Adhikarana atha vAtavyAdhinidAnaM nAma pa~jcadasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾರೋ ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
View original
अथारो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
Adhikarana aduShTaduShTavAyorarthAnarthakAraNatvAdi (2) · Śloka 2
ಸರ್ವಾರ್ಥಾನರ್ಥಕರಣೇ ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಽಸ್ಯೈಕಕಾರಣಮ್|
ಅದುಷ್ಟದುಷ್ಟಃ ಪವನಃ ಶರೀರಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ||೨||
View original
सर्वार्थानर्थकरणे विश्वस्याऽस्यैककारणम्|
अदुष्टदुष्टः पवनः शरीरस्य विशेषतः||२||
Adhikarana vAyustutiH (3) · Śloka 3
ಸ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ|
ಸ್ರಷ್ಟಾ ಧಾತಾ ವಿಭುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸಂಹರ್ತ್ತಾ ಮೃತ್ಯುರನ್ತಕಃ|
ತದದುಷ್ಟೌ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಯತಿತವ್ಯಮತಃ ಸದಾ||೩||
View original
स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः|
स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्त्ता मृत्युरन्तकः|
तददुष्टौ प्रयत्नेन यतितव्यमतः सदा||३||
Adhikarana vAyoH doShavij~jAnIyAdhyAyeShu prAkRutakarmAdInAM varNitatvanirdeshaH (4) · Śloka 4
ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ದೋಷವಿಜ್ಞಾನೇ ಕರ್ಮಪ್ರಾಕೃತವೈಕೃತಮ್|
ಸಮಾಸಾದ್ವ್ಯಾಸತೋ ದೋಷಭೇದೀಯೇ ನಾಮ ಧಾಮ ಚ|
ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಚಾರೋ ವ್ಯಾಪಾರಶ್ಚ.......||೪||
View original
तस्योक्तं दोषविज्ञाने कर्मप्राकृतवैकृतम्|
समासाद्व्यासतो दोषभेदीये नाम धाम च|
प्रत्येकं पञ्चधा चारो व्यापारश्च.......||४||
Adhikarana vAtasya rupAntareNa vaikRutakarmanirdeshapratij~jA (5) · Śloka 5
............................... ಇಹ ವೈಕೃತಮ್|
ತಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ ವಿಭಾಗೇನ ಸನಿದಾನಂ ಸಲಕ್ಷಣಮ್|
ಅಸಂಖ್ಯಮಪಿ ಸಂಖ್ಯಾಯೈ ಯದಶೀತ್ಯಾ ಪುರೇರಿತಮ್||೫||
View original
............................... इह वैकृतम्|
तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्|
असंख्यमपि संख्यायै यदशीत्या पुरेरितम्||५||
Adhikarana vAtaprakopasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
ಧಾತುಕ್ಷಯಕರೈರ್ವಾಯುಃ ಕುಪ್ಯತ್ಯತಿನಿಷೇವಿತೈಃ|
ಚರನ್ಸ್ರೋತಸ್ಸುರಿಕ್ತೇಷು ಭೃಶಂ ತಾನ್ಯೇವ ಪೂರಯನ್|
ತೇಭ್ಯೋಽನ್ಯದೋಷಪೂರ್ಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಾವರಣಂ ಬಲೀ||೬||
View original
धातुक्षयकरैर्वायुः कुप्यत्यतिनिषेवितैः|
चरन्स्रोतस्सुरिक्तेषु भृशं तान्येव पूरयन्|
तेभ्योऽन्यदोषपूर्णेभ्यः प्राप्य वावरणं बली||६||
Adhikarana pakvAshaye kupitasya vAtasya kAryANi (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶೂಲಾನಾಹಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್|
ಮಲರೋಧಾಶ್ಮವರ್ಧ್ಮಾಽರ್ಶಸ್ತ್ರಿಕಪೃಷ್ಠಕಟೀಗ್ರಹಮ್|
ಕರೋತ್ಯಧರಕಾಯೇ ಚ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನುಪದ್ರವಾನ್||೭||
View original
तत्र पक्वाशये क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्|
मलरोधाश्मवर्ध्माऽर्शस्त्रिकपृष्ठकटीग्रहम्|
करोत्यधरकाये च तांस्तान् कृच्छ्रानुपद्रवान्||७||
Adhikarana AmAshaye kRuddhasya vAtasya kAryANi (8) · Śloka 8
ಆಮಾಶಯೇ ತೃಡ್ವಮಥುಶ್ವಾಸಕಾಸವಿಷೂಚಿಕಾಃ|
ಕಣ್ಠೋಪರೋಧಮುದ್ಗಾರಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನೂರ್ಧ್ವಞ್ಚ ನಾಭಿತಃ||೮||
View original
आमाशये तृड्वमथुश्वासकासविषूचिकाः|
कण्ठोपरोधमुद्गारान् व्याधीनूर्ध्वञ्च नाभितः||८||
Adhikarana shrotrAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (9) · Śloka 9
ಶ್ರೋತಾದಿಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯವಧಂ......................||೯||
View original
श्रोतादिष्विन्द्रियवधं......................||९||
Adhikarana tvagAdiShu kupitasya vAtasya kAryANi (10) · Śloka 10
................................ತ್ವಚಿ ಸ್ಫುಟನರೂಕ್ಷತೇ|
ರಕ್ತೇ ತೀವ್ರಾಂ ರುಜಾಂ ಸ್ವಾಪಂ ತಾಪಂ ರಾಗಂ ವಿವರ್ಣತಾಮ್|
ಅರೂಂಷ್ಯನ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಮರುಚಿಂ ಕೃಶತಾಂ ಭ್ರಮಮ್|
ಮಾಂಸಮೇದೋಗತೋ ಗ್ರನ್ಥೀಂಸ್ತೋದಾಢ್ಯಾನ್ ಕರ್ಕಶಾನ್ ಭ್ರಮಮ್|
ಗುರ್ವಙ್ಗಂ ಚಾರಿರುಕ್ಸ್ತಬ್ಧಂ ಮುಷ್ಟಿದಣ್ಡಹತೋಪಮಮ್|
ಅಸ್ಥಿಸ್ಥಃ ಸಕ್ಥಿಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಶೂಲಂ ತೀವ್ರಂ ಬಲಕ್ಷಯಮ್|
ಮಜ್ಜಸ್ಥೋಽಸ್ಥಿಷು ಸೌಷಿರ್ಯ್ಯಮಸ್ವಪ್ನಂ ಸಸತಂ ರುಜಮ್|
ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಮುತ್ಸರ್ಗಂ ಸಙ್ಗಂ ವಿಕೃತಿಮೇವ ವಾ|
ತದ್ವದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಶುಕ್ರಸ್ಥಃ.......................||೧೦||
View original
................................त्वचि स्फुटनरूक्षते|
रक्ते तीव्रां रुजां स्वापं तापं रागं विवर्णताम्|
अरूंष्यन्नस्य विष्टम्भमरुचिं कृशतां भ्रमम्|
मांसमेदोगतो ग्रन्थींस्तोदाढ्यान् कर्कशान् भ्रमम्|
गुर्वङ्गं चारिरुक्स्तब्धं मुष्टिदण्डहतोपमम्|
अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यस्थिशूलं तीव्रं बलक्षयम्|
मज्जस्थोऽस्थिषु सौषिर्य्यमस्वप्नं ससतं रुजम्|
शुक्रस्य शीघ्रमुत्सर्गं सङ्गं विकृतिमेव वा|
तद्वद्गर्भस्य शुक्रस्थः.......................||१०||
Adhikarana sirAgatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (11) · Śloka 11
...................................ಸಿರಾಸ್ವಾಧ್ಮಾನರಿಕ್ತತೇ|
ತತ್ಸ್ಥಃ................................................||೧೧||
View original
...................................सिरास्वाध्मानरिक्तते|
तत्स्थः................................................||११||
Adhikarana snAyugatasya kruddhasya vAtasya lakShaNAni (12) · Śloka 12
...................................ಸ್ನಾವಸ್ಥಿತಃ ಕುರ್ಯಾದ್ದೃಧ್ರಸ್ಯಾಽಽಮಕುಬ್ಜತಾಃ|೧೨|
View original
...................................स्नावस्थितः कुर्याद्दृध्रस्याऽऽमकुब्जताः|१२|
Adhikarana sandhigatasya kruddhasya vAtasya kAryANi (12) · Śloka 12
ವಾತಪೂರ್ಣದೃತಿಸ್ಪರ್ಶಂ ಶೋಫಂ ಸನ್ಧಿಗತೋಽನಿಲಃ|
ಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನಯೋಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಞ್ಚ ಸವೇದನಾಮ್||೧೨||
View original
वातपूर्णदृतिस्पर्शं शोफं सन्धिगतोऽनिलः|
प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिञ्च सवेदनाम्||१२||
Adhikarana sarvA~ggasaMshrayasya kruddhasya vAtasya kAryANi (13) · Śloka 13
ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಂಶ್ರಯಸ್ತೋದಭೇದಸ್ಫುರಣಭಞ್ಜನಮ್|
ಸ್ತಮ್ಭನಾಕ್ಷೇಪಣ್ಸ್ವಾಪಸನ್ಧ್ಯಾಕುಞ್ಚನಕಮ್ಪನಮ್||೧೩||
View original
सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्|
स्तम्भनाक्षेपण्स्वापसन्ध्याकुञ्चनकम्पनम्||१३||
Adhikarana AkShepakalakShaNam (14) · Śloka 14
ಯದಾ ತು ಧಮನೀಃ ಸರ್ವಾಃ ಕ್ರುದ್ಧೋಽಭ್ಯೇತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ|
ತದಾಙ್ಗಮಾಕ್ಷಿಪತ್ಯೇಷ ವ್ಯಾಧಿಕರಾಕ್ಷೇಪಕಃ ಸ್ಮೃತಃ||೧೪||
View original
यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धोऽभ्येति मुहुर्मुहुः|
तदाङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिकराक्षेपकः स्मृतः||१४||
Adhikarana apatantrakalakShaNam (15) · Śloka 15
ಅಧಃಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರ್ವ್ರಜನ್ನೂರ್ಧ್ವಂ ಹೃದಾಶ್ರಿತಾಃ|
ನಾಡೀಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಹೃದಯಂ ಶಿರಃ ಶಙ್ಖೌ ಚ ಪೀಡಯನ್|
ಆಕ್ಷಿಪೇತ್ ಪರಿತೋ ಗಾತ್ರಂ ಧನುರ್ವಚ್ಚಾಸ್ಯ ನಾಮಯೇತ್|
ಕೃಚ್ಛಾದುಚ್ಛ್ವಸಿತಿ ಸ್ತಬ್ಧಸ್ರಸ್ತಮೀಲಿತದೃಕ್ತತಃ|
ಕಪೋತ ಇವ ಕೂಜೇಚ್ಚ ನಿಸ್ಸಂಜ್ಞಃ ಸೋಽಪತನ್ತ್ರಕಃ||೧೫||
View original
अधःप्रतिहतो वायुर्व्रजन्नूर्ध्वं हृदाश्रिताः|
नाडीः प्रविश्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयन्|
आक्षिपेत् परितो गात्रं धनुर्वच्चास्य नामयेत्|
कृच्छादुच्छ्वसिति स्तब्धस्रस्तमीलितदृक्ततः|
कपोत इव कूजेच्च निस्संज्ञः सोऽपतन्त्रकः||१५||
Adhikarana apatAnakalakShaNam (1) · Śloka 1
ಸ ಏವ ಚಾಪತಾನಾಖ್ಯೋ..................................||೧||
View original
स एव चापतानाख्यो..................................||१||
Adhikarana apatantrake svAsthyAsvAsthyakAraNam (16) · Śloka 16
....................... ಮುಕ್ತೇ ತು ಮರುತಾ ಹೃದಿ|
ಅಶ್ನುವೀತ ಮುಹುಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಮುಹುರಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಾವೃತೇ||೧೬||
View original
....................... मुक्ते तु मरुता हृदि|
अश्नुवीत मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यमावृते||१६||
Adhikarana dushcikitsyatamAH apatantrakAH (17) · Śloka 17
ಗರ್ಭಪಾತಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಶೋಣಿತಾಽಸ್ರವೋತ್ಥಿತಃ|
ಅಭಿಘಾತಸಮುತ್ಥಶ್ಚ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮೋ ಹಿ ಸಃ||೧೭||
View original
गर्भपातसमुत्पन्नः शोणिताऽस्रवोत्थितः|
अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो हि सः||१७||
Adhikarana antarAyAmalakShaNam (18) · Śloka 18
ಮನ್ಯೇ ಸಂಸ್ತಭ್ಯ ವಾತೋಽನ್ತರಾಯಚ್ಛನ್ ಧಮನೀರ್ಯದಾ|
ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಸಕಲಂ ದೇಹಂ ಜತ್ರುರಾಯಮ್ಯತೇ ತದಾ|
ಅನ್ತರ್ಧನುರಿವಾಙ್ಗಞ್ಚ ವೇಗೈಃ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಚ ನೇತ್ರಯೋಃ|
ಕರೋತಿ ಜೃಮ್ಭಾಂ ದಶನಂ ದಶನಾನಾಂ ಕಫೋದ್ವಮಮ್|
ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ವೇದನಾಂ ವಾಕ್ಯಹನುಪೃಷ್ಠಶಿರೋಗ್ರಹಮ್|
ಅನ್ತರಾಯಾಮ ಇತ್ಯೇಷ.............................||೧೮||
View original
मन्ये संस्तभ्य वातोऽन्तरायच्छन् धमनीर्यदा|
व्याप्नोति सकलं देहं जत्रुरायम्यते तदा|
अन्तर्धनुरिवाङ्गञ्च वेगैः स्तम्भं च नेत्रयोः|
करोति जृम्भां दशनं दशनानां कफोद्वमम्|
पार्श्वयोर्वेदनां वाक्यहनुपृष्ठशिरोग्रहम्|
अन्तरायाम इत्येष.............................||१८||
Adhikarana bahirAyAmalakShaNam (19) · Śloka 19
.............................ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಃ|
ದೇಹಸ್ಯ ಬಹಿರಾಮಾಯಾತ್ ಪೃಷ್ಠತೋ ಹ್ರಿಯತೇ ಶಿರಃ|
ಉರಶ್ಚೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ ತತ್ರ ಕನ್ಧರಾ ಚಾವಮೂದ್ಯತೇ|
ದನ್ತೇಷ್ವಾಸ್ಯೇ ಚ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಪ್ರಸ್ವೇದಃ ಸ್ತಬ್ಧಗಾತ್ರತಾ|
ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಂ ಧನುಷ್ಕಮ್ಪಂ ಬ್ರುವತೇ ವೇಗಿನಞ್ಚ ತಮ್||೧೯||
View original
.............................बाह्यायामश्च तद्विधः|
देहस्य बहिरामायात् पृष्ठतो ह्रियते शिरः|
उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र कन्धरा चावमूद्यते|
दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं प्रस्वेदः स्तब्धगात्रता|
बाह्यायामं धनुष्कम्पं ब्रुवते वेगिनञ्च तम्||१९||
Adhikarana vraNAyAmalakShaNAdi (20) · Śloka 20
ವ್ರಣಂ ಮರ್ಮಾಶ್ರಿತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮೀರಣಸಮೀರಣಾತ್|
ವ್ಯಾಯಚ್ಛನ್ತಿ ತನುಂ ದೋಷಾಃ ಸರ್ವಾಮಾಽಽಪಾದಮಸ್ತಕಮ್|
ತೃಷ್ಯತಃ ಪಾಣ್ಡುಗಾತ್ರಸ್ಯ ವ್ರಣಾಯಾಮಃ ಸ ವರ್ಜಿತಃ||೨೦||
View original
व्रणं मर्माश्रितं प्राप्य समीरणसमीरणात्|
व्यायच्छन्ति तनुं दोषाः सर्वामाऽऽपादमस्तकम्|
तृष्यतः पाण्डुगात्रस्य व्रणायामः स वर्जितः||२०||
Adhikarana sarveShvAkShepakeShu svAsthyasamayaH (21) · Śloka 21
ಗತೇ ವೇಗೇ ಭವೇತ್ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷ್ವಾಕ್ಷೇಪಕೇಷು ತು||೨೧||
View original
गते वेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकेषु तु||२१||
Adhikarana hanusraMsalakShaNam (22) · Śloka 22
ಜಿಹ್ವಾತಿಲೇಖನಾಚ್ಛುಷ್ಕಭಕ್ಷಣಾದಿಭಿಘಾತತಃ|
ಕುಪಿತೋ ಹನುಮೂಲಸ್ಥಃ ಸ್ರಂಸಯಿತ್ವಾಽನಿಲೋ ಹನೂ|
ಕರೋತಿ ವಿವೃತಾಸ್ಯತ್ವಮಥವಾ ಸಂವೃತಾಸ್ಯತಾಮ್|
ಹನುಸ್ರಂಸಃ ಸ ತೇನ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಚರ್ವಣಭಾಷಣಮ್||೨೨||
View original
जिह्वातिलेखनाच्छुष्कभक्षणादिभिघाततः|
कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनू|
करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्|
हनुस्रंसः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणम्||२२||
Adhikarana jihvAstambhalakShaNam (23) · Śloka 23
ವಾಗ್ವಾಹಿನೀಸಿರಾಸಂಸ್ಥೋಜಿಹ್ವಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಯತೇಽನಿಲಃ|
ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಸ ತೇನಾಽನ್ನಪಾನವಾಕ್ಯೇಷ್ವನೀಶತಾ||೨೩||
View original
वाग्वाहिनीसिरासंस्थोजिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः|
जिह्वास्तम्भः स तेनाऽन्नपानवाक्येष्वनीशता||२३||
Adhikarana arditalakShaNam (24) · Śloka 24
ಶಿರಸಾ ಭಾರಹರಣಾದತಿಹಾಸ್ಯಪ್ರಭಾಷಣಾತ್|
ಉತ್ತ್ರಾಸವಕ್ತ್ರಕ್ಷವಥುಖರಕಾರ್ಮುಕಕರ್ಷಣಾತ್|
ವಿಷಮಾದುಪಧಾನಾಚ್ಚ ಕಠಿನಾನಾಞ್ಚ ಚರ್ವಣಾತ್|
ವಾಯುರ್ವಿವೃದ್ಧಸ್ತೈಸ್ತೈಶ್ಚ ವಾತಲೈರೂರ್ಧ್ವಮಾಸ್ಥಿತಃ|
ವಕ್ರೀಕರೋತಿ ವಕ್ತ್ರಾರ್ಧಮುಕ್ತಂ ಹಸಿತಮೀಕ್ಷಿತಮ್|
ತತೋಽಸ್ಯ ಕಮ್ಪತೇ ಮೂರ್ಧಾ ವಾಕ್ಸಙ್ಗಃ ಸ್ತಬ್ಧನೇತ್ರತಾ|
ದನ್ತಚಾಲಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶಃ ಶ್ರುತಿರ್ಹಾನಿಃ ಕ್ಷವಗ್ರಹಃ|
ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಮೃತೇರ್ಮೋಷಸ್ರಾಸಃ ಸುಪ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ|
ನಿಷ್ಠೀವಃ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಯಾಯಾದೇಕಸ್ಯಾಕ್ಷ್ಣೋರ್ನಿಮೀಲನಮ್|
ಜತ್ರೋರುರ್ಧ್ವಂ ರುಜಾಸ್ತೀವ್ರಾಃ ಶರೀರಾರ್ಧೇಽಧರೇಽಪಿ ವಾ|
ತಮಾಹುರರ್ದಿತಂ ಕೇಚಿದೇಕಾಯಾಮಮಥಾಪರೇ||೨೪||
View original
शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्|
उत्त्रासवक्त्रक्षवथुखरकार्मुककर्षणात्|
विषमादुपधानाच्च कठिनानाञ्च चर्वणात्|
वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः|
वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्|
ततोऽस्य कम्पते मूर्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता|
दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिर्हानिः क्षवग्रहः|
गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोषस्रासः सुप्तस्य जायते|
निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णोर्निमीलनम्|
जत्रोरुर्ध्वं रुजास्तीव्राः शरीरार्धेऽधरेऽपि वा|
तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे||२४||
Adhikarana sirAgrahalakShaNamasAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
ರಕ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪವನಃ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೂರ್ಧಧರಾಃ ಸಿರಾಃ|
ರೂಕ್ಷಾಸ್ಸವೇದನಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಸ್ಸೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಿರಾಗ್ರಹಃ||೨೫||
View original
रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्धधराः सिराः|
रूक्षास्सवेदनाः कृष्णास्सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः||२५||
Adhikarana pakShavadhalakShaNam (26) · Śloka 26
ಗೃಹೀತ್ವಾಽರ್ಧಂ ತನೋರ್ವಾಯುಃ ಸಿರಾಃ ಸ್ನಾಯೂರ್ವಿಶೋಷ್ಯ ಚ|
ಪಕ್ಷಮನ್ಯತರಂ ಹನ್ತಿ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧಾನ್ ವಿಮೋಕ್ಷಯನ್|
ಕೃತ್ಸ್ನೋಽರ್ಧಕಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಕರ್ಮಣ್ಯೋ ವಿಚೇತನಃ|
ಏಕಾಙ್ಗರೋಗಂ ತಂ ಕೇಚಿದನ್ಯೇ ಪಕ್ಷವಧಂ ವಿದುಃ||೨೬||
View original
गृहीत्वाऽर्धं तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च|
पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान् विमोक्षयन्|
कृत्स्नोऽर्धकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः|
एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः||२६||
Adhikarana sarvA~ggavadhalakShaNam (27) · Śloka 27
ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗಂ ತದ್ವಚ್ಚ ಸರ್ವಕಾಯಾಶ್ರಿತೇಽನಿಲೇ||೨೭||
View original
सर्वाङ्गरोगं तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले||२७||
Adhikarana avasthAvashAtpakShAghAtasya kRucchrasAdhyatamatvAdi (28) · Śloka 28
ಶುದ್ಧವಾಹತಃ ಪಕ್ಷಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಮೋ ಮತಃ|
ಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ತ್ವನ್ಯೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ವಿವರ್ಜ್ಯಃ ಕ್ಷತಹೇತುಕಃ||೨೮||
View original
शुद्धवाहतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः|
कृच्छ्रस्त्वन्येन संसृष्टो विवर्ज्यः क्षतहेतुकः||२८||
Adhikarana daNDakalakShaNam (29) · Śloka 29
ಆಮಬದ್ಧಾಯನಃ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ಸಂಸ್ತಭ್ಯಾಙ್ಗಂ ಕಫಾನ್ವಿತಃ|
ಅಸಾಧ್ಯಂ ಹತಸರ್ವೇಹಂ ದಣ್ಡವದ್ದಣ್ಡಕಂ ಮರುತ್||೨೯||
View original
आमबद्धायनः कुर्य्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः|
असाध्यं हतसर्वेहं दण्डवद्दण्डकं मरुत्||२९||
Adhikarana apabAhukalakShaNam (30) · Śloka 30
ಅಂಸಮೂಲಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುಃ ಸಿರಾಃ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ತತ್ರಗಾಃ|
ಬಾಹುಪ್ರಸ್ಪನ್ದಿತಹರಂ ಜನಯತ್ಯಪಬಾಹುಕಮ್||೩೦||
View original
अंसमूलस्थितो वायुः सिराः सङ्कोच्य तत्रगाः|
बाहुप्रस्पन्दितहरं जनयत्यपबाहुकम्||३०||
Adhikarana vishvabhI(vishvAcI)lakShaNam (31) · Śloka 31
ತಲಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಯಾ ಕಣ್ಡರಾ ಬಾಹುಪೃಷ್ಠತಃ|
ಬಾಹುಚೇಷ್ಟಾಪ್ರಹರಣೀ ವಿಶ್ವಭೀ ನಾಮ ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ||೩೧||
View original
तलं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा बाहुपृष्ठतः|
बाहुचेष्टाप्रहरणी विश्वभी नाम सा स्मृता||३१||
Adhikarana kha~jjapa~ggutvayoH kAraNam (32) · Śloka 32
ವಾಯುಃ ಕಟ್ಯಾಂ ಸ್ಥಿತಃ ಸಕ್ಥ್ನಃ ಕಣ್ಡರಾಮಾಕ್ಷಿಪೇದ್ಯದಾ|
ತದಾ ಖಞ್ಜೋ ಭವೇಜ್ಜನ್ತುಃ ಪಙ್ಗುಃ ಸಕ್ಥ್ನೋರ್ದ್ವಯೋರಪಿ||೩೨||
View original
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा|
तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोरपि||३२||
Adhikarana kalAyakha~jjalakShaNam (33) · Śloka 33
ಕಮ್ಪತೇ ಗಮನಾರಮ್ಭೇ ಖಞ್ಜನ್ನಿವ ಚ ಯಾತಿ ಯಃ|
ಕಲಾಯಖಞ್ಜಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮುಕ್ತಸನ್ಧಿಪ್ರಬನ್ಧನಮ್||೩೩||
View original
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च याति यः|
कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्||३३||
Adhikarana UrustambhanidAnAdi (34) · Śloka 34
ಶೀತೋಷ್ಣದ್ರವಸಂಶುಷ್ಕಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ನಿಷೇವಿತೈಃ|
ಜೀರ್ಣಾಽಜೀರ್ಣೇ ತಥಾಽಽಯಾಸಸಂಕ್ಷೋಭಸ್ವಪ್ನಜಾಗರೈಃ|
ಸಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃ ಪವನಮಾಮಮತ್ಯರ್ಥಸಞ್ಚಿತಮ್|
ಅಭಿಭೂಯೇತರಂ ದೋಷಂ ಮೂಢಃ ಚೇತ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ|
ಸಕ್ಥ್ಯಸ್ಥಿನೀ ಪ್ರಪೂರ್ಯ್ಯಾನ್ತಃಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ತಿಮಿತೇನ ತತ್|
ತದಾ ಸ್ತಭ್ನಾತಿ ತೇನೋರೂ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಶೀತಾವಚೇತನೌ|
ಪರಕೀಯಾವಿವ ಗುರು ಸ್ಯಾತಾಮತಿಭೃಶವ್ಯಥೌ|
ಧ್ಯಾನಾಙ್ಗಮರ್ದಸ್ತೈಮಿತ್ಯತನ್ದ್ರಾಚ್ಛರ್ದ್ಯರುಚಿಜ್ವರೈಃ|
ಸಂಯುತಃ ಪಾದಸದನಕೃಚ್ಛ್ರೋದ್ಧರಣಸುಪ್ತಿಭಿಃ|
ತಮೂರುಸ್ತಮ್ಭಮಿತ್ಯಾಹುರಾಢ್ಯವಾತಮಥಾಪರೇ||೩೪||
View original
शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः|
जीर्णाऽजीर्णे तथाऽऽयाससंक्षोभस्वप्नजागरैः|
सश्लेष्ममेदः पवनमाममत्यर्थसञ्चितम्|
अभिभूयेतरं दोषं मूढः चेत्प्रतिपद्यते|
सक्थ्यस्थिनी प्रपूर्य्यान्तःश्लेष्मणा स्तिमितेन तत्|
तदा स्तभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ|
परकीयाविव गुरु स्यातामतिभृशव्यथौ|
ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः|
संयुतः पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः|
तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे||३४||
Adhikarana koShTukashIrShaH (35) · Śloka 35
ವಾತಶೋಣಿತಜಃ ಶೋಫೋ ಜಾನುಮಧ್ಯೇ ಮಹಾರುಜಃ|
ಜ್ಞೇಯಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷಸ್ತು ಸ್ಥೂಲಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷವತ್||೩೫||
View original
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः|
ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षस्तु स्थूलः क्रोष्टुकशीर्षवत्||३५||
Adhikarana vAtakaNTakam (36) · Śloka 36
ರುಕ್ಪಾದೇ ವಿಷಮನ್ಯಸ್ತೇ ಕ್ರಮಾದ್ವಾ ಜಾಯತೇ ಯದಾ|
ವಾತೇನ ಗುಲ್ಫಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತಮಾಹುರ್ವಾತಕಣ್ಟಕಮ್||೩೬||
View original
रुक्पादे विषमन्यस्ते क्रमाद्वा जायते यदा|
वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम्||३६||
Adhikarana gRudhrasI (37) · Śloka 37
ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಯಾ ಕಣ್ಡರಾ ಮಾರುತಾರ್ದಿತಾ|
ಸಕ್ಥ್ಯುತ್ಕ್ಷೇಪಂ ನಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಗೃಧ್ರಸೀಂ ತಾಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||೩೭||
View original
पार्ष्णिं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा मारुतार्दिता|
सक्थ्युत्क्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते||३७||
Adhikarana khallIlakShaNam (38) · Śloka 38
ವಿಶ್ವಭೀ ಗೃಧ್ರಸೀ ಚೋಕ್ತಾ ಖಲ್ಲೀ ತೀವ್ರರುಜಾನ್ವಿತಾ||೩೮||
View original
विश्वभी गृध्रसी चोक्ता खल्ली तीव्ररुजान्विता||३८||
Adhikarana pAdaharShaH (39) · Śloka 39
ಹೃಷ್ಯೇತೇ ಚರಣೌ ಯಸ್ಯ ಭವೇತಾಂ ಚ ಪ್ರಸುಪ್ತವತ್|
ಪಾದಹರ್ಷಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಫಮಾರುತಕೋಪಜಃ||೩೯||
View original
हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां च प्रसुप्तवत्|
पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः||३९||
Adhikarana pAdadAhaH (40-15) · Śloka 15
ಪಾದಯೋಃ ಕುರುತೇ ದಾಹಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಸಹಿತೋಽನಿಲಃ|
ವಿಶೇಷತಶ್ಚಙ್ಕ್ರಮಿತೇ ಪಾದದಾಹಂ ತಮಾದಿಶೇತ್||೪೦||
ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಪುತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ- ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವಾತ- ವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||
View original
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः|
विशेषतश्चङ्क्रमिते पाददाहं तमादिशेत्||४०||
इति वैद्यपतिसिंहपुतस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने वात- व्याधिनिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||