪৫||
स्नेहतीक्ष्णतराग्निस्तु स्वभावशिशिरं जलम्| स्नेहादुष्णाम्ब्वजीर्णात्तु जीर्णन्मण्डं पिपासितः| पिबेत् स्निग्धान्नतृषितो हिमस्पर्धि गुडोदकम्| गुर्वाद्यन्नेन तृषितः पीत्वोष्णाम्बु तदुल्लिख़ेत्| क्षयजायां क्षयहितं सर्वं बृंहणमौषधम्| कृशदुर्बलरूक्षाणां क्षीरं छागो रसोऽथवा| क्षीरं च सौर्ध्ववातायां क्षयकासहरैः शृतम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAm (46) · Śloka 46
রোগোপসর্গজাতাযাং ধান্যাম্বু সসিতামধু| পানে প্রশস্তং সর্বা চ ক্রিযা রোগাদ্যপেক্ষযা||৪৬||
रोगोपसर्गजातायां धान्याम्बु ससितामधु| पाने प्रशस्तं सर्वा च क्रिया रोगाद्यपेक्षया||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNA tvarayA jeyA (47-8) · Śloka 8
তৃষ্ণক্পূর্বামযক্ষীণো ন লভেত জলং যদি| মরণং দীর্ঘরোগং বা প্রাপ্নুযাত্ত্বরিতং ততঃ| সাত্ম্যান্নপানভৈষজ্যৈস্তৃষ্ণাং তস্য জযেত্পুরঃ| তস্যাঞ্জিতাযামন্যোঽপি ব্যাধিঃ শক্যশ্চিকিত্সিতুম্||৪৭|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে ছর্দিহৃদ্রোগতৃষ্ণাচিকিত্সিতন্নামাষ্টমোঽধ্যাযঃ||৮||
तृष्णक्पूर्वामयक्षीणो न लभेत जलं यदि| मरणं दीर्घरोगं वा प्राप्नुयात्त्वरितं ततः| सात्म्यान्नपानभैषज्यैस्तृष्णां तस्य जयेत्पुरः| तस्याञ्जितायामन्योऽपि व्याधिः शक्यश्चिकित्सितुम्||४७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने छर्दिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितन्नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon