Adhikarana atha bastivyApatsiddhirnAma ShaShTho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਨ੍ਨੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽन्नेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastervyApadaH (2) · Śloka 2
ਵਿਬਨ੍ਧਗੌਰਵਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਵਾਹਨੋਰ੍ਧ੍ਵਗਾਃ| ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਙ੍ਗਰੁਘਿਧ੍ਮਾਹਤ੍ਪੀਡਾਕਰ੍ਤ੍ਤਨਸ੍ਰਵਾਃ| ਅਯੋਗਾਦਤਿਯੋਗਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤੇਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਡਾਪਦਃ||੨||
विबन्धगौरवाऽऽध्मानशिरोरुग्वाहनोर्ध्वगाः| कुक्षिशूलाऽङ्गरुघिध्माहृत्पीडाकर्त्तनस्रवाः| अयोगादतियोगाच्च बस्तेः स्युः षडापदः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vibandhAkhyA vyApatsiddhishca (3) · Śloka 3
ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਯੋਜਿਤਃ| ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਤ੍ਰੋ ਘਨੋਪਿ ਵਾ| ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਂਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਤਂ ਦੋਸਂ ਦੁਰ੍ਬਲਤ੍ਵਾਦਨਿਰ੍ਹਰਨ੍| ਕਰੋਤਿ ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਮਤਿਦਾਰੁਣਮ੍| ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਰੁਜਾਂ ਦਾਹਂ ਹਲ੍ਲੇਪਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਗੁਦੇ| ਕਣ੍ਡੂਂ ਗਣ੍ਡਾਨਿ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮਰਤਿਂ ਵਹ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍| ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਹਿਤਂ ਮਧ੍ਯੇ ਦੋਸੇਤਿਸਾਰਿਣਿ| ਉਸ੍ਣਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਫਲਵਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਾਃ ਕਾਲਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਾਰੁਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਵਾਨ੍| ਸੁਰਾਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਪ੍ਰਾਕ੍ਯੇਸ੍ਯਸ੍ਤਮਾਨਯੇਤ੍||੩||
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा| बस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति वातविण्मूत्रविबन्धमतिदारुणम्| नाभिबस्तिरुजां दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूं गण्डानि वैवर्ण्यमरतिं वह्निमार्दवम्| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्ये दोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते| फलवर्त्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुराविण्मूत्रवान् बस्तिः सप्राक्येष्यस्तमानयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gauravAkhyA vyApatsiddhishca (4) · Śloka 4
ਸਸ਼ੇਸਾਮੇ ਨਿਰੂਹੇਣ ਮਦੁਨਾ ਦੋਸ ਈਰਿਤਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਤ੍ਯਨਿਲਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯਗ੍ਨਿਣ੍ ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਚ| ਗੌਰਵਕ੍ਲਮਹਚ੍ਛੁਲਦਾਹਸਮ੍ਮੋਹਵੇਸ੍ਟਨਮ੍| ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਪਚਰੇਤ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਵੇਦਪਾਚਨੈਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਕਤ੍ਤਣੋਸ਼ੀਰਦਾਰਮੂਰ੍ਵਾਸ਼ਤਂ ਜਲਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਸੌਵਰ੍ਚਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਵਚਾਨਾਗਰਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯੋਰ੍ਵਾ ਦਧਿਮਣ੍ਡੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ| ਪੇਯਾਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਵਾ ਸ੍ਯੁਰਰਿਸ੍ਟੇਨਾਸਵੇਨ ਵਾ| ਦਾਰੁਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਪਥ੍ਯਾਂ ਪਲਾਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਸ਼ਠੀਮ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਸ੍ਠਞ੍ਚ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪਿਬੇਤ੍ਕ੍ਸਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਾਨ੍| ਬਸ੍ਤਿਮਸ੍ਯ ਵਿਦਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਮੂਤ੍ਰਂ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਮ੍||੪||
सशेषामे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मूर्च्छयत्यनिलं मार्गं रुणद्ध्यग्निण् हिनस्ति च| गौरवक्लमहच्छुलदाहसम्मोहवेष्टनम्| ततः कुर्यादुपचरेत्तं रूक्षस्वेदपाचनैः| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत्सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्| वचानागरशुण्ठ्योर्वा दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनाऽसवेन वा| दारुत्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शठीम्| पिष्ट्वा कुष्ठञ्च मूत्रेण पिबेत्क्षारांश्च दीपनान्| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApatsiddhishca (5) · Śloka 5
ਯੁਕ੍ਤੋਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯ੍ਯੋ ਦੋਸਾਢ੍ਯੇ ਰੂਕ੍ਸੇ ਕ੍ਰੂਰਾਸ਼ਯੇਥਵਾ| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੋਸਾਵਤੋ ਰੁਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗੋ ਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ ਸਮੀਰਣਮ੍| ਸਵਿਮਾਰ੍ਗੋਨਿਲਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਧ੍ਮਾਨਂ ਮਰ੍ਮਪੀਡਨਮ੍| ਵਿਦਾਹਂ ਗੁਦਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਕਵਂਕ੍ਸਣਵੇਦਨਾਮ੍| ਰੁਣਦ੍ਧਿ ਹਦਯਂ ਸ਼ੂਲੈਰਿਤਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਧਾਵਤਿ| ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰੂਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੀਲੁਸਰ੍ਸਪਮੂਨ੍ਨਵਾਨ੍| ਸਰਲਾਮਰਦਾਰੁਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਿਤਂ ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੫||
युक्तोऽल्पवीर्य्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराऽऽशयेऽथवा| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्| सविमार्गोऽनिलः कुर्यादाऽऽध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवंक्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्त्ति प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमून्नवान्| सरलाऽमरदारुभ्यां साधितं चाऽनुवासनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirorugA~a~akhyA vyApatsiddhishca (6) · Śloka 6
ਬਹੁਦੋਸੇਬਲੇ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠੇ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਨੁਰ੍ਮਦੁਃ| ਸ਼ੀਤੋਲ੍ਪਸ਼੍ਚਾਵਤੋ ਦੋਸੈਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ ਸਮੀਰਣਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸੋਨੁਸਰਨ੍ ਦੇਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍| ਗ੍ਰੀਵਾਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟਿਵਿਭ੍ਰਮਮ੍| ਤਮੁਸ੍ਣਤੈਲਲਵਣਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਰ੍ਦਿਤਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਧੂਮੈਃ ਪ੍ਰਧਮਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈਰਾਸ੍ਯਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਵਿਰੇਕੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਯੋਜਯੇਦਾਨੁਲੋਮਿਕੈਃ||੬||
बहुदोषेऽबले क्रूरकोष्ठे बस्तिस्तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैः प्रतिहन्ति समीरणम्| ऊर्ध्वं सोऽनुसरन् देहं कुर्याद्वायुः शिरोरुजम्| ग्रीवास्तम्भं प्रतिश्यायं बाधिर्यं दृष्टिविभ्रमम्| तमुष्णतैललवणप्रदिग्धं स्विन्नमर्दितम्| तीक्ष्णैर्धूमैः प्रधमनैर्नस्यैराऽऽस्यविरेचनैः| विरेकैर्बस्तिभिश्चाशु योजयेदानुलोमिकैः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravAhaNA~a~akhyA vyApatsiddhishca (7) · Śloka 7
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਮਹਾਦੋਸੇ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਦ੍ਵਲ੍ਪਭੇਸਜਃ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯਾਲ੍ਪਂ ਹਰੇਦ੍ਦੋਸਂ ਜਨਯੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍| ਸ਼ੋਫਂ ਬਸ੍ਤਾਵਪਾਨੇ ਚ ਸਦਨਂ ਚੋਰੁਜਙ੍ਹਯੋਃ| ਵਿਬਨ੍ਦ੍ਧਮਾਰੁਤੋ ਜਨ੍ਤੁਰਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਃ ਪ੍ਰਵਾਹਤੇ| ਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਨਿਰੂਹਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨੀਯਾਨੁਲੋਮਿਕਾਨ੍| ਵਿਦਧ੍ਯਾਲ੍ਲਙ੍ਘਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਤ੍ਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਤ੍||੭||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लेश्याऽल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्| शोफं बस्तावपाने च सदनं चोरुजङ्हयोः| विबन्द्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सः प्रवाहते| स्वेदाभ्यङ्गनिरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा च वृत्तिं तस्य विरिक्तवत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvagA~a~akhyA vyApat (8) · Śloka 8
ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਵੇਗਸਂਰੋਧਂ ਪੀਡਿਤੋ ਵਾਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ| ਅਸ੍ਨਿਗ੍ਧਲਵਣੋਸ੍ਣ੍ਪੋ ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰਲ੍ਪੋਲ੍ਪਭੇਸਜਃ| ਮਦੁਰ੍ਵਾ ਮਾਰੁਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਕ੍ਸਿਪ੍ਤੋ ਮੁਖਨਾਸਿਕਾਤ੍| ਨਿਰੇਤਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਹਲ੍ਲਾਸਤਡ੍ਦਾਹਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍||੮||
कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया| अस्निग्धलवणोष्ण्पो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्त्तयन्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrcCAvikAre karmavisheShaH (10) · Śloka 9
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਕਾਰਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਯ ਸਿਞ੍ਚੇਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮੁਖਮ੍| ਵੀਜੇਦਾਕ੍ਲਮਨਾਸ਼ਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਂ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍||੯||
मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्| वीजेदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basteradhaHpravarttanArthamupAyAH (11) · Śloka 11
ਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਂ ਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਰੈਰੁਸ੍ਣੈਰਧੋਮੁਖਮ੍| ਕੇਸ਼ੇਸੂਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਧੁਨ੍ਵੀਤ ਭਾਯਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਭਿਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਲ੍ਕਾਰਾਜਪੁਰੁਸੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰੇਤਿ ਤਥਾ ਹ੍ਯਧਃ||੧੧||
पृष्ठपार्श्वोदरं मृद्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भाययेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galapIDAdikarmANi (12) · Śloka 12
ਪਾਣਿਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਗਲਾਪੀਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਥਾ| ਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਨਿਰੋਧਾਦ੍ਧਿ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤਰਾਯਨਃ| ਅਪਾਨਃ ਪਵਨੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਤਮਾਸ਼੍ਵੇਵਾਪਕਰ੍ਸਤਿ||੧੨||
पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते यथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anulomanArthamauShadhaprayogaH (13) · Śloka 13
ਕੁਸ੍ਠਕਮੁਕਕਲ੍ਕਂ ਚ ਪਾਯਯੇਦਮ੍ਲਸਂਯੁਤਮ੍| ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਸਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਂ ਸੋਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਯੇਤ੍| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਪਥ੍ਯਾਕਲ੍ਕਂ ਵਾਧੋਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੩||
कुष्ठकमुककल्कं च पाययेदम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्| गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोऽनुलोमनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayasthite bastivisheShaprayogaH (14) · Śloka 14
ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇ ਨਿਰੂਹੋ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਃ| ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਵਿਧੇਯੋ ਮੂਤ੍ਰਸਾਧਿਤੈਃ| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੋਮੂਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ਵਾ ਸਾਮਤਾਵਂਸ਼ਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਪੂਤਾਕਰਞ੍ਜਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸ਼ਠੀਦੇਵਾਹ੍ਵਰੋਹਿਸੈਃ| ਸਤੈਲਗੁਡਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੋ ਵਿਰੇਕੌਸਧਕਲ੍ਕਵਾਨ੍||੧੪||
पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा साऽमृतावंशपल्लवैः| पूताकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uraHshiraHsthitayoH kiryAvisheShaH (15) · Śloka 15
ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸਿਦ੍ਧੋ ਬਸ੍ਤਿਰੁਰਃਸ੍ਥਿਤੇ| ਸ਼ਿਰਸ੍ਥੇ ਨਾਵਨਂ ਧੂਮਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਸਪੈਃ ਸ਼ਿਰਃ||੧੫||
बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApatsiddhishca (16) · Śloka 16
ਬਸ੍ਤਿਰਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਮ੍ਲਘਨੋਤਿਸ੍ਵੇਦਿਤਸ੍ਯ ਵਾ| ਅਲ੍ਪਦੋਸੇ ਮਦੌ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| ਅਤਿਯੋਗਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਃ ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਕਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੇਨ ਸ ਤੁਲ੍ਯਾਕਤਿਸਾਧਨਃ| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਪਦ੍ਮਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੇ| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਮਧੂਕਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤਣ੍ਡੁਲਧਾਵਨੇ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਃ ਪਕ੍ਵਲੋਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਵਿਨੀਯ ਸਘਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਦਾਹੇਤਿਯੋਗਜੇ||੧੬||
बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा| अल्पदोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः| अतियोगत्वमापन्नः कुक्षिशूलकरो भवेत्| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| पृश्निपर्णी स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकोत्पले| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने| द्राक्षायः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य वा| विनीय सघृतं बस्तिं युञ्ज्याद्दाहेऽतियोगजे||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggarugA~a~akhyA vyApatsiddhashca (17) · Śloka 17
ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਰਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਗੁਰੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤਿਮਾਤ੍ਰਕਃ| ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਾਯ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਦੁਃਸ਼ੋਧਿਤਾਯ ਵਾ| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋ ਮਰੁਤਂ ਕੋਪਯੇਤ੍ ਸ ਵਿਮਾਰ੍ਗਗਃ| ਕਰੋਤ੍ਯਙ੍ਗਰੁਜਾਂ ਜਮ੍ਭਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਭੇਦਞ੍ਚ ਪਰ੍ਵਣਾਮ੍| ਤਂ ਤੈਲਲਵਣਾਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਾਦਿਭਿਃ| ਬਿਲ੍ਵਕੋਲਯਵੈਰਣ੍ਡਵਰ੍ਸਾਭੂਬਹਤੀਦ੍ਵਯੈਃ| ਸਕੁਲਤ੍ਥੈਃ ਸ਼ਤਂ ਮਸ੍ਤੁ ਫਲਸੌਵੀਰਕਾਨ੍ਵਿਤੈਃ| ਆਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਸਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥੈਰ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਰਾਸ਼ਿਤਂ ਰਸੈਃ| ਤੈਲੇਨਾਨਿਲਜਿਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੧੭||
स्नेहस्वेदैरसम्पाद्य गुरुतीक्ष्णोऽतिमात्रकः| दुःस्थिताय प्रणिहितो बस्तिर्दुःशोधिताय वा| अतिप्रवृत्तो मरुतं कोपयेत् स विमार्गगः| करोत्यङ्गरुजां जृम्भां स्तम्भं भेदञ्च पर्वणाम्| तं तैललवणाऽभ्यक्तं स्वेदितं प्रस्तरादिभिः| बिल्वकोलयवैरण्डवर्षाभूबृहतीद्वयैः| सकुलत्थैः शृतं मस्तु फलसौवीरकान्वितैः| आस्थापयेत्ससिन्धूत्थैर्जाङ्गलैराऽऽशितं रसैः| तैलेनाऽनिलजिद् द्रव्यविपक्वेनाऽनुवासयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAkhyA vyApatsiddhishca (18) · Śloka 18
ਮਦੁਕੋਸ੍ਠੇਬਲੇ ਬਸ੍ਤਿਰਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤਿਨਿਰ੍ਹਰਨ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਿਧ੍ਮਾਂ ਹਿਤਂ ਤਤ੍ਰ ਹਿਧ੍ਮਾਘ੍ਨਂ ਬਂਹਣਞ੍ਚ ਯਤ੍| ਬਲਾਬਹਤ੍ਯਾਦਿਵਰਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਲਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਸਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਰਨਾਲਾਮ੍ਲੈਸ੍ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾਕ੍ਸਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਦਦ੍ਯਾਲ੍ਲਵਣਸਂਯੁਤਮ੍| ਧੂਮਲੇਹਰਸਕ੍ਸੀਰਸ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਂ ਚ ਵਾਤਜਿਤ੍||੧੮||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिध्मां हितं तत्र हिध्माघ्नं बृंहणञ्च यत्| बलाबृहत्यादिवराकाश्मर्यफलसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| उष्णाम्बुनाऽक्षं पिप्पल्या दद्याल्लवणसंयुतम्| धूमलेहरसक्षीरस्वेदांश्चान्नं च वातजित्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRutpIDA~a~akhyA vyApatsiddhishca (19) · Śloka 19
ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸਵਾਤੋ ਵਾ ਨ ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ| ਘਟ੍ਟਯੋਦ੍ਦਦਯਂ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਸ਼ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਕਟੈਃ| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਮ੍ਲਵਣਸ੍ਕਨ੍ਧਕਰੀਰਬਦਰੀਨਲੈਃ| ਸ਼ਤੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਵਾਤਘ੍ਨੈਸ਼੍ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੯||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक्प्रपीडितः| घट्टयोद्दृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशोत्कटैः| स्यात् साम्लवणस्कन्धकरीरबदरीनलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धो वातघ्नैश्चाऽनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parikarttanAkhyA vyApatsiddhishca (20) · Śloka 20
ਮਦੁਕੋਸ੍ਠਾਲ੍ਪਦੋਸਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਤਿਮਾਤ੍ਰਕਃ| ਹਤ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਲਾਞ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੋਪਯੇਤ੍| ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਗੁਦਾਂਸ੍ਤੇ ਹਿ ਕਨ੍ਤਤੋਸ੍ਯ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਵਿਵਰ੍ਣਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਲੇਖਨਾਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੌਸਧੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਯਸ੍ਯੇਕ੍ਸ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਤਃ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਤਿਲਕਲ੍ਕੇਨ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਭੋਜਿਨਃ| ਸਸਰ੍ਜਰਸਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਜਿਙ੍ਗਿਣੀਕਰ੍ਦਮਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਵਿਨੀਯਃ ਦੁਗ੍ਧੇ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਰਸਭੋਜਿਨਃ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ ਹਿਤੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ਤਃ||੨੦||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षतीक्ष्णाऽतिमात्रकः| हृत्वा बस्तिर्मलाञ्छीघ्रं वातपित्ते प्रकोपयेत्| नाभिबस्तिगुदांस्ते हि कृन्ततोऽस्य मुहुर्मुहुः| विवर्णाऽल्पाऽल्पमुत्थानं बस्तिर्निलेखनाद्भवेत्| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पयस्येक्ष्वादिभिः शृतः| यष्ट्याह्वतिलकल्केन बस्तिः स्यात्क्षीरभोजिनः| ससर्जरसयष्ट्याह्वं जिङ्गिणीकर्दमाञ्जनम्| विनीयः दुग्धे बस्तिः स्याद्वयक्ताम्लरसभोजिनः| पिच्छिलश्च हितो बस्तिः स्नेहश्च मधुरैः शृतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parisrAvA~a~akhyA vyApatsiddhishca (21) · Śloka 21
ਬਸ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਵਣਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਗੁਦਂ ਲਿਖਨ੍ ਦਹਨ੍ ਕ੍ਸਿਣ੍ਵਨ੍ ਕਰੋਤ੍ਯਸ੍ਰਪਰਿਸ੍ਰਵਮ੍| ਸ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸ੍ਰਂ ਵਰ੍ਣੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਭੂਰਿਭਿਃ| ਬਹੁਸ਼ਸ਼੍ਚਾਤਿਯੋਗੇਨ ਮੋਹਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਚਾਸਕਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਰੈਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣੈਰਾਜਂ ਪਯਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਪੂਤਂ ਘਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਦਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨ੍| ਵਟਾਦਿਪਲ੍ਲਵੇਸ੍ਵੇਵਂ ਕਲ੍ਪੋ ਯਵਤਿਲੇਸੁ ਚ| ਸੁਵਰ੍ਚਲੋਪੋਦਕਯੋਃ ਕਚ੍ਛੁਦਾਰੇ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਗੁਦੇ ਚ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸੇਕਪ੍ਰਲੇਪਨਾਨ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਦਾਹਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਵਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਵਾਰਿਣਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਦਾਹਾਦਿਕਾਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਾਮ੍| ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਣਵਿਟ੍ਕਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍| ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਕੁਲ੍ਮਸਾਨ੍ ਪਾਨਂ ਦਧ੍ਯਥਵਾ ਸੁਰਾਮ੍||੨੧||
बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा| गुदं लिखन् दहन् क्षिण्वन् करोत्यस्रपरिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः| बहुशश्चाऽतियोगेन मोहं गच्छति चाऽसकृत्| तत्राऽऽद्रैः शाल्मलीपत्रैः क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| पूतं घृतान्वितं बस्तिं दद्यादन्यांश्च पिच्छिलान्| वटादिपल्लवेष्वेवं कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदकयोः कच्छुदारे च शस्यते| गुदे च शीतमधुरान् कुर्यात् सेकप्रलेपनान्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चाऽत्र प्रशस्यते| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हत्वा दाहादिकाञ्जयेत्| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्ज्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्| माषयूषेण कुल्मषान् पानं दध्यथवा सुराम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogAdiShu sAmAnyaM bheShajam (22) · Śloka 22
ਆਮਂ ਯਃ ਕੁਣਪਂ ਰੁਗ੍ਵਾਨੁਪਵੇਸ਼੍ਯੇਤ ਸਾਰੁਚਿਃ| ਸ ਘਨਾਤਿਵਿਸਾਕੁਸ੍ਠਨਾਤਦਾਰੁਵਚਾਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਮਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫਂ ਵਾ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਾਤੇ| ਪਕ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਵਗੀਰ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੨੨||
आमं यः कुणपं रुग्वानुपवेश्येत साऽरुचिः| स घनाऽतिविषाकुष्ठनातदारुवचाः पिबेत्| शकृद्वातमसृक्पित्तं कफं वा योऽतिसार्याते| पक्वं तत्र स्ववगीर्यो बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyApadaH saMsargabhedAdvibhinnatvam (23) · Śloka 23
ਸਣ੍ਣਾਮੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੁ| ਕੇਵਲੈਃ ਸਹ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍| ਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਧ੍ਮਾਨਪਰਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਤਣ੍ਮੋਹਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦੀਂਸ਼੍ਚੈਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍||੨੩||
षण्णामेषां द्विसंसर्गात्त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु| केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात्सोपद्रवांश्च तान्| शूलप्रवाहिकाऽऽध्मानपरिकर्त्ताऽरुचिज्वरान्| तृण्मोहदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajAnAM vyApadAM cikitsA (24) · Śloka 24
ਤਤ੍ਰਾਮੇਨ੍ਤਰਪਾਨਂ ਤੁ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਪਾਚਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਬਸ੍ਤਿਰਾਮੇ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਵਾਤਘ੍ਨਗ੍ਰਾਹਿਵਰ੍ਗੀਯੋ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸ਼ਕਤਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਲਵਣਃ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਃ ਸਮੀਰਣੇ| ਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਃ| ਸਾਰ੍ਯਮਾਣੇ ਕਫੇ ਬਸ੍ਤਿਃ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਃ| ਸ਼ਕਤਾ ਵਾਯੁਨਾ ਵਾਮੇ ਤੇਨ ਵਰ੍ਚਸਿ ਵਾਨਿਲੇ| ਸਂਸਸ੍ਟੇਨ੍ਤਰਪਾਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇਨਾਮੇਸਜਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਯੋਰਾਮੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਸਂਸਸ੍ਟਯੋਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਪਾਨਂ ਸਕਟੁਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਤਥਾਮੇ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟੇ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਆਮੇਨ ਤੁ ਕਫੇ ਯੁਕ੍ਤੇ ਕਸਾਯਲਵਣੋਸਣਮ੍| ਵਾਤੇਨ ਵਿਸ਼ਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰੈਸ੍ਤਥਾਨਿਲੇ| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਮਧੁਰਃ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮਃ| ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਵਾਤੇਨ ਰਕ੍ਤੇ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਃ| ਸ਼ਕਚ੍ਛੋਣਿਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਕਤੋਰਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਯੋਃ| ਬਸ੍ਤਿਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਸਰ੍ਗੇ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਃ| ਕਫੇਨ੍ ਵਿਸ਼ਿ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਕਫੇ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤੈਃ| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮਃ| ਮਧੁਰੋਸਣਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤੇ ਕਫਵਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ| ਮਾਰੁਤੇ ਕਫਸਂਸਸ੍ਟੇ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣੋ ਭਵੇਤ੍| ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਸ੍ਤਿਃ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਃ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਵਾਯੁਨਾ ਕਫੇ||੨੪||
तत्राऽऽमेऽन्तरपानं तु कट्वम्ललवणैर्युतम्| पाचनं शस्यते बस्तिराऽऽमे हि प्रतिषिध्यते| वातघ्नग्राहिवर्गीयो बस्तिः शकृति शस्यते| स्वाद्वम्लो व्यक्तलवणः स्नेहबस्तिः समीरणे| रक्ते रक्तेन पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकः| सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकः| शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चसि वाऽनिले| संसृष्टेऽन्तरपानं स्यात् कट्वम्ललवणैर्युतम्| पित्तेनामेऽसृजा तद्वत्तयोराऽऽमेन वा पुनः| संसृष्टयोर्भवेत् पानं सकटुस्वादुतिक्तकम्| तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायकटुतिक्तकम्| आमेन तु कफे युक्ते कषायलवणोषणम्| वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताऽस्रैस्तथाऽनिले| स्यात् कषायाम्लमधुरः संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| बस्तिर्वातेन रक्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः| शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतोरस्रपित्तयोः| बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः| कफेन् विशि पित्ते वा कफे विट्पित्तशोणितैः| कटुतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| मधुरोषणतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते| मारुते कफसंसृष्टे कट्वम्ललवणो भवेत्| स्याद्वस्तिः कटुतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena rogAntareShUpayuktaM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
ਤ੍ਰਿਚਤੁਃ ਪਞ੍ਚਸਡ੍ਯੋਗਾਨੇਵਮੇਵ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚੈਸਾਤਿਸਾਰੋਕ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਮਤਾ||੨੫||
त्रिचतुः पञ्चषड्योगानेवमेव विकल्पयेत्| युक्तिश्चैषाऽतिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasaMsargeShu sAmAnyaM bheShajam (26) · Śloka 26
ਯੁਗਪਤ੍ ਸਡ੍ਰਸਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਸਮ੍ਸਰ੍ਗੇ ਪਾਚਨਂ ਭਵੇਤ੍||੨੬||
युगपत् षड्रसं षण्णां सम्सर्गे पाचनं भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmeShu bastivisheShaH (27) · Śloka 27
ਨਿਰਾਮਾਣਾਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਬਸ੍ਤਿਃ ਸਡ੍ਰਸਿਕੋ ਹਿਤਃ||੨੭||
निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षड्रसिको हितः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaiShvatisAravyApatsu sAmAnyaM bheShajam (28) · Śloka 28
ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੂਨਿ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰੋਦੁਮ੍ਬਰਤ੍ਵਚਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਕਤ੍ਤਣਞ੍ਚ ਪਲਾਂਸ਼ਿਕਮ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਪਚੇਤ੍| ਅਤਿਸਾਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਪੇਯਮੇਤਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍| ਕਚ੍ਛੁਰਾਧਾਤਕਿਬਿਲ੍ਵਸਮਙ੍ਗਾਰਕ੍ਤਮੂਲਿਭਿਃ| ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼ੁਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਯਵਾਗੂਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਲੇ ਸ਼ਤੈਃ| ਬਾਲੋਦੁਮ੍ਬਰਕਟ੍ਵਙ੍ਗਸਮਙ੍ਗਾਪ੍ਲਕ੍ਸਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਮਸੂਰਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਬਲਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍||੨੮||
उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः| शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कत्तृणञ्च पलांशिकम्| पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरं द्विगुणितं पचेत्| अतिसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्| कच्छुराधातकिबिल्वसमङ्गारक्तमूलिभिः| मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः| बालोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः| मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyApatsu yathAvasthaM cikitsopadeshaH (29-30) · Śloka 30
ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਬਸ੍ਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍| ਯਥਾਯਥਂ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਤਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਾਧਨਮ੍||੨੯|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਬਸ੍ਤਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦||
नानाप्रकारा जायन्ते व्यापदो बस्तिविभ्रमात्| यथायथं यथावस्थं तासं कुर्वीत साधनम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम षष्ठोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon