Adhikarana athAtaH shodhanAdigaNasaMgraho nAma caturdasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ ശോധനാദിഗണസങ്ഗ്രഹമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः शोधनादिगणसङ्ग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanopayogIni dravyANi (2) · Śloka 2
മദനജീമൂതകേക്ഷ്വാകുകോശാതകീദ്വയഫലപുഷ്പപത്രാണി കുടജ- കരഞ്ജത്രപുസസര്ഷപപിപ്പലീവിഡങ്ഗൈലാപ്രത്യക്പുഷ്പീഹരേണു- പൃഥ്വീകാകുസ്തുമ്ബരുപ്രപുന്നാടാനാം ഫലാനി ശാരദാനി ച, ഹസ്തിപര്ണ്യാഃ കോവിദാരകര്ബുദാരാരിഷ്ടാശ്വഗന്ധാനീപവിദുലബില്വബിമ്ബീബന്ധു-ജീവകശ്വേതാശണപുഷ്പീസദാപുഷ്പീവചാചിത്രാചിത്രകമൃഗേന്ദ്ര-വാരുണീസുഷവീചതുരങ്ഗുലസ്വാദുകണ്ടകപാഠാപാടലീശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ-മധുകമൂര്വാസപ്തപര്ണസോമവല്കദ്വീപിശിഗ്രുസുമനസ്സൌമനസ്യാ- യവാനീവൃശ്ചീവപുനര്നവാമഹാസഹാക്ഷുദ്രസഹേക്ഷുകാണ്ഡകാലക്ത വൃന്തപിപ്പലീമൂലചവികാനലദോശീരഹ്രീബേരമൂലാനി| ശാല്മലീശേലുകാഭദ്രപര്ണ്യൈരാവണ്യാവര്തക്യുപോദകോദ്ദാലധന്വന-രസാഞ്ജനരാജാദനോപചിത്രാഗോപശൃങ്ഗാടികാപിച്ഛാഃ| പ്രിയങ്ഗുപുഷ്പമ്| താലീസപത്രമ്| ഹരിദ്രാശൃങ്ഗവേരകന്ദൌ| മധുയഷ്ടീ ദാരുഹരിദ്രാസാരൌ| തഗരഗുഡൂചീമധുഫാണിത ക്ഷീരക്ഷാരലവണാനി ചേതി വമനോപയോഗീനി||൨||
मदनजीमूतकेक्ष्वाकुकोशातकीद्वयफलपुष्पपत्राणि कुटज- करञ्जत्रपुससर्षपपिप्पलीविडङ्गैलाप्रत्यक्पुष्पीहरेणु- पृथ्वीकाकुस्तुम्बरुप्रपुन्नाटानां फलानि शारदानि च, हस्तिपर्ण्याः कोविदारकर्बुदारारिष्टाश्वगन्धानीपविदुलबिल्वबिम्बीबन्धु-जीवकश्वेताशणपुष्पीसदापुष्पीवचाचित्राचित्रकमृगेन्द्र-वारुणीसुषवीचतुरङ्गुलस्वादुकण्टकपाठापाटलीशार्ङ्गेष्टा-मधुकमूर्वासप्तपर्णसोमवल्कद्वीपिशिग्रुसुमनस्सौमनस्या- यवानीवृश्चीवपुनर्नवामहासहाक्षुद्रसहेक्षुकाण्डकालक्त वृन्तपिप्पलीमूलचविकानलदोशीरह्रीबेरमूलानि| शाल्मलीशेलुकाभद्रपर्ण्यैरावण्यावर्तक्युपोदकोद्दालधन्वन-रसाञ्जनराजादनोपचित्रागोपशृङ्गाटिकापिच्छाः| प्रियङ्गुपुष्पम्| तालीसपत्रम्| हरिद्राशृङ्गवेरकन्दौ| मधुयष्टी दारुहरिद्रासारौ| तगरगुडूचीमधुफाणित क्षीरक्षारलवणानि चेति वमनोपयोगीनि||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanopayogIni dravyANi (3) · Śloka 3
ത്രിവൃച്ഛ്യാമാദന്തീദ്രവന്തീശങ്ഖിനീസപ്തലാജഗന്ധാജശൃങ്ഗീവചാ ഗവാക്ഷീഛഗലാന്ത്രീസുവര്ണക്ഷീരീചിത്രകകിണിഹീഹ്രസ്വപഞ്ചമൂല വൃശ്ചീവപുനര്നവാപലങകഷാവാസ്തുകശാകസാലമൂലാനി| തില്വക രമ്യകകാമ്പില്യകപാടലീത്വചഃ| ത്രിഫലാപീലുപ്രിയാലകുവലബദര കര്കന്ധുകാശ്മര്യപരൂഷകദ്രാക്ഷാനീലിനീക്ലീതനകോദകീര്യാവിഡങ്ഗ പൂഗപഞാങ്ഗുലഫലാനി| ചതുരങ്ഗുലഫലപത്രാണി| പൂതീകസ്യ ത്വക്ഫലപത്രാണി| മഹാവൃക്ഷസപ്തച്ഛദജ്യോതിഷ്മതീക്ഷീരാണി| ക്ഷീരമദ്യമസ്തുതക്രധാന്യാമ്ലമൂത്രാണി ചേതി വിരേചനോപയോഗീനി||൩||
त्रिवृच्छ्यामादन्तीद्रवन्तीशङ्खिनीसप्तलाजगन्धाजशृङ्गीवचा गवाक्षीछगलान्त्रीसुवर्णक्षीरीचित्रककिणिहीह्रस्वपञ्चमूल वृश्चीवपुनर्नवापलङकषावास्तुकशाकसालमूलानि| तिल्वक रम्यककाम्पिल्यकपाटलीत्वचः| त्रिफलापीलुप्रियालकुवलबदर कर्कन्धुकाश्मर्यपरूषकद्राक्षानीलिनीक्लीतनकोदकीर्याविडङ्ग पूगपञाङ्गुलफलानि| चतुरङ्गुलफलपत्राणि| पूतीकस्य त्वक्फलपत्राणि| महावृक्षसप्तच्छदज्योतिष्मतीक्षीराणि| क्षीरमद्यमस्तुतक्रधान्याम्लमूत्राणि चेति विरेचनोपयोगीनि||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanopayogIni dravyANi (4) · Śloka 4
കോശാതകീദേവദാലീസപ്തലാകാരവേല്ലികാസ്വരസമര്കക്ഷീരമുഷ്ണോ-ദകം ചേത്യുഭയാത്മകാനി||൪||
कोशातकीदेवदालीसप्तलाकारवेल्लिकास्वरसमर्कक्षीरमुष्णो-दकं चेत्युभयात्मकानि||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyupayogIni dravyANi (5) · Śloka 5
ബസ്തിഷു തു തേഷു തേഷ്വവസ്ഥാന്തരേഷു യാന്യുപയുജ്യന്തേ ദ്രവ്യാണി താന്യേവാസങ്ഖ്യേയത്വാന്നോപദിശ്യന്തേ| അസസ്കന്ധേഭ്യ ഏവ യഥാദോഷം യഥാവസ്ഥം ച വിഭജേത്| സര്വേഷു തു പ്രായോ മദനകുടജജീമൂതകേക്ഷ്വാകുകോശാതകീദ്വയത്രപുസസിദ്ധാര്ഥക ശതാഹ്വാഫലാനി| ബലാദശമൂലൈരണ്ഡത്രിവൃദ്ധചായഷ്ട്യാഹ്വകുഷ്ഠ- രാസ്നാപുനര്നവകത്തൃണമൂലാനി| സരലദേവദാരുഹപുഷാഹിങ്ഗു- രസാഞ്ജനവ്യോഷപത്രൈലാമൃതായവകോലകുലത്ഥഗുഡലവണമസ്തു ധാന്യാമ്ലമൂത്രസ്നേഹക്ഷീരക്ഷൌദ്രാണി ചേതി നിരൂഹോപയോഗീനി||൫||
बस्तिषु तु तेषु तेष्ववस्थान्तरेषु यान्युपयुज्यन्ते द्रव्याणि तान्येवासङ्ख्येयत्वान्नोपदिश्यन्ते| असस्कन्धेभ्य एव यथादोषं यथावस्थं च विभजेत्| सर्वेषु तु प्रायो मदनकुटजजीमूतकेक्ष्वाकुकोशातकीद्वयत्रपुससिद्धार्थक शताह्वाफलानि| बलादशमूलैरण्डत्रिवृद्धचायष्ट्याह्वकुष्ठ- रास्नापुनर्नवकत्तृणमूलानि| सरलदेवदारुहपुषाहिङ्गु- रसाञ्जनव्योषपत्रैलामृतायवकोलकुलत्थगुडलवणमस्तु धान्याम्लमूत्रस्नेहक्षीरक्षौद्राणि चेति निरूहोपयोगीनि||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirovirecanopayogIni dravyANi (6) · Śloka 6
അപാമാര്ഗവിഡങ്ഗമരിചപിപ്പലീശിരീഷബില്വാജാജ്യജമോജവാര്താക- പൃഥ്വീകൈലാഹരേണുഫലാനി| താലീസതമാലതര്കാരീഹരിതകവര്ഗപത്രാണി| സര്ഷപാഫലപത്രാണി| ശിഗ്രുഫലപത്രത്വചഃ| ഹരിദ്രാമൂലകലശുനനാഗരകന്ദപത്രാണി| അതിവിഷാകന്ദാഃ| കുഷ്ഠവചാഭാര്ങ്ഗീശ്വേതാകിണിഹീനാഗദന്തീ- ജ്യോതിഷ്മതീഗവാക്ഷീവയഃസ്ഥാവൃശ്ചികാലീബിമ്ബീകരഞ്ജമൂലാനി| അര്കാലര്കപുഷ്പമൂലാനി| ലോധ്രമദനസപ്തപര്ണനിമ്ബപീലുബീജാനി| മുരുങ്ഗീമാതുലുങ്ഗീ ലവങ്ഗപുഷ്പാണി| അഗരുസുരദാരുസരലസല്ലകീജിങ്ഗിണ്യനരസാഞ്ജനഹിങ്ഗുലാക്ഷാ-നിര്യാസാഃ| തമാലസാലതാലമധൂകദാര്വീസാരാഃ| തേജസ്വിനീ-മേഷശൃങ്ഗീവരാങ്ഗേങ്ഗുദീബൃഹതീദ്വയചോചത്വചഃ| രാജാദനമജ്ജക്ഷൌദ്രലവണാനി മദ്യാനി ഗവാദിശകൃദ്രസമൂത്ര- പിത്താന്യേവംവിധാനി ചേന്ദ്രിയോപശയാന്യന്യാനപി തഥാ സ്നേഹാഃ ക്ഷീരം രക്തം മാംസരസോ ധാന്യരസസ്തോയമിതി ശിരോവിരേചനോപ- യോഗീനി||൬||
अपामार्गविडङ्गमरिचपिप्पलीशिरीषबिल्वाजाज्यजमोजवार्ताक- पृथ्वीकैलाहरेणुफलानि| तालीसतमालतर्कारीहरितकवर्गपत्राणि| सर्षपाफलपत्राणि| शिग्रुफलपत्रत्वचः| हरिद्रामूलकलशुननागरकन्दपत्राणि| अतिविषाकन्दाः| कुष्ठवचाभार्ङ्गीश्वेताकिणिहीनागदन्ती- ज्योतिष्मतीगवाक्षीवयःस्थावृश्चिकालीबिम्बीकरञ्जमूलानि| अर्कालर्कपुष्पमूलानि| लोध्रमदनसप्तपर्णनिम्बपीलुबीजानि| मुरुङ्गीमातुलुङ्गी लवङ्गपुष्पाणि| अगरुसुरदारुसरलसल्लकीजिङ्गिण्यनरसाञ्जनहिङ्गुलाक्षा-निर्यासाः| तमालसालतालमधूकदार्वीसाराः| तेजस्विनी-मेषशृङ्गीवराङ्गेङ्गुदीबृहतीद्वयचोचत्वचः| राजादनमज्जक्षौद्रलवणानि मद्यानि गवादिशकृद्रसमूत्र- पित्तान्येवंविधानि चेन्द्रियोपशयान्यन्यानपि तथा स्नेहाः क्षीरं रक्तं मांसरसो धान्यरसस्तोयमिति शिरोविरेचनोप- योगीनि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAyogikadhUmopayogIni dravyANi (7) · Śloka 7
മധുകപദ്മകമഞ്ജിഷ്ഠാശാരിവാമുസ്താപുന്നാഗനാഗകേസരൈവാലവാലുക സുവര്ണത്വക്തമാലപൃഥ്വീകാഹരേണുലാക്ഷാശതപുഷ്പാസല്ലകീശര്കരാ-മദനകമരുബകന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷലോധ്രത്വക്പദ്മോ-ത്പലാനി സര്വഗന്ധദ്രവ്യാണി ച കുഷ്ഠതഗരവര്ജ്യാനി പ്രായോഗികധൂമോപയോഗീനി||൭||
मधुकपद्मकमञ्जिष्ठाशारिवामुस्तापुन्नागनागकेसरैवालवालुक सुवर्णत्वक्तमालपृथ्वीकाहरेणुलाक्षाशतपुष्पासल्लकीशर्करा-मदनकमरुबकन्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षलोध्रत्वक्पद्मो-त्पलानि सर्वगन्धद्रव्याणि च कुष्ठतगरवर्ज्यानि प्रायोगिकधूमोपयोगीनि||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snaihikadhUmopayogIni dravyANi (8) · Śloka 8
അഗരുഗുഗ്ഗുലുസല്ലകീശൈലേയകനലദഹ്രീബേരഹരേണൂശീരമുസ്താ- ധ്യാമകവരാങ്ഗശ്രീവേഷ്ടകസ്ഥൌണേയകപരിപേലവൈലവാലുക കുന്ദരുകസര്ജരസയഷ്ട്യാഹ്വഫലസാരസ്നേഹമധൂച്ഛിഷ്ടബില്വഫല- മജ്ജയവതിലമാഷകുങ്കുമാനി മേദോമജ്ജവസാസര്പിഷി ച സ്നൈഹികധൂമോപയോഗീനി||൮||
अगरुगुग्गुलुसल्लकीशैलेयकनलदह्रीबेरहरेणूशीरमुस्ता- ध्यामकवराङ्गश्रीवेष्टकस्थौणेयकपरिपेलवैलवालुक कुन्दरुकसर्जरसयष्ट्याह्वफलसारस्नेहमधूच्छिष्टबिल्वफल- मज्जयवतिलमाषकुङ्कुमानि मेदोमज्जवसासर्पिषि च स्नैहिकधूमोपयोगीनि||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAni shirovirecanadravyANi (9) · Śloka 9
ശിരോവിരേചനദ്രവ്യാണി ഗന്ധദ്രവ്യാണി ച തീക്ഷ്ണാനി മനോഹ്വാ ഹരിതാലം ചേതി തീക്ഷ്ണധൂമോപയോഗീനി||൯||
शिरोविरेचनद्रव्याणि गन्धद्रव्याणि च तीक्ष्णानि मनोह्वा हरितालं चेति तीक्ष्णधूमोपयोगीनि||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashamanAni dravyANi (10) · Śloka 10
ഭദ്രദാരുകുഷ്ഠതഗരവരുണബലാതിബലാതിബലാര്തഗലകച്ഛുരാ- ഹ്ലാദിനീകുബേരാക്ഷീവത്സാദിന്യര്കാലര്കകതകഭാര്ങ്ഗീകാര്പാസീവൃശ്ചികാ- ലീപത്തൂരപ്രഭൃതീനി വിദാര്യാദിഗണോ വീരതരാദിസ്തൃണാഖ്യവര്ജ്യാനി ഷട് പഞ്ചമൂലാനി ചേതി വാതശമനാനി||൧൦||
भद्रदारुकुष्ठतगरवरुणबलातिबलातिबलार्तगलकच्छुरा- ह्लादिनीकुबेराक्षीवत्सादिन्यर्कालर्ककतकभार्ङ्गीकार्पासीवृश्चिका- लीपत्तूरप्रभृतीनि विदार्यादिगणो वीरतरादिस्तृणाख्यवर्ज्यानि षट् पञ्चमूलानि चेति वातशमनानि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashamanAni dravyANi (11) · Śloka 11
ദൂര്വാऽനന്താമോചരസമഞ്ജിഷ്ഠാപരിപേലവകാലാകാലീയക- കദലീകന്ദലീപയസ്യാത്മഗുപ്താനാലികേരഖര്ജ്ജൂരദ്രാക്ഷാവിദാരീബദരീ- ബലാനാഗബലാനാഗപുഷ്പാശതാവരീശീതപാക്യോദനപാകീതൃണ- ശൂല്യാംശുമതീദ്വയാരിഷ്ടകാരിഷ്ടാടരൂഷകേത്കടപ്രിയങ്ഗുധാതകീധവധന്വന- സ്യന്ദനഖദിരകദരപ്രിയാലതാലസാലസര്ജതിനിശാശ്വകര്ണ-ഗുന്ദ്രാവാനീരപദ്മാപദ്മബീജമൃണാലകുമുദനളിനസൌഗന്ധിക-പുണ്ഡരീകശതപത്രശൈവാലകല്ഹാരോത്പലകാകോല്യുത്പലികാശാലൂക-ശൃങ്ഗാടകകശേരുകക്രൌഞ്ചാദനപ്രഭൃതീനി അന്യാനി ച ശീതവീര്യാണി സാരിവാദിഃ പദ്മകാദിഃ പടോലാദിര്ന്യഗ്രോധാദിര്ദാഹഹരോ മഹാകഷായസ്തൃണപഞ്ചമൂലം ചേതി പിത്തശമനാനി||൧൧||
दूर्वाऽनन्तामोचरसमञ्जिष्ठापरिपेलवकालाकालीयक- कदलीकन्दलीपयस्यात्मगुप्तानालिकेरखर्ज्जूरद्राक्षाविदारीबदरी- बलानागबलानागपुष्पाशतावरीशीतपाक्योदनपाकीतृण- शूल्यांशुमतीद्वयारिष्टकारिष्टाटरूषकेत्कटप्रियङ्गुधातकीधवधन्वन- स्यन्दनखदिरकदरप्रियालतालसालसर्जतिनिशाश्वकर्ण-गुन्द्रावानीरपद्मापद्मबीजमृणालकुमुदनळिनसौगन्धिक-पुण्डरीकशतपत्रशैवालकल्हारोत्पलकाकोल्युत्पलिकाशालूक-शृङ्गाटककशेरुकक्रौञ्चादनप्रभृतीनि अन्यानि च शीतवीर्याणि सारिवादिः पद्मकादिः पटोलादिर्न्यग्रोधादिर्दाहहरो महाकषायस्तृणपञ्चमूलं चेति पित्तशमनानि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmashamanAni dravyANi (12) · Śloka 1
ശീതശിവശതപുഷ്പാസരലസുരദാരുരാസ്നേന്ഗുദീസാതലാസുമനഃ-കാകാദനീലാങ്ഗലികാഹസ്തികര്ണമുഞ്ജാതലാമജ്ജകപ്രഭൃതീന്യാനി ച രൂക്ഷ്ണോഷ്ണവീര്യാണ്യാരഗ്വധാദിരസനാദിരര്കാദിഃ സുരസാദിര്മുഷ്കകാദിര്വത്സകാര്മുസ്താദിഃ ശീതഘ്നശ്ച മഹാകഷായോ വല്ലീകണ്ടകപഞ്ചമൂലേ ച ശ്ലേഷ്മശമനാനീതി||൧||
शीतशिवशतपुष्पासरलसुरदारुरास्नेन्गुदीसातलासुमनः-काकादनीलाङ्गलिकाहस्तिकर्णमुञ्जातलामज्जकप्रभृतीन्यानि च रूक्ष्णोष्णवीर्याण्यारग्वधादिरसनादिरर्कादिः सुरसादिर्मुष्ककादिर्वत्सकार्मुस्तादिः शीतघ्नश्च महाकषायो वल्लीकण्टकपञ्चमूले च श्लेष्मशमनानीति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (13-14) · Śloka 14
ഭവതി ചാത്ര- സമീക്ഷ്യ ദോഷദൂഷ്യാദീനമീ വര്ഗാഃ സുയോജിതാഃ| സര്വാമയജയായാലം ജയന്തേ നിയതാത്മനാമ്||൧൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശോധനാദിഗണസംഗ്രഹോ നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
भवति चात्र- समीक्ष्य दोषदूष्यादीनमी वर्गाः सुयोजिताः| सर्वामयजयायालं जयन्ते नियतात्मनाम्||१३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने शोधनादिगणसंग्रहो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon