Adhikarana atha CardihRudrogatRuShNAcikitsitannAmAShTamo~adhyAyaH adhyAya pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో ఛర్దిహృద్రోగతృష్ణాచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो छर्दिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanam (2) · Śloka 2
ఆమాశయోత్క్లేశభవాః ప్రాయశ్ఛర్ద్యో హితం యతః| లంఘనం ప్రాగృతే వాయోః .....................||2||
आमाशयोत्क्लेशभवाः प्रायश्छर्द्यो हितं यतः| लङ्घनं प्रागृते वायोः .....................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Sodhanam (3) · Śloka 3
.........................వమనం తత్ర యోజయేత్| బలినో బహుదోషస్య లభతః ప్రతతం బహు| తతో విరేకం క్రమశో హృద్యం మద్యం ఫలాంబుభిః| క్షీరైర్వా సహ స హ్యూర్ధ్వం గతం దోషం నయత్యధః| శమనం చౌషధం రూక్షదుర్బలస్య తదేవ తు||3||
.........................वमनं तत्र योजयेत्| बलिनो बहुदोषस्य लभतः प्रततं बहु| ततो विरेकं क्रमशो हृद्यं मद्यं फलाम्बुभिः| क्षीरैर्वा सह स ह्यूर्ध्वं गतं दोषं नयत्यधः| शमनं चौषधं रूक्षदुर्बलस्य तदेव तु||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annam (4) · Śloka 4
పరిశుష్కం ప్రియం సాత్మ్యమన్నం లఘు చ శస్యతే| ఉపవాసస్తథా యూషా రసాః కాంబలికాః ఖడాః| శాకాని లేహా భోజ్యాని రాగషాడవపానకాః| భక్ష్యాః శుష్కాః విచిత్రాశ్చ ఫలాని స్నానఘర్షణం| గంధాః సుగంధయో గంధఫలపుష్పాన్నపానజాః| భుక్తమాత్రస్య సహసా ముఖే శీతాంబుసేచనం||4||
परिशुष्कं प्रियं सात्म्यमन्नं लघु च शस्यते| उपवासस्तथा यूषा रसाः काम्बलिकाः खडाः| शाकानि लेहा भोज्यानि रागषाडवपानकाः| भक्ष्याः शुष्काः विचित्राश्च फलानि स्नानघर्षणम्| गन्धाः सुगन्धयो गन्धफलपुष्पान्नपानजाः| भुक्तमात्रस्य सहसा मुखे शीताम्बुसेचनम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAyAM CardyAm (5) · Śloka 5
హంతి మారుతజాం ఛర్దిం సర్పిః పీతం ససైంధవం| కించిదుష్ణం విశేషేణ సకాసహృదయద్రవాం| వ్యోషం త్రిలవణాఢ్యం వా సిద్ధం వా దాడిమాంబునా| సశుంఠీదధిధాన్యేన పీతం తుల్యాంబు వా పయః| వ్యక్తసైంధవసర్పిర్వా ఫలామ్లో వైష్కిరో రసః| స్నిగ్ధం చ భోజనం శుంఠీదధిదాడిమసాధితం| కోష్ణం సలవణం చాత్ర హితం స్నేహవిరేచనం||5||
हन्ति मारुतजां छर्दिं सर्पिः पीतं ससैन्धवम्| किञ्चिदुष्णं विशेषेण सकासहृदयद्रवाम्| व्योषं त्रिलवणाढ्यं वा सिद्धं वा दाडिमाम्बुना| सशुण्ठीदधिधान्येन पीतं तुल्याम्बु वा पयः| व्यक्तसैन्धवसर्पिर्वा फलाम्लो वैष्किरो रसः| स्निग्धं च भोजनं शुण्ठीदधिदाडिमसाधितम्| कोष्णं सलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAyAM CardyAm (6) · Śloka 6
పిత్తజాయాం విరేకార్థః ద్రాక్షేక్షుస్వరసైస్త్రివృత్| సర్పిర్వా తైల్వకం యోజ్యం వృద్ధంచ శ్లేష్మధామగం| ఊర్ధ్వమేవ హరేత్పిత్తం స్వాదుతిక్తైర్విశుద్ధిమాన్| పిబేన్మంథం యవాగూం వా లాజైః సమధుశర్కరైః| ముద్గజాంగలజైరద్యాద్వ్యంజనైః శాలిషష్టికం||6||
पित्तजायां विरेकार्थः द्राक्षेक्षुस्वरसैस्त्रिवृत्| सर्पिर्वा तैल्वकं योज्यं वृद्धञ्च श्लेष्मधामगम्| ऊर्ध्वमेव हरेत्पित्तं स्वादुतिक्तैर्विशुद्धिमान्| पिबेन्मन्थं यवागूं वा लाजैः समधुशर्करैः| मुद्गजाङ्गलजैरद्याद्व्यञ्जनैः शालिषष्टिकम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAyAM pAnaviSeShaH (7) · Śloka 7
మృద్భృష్టలోష్టప్రభవం సుశీతం సలిలం పిబేత్| ముద్గోశీరకణాధాన్యైః సహ వా సంస్థితం నిశాం| ద్రాక్షారసం రసం చేక్షోగుడూచ్యంబు పయోఽపి వా||7||
मृद्भृष्टलोष्टप्रभवं सुशीतं सलिलं पिबेत्| मुद्गोशीरकणाधान्यैः सह वा संस्थितं निशाम्| द्राक्षारसं रसं चेक्षोगुडूच्यम्बु पयोऽपि वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jambvAmrAdikaShAyaH (8) · Śloka 8
జంబ్వామ్ర్పల్లవోశీరబటాశ్వత్థాంకురోద్భవః| క్వాథః క్షౌద్రయుతః పీతః శీతో వా వినియచ్ఛతి| ఛర్దిం జ్వరమతీసారం మూర్చ్ఛాం తృష్ణాం చ దుర్జయాం||8||
जम्ब्वाम्र्पल्लवोशीरबटाश्वत्थाङ्कुरोद्भवः| क्वाथः क्षौद्रयुतः पीतः शीतो वा विनियच्छति| छर्दिं ज्वरमतीसारं मूर्च्छां तृष्णां च दुर्जयाम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgadalAmbupAnam (9) · Śloka 9
ధాత్రీరసేన శీతం వా పిబేన్ముద్గదలాంబు వా||9||
धात्रीरसेन शीतं वा पिबेन्मुद्गदलाम्बु वा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kolAdilehAH (10) · Śloka 10
కోలమజ్జాసితాలాజమాక్షికావిట్కణాంజనం| కోలాస్థిమజ్జాస్రోతోజలాజోత్పలరజాంసి వా| లిహ్యాత్క్షౌద్రేణ పథ్యాం వా ద్రాక్షాం వా బదరాణి వా||10||
कोलमज्जासितालाजमाक्षिकाविट्कणाञ्जनम्| कोलास्थिमज्जास्रोतोजलाजोत्पलरजांसि वा| लिह्यात्क्षौद्रेण पथ्यां वा द्राक्षां वा बदराणि वा||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItAmbunA peyam (11) · Śloka 11
పిబేచ్ఛీతాంబునా శాలిస్వర్ణగైరికజం రజః| పిష్టం వా చందనం ద్రాక్షామాంసీ సేవ్యాంబుగైరికం||11||
पिबेच्छीताम्बुना शालिस्वर्णगैरिकजं रजः| पिष्टं वा चन्दनं द्राक्षामांसी सेव्याम्बुगैरिकम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhUkAdipeyAni (12) · Śloka 12
శాలితండులతోయేన పిబేద్వా ససితామధు| మధూకమధుకద్రాక్షాకమలామలకాంబుదం| సశారివాపరూషాక్షం మూర్వాం వా మక్షికాన్వితాం| మధుకం సాత్మగుప్తం వా శీతం ధాత్రీరసేన వా||12||
शालितण्डुलतोयेन पिबेद्वा ससितामधु| मधूकमधुकद्राक्षाकमलामलकाम्बुदम्| सशारिवापरूषाक्षं मूर्वां वा मक्षिकान्विताम्| मधुकं सात्मगुप्तं वा शीतं धात्रीरसेन वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajAyAM vamanopavAsau (13) · Śloka 13
కఫజాయాం వమేన్నింబకృష్ణాపిండీతసర్షపైః| యుక్తేన కోష్ణతోయేన దుర్బలం చోపవాసయేత్||13||
कफजायां वमेन्निम्बकृष्णापिण्डीतसर्षपैः| युक्तेन कोष्णतोयेन दुर्बलं चोपवासयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauShadhamannam (14) · Śloka 14
ఆరగ్వధాదేర్నిర్యూహం శీతం క్షౌద్రయుతం పిబేత్| త్రిఫలాగణచవ్యాద్వా పేయాం పత్రైః కరంజజైః| మంథాన్యవైర్వా బహుశశ్ఛర్దిఘ్నౌషధభావితైః| కఫఘ్నమన్నం హృద్యంచ రాగాః సార్జకభూస్తృణాః||14||
आरग्वधादेर्निर्यूहं शीतं क्षौद्रयुतं पिबेत्| त्रिफलागणचव्याद्वा पेयां पत्रैः करञ्जजैः| मन्थान्यवैर्वा बहुशश्छर्दिघ्नौषधभावितैः| कफघ्नमन्नं हृद्यञ्च रागाः सार्जकभूस्तृणाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAH lehAH (15) · Śloka 15
లీఢం మనఃశిలాకృష్ణమరిచం బీజపూరకాత్| స్వరసేన కపిత్థాచ్చ సక్షౌద్రేణ వమిం జయేత్| సముస్తాం మధునా శృంగం కోలామ్లం వా సజాంబవం| తద్వద్విడంగత్రిఫలాక్రిమిఘ్నపరిపేలవం| తద్వద్దురాలభాం ఖాదేత్ కపిత్థం త్ర్యూషణేన వా||15||
लीढं मनःशिलाकृष्णमरिचं बीजपूरकात्| स्वरसेन कपित्थाच्च सक्षौद्रेण वमिं जयेत्| समुस्तां मधुना शृङ्गं कोलाम्लं वा सजाम्बवम्| तद्वद्विडङ्गत्रिफलाक्रिमिघ्नपरिपेलवम्| तद्वद्दुरालभां खादेत् कपित्थं त्र्यूषणेन वा||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dviShTArthajA krimijA ca CardiH (16) · Śloka 16
అనుకూలోపచారేణ యాతి ద్విష్టార్థజా శమం| క్రిమిజా క్రిమిహృద్రోగగదితైశ్చ భిషగ్జితైః||16||
अनुकूलोपचारेण याति द्विष्टार्थजा शमम्| क्रिमिजा क्रिमिहृद्रोगगदितैश्च भिषग्जितैः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pariSiShTASCardayaH (17) · Śloka 17
యథాస్వం పరిశిష్టాశ్చ తత్కృతాశ్చ తథామయాః||17||
यथास्वं परिशिष्टाश्च तत्कृताश्च तथामयाः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CardistvarayA jeyA (18) · Śloka 18
త్వరమాణో జయేచ్ఛర్ది ప్రసక్తామనుబంధినీం| కోష్ఠాశ్రయమహామర్మపీడకరతరా హి సా||18||
त्वरमाणो जयेच्छर्दि प्रसक्तामनुबन्धिनीम्| कोष्ठाश्रयमहामर्मपीडकरतरा हि सा||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ativamathau shIghramupakramAH (19) · Śloka 19
న చాన్నేన వినా కాయస్తన్మయో వర్తతేఽపి చ| ధాతుక్షయోఽతివమథౌ సమీరణసమీరణాత్| నియతం జాయతే తస్మాద్ద్రుతం తత్ర ప్రయోజయేత్| ప్రచ్ఛర్దనాతియోగోక్తం క్రమస్తంభనబృంహణం| సర్పిర్గుడాన్రసాన్ క్షీరం ఘృతం కల్యాణజీవనం| ధాన్వంతరం త్ర్యూషణం వా దోషదేహానురోధతః||19||
न चान्नेन विना कायस्तन्मयो वर्ततेऽपि च| धातुक्षयोऽतिवमथौ समीरणसमीरणात्| नियतं जायते तस्माद्द्रुतं तत्र प्रयोजयेत्| प्रच्छर्दनातियोगोक्तं क्रमस्तम्भनबृंहणम्| सर्पिर्गुडान्रसान् क्षीरं घृतं कल्याणजीवनम्| धान्वन्तरं त्र्यूषणं वा दोषदेहानुरोधतः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudrogacikitsitam tatra vAtaje tailam (20) · Śloka 20
హృద్రోగం వాతజే తైలం మస్తుసౌవీరతక్రవత్| పిబేత్సుఖోష్ణం సబిడం గుల్మానాహార్తిజిచ్చ తత్| తైలం చ లవణైః సిద్ధం సమూత్రామ్లం తథాగుణం||20||
हृद्रोगं वातजे तैलं मस्तुसौवीरतक्रवत्| पिबेत्सुखोष्णं सबिडं गुल्मानाहार्तिजिच्च तत्| तैलं च लवणैः सिद्धं समूत्राम्लं तथागुणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvAdi tailam (21) · Śloka 21
బిల్వం రాస్నాం యవాన్ కోలం దేవదారూ పునర్నవం| కులత్థాన్ పంచమూలంచ పక్త్వా తస్మింజలే పచేత్| తైలం తన్నావనే పానే బస్తౌ చ వినియోజయేత్||21||
बिल्वं रास्नां यवान् कोलं देवदारू पुनर्नवम्| कुलत्थान् पञ्चमूलञ्च पक्त्वा तस्मिञ्जले पचेत्| तैलं तन्नावने पाने बस्तौ च विनियोजयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuNThyAdighRutam (22) · Śloka 22
శుంఠీవయస్థాలవణకాయస్థాహింగుపౌష్కరైః| పథ్యయా చ శృతం పార్శ్వహృద్రుజా గుల్మజిద్ఘృతం||22||
शुण्ठीवयस्थालवणकायस्थाहिङ्गुपौष्करैः| पथ्यया च शृतं पार्श्वहृद्रुजा गुल्मजिद्घृतम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sauvarcalAdighRutam (23) · Śloka 23
సౌవర్చలస్య ద్విపలే పథ్యా పంచాశదన్వితే| ఘృతస్య సాధితః ప్రస్థో హృద్రోగశ్వాసగుల్మనుత్||23||
सौवर्चलस्य द्विपले पथ्या पञ्चाशदन्विते| घृतस्य साधितः प्रस्थो हृद्रोगश्वासगुल्मनुत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimAdicUrNam (24) · Śloka 24
దాడిమం కృష్ణలవణం హింగుశుంఠ్యమ్లవేతసం| అపతంత్రకహృద్రోగశ్వాసఘ్నం చూర్ణముత్తమం||24||
दाडिमं कृष्णलवणं हिङ्गुशुण्ठ्यम्लवेतसम्| अपतन्त्रकहृद्रोगश्वासघ्नं चूर्णमुत्तमम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShkarAdikalkaH (25) · Śloka 25
పుష్కరాహ్వశఠీశుంఠీబీజపూరజటాభయాః| పీతాః కల్కీకృతాః క్షారఘృతామ్లలవణైర్యుతాః| వికర్తికాః శూలహరాః .......................||25||
पुष्कराह्वशठीशुण्ठीबीजपूरजटाभयाः| पीताः कल्कीकृताः क्षारघृताम्ललवणैर्युताः| विकर्तिकाः शूलहराः .......................||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAnyAdikvAthaH (26) · Śloka 26
.....................క్వాథః కోష్ణశ్చ తద్గుణః| యవానీలవణక్షారవచాజాజ్యౌషధైః కృతః| సపితదారూబీజాహ్వపలాశశఠిపౌష్కరైః||26||
.....................क्वाथः कोष्णश्च तद्गुणः| यवानीलवणक्षारवचाजाज्यौषधैः कृतः| सपितदारूबीजाह्वपलाशशठिपौष्करैः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcakolAdikalkaH (27) · Śloka 27
పంచకోలశఠీపథ్యాగుడబీజాహ్వపౌష్కరం| వారుణీకల్కితం భృష్టం యమకే లవణాచితం| హృత్పార్శ్వయోనిశూలేషు ఖాదేత్ గుల్మోదరేషు చ||27||
पञ्चकोलशठीपथ्यागुडबीजाह्वपौष्करम्| वारुणीकल्कितं भृष्टं यमके लवणाचितम्| हृत्पार्श्वयोनिशूलेषु खादेत् गुल्मोदरेषु च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakramAntaram (28) · Śloka 28
స్నిగ్ధాశ్చేహ హితాః స్వేదాః సంస్కృతాని ఘృతాని చ| లఘునా పంచమూలేన శుంఠ్యా వా సాధితం జలం| వారుణీదధిమండం వా ధాన్యామ్లం వా పిబేత్తృషి| సాయామస్తంభశూలాభే హృది మారుతదూషితే| క్రియైషా.................................||28||
स्निग्धाश्चेह हिताः स्वेदाः संस्कृतानि घृतानि च| लघुना पञ्चमूलेन शुण्ठ्या वा साधितं जलम्| वारुणीदधिमण्डं वा धान्याम्लं वा पिबेत्तृषि| सायामस्तम्भशूलाभे हृदि मारुतदूषिते| क्रियैषा.................................||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRuddravAyAmapramohe viSeShaH (29) · Śloka 29
............సద్రవాయామప్రమోహే తు హితా రసః| స్నేహాఢ్యాస్తిత్తిరిక్రౌంచశిఖివర్తకదక్షజాః| బలాత్తైలం సహృద్రోగీ పిబేద్వా సుకుమారకం| యష్ట్యాహ్వశతపాకం వా మహాస్నేహం తథోత్తమం| రాస్నాజీవకజీవంతీబలావ్యాఘ్రీపునర్నవైః| భారంగీస్థిరావచావ్యోషైర్మహాస్నేహం విపాచయేత్| దధిపాదం తథామ్లైశ్చ లాభతః స నిషేవితః| తర్పణో బృంహణో బల్యో వాతహృద్రోగనాశనః||29||
............सद्रवायामप्रमोहे तु हिता रसः| स्नेहाढ्यास्तित्तिरिक्रौञ्चशिखिवर्तकदक्षजाः| बलात्तैलं सहृद्रोगी पिबेद्वा सुकुमारकम्| यष्ट्याह्वशतपाकं वा महास्नेहं तथोत्तमम्| रास्नाजीवकजीवन्तीबलाव्याघ्रीपुनर्नवैः| भार्ङ्गीस्थिरावचाव्योषैर्महास्नेहं विपाचयेत्| दधिपादं तथाम्लैश्च लाभतः स निषेवितः| तर्पणो बृंहणो बल्यो वातहृद्रोगनाशनः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tryUShaNAdighRutam (30) · Śloka 30
త్ర్యూషణత్రిఫలాపాఠామధూకం మధుకం త్రుటీ| పంచమూలం లఘు బలే మేదే ఋద్ధిః శతావరీ| కండూకరీతామలకీజీవకం చాక్షసమ్మితైః| తైర్పచేత్సర్పిషః ప్రస్థం దధ్నః ప్రథేన మాహిషాత్| యుక్తం సిద్ధం చ మధునా తన్నిహంతి నిషేవితం| హృత్పాండుగ్రహణీదోషకాసశ్వాసహలీమకాన్||30||
त्र्यूषणत्रिफलापाठामधूकं मधुकं त्रुटी| पञ्चमूलं लघु बले मेदे ऋद्धिः शतावरी| कण्डूकरीतामलकीजीवकं चाक्षसम्मितैः| तैर्पचेत्सर्पिषः प्रस्थं दध्नः प्रथेन माहिषात्| युक्तं सिद्धं च मधुना तन्निहन्ति निषेवितम्| हृत्पाण्डुग्रहणीदोषकासश्वासहलीमकान्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAviSeShe pathyApathyaviSeShaH (31) · Śloka 31
దీప్తేఽగ్నౌ సద్రవాయామే హృద్రోగే వాతికే హితం| క్షీరం దధి గుడః సర్పిరౌదకానూపమామిషం| ఏతాన్యేవ చ వర్జ్యాని హృద్రోగేషు చతుర్ష్వపి| శేషేషు స్తంభజాడ్యామసంయుక్తేఽపి చ వాతికే| కఫానుబంధే తస్మింస్తు రూక్షోష్ణామాచరేత్క్రియాం||31||
दीप्तेऽग्नौ सद्रवायामे हृद्रोगे वातिके हितम्| क्षीरं दधि गुडः सर्पिरौदकानूपमामिषम्| एतान्येव च वर्ज्यानि हृद्रोगेषु चतुर्ष्वपि| शेषेषु स्तम्भजाड्यामसंयुक्तेऽपि च वातिके| कफानुबन्धे तस्मिंस्तु रूक्षोष्णामाचरेत्क्रियाम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paitte Sodhanam (32) · Śloka 32
పైత్తే ద్రాక్షేక్షునిర్యాససితాక్షౌద్రపరూషకైః| యుక్తో విరేకో హృద్యః స్యాత్క్రమః శుద్ధే చ పిత్తహా| క్షతపిత్తజ్వరోక్తం చ బాహ్యంతః పరిమార్జనం| కట్వీమధుకకల్కం చ పిబేత్ ససితమంభసా||32||
पैत्ते द्राक्षेक्षुनिर्याससिताक्षौद्रपरूषकैः| युक्तो विरेको हृद्यः स्यात्क्रमः शुद्धे च पित्तहा| क्षतपित्तज्वरोक्तं च बाह्यन्तः परिमार्जनम्| कट्वीमधुककल्कं च पिबेत् ससितमम्भसा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAni (33) · Śloka 33
శ్రేయసీశర్కరాద్రాక్షాజీకర్షభకోత్పలైః| బలాఖర్జూరకాకోలీమేదాయుగ్మైశ్చ సాధితం| సక్షీరం మాహిషం సర్పిః పిత్తహృద్రోగనాశనం| ప్రపౌండరీకమధుకబిసగ్రంథికశేరుకాః| సశుంఠీశైవలాస్తాభిః సక్షీరం విపచేత్ ఘృతం| శీతం సమధు తచ్చేష్టం స్వాదువర్గకృతం చ యత్| బస్తిం చ దద్యాత్ సక్షౌద్రం తైలం మధుకసాధితం||33||
श्रेयसीशर्कराद्राक्षाजीकर्षभकोत्पलैः| बलाखर्जूरकाकोलीमेदायुग्मैश्च साधितम्| सक्षीरं माहिषं सर्पिः पित्तहृद्रोगनाशनम्| प्रपौण्डरीकमधुकबिसग्रन्थिकशेरुकाः| सशुण्ठीशैवलास्ताभिः सक्षीरं विपचेत् घृतम्| शीतं समधु तच्चेष्टं स्वादुवर्गकृतं च यत्| बस्तिं च दद्यात् सक्षौद्रं तैलं मधुकसाधितम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaje hRudroge (34) · Śloka 34
కఫోద్భవే వమేత్స్విన్నః పిచుమందవచాంభసా| కులత్థధన్వోత్థరసస్తీక్ష్ణమద్యయవాశనః| పిబేచ్చూర్ణం వచాహింగులవణద్వయనాగరాత్| సైలా యవానకకణా యవక్షారాత్సుఖాంబునా| ఫలధాన్యామ్లకౌలత్థయూషమాత్రాసవైస్తథా| పుష్కరాహ్వాభయాశుంఠీమాద్రీపీతద్రుకట్ఫలాత్| క్వాథే తథాఽభయాశుంఠీమాద్రీపీతద్రుకట్ఫలాత్| క్వాథే రౌహీతకాశ్వత్థ ఖదిరోదుంబరార్జునే| సపలాశవటే వ్యోషత్రివృచ్చూర్ణాన్వితే కృతః| సఖోదకానుపానః స్యాల్లేహః కఫవికారహా| శ్లేష్మగుల్మోదితాజ్యాని క్షారాంశ్చ వివిధాన్ పిబేత్| ప్రయోజయేచ్ఛిలాహ్వం వా బ్రాహ్యం చాత్ర రసాయనం| తథామలకలేహం వాప్రాశం వాఽగస్త్యనిర్మితం||34||
कफोद्भवे वमेत्स्विन्नः पिचुमन्दवचाम्भसा| कुलत्थधन्वोत्थरसस्तीक्ष्णमद्ययवाशनः| पिबेच्चूर्णं वचाहिङ्गुलवणद्वयनागरात्| सैला यवानककणा यवक्षारात्सुखाम्बुना| फलधान्याम्लकौलत्थयूषमात्रासवैस्तथा| पुष्कराह्वाभयाशुण्ठीमाद्रीपीतद्रुकट्फलात्| क्वाथे तथाऽभयाशुण्ठीमाद्रीपीतद्रुकट्फलात्| क्वाथे रौहीतकाश्वत्थ खदिरोदुम्बरार्जुने| सपलाशवटे व्योषत्रिवृच्चूर्णान्विते कृतः| सखोदकानुपानः स्याल्लेहः कफविकारहा| श्लेष्मगुल्मोदिताज्यानि क्षारांश्च विविधान् पिबेत्| प्रयोजयेच्छिलाह्वं वा ब्राह्यं चात्र रसायनम्| तथामलकलेहं वाप्राशं वाऽगस्त्यनिर्मितम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvasthikaM cikitsitam (35) · Śloka 35
స్యాచ్ఛూలం యస్య భుక్తేఽపి జీర్యత్యల్పం జరాం గతే| శామ్యేత్ సకుష్ఠకృమిజిల్లవణద్వయతిల్వకైః| సదేవదార్వతివిషైశ్చూర్ణముష్ణాంబునా పిబేత్| యస్య జీర్ణేఽధికం స్నేహైః సః విరేచ్యః ఫలైః పునః| జీర్యత్యన్నే తథా మూలైస్తీక్ష్ణైః శూలే సదాధికే| ప్రాయోఽనిలో రుద్ధగతిః కుప్యత్యామాశయే యతః| తస్యానులోమనం కార్యం శుద్ధిలంఘనపాచనైః| కృమిఘ్నమౌషధం సర్వం కృమిజే హృదయామయే||35||
स्याच्छूलं यस्य भुक्तेऽपि जीर्यत्यल्पं जरां गते| शाम्येत् सकुष्ठकृमिजिल्लवणद्वयतिल्वकैः| सदेवदार्वतिविषैश्चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्| यस्य जीर्णेऽधिकं स्नेहैः सः विरेच्यः फलैः पुनः| जीर्यत्यन्ने तथा मूलैस्तीक्ष्णैः शूले सदाधिके| प्रायोऽनिलो रुद्धगतिः कुप्यत्यामाशये यतः| तस्यानुलोमनं कार्यं शुद्धिलङ्घनपाचनैः| कृमिघ्नमौषधं सर्वं कृमिजे हृदयामये||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAcikitsitam tatrAdau cikitsAkramaH (36) · Śloka 36
తృష్ణాసు వాతపిత్తఘ్నో విధిః ప్రాయేణ శస్యతే| సర్వాసు శీతో బాహ్యంతస్తథా శమనశోధనః||36||
तृष्णासु वातपित्तघ्नो विधिः प्रायेण शस्यते| सर्वासु शीतो बाह्यन्तस्तथा शमनशोधनः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhajalAni (pAnArthe) (37) · Śloka 37
దివ్యాంబు శీతం సక్షౌద్రం తద్వద్భౌమం చ తద్గుణం| నిర్వాపితం తప్తలోష్టకపాలసికతాదిభిః| సశర్కరం వా క్వథితం పంచమూలేన వా జలం||37||
दिव्याम्बु शीतं सक्षौद्रं तद्वद्भौमं च तद्गुणम्| निर्वापितं तप्तलोष्टकपालसिकतादिभिः| सशर्करं वा क्वथितं पञ्चमूलेन वा जलम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manthayavAgvAdiBojanam (38) · Śloka 38
దర్భపూర్వేణ మంథశ్చ ప్రశస్తో లాజసక్తుభిః| వాట్యశ్చామయవైః శీతః శర్కరామాక్షికాన్వితః| యవాగూః శాలిభిస్తద్వత్ కోద్రవైశ్చ చిరంతనైః| శీతేన శీతవీర్యైశ్చ ద్రవ్యైః సిద్ధేన భోజనం| హిమాంబుపరిషిక్తస్య పయసా ససితామధు| రసైశ్చానమ్లలవణైర్జాంగలైర్ఘృతభర్జితైః| ముద్గాదీనాం తథా యూషైర్జీవనీయరసాన్వితైః||38||
दर्भपूर्वेण मन्थश्च प्रशस्तो लाजसक्तुभिः| वाट्यश्चामयवैः शीतः शर्करामाक्षिकान्वितः| यवागूः शालिभिस्तद्वत् कोद्रवैश्च चिरन्तनैः| शीतेन शीतवीर्यैश्च द्रव्यैः सिद्धेन भोजनम्| हिमाम्बुपरिषिक्तस्य पयसा ससितामधु| रसैश्चानम्ललवणैर्जाङ्गलैर्घृतभर्जितैः| मुद्गादीनां तथा यूषैर्जीवनीयरसान्वितैः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyam (39) · Śloka 39
నస్యం క్షీరఘృతం సిద్ధం శీతైరిక్షోస్తథా రసః| నారీక్షీరేణ వా ఘృష్టముష్ట్రాస్థి మసితం హితం||39||
नस्यं क्षीरघृतं सिद्धं शीतैरिक्षोस्तथा रसः| नारीक्षीरेण वा घृष्टमुष्ट्रास्थि मसितं हितम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDUShAdyanye upacArAH (40) · Śloka 40
నిర్వాపణాశ్చ గండూషాః సూత్రస్థానోదితా హితాః| దాహజ్వరోక్తా లేపాద్యా నిరీహత్వం మనోరతిః| మహాసరిద్ధృదాదీనాం దర్శనస్మరణాది చ||40||
निर्वापणाश्च गण्डूषाः सूत्रस्थानोदिता हिताः| दाहज्वरोक्ता लेपाद्या निरीहत्वं मनोरतिः| महासरिद्धृदादीनां दर्शनस्मरणादि च||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajatRuShNAyAm (41) · Śloka 41
తృష్ణాయాం పవనోత్థాయాం సగుడం దధి శస్యతే| రసాశ్చ బృంహణాః శీతా విదార్యాదిగణాంబు చ||41||
तृष्णायां पवनोत्थायां सगुडं दधि शस्यते| रसाश्च बृंहणाः शीता विदार्यादिगणाम्बु च||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajatRuShNAyAm (42) · Śloka 42
పిత్తజాయాం సితాయుక్తః పక్వోదుంబరజో రసః| తత్క్వాథోవా హిమస్తద్వచ్ఛారివాదిగణాంబు వా| తద్విధైశ్చ గణైః శీతకషాయాన్ ససితామధూన్| మధురైరౌషధైస్తద్వత్ క్షీరివృక్షైశ్చ కల్పితాన్| బీజపూరకమృద్వీకావటవేతసపల్లవాన్| మూలాని కుశకాశానాం యష్ట్యాహ్వంచ జలే శృతం| అపాకశర్కరాచ్ఛిన్నరూహాలోధాంజనాంబు వా| కార్పాసీఫలకల్కం వా ససితక్షీరభోజనః| జ్వరోదితం వా ద్రాక్షాది పంచసారాంబు వా పిబేత్||42||
पित्तजायां सितायुक्तः पक्वोदुम्बरजो रसः| तत्क्वाथोवा हिमस्तद्वच्छारिवादिगणाम्बु वा| तद्विधैश्च गणैः शीतकषायान् ससितामधून्| मधुरैरौषधैस्तद्वत् क्षीरिवृक्षैश्च कल्पितान्| बीजपूरकमृद्वीकावटवेतसपल्लवान्| मूलानि कुशकाशानां यष्ट्याह्वञ्च जले शृतम्| अपाकशर्कराच्छिन्नरूहालोधाञ्जनाम्बु वा| कार्पासीफलकल्कं वा ससितक्षीरभोजनः| ज्वरोदितं वा द्राक्षादि पञ्चसाराम्बु वा पिबेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajatRuShNAyAm (43) · Śloka 43
కఫోద్భవాయాం వమనం నింబప్రసవవారిణా| బిల్వాఢకీపంచకోలదర్భపంచకసాధితం| జలం పిబేద్రజన్యా వా సిద్ధం సక్షౌద్రశర్కరం| ముద్గయూషం చ సవ్యోషపటోలీనింబపల్లవం| యవామం తీక్ష్ణకవలనస్యలేహాంశ్చ శీలయేత్||43||
कफोद्भवायां वमनं निम्बप्रसववारिणा| बिल्वाढकीपञ्चकोलदर्भपञ्चकसाधितम्| जलं पिबेद्रजन्या वा सिद्धं सक्षौद्रशर्करम्| मुद्गयूषं च सव्योषपटोलीनिम्बपल्लवम्| यवामं तीक्ष्णकवलनस्यलेहांश्च शीलयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajA kriyA (2) · Śloka 2
సర్వైరామాచ్చ తద్ధంత్రీ క్రియేష్టా వమనం తథా| త్ర్యూషణారుష్కరవచాఫలామ్లోష్ణాంబుమస్తుభిః||2||
सर्वैरामाच्च तद्धन्त्री क्रियेष्टा वमनं तथा| त्र्यूषणारुष्करवचाफलाम्लोष्णाम्बुमस्तुभिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAtyayajAyAm (1) · Śloka 1
అన్నాత్యయాన్మండముష్ణం హిమం మంథం చ కాలవిత్||1||
अन्नात्ययान्मण्डमुष्णं हिमं मन्थं च कालवित्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SramajAyAm (2) · Śloka 2
తృషి శ్రమాన్మాంసరసం మంథం యవకోలజసక్తుభిః| సర్వణ్యంగాని లింపేచ్చ తిలపిణ్యాకకాంజికైః||2||
तृषि श्रमान्मांसरसं मन्थं यवकोलजसक्तुभिः| सर्वण्यङ्गानि लिम्पेच्च तिलपिण्याककाञ्जिकैः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SItasnAnajAyAm (1) · Śloka 1
శీతస్నానాచ్చ మధ్వాంబు పిబేత్తృడ్వాన్ గుడాంబు వా||1||
शीतस्नानाच्च मध्वाम्बु पिबेत्तृड्वान् गुडाम्बु वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyajAyAm (44) · Śloka 44
మద్యాదర్ధజలం మద్యం స్నాతోఽమ్లలవణైర్యుతం||44||
मद्यादर्धजलं मद्यं स्नातोऽम्ललवणैर्युतम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNAntarAsu kramaH (45) · Śloka 45
స్నేహతీక్ష్ణతరాగ్నిస్తు స్వభావశిశిరం జలం| స్నేహాదుష్ణాంబ్వజీర్ణాత్తు జీర్ణన్మండం పిపాసితః| పిబేత్ స్నిగ్ధాన్నతృషితో హిమస్పర్ధి గుడోదకం| గుర్వాద్యన్నేన తృషితః పీత్వోష్ణాంబు తదుల్లిఖేత్| క్షయజాయాం క్షయహితం సర్వం బృంహణమౌషధం| కృశదుర్బలరూక్షాణాం క్షీరం ఛాగో రసోఽథవా| క్షీరం చ సౌర్ధ్వవాతాయాం క్షయకాసహరైః శృతం||45||
स्नेहतीक्ष्णतराग्निस्तु स्वभावशिशिरं जलम्| स्नेहादुष्णाम्ब्वजीर्णात्तु जीर्णन्मण्डं पिपासितः| पिबेत् स्निग्धान्नतृषितो हिमस्पर्धि गुडोदकम्| गुर्वाद्यन्नेन तृषितः पीत्वोष्णाम्बु तदुल्लिख़ेत्| क्षयजायां क्षयहितं सर्वं बृंहणमौषधम्| कृशदुर्बलरूक्षाणां क्षीरं छागो रसोऽथवा| क्षीरं च सौर्ध्ववातायां क्षयकासहरैः शृतम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAm (46) · Śloka 46
రోగోపసర్గజాతాయాం ధాన్యాంబు ససితామధు| పానే ప్రశస్తం సర్వా చ క్రియా రోగాద్యపేక్షయా||46||
रोगोपसर्गजातायां धान्याम्बु ससितामधु| पाने प्रशस्तं सर्वा च क्रिया रोगाद्यपेक्षया||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuShNA tvarayA jeyA (47-8) · Śloka 8
తృష్ణక్పూర్వామయక్షీణో న లభేత జలం యది| మరణం దీర్ఘరోగం వా ప్రాప్నుయాత్త్వరితం తతః| సాత్మ్యాన్నపానభైషజ్యైస్తృష్ణాం తస్య జయేత్పురః| తస్యాంజితాయామన్యోఽపి వ్యాధిః శక్యశ్చికిత్సితుం||47|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే ఛర్దిహృద్రోగతృష్ణాచికిత్సితన్నామాష్టమోఽధ్యాయః||8||
तृष्णक्पूर्वामयक्षीणो न लभेत जलं यदि| मरणं दीर्घरोगं वा प्राप्नुयात्त्वरितं ततः| सात्म्यान्नपानभैषज्यैस्तृष्णां तस्य जयेत्पुरः| तस्याञ्जितायामन्योऽपि व्याधिः शक्यश्चिकित्सितुम्||४७|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने छर्दिहृद्रोगतृष्णाचिकित्सितन्नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon