Adhikarana atha bastivyApatsiddhirnAma ShaShTho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো বস্তিব্যাপত্সিদ্ধিং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাঽঽন্নেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो बस्तिव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽन्नेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastervyApadaH (2) · Śloka 2
বিবন্ধগৌরবাঽঽধ্মানশিরোরুগ্বাহনোর্ধ্বগাঃ| কুক্ষিশূলাঽঙ্গরুঘিধ্মাহৃত্পীডাকর্ত্তনস্রবাঃ| অযোগাদতিযোগাচ্চ বস্তেঃ স্যুঃ ষডাপদঃ||২||
विबन्धगौरवाऽऽध्मानशिरोरुग्वाहनोर्ध्वगाः| कुक्षिशूलाऽङ्गरुघिध्माहृत्पीडाकर्त्तनस्रवाः| अयोगादतियोगाच्च बस्तेः स्युः षडापदः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vibandhAkhyA vyApatsiddhishca (3) · Śloka 3
অস্নিগ্ধস্বিন্নদেহস্য গুরুকোষ্ঠস্য যোজিতঃ| শীতোঽল্পস্নেহলবণদ্রব্যমাত্রো ঘনোঽপি বা| বস্তিঃ সংক্ষোভ্য তং দোষং দুর্বলত্বাদনির্হরন্| করোতি বাতবিণ্মূত্রবিবন্ধমতিদারুণম্| নাভিবস্তিরুজাং দাহং হৃল্লেপং শ্বযথুং গুদে| কণ্ডূং গণ্ডানি বৈবর্ণ্যমরতিং বহ্নিমার্দবম্| ক্বাথদ্বযং প্রাগ্বিহিতং মধ্যে দোষেঽতিসারিণি| উষ্ণস্য তস্মাদেকস্য তত্র পানং প্রশস্যতে| ফলবর্ত্ত্যস্তথা স্বেদাঃ কালং জ্ঞাত্বা বিরেচনম্| বিল্বমূলত্রিবৃদ্দারুযবকোলকুলত্থবান্| সুরাবিণ্মূত্রবান্ বস্তিঃ সপ্রাক্যেষ্যস্তমানযেত্||৩||
अस्निग्धस्विन्नदेहस्य गुरुकोष्ठस्य योजितः| शीतोऽल्पस्नेहलवणद्रव्यमात्रो घनोऽपि वा| बस्तिः संक्षोभ्य तं दोषं दुर्बलत्वादनिर्हरन्| करोति वातविण्मूत्रविबन्धमतिदारुणम्| नाभिबस्तिरुजां दाहं हृल्लेपं श्वयथुं गुदे| कण्डूं गण्डानि वैवर्ण्यमरतिं वह्निमार्दवम्| क्वाथद्वयं प्राग्विहितं मध्ये दोषेऽतिसारिणि| उष्णस्य तस्मादेकस्य तत्र पानं प्रशस्यते| फलवर्त्त्यस्तथा स्वेदाः कालं ज्ञात्वा विरेचनम्| बिल्वमूलत्रिवृद्दारुयवकोलकुलत्थवान्| सुराविण्मूत्रवान् बस्तिः सप्राक्येष्यस्तमानयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gauravAkhyA vyApatsiddhishca (4) · Śloka 4
সশেষামে নিরূহেণ মৃদুনা দোষ ঈরিতঃ| মূর্চ্ছযত্যনিলং মার্গং রুণদ্ধ্যগ্নিণ্ হিনস্তি চ| গৌরবক্লমহচ্ছুলদাহসম্মোহবেষ্টনম্| ততঃ কুর্যাদুপচরেত্তং রূক্ষস্বেদপাচনৈঃ| পিপ্পলীকত্তৃণোশীরদারমূর্বাশৃতং জলম্| পিবেত্সৌবর্চলোন্মিশ্রং দীপনং হৃদ্বিশোধনম্| বচানাগরশুণ্ঠ্যোর্বা দধিমণ্ডেন মূর্চ্ছিতাঃ| পেযাঃ প্রসন্নযা বা স্যুররিষ্টেনাঽসবেন বা| দারুত্রিকটুকং পথ্যাং পলাশং চিত্রকং শঠীম্| পিষ্ট্বা কুষ্ঠঞ্চ মূত্রেণ পিবেত্ক্ষারাংশ্চ দীপনান্| বস্তিমস্য বিদধ্যাচ্চ সমূত্রং দাশমূলিকম্||৪||
सशेषामे निरूहेण मृदुना दोष ईरितः| मूर्च्छयत्यनिलं मार्गं रुणद्ध्यग्निण् हिनस्ति च| गौरवक्लमहच्छुलदाहसम्मोहवेष्टनम्| ततः कुर्यादुपचरेत्तं रूक्षस्वेदपाचनैः| पिप्पलीकत्तृणोशीरदारमूर्वाशृतं जलम्| पिबेत्सौवर्चलोन्मिश्रं दीपनं हृद्विशोधनम्| वचानागरशुण्ठ्योर्वा दधिमण्डेन मूर्च्छिताः| पेयाः प्रसन्नया वा स्युररिष्टेनाऽसवेन वा| दारुत्रिकटुकं पथ्यां पलाशं चित्रकं शठीम्| पिष्ट्वा कुष्ठञ्च मूत्रेण पिबेत्क्षारांश्च दीपनान्| बस्तिमस्य विदध्याच्च समूत्रं दाशमूलिकम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdhmAnAkhyA vyApatsiddhishca (5) · Śloka 5
যুক্তোঽল্পবীর্য্যো দোষাঢ্যে রূক্ষে ক্রূরাঽঽশযেঽথবা| বস্তির্দোষাবৃতো রুদ্ধমার্গো রুন্ধ্যাত্ সমীরণম্| সবিমার্গোঽনিলঃ কুর্যাদাঽঽধ্মানং মর্মপীডনম্| বিদাহং গুদকোষ্ঠস্য মুষ্কবংক্ষণবেদনাম্| রুণদ্ধি হৃদযং শূলৈরিতশ্চেতশ্চ ধাবতি| স্বভ্যক্তস্বিন্নগাত্রস্য তত্র বর্ত্তি প্রযোজযেত্| বিল্বাদিশ্চ নিরূহঃ স্যাত্ পীলুসর্ষপমূন্নবান্| সরলাঽমরদারুভ্যাং সাধিতং চাঽনুবাসনম্||৫||
युक्तोऽल्पवीर्य्यो दोषाढ्ये रूक्षे क्रूराऽऽशयेऽथवा| बस्तिर्दोषावृतो रुद्धमार्गो रुन्ध्यात् समीरणम्| सविमार्गोऽनिलः कुर्यादाऽऽध्मानं मर्मपीडनम्| विदाहं गुदकोष्ठस्य मुष्कवंक्षणवेदनाम्| रुणद्धि हृदयं शूलैरितश्चेतश्च धावति| स्वभ्यक्तस्विन्नगात्रस्य तत्र वर्त्ति प्रयोजयेत्| बिल्वादिश्च निरूहः स्यात् पीलुसर्षपमून्नवान्| सरलाऽमरदारुभ्यां साधितं चाऽनुवासनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirorugA~a~akhyA vyApatsiddhishca (6) · Śloka 6
বহুদোষেঽবলে ক্রূরকোষ্ঠে বস্তিস্তনুর্মৃদুঃ| শীতোঽল্পশ্চাবৃতো দোষৈঃ প্রতিহন্তি সমীরণম্| ঊর্ধ্বং সোঽনুসরন্ দেহং কুর্যাদ্বাযুঃ শিরোরুজম্| গ্রীবাস্তম্ভং প্রতিশ্যাযং বাধির্যং দৃষ্টিবিভ্রমম্| তমুষ্ণতৈললবণপ্রদিগ্ধং স্বিন্নমর্দিতম্| তীক্ষ্ণৈর্ধূমৈঃ প্রধমনৈর্নস্যৈরাঽঽস্যবিরেচনৈঃ| বিরেকৈর্বস্তিভিশ্চাশু যোজযেদানুলোমিকৈঃ||৬||
बहुदोषेऽबले क्रूरकोष्ठे बस्तिस्तनुर्मृदुः| शीतोऽल्पश्चावृतो दोषैः प्रतिहन्ति समीरणम्| ऊर्ध्वं सोऽनुसरन् देहं कुर्याद्वायुः शिरोरुजम्| ग्रीवास्तम्भं प्रतिश्यायं बाधिर्यं दृष्टिविभ्रमम्| तमुष्णतैललवणप्रदिग्धं स्विन्नमर्दितम्| तीक्ष्णैर्धूमैः प्रधमनैर्नस्यैराऽऽस्यविरेचनैः| विरेकैर्बस्तिभिश्चाशु योजयेदानुलोमिकैः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravAhaNA~a~akhyA vyApatsiddhishca (7) · Śloka 7
স্নিগ্ধস্বিন্নে মহাদোষে বস্তির্মৃদ্বল্পভেষজঃ| উত্ক্লেশ্যাঽল্পং হরেদ্দোষং জনযেচ্চ প্রবাহিকাম্| শোফং বস্তাবপানে চ সদনং চোরুজঙ্হযোঃ| বিবন্দ্ধমারুতো জন্তুরভীক্ষ্ণং সঃ প্রবাহতে| স্বেদাভ্যঙ্গনিরূহাংশ্চ শোধনীযানুলোমিকান্| বিদধ্যাল্লঙ্ঘযিত্বা চ বৃত্তিং তস্য বিরিক্তবত্||৭||
स्निग्धस्विन्ने महादोषे बस्तिर्मृद्वल्पभेषजः| उत्क्लेश्याऽल्पं हरेद्दोषं जनयेच्च प्रवाहिकाम्| शोफं बस्तावपाने च सदनं चोरुजङ्हयोः| विबन्द्धमारुतो जन्तुरभीक्ष्णं सः प्रवाहते| स्वेदाभ्यङ्गनिरूहांश्च शोधनीयानुलोमिकान्| विदध्याल्लङ्घयित्वा च वृत्तिं तस्य विरिक्तवत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvagA~a~akhyA vyApat (8) · Śloka 8
কুর্বতো বেগসংরোধং পীডিতো বাঽতিমাত্রযা| অস্নিগ্ধলবণোষ্ণ্পো বা বস্তিরল্পোঽল্পভেষজঃ| মৃদুর্বা মারুতেনোর্ধ্বং বিক্ষিপ্তো মুখনাসিকাত্| নিরেতি মূর্চ্ছাহৃল্লাসতৃড্দাহাদীন্ প্রবর্ত্তযন্||৮||
कुर्वतो वेगसंरोधं पीडितो वाऽतिमात्रया| अस्निग्धलवणोष्ण्पो वा बस्तिरल्पोऽल्पभेषजः| मृदुर्वा मारुतेनोर्ध्वं विक्षिप्तो मुखनासिकात्| निरेति मूर्च्छाहृल्लासतृड्दाहादीन् प्रवर्त्तयन्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrcCAvikAre karmavisheShaH (10) · Śloka 9
মূর্চ্ছাবিকারং দৃষ্ট্বাঽঽস্য সিঞ্চেচ্ছীতাম্বুনা মুখম্| বীজেদাক্লমনাশাচ্চ প্রাণাযামং চ কারযেত্||৯||
मूर्च्छाविकारं दृष्ट्वाऽऽस्य सिञ्चेच्छीताम्बुना मुखम्| वीजेदाक्लमनाशाच्च प्राणायामं च कारयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basteradhaHpravarttanArthamupAyAH (11) · Śloka 11
পৃষ্ঠপার্শ্বোদরং মৃদ্যাত্ করৈরুষ্ণৈরধোমুখম্| কেশেষূত্ক্ষিপ্য ধুন্বীত ভাযযেদ্ব্যালদংষ্ট্রিভিঃ| শস্ত্রোল্কারাজপুরুষৈর্বস্তিরেতি তথা হ্যধঃ||১১||
पृष्ठपार्श्वोदरं मृद्यात् करैरुष्णैरधोमुखम्| केशेषूत्क्षिप्य धुन्वीत भाययेद्व्यालदंष्ट्रिभिः| शस्त्रोल्काराजपुरुषैर्बस्तिरेति तथा ह्यधः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galapIDAdikarmANi (12) · Śloka 12
পাণিবস্ত্রৈর্গলাপীডং কুর্যান্ন ম্রিযতে যথা| প্রাণোদাননিরোধাদ্ধি সুপ্রসিদ্ধতরাযনঃ| অপানঃ পবনো বস্তিং তমাশ্বেবাপকর্ষতি||১২||
पाणिवस्त्रैर्गलापीडं कुर्यान्न म्रियते यथा| प्राणोदाननिरोधाद्धि सुप्रसिद्धतरायनः| अपानः पवनो बस्तिं तमाश्वेवापकर्षति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anulomanArthamauShadhaprayogaH (13) · Śloka 13
কুষ্ঠকমুককল্কং চ পাযযেদম্লসংযুতম্| ঔষ্ণ্যাত্তৈক্ষ্ণ্যাত্সরত্বাচ্চ বস্তিং সোঽস্যানুলোমযেত্| গোমূত্রেণ ত্রিবৃত্পথ্যাকল্কং বাঽধোঽনুলোমনম্||১৩||
कुष्ठकमुककल्कं च पाययेदम्लसंयुतम्| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्यात्सरत्वाच्च बस्तिं सोऽस्यानुलोमयेत्| गोमूत्रेण त्रिवृत्पथ्याकल्कं वाऽधोऽनुलोमनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayasthite bastivisheShaprayogaH (14) · Śloka 14
পক্বাশযস্থিতে স্বিন্নে নিরূহো দাশমূলিকঃ| যবকোলকুলত্থৈশ্চ বিধেযো মূত্রসাধিতৈঃ| বস্তির্গোমূত্রসিদ্ধৈর্বা সাঽমৃতাবংশপল্লবৈঃ| পূতাকরঞ্জত্বক্পত্রশঠীদেবাহ্বরোহিষৈঃ| সতৈলগুডসিন্ধূত্থো বিরেকৌষধকল্কবান্||১৪||
पक्वाशयस्थिते स्विन्ने निरूहो दाशमूलिकः| यवकोलकुलत्थैश्च विधेयो मूत्रसाधितैः| बस्तिर्गोमूत्रसिद्धैर्वा साऽमृतावंशपल्लवैः| पूताकरञ्जत्वक्पत्रशठीदेवाह्वरोहिषैः| सतैलगुडसिन्धूत्थो विरेकौषधकल्कवान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uraHshiraHsthitayoH kiryAvisheShaH (15) · Śloka 15
বিল্বাদিপঞ্চমূলেন সিদ্ধো বস্তিরুরঃস্থিতে| শিরস্থে নাবনং ধূমঃ প্রচ্ছাদ্যং সর্ষপৈঃ শিরঃ||১৫||
बिल्वादिपञ्चमूलेन सिद्धो बस्तिरुरःस्थिते| शिरस्थे नावनं धूमः प्रच्छाद्यं सर्षपैः शिरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukShishUlAkhyA vyApatsiddhishca (16) · Śloka 16
বস্তিরত্যুষ্ণতীক্ষ্ণাম্লঘনোঽতিস্বেদিতস্য বা| অল্পদোষে মৃদৌ কোষ্ঠে প্রযুক্তো বা পুনঃ পুনঃ| অতিযোগত্বমাপন্নঃ কুক্ষিশূলকরো ভবেত্| বিরেচনাতিযোগেন স তুল্যাকৃতিসাধনঃ| পৃশ্নিপর্ণী স্থিরাং পদ্মং কাশ্মর্যং মধুকোত্পলে| পিষ্ট্বা দ্রাক্ষাং মধূকং চ ক্ষীরে তণ্ডুলধাবনে| দ্রাক্ষাযঃ পক্বলোষ্টস্য প্রসাদে মধুকস্য বা| বিনীয সঘৃতং বস্তিং যুঞ্জ্যাদ্দাহেঽতিযোগজে||১৬||
बस्तिरत्युष्णतीक्ष्णाम्लघनोऽतिस्वेदितस्य वा| अल्पदोषे मृदौ कोष्ठे प्रयुक्तो वा पुनः पुनः| अतियोगत्वमापन्नः कुक्षिशूलकरो भवेत्| विरेचनातियोगेन स तुल्याकृतिसाधनः| पृश्निपर्णी स्थिरां पद्मं काश्मर्यं मधुकोत्पले| पिष्ट्वा द्राक्षां मधूकं च क्षीरे तण्डुलधावने| द्राक्षायः पक्वलोष्टस्य प्रसादे मधुकस्य वा| विनीय सघृतं बस्तिं युञ्ज्याद्दाहेऽतियोगजे||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggarugA~a~akhyA vyApatsiddhashca (17) · Śloka 17
স্নেহস্বেদৈরসম্পাদ্য গুরুতীক্ষ্ণোঽতিমাত্রকঃ| দুঃস্থিতায প্রণিহিতো বস্তির্দুঃশোধিতায বা| অতিপ্রবৃত্তো মরুতং কোপযেত্ স বিমার্গগঃ| করোত্যঙ্গরুজাং জৃম্ভাং স্তম্ভং ভেদঞ্চ পর্বণাম্| তং তৈললবণাঽভ্যক্তং স্বেদিতং প্রস্তরাদিভিঃ| বিল্বকোলযবৈরণ্ডবর্ষাভূবৃহতীদ্বযৈঃ| সকুলত্থৈঃ শৃতং মস্তু ফলসৌবীরকান্বিতৈঃ| আস্থাপযেত্সসিন্ধূত্থৈর্জাঙ্গলৈরাঽঽশিতং রসৈঃ| তৈলেনাঽনিলজিদ্ দ্রব্যবিপক্বেনাঽনুবাসযেত্||১৭||
स्नेहस्वेदैरसम्पाद्य गुरुतीक्ष्णोऽतिमात्रकः| दुःस्थिताय प्रणिहितो बस्तिर्दुःशोधिताय वा| अतिप्रवृत्तो मरुतं कोपयेत् स विमार्गगः| करोत्यङ्गरुजां जृम्भां स्तम्भं भेदञ्च पर्वणाम्| तं तैललवणाऽभ्यक्तं स्वेदितं प्रस्तरादिभिः| बिल्वकोलयवैरण्डवर्षाभूबृहतीद्वयैः| सकुलत्थैः शृतं मस्तु फलसौवीरकान्वितैः| आस्थापयेत्ससिन्धूत्थैर्जाङ्गलैराऽऽशितं रसैः| तैलेनाऽनिलजिद् द्रव्यविपक्वेनाऽनुवासयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAkhyA vyApatsiddhishca (18) · Śloka 18
মৃদুকোষ্ঠেঽবলে বস্তিরতিতীক্ষ্ণোঽতিনির্হরন্| কুর্যাদ্ধিধ্মাং হিতং তত্র হিধ্মাঘ্নং বৃংহণঞ্চ যত্| বলাবৃহত্যাদিবরাকাশ্মর্যফলসৈন্ধবৈঃ| সপ্রসন্নারনালাম্লৈস্তৈলং পক্ত্বাঽনুবাসযেত্| উষ্ণাম্বুনাঽক্ষং পিপ্পল্যা দদ্যাল্লবণসংযুতম্| ধূমলেহরসক্ষীরস্বেদাংশ্চান্নং চ বাতজিত্||১৮||
मृदुकोष्ठेऽबले बस्तिरतितीक्ष्णोऽतिनिर्हरन्| कुर्याद्धिध्मां हितं तत्र हिध्माघ्नं बृंहणञ्च यत्| बलाबृहत्यादिवराकाश्मर्यफलसैन्धवैः| सप्रसन्नारनालाम्लैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| उष्णाम्बुनाऽक्षं पिप्पल्या दद्याल्लवणसंयुतम्| धूमलेहरसक्षीरस्वेदांश्चान्नं च वातजित्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRutpIDA~a~akhyA vyApatsiddhishca (19) · Śloka 19
অতিতীক্ষ্ণঃ সবাতো বা ন বা সম্যক্প্রপীডিতঃ| ঘট্টযোদ্দৃদযং বস্তিস্তত্র কাশকুশোত্কটৈঃ| স্যাত্ সাম্লবণস্কন্ধকরীরবদরীনলৈঃ| শৃতৈর্বস্তির্হিতঃ সিদ্ধো বাতঘ্নৈশ্চাঽনুবাসনম্||১৯||
अतितीक्ष्णः सवातो वा न वा सम्यक्प्रपीडितः| घट्टयोद्दृदयं बस्तिस्तत्र काशकुशोत्कटैः| स्यात् साम्लवणस्कन्धकरीरबदरीनलैः| शृतैर्बस्तिर्हितः सिद्धो वातघ्नैश्चाऽनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parikarttanAkhyA vyApatsiddhishca (20) · Śloka 20
মৃদুকোষ্ঠাল্পদোষস্য রূক্ষতীক্ষ্ণাঽতিমাত্রকঃ| হৃত্বা বস্তির্মলাঞ্ছীঘ্রং বাতপিত্তে প্রকোপযেত্| নাভিবস্তিগুদাংস্তে হি কৃন্ততোঽস্য মুহুর্মুহুঃ| বিবর্ণাঽল্পাঽল্পমুত্থানং বস্তির্নিলেখনাদ্ভবেত্| স্বাদুশীতৌষধৈস্তত্র পযস্যেক্ষ্বাদিভিঃ শৃতঃ| যষ্ট্যাহ্বতিলকল্কেন বস্তিঃ স্যাত্ক্ষীরভোজিনঃ| সসর্জরসযষ্ট্যাহ্বং জিঙ্গিণীকর্দমাঞ্জনম্| বিনীযঃ দুগ্ধে বস্তিঃ স্যাদ্বযক্তাম্লরসভোজিনঃ| পিচ্ছিলশ্চ হিতো বস্তিঃ স্নেহশ্চ মধুরৈঃ শৃতঃ||২০||
मृदुकोष्ठाल्पदोषस्य रूक्षतीक्ष्णाऽतिमात्रकः| हृत्वा बस्तिर्मलाञ्छीघ्रं वातपित्ते प्रकोपयेत्| नाभिबस्तिगुदांस्ते हि कृन्ततोऽस्य मुहुर्मुहुः| विवर्णाऽल्पाऽल्पमुत्थानं बस्तिर्निलेखनाद्भवेत्| स्वादुशीतौषधैस्तत्र पयस्येक्ष्वादिभिः शृतः| यष्ट्याह्वतिलकल्केन बस्तिः स्यात्क्षीरभोजिनः| ससर्जरसयष्ट्याह्वं जिङ्गिणीकर्दमाञ्जनम्| विनीयः दुग्धे बस्तिः स्याद्वयक्ताम्लरसभोजिनः| पिच्छिलश्च हितो बस्तिः स्नेहश्च मधुरैः शृतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parisrAvA~a~akhyA vyApatsiddhishca (21) · Śloka 21
বস্তিঃ ক্ষারাম্লতীক্ষ্ণোষ্ণলবণঃ পৈত্তিকস্য বা| গুদং লিখন্ দহন্ ক্ষিণ্বন্ করোত্যস্রপরিস্রবম্| স বিদগ্ধং স্রবত্যস্রং বর্ণৈঃ পিত্তং চ ভূরিভিঃ| বহুশশ্চাঽতিযোগেন মোহং গচ্ছতি চাঽসকৃত্| তত্রাঽঽদ্রৈঃ শাল্মলীপত্রৈঃ ক্ষুণ্ণৈরাজং পযঃ শৃতম্| পূতং ঘৃতান্বিতং বস্তিং দদ্যাদন্যাংশ্চ পিচ্ছিলান্| বটাদিপল্লবেষ্বেবং কল্পো যবতিলেষু চ| সুবর্চলোপোদকযোঃ কচ্ছুদারে চ শস্যতে| গুদে চ শীতমধুরান্ কুর্যাত্ সেকপ্রলেপনান্| রক্তপিত্তাতিসারঘ্নী ক্রিযা চাঽত্র প্রশস্যতে| দাহাদিষু ত্রিবৃত্কল্কং মৃদ্বীকাবারিণা পিবেত্| তদ্ধি পিত্তশকৃদ্বাতান্ হত্বা দাহাদিকাঞ্জযেত্| বিশুদ্ধশ্চ পিবেচ্ছীতাং যবাগূং শর্করাযুতাম্| যুঞ্জ্যাদ্বাঽতিবিরিক্তস্য ক্ষীণবিট্কস্য ভোজনম্| মাষযূষেণ কুল্মষান্ পানং দধ্যথবা সুরাম্||২১||
बस्तिः क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णलवणः पैत्तिकस्य वा| गुदं लिखन् दहन् क्षिण्वन् करोत्यस्रपरिस्रवम्| स विदग्धं स्रवत्यस्रं वर्णैः पित्तं च भूरिभिः| बहुशश्चाऽतियोगेन मोहं गच्छति चाऽसकृत्| तत्राऽऽद्रैः शाल्मलीपत्रैः क्षुण्णैराजं पयः शृतम्| पूतं घृतान्वितं बस्तिं दद्यादन्यांश्च पिच्छिलान्| वटादिपल्लवेष्वेवं कल्पो यवतिलेषु च| सुवर्चलोपोदकयोः कच्छुदारे च शस्यते| गुदे च शीतमधुरान् कुर्यात् सेकप्रलेपनान्| रक्तपित्तातिसारघ्नी क्रिया चाऽत्र प्रशस्यते| दाहादिषु त्रिवृत्कल्कं मृद्वीकावारिणा पिबेत्| तद्धि पित्तशकृद्वातान् हत्वा दाहादिकाञ्जयेत्| विशुद्धश्च पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुताम्| युञ्ज्याद्वाऽतिविरिक्तस्य क्षीणविट्कस्य भोजनम्| माषयूषेण कुल्मषान् पानं दध्यथवा सुराम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogAdiShu sAmAnyaM bheShajam (22) · Śloka 22
আমং যঃ কুণপং রুগ্বানুপবেশ্যেত সাঽরুচিঃ| স ঘনাঽতিবিষাকুষ্ঠনাতদারুবচাঃ পিবেত্| শকৃদ্বাতমসৃক্পিত্তং কফং বা যোঽতিসার্যাতে| পক্বং তত্র স্ববগীর্যো বস্তিঃ শ্রেষ্ঠং ভিষগ্জিতম্||২২||
आमं यः कुणपं रुग्वानुपवेश्येत साऽरुचिः| स घनाऽतिविषाकुष्ठनातदारुवचाः पिबेत्| शकृद्वातमसृक्पित्तं कफं वा योऽतिसार्याते| पक्वं तत्र स्ववगीर्यो बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyApadaH saMsargabhedAdvibhinnatvam (23) · Śloka 23
ষণ্ণামেষাং দ্বিসংসর্গাত্ত্রিংশদ্ভেদা ভবন্তি তু| কেবলৈঃ সহ ষট্ত্রিংশদ্বিদ্যাত্সোপদ্রবাংশ্চ তান্| শূলপ্রবাহিকাঽঽধ্মানপরিকর্ত্তাঽরুচিজ্বরান্| তৃণ্মোহদাহমূর্চ্ছাদীংশ্চৈষাং বিদ্যাদুপদ্রবান্||২৩||
षण्णामेषां द्विसंसर्गात्त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु| केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात्सोपद्रवांश्च तान्| शूलप्रवाहिकाऽऽध्मानपरिकर्त्ताऽरुचिज्वरान्| तृण्मोहदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajAnAM vyApadAM cikitsA (24) · Śloka 24
তত্রাঽঽমেঽন্তরপানং তু কট্বম্ললবণৈর্যুতম্| পাচনং শস্যতে বস্তিরাঽঽমে হি প্রতিষিধ্যতে| বাতঘ্নগ্রাহিবর্গীযো বস্তিঃ শকৃতি শস্যতে| স্বাদ্বম্লো ব্যক্তলবণঃ স্নেহবস্তিঃ সমীরণে| রক্তে রক্তেন পিত্তে তু কষাযস্বাদুতিক্তকঃ| সার্যমাণে কফে বস্তিঃ কষাযকটুতিক্তকঃ| শকৃতা বাযুনা বাঽঽমে তেন বর্চসি বাঽনিলে| সংসৃষ্টেঽন্তরপানং স্যাত্ কট্বম্ললবণৈর্যুতম্| পিত্তেনামেঽসৃজা তদ্বত্তযোরাঽঽমেন বা পুনঃ| সংসৃষ্টযোর্ভবেত্ পানং সকটুস্বাদুতিক্তকম্| তথাঽঽমে কফসংসৃষ্টে কষাযকটুতিক্তকম্| আমেন তু কফে যুক্তে কষাযলবণোষণম্| বাতেন বিশি পিত্তে বা বিট্পিত্তাঽস্রৈস্তথাঽনিলে| স্যাত্ কষাযাম্লমধুরঃ সংসৃষ্টে বস্তিরুত্তমঃ| বস্তির্বাতেন রক্তে তু কার্যঃ স্বাদ্বম্লতিক্তকঃ| শকৃচ্ছোণিতযোঃ পিত্তশকৃতোরস্রপিত্তযোঃ| বস্তিরন্যোন্যসংসর্গে কষাযস্বাদুতিক্তকঃ| কফেন্ বিশি পিত্তে বা কফে বিট্পিত্তশোণিতৈঃ| কটুতিক্তকষাযঃ স্যাত্ সংসৃষ্টে বস্তিরুত্তমঃ| মধুরোষণতিক্তস্তু রক্তে কফবিমূর্চ্ছিতে| মারুতে কফসংসৃষ্টে কট্বম্ললবণো ভবেত্| স্যাদ্বস্তিঃ কটুতিক্তাম্লঃ সংসৃষ্টে বাযুনা কফে||২৪||
तत्राऽऽमेऽन्तरपानं तु कट्वम्ललवणैर्युतम्| पाचनं शस्यते बस्तिराऽऽमे हि प्रतिषिध्यते| वातघ्नग्राहिवर्गीयो बस्तिः शकृति शस्यते| स्वाद्वम्लो व्यक्तलवणः स्नेहबस्तिः समीरणे| रक्ते रक्तेन पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकः| सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकः| शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चसि वाऽनिले| संसृष्टेऽन्तरपानं स्यात् कट्वम्ललवणैर्युतम्| पित्तेनामेऽसृजा तद्वत्तयोराऽऽमेन वा पुनः| संसृष्टयोर्भवेत् पानं सकटुस्वादुतिक्तकम्| तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायकटुतिक्तकम्| आमेन तु कफे युक्ते कषायलवणोषणम्| वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताऽस्रैस्तथाऽनिले| स्यात् कषायाम्लमधुरः संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| बस्तिर्वातेन रक्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः| शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतोरस्रपित्तयोः| बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः| कफेन् विशि पित्ते वा कफे विट्पित्तशोणितैः| कटुतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः| मधुरोषणतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते| मारुते कफसंसृष्टे कट्वम्ललवणो भवेत्| स्याद्वस्तिः कटुतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena rogAntareShUpayuktaM cikitsAsUtram (25) · Śloka 25
ত্রিচতুঃ পঞ্চষড্যোগানেবমেব বিকল্পযেত্| যুক্তিশ্চৈষাঽতিসারোক্তা সর্বরোগেষ্বপি স্মৃতা||২৫||
त्रिचतुः पञ्चषड्योगानेवमेव विकल्पयेत्| युक्तिश्चैषाऽतिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasaMsargeShu sAmAnyaM bheShajam (26) · Śloka 26
যুগপত্ ষড্রসং ষণ্ণাং সম্সর্গে পাচনং ভবেত্||২৬||
युगपत् षड्रसं षण्णां सम्सर्गे पाचनं भवेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmeShu bastivisheShaH (27) · Śloka 27
নিরামাণাং তু পঞ্চানাং বস্তিঃ ষড্রসিকো হিতঃ||২৭||
निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षड्रसिको हितः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaiShvatisAravyApatsu sAmAnyaM bheShajam (28) · Śloka 28
উদুম্বরশলাটূনি জম্ব্বাম্রোদুম্বরত্বচঃ| শঙ্খং সর্জরসং লাক্ষাং কত্তৃণঞ্চ পলাংশিকম্| পিষ্ট্বা তৈঃ সর্পিষঃ প্রস্থং ক্ষীরং দ্বিগুণিতং পচেত্| অতিসারেষু সর্বেষু পেযমেতদ্যথাবলম্| কচ্ছুরাধাতকিবিল্বসমঙ্গারক্তমূলিভিঃ| মসূরাশ্বত্থশুঙ্গৈশ্চ যবাগূঃ স্যাজ্জলে শৃতৈঃ| বালোদুম্বরকট্বঙ্গসমঙ্গাপ্লক্ষপল্লবৈঃ| মসূরধাতকীপুষ্পবলাভিশ্চ তথা ভবেত্||২৮||
उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः| शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कत्तृणञ्च पलांशिकम्| पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरं द्विगुणितं पचेत्| अतिसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्| कच्छुराधातकिबिल्वसमङ्गारक्तमूलिभिः| मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः| बालोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः| मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyApatsu yathAvasthaM cikitsopadeshaH (29-30) · Śloka 30
নানাপ্রকারা জাযন্তে ব্যাপদো বস্তিবিভ্রমাত্| যথাযথং যথাবস্থং তাসং কুর্বীত সাধনম্||২৯|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং কল্পস্থানে বস্তিব্যাপত্সিদ্ধির্নাম ষষ্ঠোঽধ্যাযঃ||৩০||
नानाप्रकारा जायन्ते व्यापदो बस्तिविभ्रमात्| यथायथं यथावस्थं तासं कुर्वीत साधनम्||२९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने बस्तिव्यापत्सिद्धिर्नाम षष्ठोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon