Adhikarana atha vAtashoNitanidAnaM nAma ShoDasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ವಾತಶೋಣಿತನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो वातशोणितनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashoNitasya nidAnasamprAptiparyAyAH (2) · Śloka 2
ನಿದಾನಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಪರ್ಯ್ಯಾಯಾಃ- ವಿದಾಹ್ಯನ್ನಂ ವಿರುದ್ಧಞ್ಚ ತತ್ತಚ್ಚಾಸೃಕ್ಪ್ರದೂಷಣಮ್| ಭಜತಾಂ ವಿಧಿಹೀನಞ್ಚ ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಮೈಥುನಮ್| ಪ್ರಾಯೇಣ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಮಚಙ್ಕ್ರಮಣಶೀಲಿನಾಮ್| ಅಭಿಘಾತಾದಶುದ್ಧೇಶ್ಚ ನೃಣಾಮಸೃಜಿ ದೂಷಿತೇ| ವಾತಲೈಃ ಶೀತಲೈರ್ವಾಯುವೃದ್ಧಕೃದ್ಧೋ ವಿಮಾರ್ಗಗಃ| ತಾದೃಶೇನಾಸೃಜಾ ರುದ್ಧಃ ಪ್ರಾಕ್ತದೇವಪ್ರದೂಷಯೇತ್| ಆಢ್ಯರೋಗಂ ಖ್ರುಡಂ ವಾತಬಲಾಸಂ ವಾತಶೋಣಿತಮ್| ತದಾಹುರ್ನಾಮಭಿಃ.............................||೨||
निदानसम्प्राप्तिपर्य्यायाः- विदाह्यन्नं विरुद्धञ्च तत्तच्चासृक्प्रदूषणम्| भजतां विधिहीनञ्च स्वप्नजागरमैथुनम्| प्रायेण सुकुमाराणामचङ्क्रमणशीलिनाम्| अभिघातादशुद्धेश्च नृणामसृजि दूषिते| वातलैः शीतलैर्वायुवृद्धकृद्धो विमार्गगः| तादृशेनासृजा रुद्धः प्राक्तदेवप्रदूषयेत्| आढ्यरोगं ख्रुडं वातबलासं वातशोणितम्| तदाहुर्नामभिः.............................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashoNitasya sthAnaM svabhAvashca (3) · Śloka 3
..........................ತಚ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಪಾದೌ ಪ್ರಧಾವತಿ| ವಿಶೇಷಾದ್ಯಾನಯನಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಲಮ್ಬೌ..........................||೩||
..........................तच्च पूर्वं पादौ प्रधावति| विशेषाद्यानयनाद्यैः प्रलम्बौ..........................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashoNitasya purvarUpam (4) · Śloka 4
............................ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ ಭವಿಷ್ಯತಃ ಕುಷ್ಠಸಮಂ ತಥಾ ಸಾದಃ ಶ್ಲಥಾಙ್ಗತಾ| ಜಾನುಜಙ್ಘೋರುಕಟ್ಯಂಸಹಸ್ತಪಾದಾಙ್ಗಸನ್ಧಿಷು| ಕಣ್ಡೂಸ್ಫುರಣನಿಸ್ತೋದಭೇದಗೌರವಸುಪ್ತತಾಃ| ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ಮುಹುರಾವಿರ್ಭವನ್ತಿ ಚ||೪||
............................तस्य लक्षणम् भविष्यतः कुष्ठसमं तथा सादः श्लथाङ्गता| जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु| कण्डूस्फुरणनिस्तोदभेदगौरवसुप्तताः| भूत्वा भूत्व प्रणश्यन्ति मुहुराविर्भवन्ति च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashoNitasya prasaraNaprakAraH (5) · Śloka 5
ಪಾದಯೋರ್ಮೂಲಮಾಸ್ಥಾಯ ಕದಾಚಿದ್ಧಸ್ತಯೋರಪಿ| ಆಖೋರಿವ ವಿಷಂ ಕ್ರುದ್ಧಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೇಹಂ ಪ್ರಧಾವತಿ|೫|
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि| आखोरिव विषं क्रुद्धं कृत्स्नं देहं प्रधावति|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttAnagambhIrabhedAbhyAM vAtashoNitasya dvaividhyam (5) · Śloka 5
ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಶ್ರಯಮುತ್ತಾನಂ ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಜಾಯತೇ ತತಃ| ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಗಮ್ಭೀರಂ ಸರ್ವನ್ ಧಾತೂನಭಿದ್ರವತ್||೫||
त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं तत्पूर्वं जायते ततः| कालान्तरेण गम्भीरं सर्वन् धातूनभिद्रवत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttAnavAtashoNitasya lakShaNam (6) · Śloka 6
ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಸಂಯುತೋತ್ತಾನೇ ತ್ವಕ್ತಾಮ್ರಾ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಾ| ಸಾಯಾಮಾ ಭೃಶದಾಹೋಷಾ........................||೬||
कण्ड्वादिसंयुतोत्ताने त्वक्ताम्रा श्यावलोहिता| सायामा भृशदाहोषा........................||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gambhIravAtashoNitasya lakShaNam (7) · Śloka 7
................................ಗಮ್ಭೀರೇಽಧಿಕಪೂರ್ವರುಕ| ಶ್ವಯಥುರ್ಗ್ರಥಿತಃ ಪಾಕೋ ವಾಯುಃ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸು| ಭಿನ್ದನ್ನಿವ ಚರತ್ಯನ್ತರ್ವಕ್ರೀಕುರ್ವಂಶ್ಚ ವೇಗವಾನ್| ಕರೋತಿ ಖಞ್ಜಂ ಪಙುಂ ವಾ ಶರೀರೇ ಸರ್ವತಶ್ಚರನ್||೭||
................................गम्भीरेऽधिकपूर्वरुक| श्वयथुर्ग्रथितः पाको वायुः सन्ध्यस्थिमज्जसु| भिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुर्वंश्च वेगवान्| करोति खञ्जं पङुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikasya vAtashoNitasya lakShaNam (8) · Śloka 8
ವಾತೇಽಧಿಕೇಽಧಿಕಂ ತತ್ರ ಶೂಲಸ್ಫುರಣತೋದನಮ್| ಶೋಫಸ್ಯ ರೌಕ್ಷ್ಯಕೃಷ್ಣತ್ವಶ್ಯಾವತಾವೃದ್ಧಿಹಾನಯಃ| ಧಮನ್ಯಙ್ಗುಲಿಸನ್ಧೀನಾಂ ಸಙ್ಕೋಚೋಽಙ್ಗಗ್ರಹೋಽತಿರುಕ್| ಶೀತದ್ವೇಷಾನುಪಶಯೌ ಸ್ತಮ್ಭವೇಪಥುಸುಪ್ತಯಃ||೮||
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणतोदनम्| शोफस्य रौक्ष्यकृष्णत्वश्यावतावृद्धिहानयः| धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्| शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (9) · Śloka 9
ರಕ್ತೇ ಶೋಫೋಽತಿರುಕ್ತೋದಸ್ತಾಮ್ರಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷೈಃ ಶಮಂ ನೈತಿ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಸಮನ್ವಿತಃ||೯||
रक्ते शोफोऽतिरुक्तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते| स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (10) · Śloka 10
ಪಿತ್ತೇ ವಿದಾಹಃ ಸಮ್ಮೋಹಃ ಸ್ವೇದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದಃ ಸತೃಟ್| ಸ್ಪರ್ಶಾಽಕ್ಷಮತ್ವಂ ರುಗ್ರಾಗಃ ಶೋಫಃ ಪಾಕೋ ಭೃಶೋಷ್ಮತಾ||೧೦||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्च्छा मदः सतृट्| स्पर्शाऽक्षमत्वं रुग्रागः शोफः पाको भृशोष्मता||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAdhikavAtashoNitasya lakShaNam (11) · Śloka 11
ಕಫೇ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗುರುತಾ ಸುಪ್ತಿಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಶೀತತಾಃ| ಕಣ್ಡೂರ್ಮನ್ದಾ ಚ ರುಕ್............................||೧೧||
कफे स्तैमित्यगुरुता सुप्तिस्निग्धत्वशीतताः| कण्डूर्मन्दा च रुक्............................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvandvasannipAtayorvAtashoNitayorlakShaNam (12) · Śloka 12
...............................ದ್ವನ್ದ್ವಸರ್ವಲಿಙ್ಗಞ್ಚ ಸಙ್ಹ್ಕರೇ||೧೨||
...............................द्वन्द्वसर्वलिङ्गञ्च सङ्ह्करे||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyavAtAsralakShaNam (13) · Śloka 13
ಏಕದೋಷಾನುಗಂ ಸಾಧ್ಯಂ ನವಂ .......................||೧೩||
एकदोषानुगं साध्यं नवं .......................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyavAtAsralakShaNam (14) · Śloka 14
.....................................ಯಾಪ್ಯಂ ದ್ವಿದೋಷಜಮ್||೧೪||
.....................................याप्यं द्विदोषजम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyavAtAsralakShaNam (15) · Śloka 15
ತ್ರಿದೋಷಜಂ ತ್ಯಜೇತ್ ಸ್ರಾವಿಸ್ತಬ್ಧಮರ್ಬುದಕಾರಿ ಚ||೧೫||
त्रिदोषजं त्यजेत् स्राविस्तब्धमर्बुदकारि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvRutavAtaraktavyApat (16) · Śloka 16
ರಕ್ತಮಾರ್ಗಂ ನಿಹನ್ತ್ಯಾಶು ಶಾಖಾಸನ್ಧಿಷು ಮಾರುತಃ| ನಿವಿಶ್ಯಾನ್ಯೋನ್ಯಮಾಽಽವಾರ್ಯ್ಯವೇದನಾಭಿರ್ಹರತ್ಯಸೂನ್||೧೬||
रक्तमार्गं निहन्त्याशु शाखासन्धिषु मारुतः| निविश्यान्योन्यमाऽऽवार्य्यवेदनाभिर्हरत्यसून्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANavAyoH kopanakAraNAni tadvikArAMshca (17) · Śloka 17
ವಾಯೌ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕೇ ಪ್ರಾಣೋ ರೌಕ್ಷ್ಯವ್ಯಾಯಾಮಲಙ್ಘನೈಃ| ಅತ್ಯಾಹಾರಾಭಿಘಾತಾಧ್ವವೇಗೋದೀರಣಧಾರಣೈಃ| ಕುಪಿತಶ್ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಮುಪಘಾತಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತಯೇತ್| ಪೀನಸಾರ್ದಿತತೃಟ್ಕಾಸಶ್ವಾಸಾದೀಂಶ್ಚಾಮಯಾನ್ಬಹೂನ್||೧೭||
वायौ पञ्चात्मके प्राणो रौक्ष्यव्यायामलङ्घनैः| अत्याहाराभिघाताध्ववेगोदीरणधारणैः| कुपितश्चक्षुरादीनामुपघातं प्रवर्त्तयेत्| पीनसार्दिततृट्कासश्वासादींश्चामयान्बहून्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAnasya prakopakAraNAni tadvikArAMshca (18) · Śloka 18
ಉದಾನಃ ಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರಚ್ಛರ್ದಿನಿದ್ರಾವಿಧಾರಣೈಃ| ಗುರುಭಾರಾತಿರುದಿತಹಾಸ್ಯಾದ್ಯೈರ್ವಿಕೃತೋ ಗದಾನ್| ಕಣ್ಠರೋಧಮನೋಭ್ರಂಶಚ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಪೀನಸಾನ್| ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಗಲಗಣ್ಡಾದೀನ್ತಾಸ್ತಾಞ್ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಸಂಶ್ರಯಾನ್||೧೮||
उदानः क्षवथूद्गारच्छर्दिनिद्राविधारणैः| गुरुभारातिरुदितहास्याद्यैर्विकृतो गदान्| कण्ठरोधमनोभ्रंशच्छर्द्यरोचकपीनसान्| कुर्याच्च गलगण्डादीन्ताँस्ताञ्जत्रूर्ध्वसंश्रयान्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (19) · Śloka 19
ವ್ಯಾನೋಽತಿಗಮನಸ್ಥಾನಕ್ರೋಡಾವಿಷಮಚೇಷ್ಟಿತೈಃ| ವಿರೋಧಿರೂಕ್ಷಭೀಹರ್ಷವಿಷಾದಾದ್ಯೈಶ್ಚ ದೂಷಿತಃ| ಪುಂಸ್ತ್ವೋತ್ಸಾಹಬಲಭ್ರಂಶಶೋಫಚಿತ್ತೋತ್ಪ್ಲವಜ್ವರಾನ್| ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗನಿಸ್ತೋದರೋಮಹರ್ಷಾಙ್ಗಸುಪ್ತತಾಃ| ಕುಷ್ಠಂ ವೀಸರ್ಪಮನ್ಯಾಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಾಙ್ಗದಾನ್||೧೯||
व्यानोऽतिगमनस्थानक्रोडाविषमचेष्टितैः| विरोधिरूक्षभीहर्षविषादाद्यैश्च दूषितः| पुंस्त्वोत्साहबलभ्रंशशोफचित्तोत्प्लवज्वरान्| सर्वाङ्गरोगनिस्तोदरोमहर्षाङ्गसुप्तताः| कुष्ठं वीसर्पमन्याँश्च कुर्यात्सर्वाङ्गगाङ्गदान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (20) · Śloka 20
ಸಮಾನೋ ವಿಷಮಾಜೀರ್ಣಶೀತಸಙ್ಕೀರ್ಣಭೋಜನೈಃ| ಕರೋತ್ಯಕಾಲಶಯನಜಾಗರಾದ್ಯೈಶ್ಚ ದೂಷಿತಃ| ಶೂಲಗುಲ್ಮಗ್ರಹಣ್ಯಾದೀನ್ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಜಾಙ್ಗದಾನ್||೨೦||
समानो विषमाजीर्णशीतसङ्कीर्णभोजनैः| करोत्यकालशयनजागराद्यैश्च दूषितः| शूलगुल्मग्रहण्यादीन्पक्वामाशयजाङ्गदान्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apAnasya kopanakAraNAni tadvikArAMshca (21) · Śloka 21
ಅಪಾನೋ ರೂಕ್ಷಗುರ್ವನ್ನವೇಣಾಘಾತಾತಿವಾಹನೈಃ| ಯಾನಯಾನಾಸನಸ್ಥಾನಚಙ್ಕ್ರಮೈಶ್ಚಾತಿಸೇವಿತೈಃ| ಕುಪಿತಃ ಕುರುತೇ ರೋಗಾನ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಾನ್| ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಪ್ರದೋಷಾಽರ್ಶೋಗುದಭ್ರಂಶಾದಿಕಾನ್ ಬಹೂನ್||೨೧||
अपानो रूक्षगुर्वन्नवेणाघातातिवाहनैः| यानयानासनस्थानचङ्क्रमैश्चातिसेवितैः| कुपितः कुरुते रोगान्कृच्छ्रान्पक्वाशयाश्रयान्| मूत्रशुक्रप्रदोषाऽर्शोगुदभ्रंशादिकान् बहून्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmavAyorlakShaNam (22) · Śloka 22
ಸರ್ವಞ್ಚ ಮಾರುತಂ ಸಾಮಂ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗೌರವಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾರೋಚಕಾಲಸ್ಯಶೈತ್ಯಶೋಫಾಗ್ನಿಹಾನಿಭಿಃ| ಕಟೂರೂಕ್ಷಾಭಿಲಾಷೇಣ ತದ್ವಿಧೋಪಶಯೇನ ಚ| ಯುಕ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್............................||೨೨||
सर्वञ्च मारुतं सामं तन्द्रास्तैमित्यगौरवः| स्निग्धत्वारोचकालस्यशैत्यशोफाग्निहानिभिः| कटूरूक्षाभिलाषेण तद्विधोपशयेन च| युक्तं विद्यात्............................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmavAyorlakShaNam (23) · Śloka 23
................... ನಿರಾಮಂ ತು ತನ್ದ್ರಾದೀನಾಮ್ ವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾತ್||೨೩||
................... निरामं तु तन्द्रादीनाम् विपर्य्ययात्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtA~a~avaraNaprakArAH (24) · Śloka 24
ವಾಯೋರಾಽಽವರಣಂ ಚಾಽತೋ ಬಹುಭೇದಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ||೨೪||
वायोराऽऽवरणं चाऽतो बहुभेदं प्रवक्ष्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRutasya vAtasya lakShaNam (25) · Śloka 25
ಲಿಙ್ಗಂ ಪಿತ್ತಾವೃತೇ ದಾಹಸ್ತೃಷ್ಣಾಶೂಲಂ ಭ್ರಮಸ್ತಮಃ| ಕಟುಕೋಷ್ಣಾಮ್ಲಲವಣೈರ್ವಿದಾಹಃ ಶೀತಕಾಮತಾ||೨೫||
लिङ्गं पित्तावृते दाहस्तृष्णाशूलं भ्रमस्तमः| कटुकोष्णाम्ललवणैर्विदाहः शीतकामता||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAvRutasya vAtasya lakShaNam (26) · Śloka 26
ಶೈತ್ಯಗೌರವಶೂಲಾನಿ ಕಟ್ವಾದ್ಯಪಶಯೋಽಧಿಕಮ್| ಲಙ್ಘನಾಯಾಸರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಕಾಮತಾ ಚ ಕಫಾವೃತೇ||೨೬||
शैत्यगौरवशूलानि कट्वाद्यपशयोऽधिकम्| लङ्घनायासरूक्षोष्णकामता च कफावृते||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAvRutasya vAtasya lakShaNam (27) · Śloka 27
ರಕ್ತಾವೃತೇ ಸದಾಹಾರ್ತ್ತಿಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನ್ತರಜಾ ಭೃಶಮ್| ಭವೇಚ್ಚ ರಾಗೀ ಶ್ವಯಥುರ್ಜಾಯನ್ತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಚ||೨೭||
रक्तावृते सदाहार्त्तिस्त्वङ्मांसान्तरजा भृशम्| भवेच्च रागी श्वयथुर्जायन्ते मण्डलानि च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsAvRutasya vAtasya lakShaNam (28) · Śloka 28
ಮಾಂಸೇನ ಕಠಿನಃ ಶೋಫೋ ವಿವರ್ಣಃ ಪಿಟಕಾಸ್ತಥಾ| ಹರ್ಷಃ ಪಿಪೀಲಿಕಾನಾಂ ಚ ಸಞ್ಚಾರ ಇವ ಜಾಯತೇ||೨೮||
मांसेन कठिनः शोफो विवर्णः पिटकास्तथा| हर्षः पिपीलिकानां च सञ्चार इव जायते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medasAvRutasya vAtasya lakShaNam (29) · Śloka 29
ಚಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮೃದುಃ ಶೀತಃ ಶೋಫೋ ಗಾತ್ರೇಷ್ವರೋಚಕಃ| ಆಢ್ಯವಾತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರೋ ಮೇದಸಾವೃತೇ||೨೯||
चलः स्निग्धो मृदुः शीतः शोफो गात्रेष्वरोचकः| आढ्यवात इति ज्ञेयः स कृच्छ्रो मेदसावृते||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthyAvRutasya vAtasya lakShaNam (30) · Śloka 30
ಸ್ಪರ್ಶಮಸ್ಥ್ಯಾವೃತೇಽತ್ಯುಷ್ಣಂ ಪೀಡನಂ ಚಾಭಿನನ್ದತಿ| ಸೂಚ್ಯೇವ ತುದ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಮಙ್ಗಂ ಸೀದತಿ ಶೂಲ್ಯತೇ||೩೦||
स्पर्शमस्थ्यावृतेऽत्युष्णं पीडनं चाभिनन्दति| सूच्येव तुद्यतेऽत्यर्थमङ्गं सीदति शूल्यते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjAvRutasya vAtasya lakShaNam (31) · Śloka 31
ಮಜ್ಜಾವೃತೇ ವಿನಮನಂ ಜೃಮ್ಭಣಂ ಪರಿವೇಷ್ಟನಮ್| ಶೂಲಞ್ಚ ಪೀಡ್ಯಮಾನೇ ಚ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಲಭತೇ ಸುಖಮ್||೩೧||
मज्जावृते विनमनं जृम्भणं परिवेष्टनम्| शूलञ्च पीड्यमाने च पाणिभ्यां लभते सुखम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAvRutasya vAtasya lakShaNam (32) · Śloka 32
ಶುಕ್ರಾವೃತೇಽತಿವೇಗೋ ವಾ ನ ವಾ ನಿಷ್ಫಲತಾಽಪಿ ವಾ||೩೨||
शुक्रावृतेऽतिवेगो वा न वा निष्फलताऽपि वा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annAvRutasya vAtasya lakShaNam (33) · Śloka 33
ಭುಕ್ತೇ ಕುಕ್ಷೌ ರುಜಾಜೀರ್ಣೇ ಶಾಮ್ಯತ್ಯನ್ನಾವೃತೇಽನಿಲೇ||೩೩||
भुक्ते कुक्षौ रुजाजीर्णे शाम्यत्यन्नावृतेऽनिले||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAvRutasya vAtasya lakShaNam (34) · Śloka 34
ಮೂತ್ರಾಽಪ್ರವೃತ್ತಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಬಸ್ತೇರ್ಮೂತ್ರಾವೃತೇ ಭವೇತ್||೩೪||
मूत्राऽप्रवृत्तिराध्मानं बस्तेर्मूत्रावृते भवेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDAvRutasya vAtasya lakShaNam (35) · Śloka 35
ವಿಡಾವೃತೇ ವಿಬನ್ಧೋಽಧಃ ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಪರಿಕೃನ್ತತಿ| ವ್ರಜತ್ಯಾಽಽಶು ಜರಾಂ ಸ್ನೇಹೋ ಭುಕ್ತೋ ಚಾಽಽನಹ್ಯತೇ ನರಃ| ಶಕೃತ್ಪೀಡಿತಮನ್ನೇನ ದುಃಖಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚಿರಾತ್ಸೃಜೇತ್||೩೫||
विडावृते विबन्धोऽधः स्वे स्थाने परिकृन्तति| व्रजत्याऽऽशु जरां स्नेहो भुक्तो चाऽऽनह्यते नरः| शकृत्पीडितमन्नेन दुःखं शुष्कं चिरात्सृजेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvadhAtvAvRutasya vAtasya lakShaNam (36) · Śloka 36
ಸರ್ವಧಾತ್ವಾವೃತೇ ವಾಯೌ ಶ್ರೋಣಿವಙ್ಕ್ಷಪೃಷ್ಠರುಕ್| ವಿಲೋಮೋ ಮಾರುತೋಽಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಹೃದಯಂ ಪೀಡ್ಯತೇಽತಿ ಚ||೩೬||
सर्वधात्वावृते वायौ श्रोणिवङ्क्षपृष्ठरुक्| विलोमो मारुतोऽस्वास्थ्यं हृदयं पीड्यतेऽति च||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRutasya prANavAyorlakShaNam (37) · Śloka 37
ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ರುಜಾ ದಾಹಃ ಪಿತ್ತೇನ ಪ್ರಾಣ ಆವೃತೇ| ವಿದಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಚ ವಮನಮ್ .....................||೩೭||
भ्रमो मूर्च्छा रुजा दाहः पित्तेन प्राण आवृते| विदग्धेऽन्ने च वमनम् .....................||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRutasyodAnasya lakShaNam (38) · Śloka 38
............................ಉದಾನೇ ವಿಭ್ರಮಾದಯಃ| ದಾಹೋಽನ್ತರ್ರುಜಾಭ್ರಂಶಶ್ಚ.......................||೩೮||
............................उदाने विभ्रमादयः| दाहोऽन्तर्रुजाभ्रंशश्च.......................||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittavRutasya vyAnasya lakShaNam (39) · Śloka 39
....................................ದಾಹೋ ವ್ಯಾನೇ ತು ಸರ್ವಗಃ| ಕ್ಲಮೋಽಙ್ಗಚೇಷ್ಟಾಸಙ್ಗಾಶ್ಚ ಸನ್ತಾಪಃ ಸಹವೇದನಃ||೩೯||
....................................दाहो व्याने तु सर्वगः| क्लमोऽङ्गचेष्टासङ्गाश्च सन्तापः सहवेदनः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRutasya samAnasya lakShaNam (40) · Śloka 40
ಸಮಾನ ಊಷ್ಮೋಪಹತಿರತಿಸ್ವೇದೋಽರತಿಃ ಸತೃಟ್| ದಾಹಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್...........................||೪೦||
समान ऊष्मोपहतिरतिस्वेदोऽरतिः सतृट्| दाहश्च स्यात्...........................||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRutasyA~apAnasya lakShaNam (41) · Śloka 41
.......................... ಅಪಾನೇ ತು ಮಲೇ ಹಾರಿದ್ರವರ್ಣತಾ| ರುಜೋಽತಿವೃದ್ಧಿಸ್ತಾಪಶ್ಚ ಯೋನಿಮೇಹನಪಾಯುಷು||೪೧||
.......................... अपाने तु मले हारिद्रवर्णता| रुजोऽतिवृद्धिस्तापश्च योनिमेहनपायुषु||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAvRutasya prANAdipa~jcakasya lakShaNam (42) · Śloka 42
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ತ್ವಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ಸಾದಸ್ತನ್ದ್ರಾಽರುಚಿರ್ವಮಿಃ| ಷ್ಠೀವನಂ ಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಂಗ್ರಹಃ| ಉದಾನೇ ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಮರುಚಿರ್ವಕ್ಸ್ವರಗ್ರಹಃ| ಬಲವರ್ಣಪ್ರಣಾಶಶ್ಚ ವ್ಯಾನೇ ಪರ್ವಾಽಸ್ಥಿವಾಗ್ಗ್ರಹಃ| ಗುರುತಾಽಙ್ಗೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಸ್ಖಲಿತಞ್ಚ ಗತೌ ಭೃಶಮ್| ಸಮಾನೇಽತಿಹಿಮಾಙ್ಗತ್ವಮಸ್ವೇದೋ ಮನ್ದವಹ್ನಿತಾ| ಅಪಾನೇ ಸಕಫಂ ಮೂತ್ರಶಕೃತೋಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರವರ್ತ್ತನಾಮ್||೪೨||
श्लेष्मणा त्वावृते प्राणे सादस्तन्द्राऽरुचिर्वमिः| ष्ठीवनं क्षवथूद्गारनिःश्वासोच्छ्वाससंग्रहः| उदाने गुरुगात्रत्वमरुचिर्वक्स्वरग्रहः| बलवर्णप्रणाशश्च व्याने पर्वाऽस्थिवाग्ग्रहः| गुरुताऽङ्गेषु सर्वेषु स्खलितञ्च गतौ भृशम्| समानेऽतिहिमाङ्गत्वमस्वेदो मन्दवह्निता| अपाने सकफं मूत्रशकृतोः स्यात्प्रवर्त्तनाम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvAviMshatividhaM vAyorA~a~avaraNam (43) · Śloka 43
ಇತಿ ದ್ವಾವಿಶತಿವಿಧಂ ವಾಯೋರಾಽಽವರಣಂ ವಿದುಃ||೪೩||
इति द्वाविशतिविधं वायोराऽऽवरणं विदुः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAdInAmanyo~a~avaraNasya prakArAH (44) · Śloka 44
ಪ್ರಾಣಾದಯಸ್ತಥಾನ್ಯೋನ್ಯಮಾಽಽವೃಣ್ವನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್| ಸರ್ವೇಽಪಿ ವಿಂಶತಿವಿಧಂ ವಿದ್ಯಾದಾಽಽವರಣಞ್ಚ ತತ್||೪೪||
प्राणादयस्तथान्योन्यमाऽऽवृण्वन्ति यथाक्रमम्| सर्वेऽपि विंशतिविधं विद्यादाऽऽवरणञ्च तत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAvRutasyodAnasya lakShaNam (45) · Śloka 45
ನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಂರೋಧಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಶಿರೋಗ್ರಹಃ| ಹೃದ್ರೋಗೀ ಮುಖಶೋಷಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೇನೋದನ ಆವೃತೇ||೪೫||
निःश्वासोच्छ्वाससंरोधः प्रतिश्यायः शिरोग्रहः| हृद्रोगी मुखशोषश्च प्राणेनोदन आवृते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAnAvRutasya prANasya lakShaNam (46) · Śloka 46
ಉದಾನೇನಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ವರ್ಣೌಜೋಬಲಸಂಕ್ಷಯಃ||೪೬||
उदानेनावृते प्राणे वर्णौजोबलसंक्षयः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvaraNavij~jAnopasaMhAraH (47) · Śloka 47
ದಿಶಾನಯಾ ಚ ವಿಭಜೇತ್ ಸರ್ವಮಾವರಣಂ ಭಿಷಕ| ಸ್ಥಾನಾನ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ವಾತಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಹಾನಿಞ್ಚ ಕರ್ಮಣಾಮ್||೪೭||
दिशानया च विभजेत् सर्वमावरणं भिषक| स्थानान्यवेक्ष्य वातानां वृद्धिहानिञ्च कर्मणाम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyorAvaraNasyA~asa~gkhyeyatvam (48) · Śloka 48
ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಮಿಶ್ರಮಾಽಽವರಣಂ ಮಿಥಃ| ಪಿತ್ತಾದಿಭಿರ್ದ್ವಾದಶಭಿರ್ಮಿಶ್ರಾಣಾಂ ಮಿಶ್ರಿತೈಶ್ಚ ತೈಃ| ಮಿಶ್ರೈಃ ಪಿತ್ತಾದಿಭಿಸ್ತದ್ವನ್ಮಿಶ್ರಣಾಭಿರನೇಕಧಾ| ತಾರತಮ್ಯವಿಕಲ್ಪಾಚ್ಚ ಯಾತ್ಯಾವೃತ್ತಿರಸಙ್ಖ್ಯತಾಮ್||೪೮||
प्राणादीनाञ्च पञ्चानां मिश्रमाऽऽवरणं मिथः| पित्तादिभिर्द्वादशभिर्मिश्राणां मिश्रितैश्च तैः| मिश्रैः पित्तादिभिस्तद्वन्मिश्रणाभिरनेकधा| तारतम्यविकल्पाच्च यात्यावृत्तिरसङ्ख्यताम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAvRuttyA vedanaprakAraH (49) · Śloka 49
ತಾಂ ಲಕ್ಷಯೇದವಹಿತೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣೋದಯಾತ್| ಶನೈಶ್ಶನೈಶ್ಚೋಪಶಯಾದ್ಗೂಢಾಮಪಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ||೪೯||
तां लक्षयेदवहितो यथास्वं लक्षणोदयात्| शनैश्शनैश्चोपशयाद्गूढामपि मुहुर्मुहुः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutA~avikRutayoH prANodAnayoH svarUpam (50) · Śloka 50
ವಿಶೇಷಾಜ್ಜೀವಿತಂ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ಬಲಮುಚ್ಯತೇ| ಸ್ಯಾತ್ತಯೋಃ ಪೀಡನಾದ್ಧಾನಿರಾಽಽಯುಷಶ್ಚ ಬಲಸ್ಯ ಚ||೫೦||
विशेषाज्जीवितं प्राण उदानो बलमुच्यते| स्यात्तयोः पीडनाद्धानिराऽऽयुषश्च बलस्य च||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAvRutasya vatsarAdanantaramasAdhyatvam (51) · Śloka 51
ಆವೃತಾ ವಾಯವೋಽಜ್ಞಾತಾ ಜ್ಞಾತಾ ವಾ ವತ್ಸರಂ ಸ್ಥಿತಾಃ| ಪ್ರಯತ್ನೇನಾಪಿ ದುಃಸಾಧ್ಯಾ ಭವೇಯುರ್ವಾಽನುಪಕ್ರಮಾಃ||೫೧||
आवृता वायवोऽज्ञाता ज्ञाता वा वत्सरं स्थिताः| प्रयत्नेनापि दुःसाध्या भवेयुर्वाऽनुपक्रमाः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvRutavAyUnAmupekShaNAjjAyamAnA upadravAH (52-53) · Śloka 53
ವಿದ್ರಧಿಪ್ಲೀಹಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾಽಗ್ನಿಸದನಾದಯಃ| ಭವನ್ತ್ಯುಪದ್ರವಾಸ್ತೇಷಾಮಾವೃತಾನಾಮುಪೇಕ್ಷಣಾತ್||೫೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಂಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ವಾತಶೋಣಿತ ನಿದಾನಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫೩||
विद्रधिप्लीहहृद्रोगगुल्माऽग्निसदनादयः| भवन्त्युपद्रवास्तेषामावृतानामुपेक्षणात्||५२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावंष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां वातशोणित निदानं नाम षोडशोऽध्यायः||५३||
🔊 Audio coming soon