Adhikarana athAtaH shodhanAdigaNasaMgraho nAma caturdasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః శోధనాదిగణసంగ్రహమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः शोधनादिगणसङ्ग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanopayogIni dravyANi (2) · Śloka 2
మదనజీమూతకేక్ష్వాకుకోశాతకీద్వయఫలపుష్పపత్రాణి కుటజ- కరంజత్రపుససర్షపపిప్పలీవిడంగైలాప్రత్యక్పుష్పీహరేణు- పృథ్వీకాకుస్తుంబరుప్రపున్నాటానాం ఫలాని శారదాని చ, హస్తిపర్ణ్యాః కోవిదారకర్బుదారారిష్టాశ్వగంధానీపవిదులబిల్వబింబీబంధు-జీవకశ్వేతాశణపుష్పీసదాపుష్పీవచాచిత్రాచిత్రకమృగేంద్ర-వారుణీసుషవీచతురంగులస్వాదుకంటకపాఠాపాటలీశారంగేష్టా-మధుకమూర్వాసప్తపర్ణసోమవల్కద్వీపిశిగ్రుసుమనస్సౌమనస్యా- యవానీవృశ్చీవపునర్నవామహాసహాక్షుద్రసహేక్షుకాండకాలక్త వృంతపిప్పలీమూలచవికానలదోశీరహ్రీబేరమూలాని| శాల్మలీశేలుకాభద్రపర్ణ్యైరావణ్యావర్తక్యుపోదకోద్దాలధన్వన-రసాంజనరాజాదనోపచిత్రాగోపశృంగాటికాపిచ్ఛాః| ప్రియంగుపుష్పం| తాలీసపత్రం| హరిద్రాశృంగవేరకందౌ| మధుయష్టీ దారుహరిద్రాసారౌ| తగరగుడూచీమధుఫాణిత క్షీరక్షారలవణాని చేతి వమనోపయోగీని||2||
मदनजीमूतकेक्ष्वाकुकोशातकीद्वयफलपुष्पपत्राणि कुटज- करञ्जत्रपुससर्षपपिप्पलीविडङ्गैलाप्रत्यक्पुष्पीहरेणु- पृथ्वीकाकुस्तुम्बरुप्रपुन्नाटानां फलानि शारदानि च, हस्तिपर्ण्याः कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धानीपविदुलबिल्वबिम्बीबन्धु-जीवकश्वेताशणपुष्पीसदापुष्पीवचाचित्राचित्रकमृगेन्द्र-वारुणीसुषवीचतुरङ्गुलस्वादुकण्टकपाठापाटलीशार्ङ्गेष्टा-मधुकमूर्वासप्तपर्णसोमवल्कद्वीपिशिग्रुसुमनस्सौमनस्या- यवानीवृश्चीवपुनर्नवामहासहाक्षुद्रसहेक्षुकाण्डकालक्त वृन्तपिप्पलीमूलचविकानलदोशीरह्रीबेरमूलानि| शाल्मलीशेलुकाभद्रपर्ण्यैरावण्यावर्तक्युपोदकोद्दालधन्वन-रसाञ्जनराजादनोपचित्रागोपशृङ्गाटिकापिच्छाः| प्रियङ्गुपुष्पम्| तालीसपत्रम्| हरिद्राशृङ्गवेरकन्दौ| मधुयष्टी दारुहरिद्रासारौ| तगरगुडूचीमधुफाणित क्षीरक्षारलवणानि चेति वमनोपयोगीनि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanopayogIni dravyANi (3) · Śloka 3
త్రివృచ్ఛ్యామాదంతీద్రవంతీశంఖినీసప్తలాజగంధాజశృంగీవచా గవాక్షీఛగలాంత్రీసువర్ణక్షీరీచిత్రకకిణిహీహ్రస్వపంచమూల వృశ్చీవపునర్నవాపలఙకషావాస్తుకశాకసాలమూలాని| తిల్వక రమ్యకకాంపిల్యకపాటలీత్వచః| త్రిఫలాపీలుప్రియాలకువలబదర కర్కంధుకాశ్మర్యపరూషకద్రాక్షానీలినీక్లీతనకోదకీర్యావిడంగ పూగపఞాంగులఫలాని| చతురంగులఫలపత్రాణి| పూతీకస్య త్వక్ఫలపత్రాణి| మహావృక్షసప్తచ్ఛదజ్యోతిష్మతీక్షీరాణి| క్షీరమద్యమస్తుతక్రధాన్యామ్లమూత్రాణి చేతి విరేచనోపయోగీని||3||
त्रिवृच्छ्यामादन्तीद्रवन्तीशङ्खिनीसप्तलाजगन्धाजशृङ्गीवचा गवाक्षीछगलान्त्रीसुवर्णक्षीरीचित्रककिणिहीह्रस्वपञ्चमूल वृश्चीवपुनर्नवापलङकषावास्तुकशाकसालमूलानि| तिल्वक रम्यककाम्पिल्यकपाटलीत्वचः| त्रिफलापीलुप्रियालकुवलबदर कर्कन्धुकाश्मर्यपरूषकद्राक्षानीलिनीक्लीतनकोदकीर्याविडङ्ग पूगपञाङ्गुलफलानि| चतुरङ्गुलफलपत्राणि| पूतीकस्य त्वक्फलपत्राणि| महावृक्षसप्तच्छदज्योतिष्मतीक्षीराणि| क्षीरमद्यमस्तुतक्रधान्याम्लमूत्राणि चेति विरेचनोपयोगीनि||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanopayogIni dravyANi (4) · Śloka 4
కోశాతకీదేవదాలీసప్తలాకారవేల్లికాస్వరసమర్కక్షీరముష్ణో-దకం చేత్యుభయాత్మకాని||4||
कोशातकीदेवदालीसप्तलाकारवेल्लिकास्वरसमर्कक्षीरमुष्णो-दकं चेत्युभयात्मकानि||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyupayogIni dravyANi (5) · Śloka 5
బస్తిషు తు తేషు తేష్వవస్థాంతరేషు యాన్యుపయుజ్యంతే ద్రవ్యాణి తాన్యేవాసంఖ్యేయత్వాన్నోపదిశ్యంతే| అసస్కంధేభ్య ఏవ యథాదోషం యథావస్థం చ విభజేత్| సర్వేషు తు ప్రాయో మదనకుటజజీమూతకేక్ష్వాకుకోశాతకీద్వయత్రపుససిద్ధార్థక శతాహ్వాఫలాని| బలాదశమూలైరండత్రివృద్ధచాయష్ట్యాహ్వకుష్ఠ- రాస్నాపునర్నవకత్తృణమూలాని| సరలదేవదారుహపుషాహింగు- రసాంజనవ్యోషపత్రైలామృతాయవకోలకులత్థగుడలవణమస్తు ధాన్యామ్లమూత్రస్నేహక్షీరక్షౌద్రాణి చేతి నిరూహోపయోగీని||5||
बस्तिषु तु तेषु तेष्ववस्थान्तरेषु यान्युपयुज्यन्ते द्रव्याणि तान्येवासङ्ख्येयत्वान्नोपदिश्यन्ते| असस्कन्धेभ्य एव यथादोषं यथावस्थं च विभजेत्| सर्वेषु तु प्रायो मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुकोशातकीद्वयत्रपुससिद्धार्थक शताह्वाफलानि| बलादशमूलैरण्डत्रिवृद्धचायष्ट्याह्वकुष्ठ- रास्नापुनर्नवकत्तृणमूलानि| सरलदेवदारुहपुषाहिङ्गु- रसाञ्जनव्योषपत्रैलामृतायवकोलकुलत्थगुडलवणमस्तु धान्याम्लमूत्रस्नेहक्षीरक्षौद्राणि चेति निरूहोपयोगीनि||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirovirecanopayogIni dravyANi (6) · Śloka 6
అపామార్గవిడంగమరిచపిప్పలీశిరీషబిల్వాజాజ్యజమోజవార్తాక- పృథ్వీకైలాహరేణుఫలాని| తాలీసతమాలతర్కారీహరితకవర్గపత్రాణి| సర్షపాఫలపత్రాణి| శిగ్రుఫలపత్రత్వచః| హరిద్రామూలకలశుననాగరకందపత్రాణి| అతివిషాకందాః| కుష్ఠవచాభారంగీశ్వేతాకిణిహీనాగదంతీ- జ్యోతిష్మతీగవాక్షీవయఃస్థావృశ్చికాలీబింబీకరంజమూలాని| అర్కాలర్కపుష్పమూలాని| లోధ్రమదనసప్తపర్ణనింబపీలుబీజాని| మురుంగీమాతులుంగీ లవంగపుష్పాణి| అగరుసురదారుసరలసల్లకీజింగిణ్యనరసాంజనహింగులాక్షా-నిర్యాసాః| తమాలసాలతాలమధూకదార్వీసారాః| తేజస్వినీ-మేషశృంగీవరాంగేంగుదీబృహతీద్వయచోచత్వచః| రాజాదనమజ్జక్షౌద్రలవణాని మద్యాని గవాదిశకృద్రసమూత్ర- పిత్తాన్యేవంవిధాని చేంద్రియోపశయాన్యన్యానపి తథా స్నేహాః క్షీరం రక్తం మాంసరసో ధాన్యరసస్తోయమితి శిరోవిరేచనోప- యోగీని||6||
अपामार्गविडङ्गमरिचपिप्पलीशिरीषबिल्वाजाज्यजमोजवार्ताक- पृथ्वीकैलाहरेणुफलानि| तालीसतमालतर्कारीहरितकवर्गपत्राणि| सर्षपाफलपत्राणि| शिग्रुफलपत्रत्वचः| हरिद्रामूलकलशुननागरकन्दपत्राणि| अतिविषाकन्दाः| कुष्ठवचाभार्ङ्गीश्वेताकिणिहीनागदन्ती- ज्योतिष्मतीगवाक्षीवयःस्थावृश्चिकालीबिम्बीकरञ्जमूलानि| अर्कालर्कपुष्पमूलानि| लोध्रमदनसप्तपर्णनिम्बपीलुबीजानि| मुरुङ्गीमातुलुङ्गी लवङ्गपुष्पाणि| अगरुसुरदारुसरलसल्लकीजिङ्गिण्यनरसाञ्जनहिङ्गुलाक्षा-निर्यासाः| तमालसालतालमधूकदार्वीसाराः| तेजस्विनी-मेषशृङ्गीवराङ्गेङ्गुदीबृहतीद्वयचोचत्वचः| राजादनमज्जक्षौद्रलवणानि मद्यानि गवादिशकृद्रसमूत्र- पित्तान्येवंविधानि चेन्द्रियोपशयान्यन्यानपि तथा स्नेहाः क्षीरं रक्तं मांसरसो धान्यरसस्तोयमिति शिरोविरेचनोप- योगीनि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAyogikadhUmopayogIni dravyANi (7) · Śloka 7
మధుకపద్మకమంజిష్ఠాశారివాముస్తాపున్నాగనాగకేసరైవాలవాలుక సువర్ణత్వక్తమాలపృథ్వీకాహరేణులాక్షాశతపుష్పాసల్లకీశర్కరా-మదనకమరుబకన్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షలోధ్రత్వక్పద్మో-త్పలాని సర్వగంధద్రవ్యాణి చ కుష్ఠతగరవర్జ్యాని ప్రాయోగికధూమోపయోగీని||7||
मधुकपद्मकमञ्जिष्ठाशारिवामुस्तापुन्नागनागकेसरैवालवालुक सुवर्णत्वक्तमालपृथ्वीकाहरेणुलाक्षाशतपुष्पासल्लकीशर्करा-मदनकमरुबकन्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षलोध्रत्वक्पद्मो-त्पलानि सर्वगन्धद्रव्याणि च कुष्ठतगरवर्ज्यानि प्रायोगिकधूमोपयोगीनि||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snaihikadhUmopayogIni dravyANi (8) · Śloka 8
అగరుగుగ్గులుసల్లకీశైలేయకనలదహ్రీబేరహరేణూశీరముస్తా- ధ్యామకవరాంగశ్రీవేష్టకస్థౌణేయకపరిపేలవైలవాలుక కుందరుకసర్జరసయష్ట్యాహ్వఫలసారస్నేహమధూచ్ఛిష్టబిల్వఫల- మజ్జయవతిలమాషకుంకుమాని మేదోమజ్జవసాసర్పిషి చ స్నైహికధూమోపయోగీని||8||
अगरुगुग्गुलुसल्लकीशैलेयकनलदह्रीबेरहरेणूशीरमुस्ता- ध्यामकवराङ्गश्रीवेष्टकस्थौणेयकपरिपेलवैलवालुक कुन्दरुकसर्जरसयष्ट्याह्वफलसारस्नेहमधूच्छिष्टबिल्वफल- मज्जयवतिलमाषकुङ्कुमानि मेदोमज्जवसासर्पिषि च स्नैहिकधूमोपयोगीनि||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAni shirovirecanadravyANi (9) · Śloka 9
శిరోవిరేచనద్రవ్యాణి గంధద్రవ్యాణి చ తీక్ష్ణాని మనోహ్వా హరితాలం చేతి తీక్ష్ణధూమోపయోగీని||9||
शिरोविरेचनद्रव्याणि गन्धद्रव्याणि च तीक्ष्णानि मनोह्वा हरितालं चेति तीक्ष्णधूमोपयोगीनि||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashamanAni dravyANi (10) · Śloka 10
భద్రదారుకుష్ఠతగరవరుణబలాతిబలాతిబలార్తగలకచ్ఛురా- హ్లాదినీకుబేరాక్షీవత్సాదిన్యర్కాలర్కకతకభారంగీకార్పాసీవృశ్చికా- లీపత్తూరప్రభృతీని విదార్యాదిగణో వీరతరాదిస్తృణాఖ్యవర్జ్యాని షట్ పంచమూలాని చేతి వాతశమనాని||10||
भद्रदारुकुष्ठतगरवरुणबलातिबलातिबलार्तगलकच्छुरा- ह्लादिनीकुबेराक्षीवत्सादिन्यर्कालर्ककतकभार्ङ्गीकार्पासीवृश्चिका- लीपत्तूरप्रभृतीनि विदार्यादिगणो वीरतरादिस्तृणाख्यवर्ज्यानि षट् पञ्चमूलानि चेति वातशमनानि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashamanAni dravyANi (11) · Śloka 11
దూర్వాఽనంతామోచరసమంజిష్ఠాపరిపేలవకాలాకాలీయక- కదలీకందలీపయస్యాత్మగుప్తానాలికేరఖర్జ్జూరద్రాక్షావిదారీబదరీ- బలానాగబలానాగపుష్పాశతావరీశీతపాక్యోదనపాకీతృణ- శూల్యాంశుమతీద్వయారిష్టకారిష్టాటరూషకేత్కటప్రియంగుధాతకీధవధన్వన- స్యందనఖదిరకదరప్రియాలతాలసాలసర్జతినిశాశ్వకర్ణ-గుంద్రావానీరపద్మాపద్మబీజమృణాలకుముదనళినసౌగంధిక-పుండరీకశతపత్రశైవాలకల్హారోత్పలకాకోల్యుత్పలికాశాలూక-శృంగాటకకశేరుకక్రౌంచాదనప్రభృతీని అన్యాని చ శీతవీర్యాణి సారివాదిః పద్మకాదిః పటోలాదిర్న్యగ్రోధాదిర్దాహహరో మహాకషాయస్తృణపంచమూలం చేతి పిత్తశమనాని||11||
दूर्वाऽनन्तामोचरसमञ्जिष्ठापरिपेलवकालाकालीयक- कदलीकन्दलीपयस्यात्मगुप्तानालिकेरखर्ज्जूरद्राक्षाविदारीबदरी- बलानागबलानागपुष्पाशतावरीशीतपाक्योदनपाकीतृण- शूल्यांशुमतीद्वयारिष्टकारिष्टाटरूषकेत्कटप्रियङ्गुधातकीधवधन्वन- स्यन्दनखदिरकदरप्रियालतालसालसर्जतिनिशाश्वकर्ण-गुन्द्रावानीरपद्मापद्मबीजमृणालकुमुदनळिनसौगन्धिक-पुण्डरीकशतपत्रशैवालकल्हारोत्पलकाकोल्युत्पलिकाशालूक-शृङ्गाटककशेरुकक्रौञ्चादनप्रभृतीनि अन्यानि च शीतवीर्याणि सारिवादिः पद्मकादिः पटोलादिर्न्यग्रोधादिर्दाहहरो महाकषायस्तृणपञ्चमूलं चेति पित्तशमनानि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmashamanAni dravyANi (12) · Śloka 1
శీతశివశతపుష్పాసరలసురదారురాస్నేంగుదీసాతలాసుమనః-కాకాదనీలాంగలికాహస్తికర్ణముంజాతలామజ్జకప్రభృతీన్యాని చ రూక్ష్ణోష్ణవీర్యాణ్యారగ్వధాదిరసనాదిరర్కాదిః సురసాదిర్ముష్కకాదిర్వత్సకార్ముస్తాదిః శీతఘ్నశ్చ మహాకషాయో వల్లీకంటకపంచమూలే చ శ్లేష్మశమనానీతి||1||
शीतशिवशतपुष्पासरलसुरदारुरास्नेन्गुदीसातलासुमनः-काकादनीलाङ्गलिकाहस्तिकर्णमुञ्जातलामज्जकप्रभृतीन्यानि च रूक्ष्णोष्णवीर्याण्यारग्वधादिरसनादिरर्कादिः सुरसादिर्मुष्ककादिर्वत्सकार्मुस्तादिः शीतघ्नश्च महाकषायो वल्लीकण्टकपञ्चमूले च श्लेष्मशमनानीति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (13-14) · Śloka 14
భవతి చాత్ర- సమీక్ష్య దోషదూష్యాదీనమీ వర్గాః సుయోజితాః| సర్వామయజయాయాలం జయంతే నియతాత్మనాం||13|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే శోధనాదిగణసంగ్రహో నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
भवति चात्र- समीक्ष्य दोषदूष्यादीनमी वर्गाः सुयोजिताः| सर्वामयजयायालं जयन्ते नियतात्मनाम्||१३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने शोधनादिगणसंग्रहो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon