Adhikarana atha vividhadravyagaNasaMgraho nAma ShoDasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো বিবিধদ্রব্যগণসংগ্রহমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो विविधद्रव्यगणसंग्रहमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidAryAdigaNaH tadguNAshca (2) · Śloka 2
বিদারিপঞ্চাঙ্গুলবৃশ্চিকালীবৃশ্চলীবদেবাহ্বযশূর্পপর্ণ্যঃ| কণ্ডূকরী জীবনহ্রস্বসংজ্ঞে দ্বে পঞ্চকে গোপসুতা ত্রিপাদী| বিদার্যাদিরযং হৃদ্যো বৃংহণো বাতপিত্তহা| শোষগুল্মাঙ্গমর্দোর্ধ্বশ্বাসকাসহরো গণঃ||২||
विदारिपञ्चाङ्गुलवृश्चिकालीवृश्चलीवदेवाह्वयशूर्पपर्ण्यः| कण्डूकरी जीवनह्रस्वसंज्ञे द्वे पञ्चके गोपसुता त्रिपादी| विदार्यादिरयं हृद्यो बृंहणो वातपित्तहा| शोषगुल्माङ्गमर्दोर्ध्वश्वासकासहरो गणः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArivAdigaNaH tadguNAshca (3) · Śloka 3
সারিবোশীরকাশ্মর্যমধূকশিশিরদ্বযম্| যষ্টীপরূষকং হন্তি দাহপিত্তাস্রতৃড্জ্বরান্||৩||
सारिवोशीरकाश्मर्यमधूकशिशिरद्वयम्| यष्टीपरूषकं हन्ति दाहपित्तास्रतृड्ज्वरान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakAdigaNaH tadguNAshca (4) · Śloka 4
পদ্মকপুণ্ড্রৌ বৃদ্ধিতুগর্ঘ্যঃ শৃঙ্গ্যমৃতা দশ জীবনসংজ্ঞাঃ| স্তন্যকরা ঘ্নন্তীরণপিত্তং প্রীণনবৃংহণজীবনবৃষ্যাঃ||৪||
पद्मकपुण्ड्रौ वृद्धितुगर्घ्यः शृङ्ग्यमृता दश जीवनसंज्ञाः| स्तन्यकरा घ्नन्तीरणपित्तं प्रीणनबृंहणजीवनवृष्याः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parUShakAdigaNaH tadguNAshca (5) · Śloka 5
পরূষকং বরা দ্রাক্ষা কট্ফলং কতকাত্ ফলম্| রাজাহ্বং দাডিমং শাকং তৃণ্মূত্রামযবাতজিত্||৫||
परूषकं वरा द्राक्षा कट्फलं कतकात् फलम्| राजाह्वं दाडिमं शाकं तृण्मूत्रामयवातजित्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanAdigaNaH tadguNAshca (6) · Śloka 6
অঞ্জনং ফলিনী মাংসী পদ্মোত্পলরসাঞ্জনম্| সৈলামধুকনাগাহ্বং বিষান্তর্দাহপিত্তনুত্||৬||
अञ्जनं फलिनी मांसी पद्मोत्पलरसाञ्जनम्| सैलामधुकनागाह्वं विषान्तर्दाहपित्तनुत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolAdigaNaH tadguNAshca (7) · Śloka 2
পটোলকটুরোহিণীচন্দনং মধুস্রবগুডূচিপাঠান্বিতম্| নিহন্তি কফপিত্তকুষ্ঠজ্বরানিবষং বমিমরোচকঙ্কামলাম্||২||
पटोलकटुरोहिणीचन्दनं मधुस्रवगुडूचिपाठान्वितम्| निहन्ति कफपित्तकुष्ठज्वरानिवषं वमिमरोचकङ्कामलाम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDUcyAdigaNaH tadguNAshca (8) · Śloka 8
গুডূচীপদ্মকারিষ্টধানকারক্তচন্দনম্| পিত্তশ্লেষ্মজ্বরচ্ছর্দিদাহতৃষ্ণাঘ্নমগ্নিকৃত্||৮||
गुडूचीपद्मकारिष्टधानकारक्तचन्दनम्| पित्तश्लेष्मज्वरच्छर्दिदाहतृष्णाघ्नमग्निकृत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AragvadhAdigaNaH tadguNAshca (9) · Śloka 9
আরগ্বধেন্দ্রযবপাটলিকাকতিক্তা নিম্বামৃতামধুরসাস্রুববৃক্ষপাঠাঃ| ভূনিম্বসৈর্যকপটোলকরঞ্জযুগ্ম- সপ্তচ্ছদাগ্নিসুষবীফলবাণঘোণ্টাঃ| আরগ্বধাদির্জযতি ছর্দিকুষ্ঠবিষজ্বরান্| কফং কণ্ডূং প্রমেহং চ দুষ্টব্রণবিশোধনঃ||৯||
आरग्वधेन्द्रयवपाटलिकाकतिक्ता निम्बामृतामधुरसास्रुववृक्षपाठाः| भूनिम्बसैर्यकपटोलकरञ्जयुग्म- सप्तच्छदाग्निसुषवीफलबाणघोण्टाः| आरग्वधादिर्जयति छर्दिकुष्ठविषज्वरान्| कफं कण्डूं प्रमेहं च दुष्टव्रणविशोधनः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asanAdigaNaH tadguNAshca (10) · Śloka 10
অসনতিনিশভূর্জশ্বেতবাহপ্রকীর্যাঃ খদিরকদরভণ্ডীশিংশপামেষশৃঙ্গ্যঃ| ত্রিহিমনতপলাশাজোঙ্গকঃ শাকসালৌ ধবকবুককলিঙ্গচ্ছাগকর্ণাশ্বকর্ণাঃ| অসনাদির্বিজযতে শ্বিত্রকুষ্ঠকফক্রিমীন্| পাণ্ডুরোগং প্রমেহং চ মেদোদোষনিবর্হণঃ||১০||
असनतिनिशभूर्जश्वेतवाहप्रकीर्याः खदिरकदरभण्डीशिंशपामेषशृङ्ग्यः| त्रिहिमनतपलाशाजोङ्गकः शाकसालौ धवकबुककलिङ्गच्छागकर्णाश्वकर्णाः| असनादिर्विजयते श्वित्रकुष्ठकफक्रिमीन्| पाण्डुरोगं प्रमेहं च मेदोदोषनिबर्हणः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varaNAdigaNaH tadguNAshca (11) · Śloka 11
বরণসৈর্যকযুগ্মশতাবরীদহনমোরটবিল্ববিষাণিকাঃ| দ্বিবৃহতীদ্বিকরঞ্জজযাদ্বযম্বহলপল্লবদর্ভরুজাকরাঃ| বরণাদিঃ কফং মেদো মন্দাগ্নিত্বং নিযচ্ছতি| আঢ্যবাতং শিরশ্শূলং গুল্মঞ্চান্তঃ সবিদ্রধিম্||১১||
वरणसैर्यकयुग्मशतावरीदहनमोरटबिल्वविषाणिकाः| द्विबृहतीद्विकरञ्जजयाद्वयम्बहलपल्लवदर्भरुजाकराः| वरणादिः कफं मेदो मन्दाग्नित्वं नियच्छति| आढ्यवातं शिरश्शूलं गुल्मञ्चान्तः सविद्रधिम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShakAdigaNaH tadguNAshca (12) · Śloka 12
ঊষকস্তুত্থকং হিঙ্গুকাসীসদ্বযসৈন্ধবম্| সশিলাজতুকৃচ্ছ্রাশ্মগুল্মমেদঃকফাপহম্||১২||
ऊषकस्तुत्थकं हिङ्गुकासीसद्वयसैन्धवम्| सशिलाजतुकृच्छ्राश्मगुल्ममेदःकफापहम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vIratarAdigaNaH tadguNAshca (13) · Śloka 13
ভবন্তি চাত্র- বীরতরারণিকৌ নলগুচ্ছৌ মোরটটুণ্টুকসৈর্যকযুগ্মম্| মুস্তকমঞ্জরিকর্কশপার্থা মূত্রবিরেককরো দশকশ্চ| বর্গো বীরতরাদ্যোঽযং হন্তি বাতকৃতান্ গদান্| অশ্মরীশর্করামূত্রকৃচ্ছ্রাঘাতরুজাপহঃ||১৩||
भवन्ति चात्र- वीरतरारणिकौ नलगुच्छौ मोरटटुण्टुकसैर्यकयुग्मम्| मुस्तकमञ्जरिकर्कशपार्था मूत्रविरेककरो दशकश्च| वर्गो वीरतराद्योऽयं हन्ति वातकृतान् गदान्| अश्मरीशर्करामूत्रकृच्छ्राघातरुजापहः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAdigaNaH tadguNAshca (14) · Śloka 14
লোধ্রশাবরকলোধ্রপলাশাজিঙ্গিণীসরলকট্ফলযুক্তাঃ| কুত্সিতাম্বকদলীগতশোকাঃ সেলবালুপরিপেলবমোচাঃ| এষ লোধ্রাদিকো নাম মেদঃ কফহরো গণঃ| যোনিদোষহরঃ স্তম্ভী বর্ণ্যো বিষবিনাশনঃ||১৪||
लोध्रशाबरकलोध्रपलाशाजिङ्गिणीसरलकट्फलयुक्ताः| कुत्सिताम्बकदलीगतशोकाः सेलवालुपरिपेलवमोचाः| एष लोध्रादिको नाम मेदः कफहरो गणः| योनिदोषहरः स्तम्भी वर्ण्यो विषविनाशनः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arkAdigaNaH tadguNAshca (15) · Śloka 15
অর্কালর্কৌ নাগদন্তী বিশল্যা ভাঙ্গী রাস্না বৃশ্চিকালী প্রকীর্যা| প্রত্যক্পুষ্পী পীততৈলোদকীর্যাঃ শ্বেতাযুগ্মং তাপসানাং চ বৃক্ষঃ| অযমর্কাদিকো বর্গঃ কফমেদোবিষাপহঃ| কৃমিকুষ্ঠপ্রশমনো বিশেষাদ্ ব্রণশোধনঃ||১৫||
अर्कालर्कौ नागदन्ती विशल्या भाङ्गी रास्ना वृश्चिकाली प्रकीर्या| प्रत्यक्पुष्पी पीततैलोदकीर्याः श्वेतायुग्मं तापसानां च वृक्षः| अयमर्कादिको वर्गः कफमेदोविषापहः| कृमिकुष्ठप्रशमनो विशेषाद् व्रणशोधनः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surasAdigaNaH tadguNAshca (16) · Śloka 16
সুরসযুগফণিজ্জং কালমালাবিডঙ্গং খরবুকবৃষকর্ণীকট্ফলং কাসমর্দঃ| ক্ষবকসরসিভার্ঙ্গীকার্মুকাঃ কাকমাচী কুলহলবিষমুষ্টী ভূস্তৃণী ভূতকেশী| সুরসাদির্গণঃ শ্লেষ্মমেদঃক্রিমিনিষূদনঃ| প্রতিশ্যাযারুচিশ্বাসকাসঘ্নো ব্রণশোধনঃ||১৬||
सुरसयुगफणिज्जं कालमालाविडङ्गं खरबुकवृषकर्णीकट्फलं कासमर्दः| क्षवकसरसिभार्ङ्गीकार्मुकाः काकमाची कुलहलविषमुष्टी भूस्तृणी भूतकेशी| सुरसादिर्गणः श्लेष्ममेदःक्रिमिनिषूदनः| प्रतिश्यायारुचिश्वासकासघ्नो व्रणशोधनः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muShkakAdigaNaH tadguNAshca (17) · Śloka 17
মুস্ককস্নুগ্বরাদ্বীপীপলাশধবশিংশিপাঃ| গুল্মমেহাশ্মরীপাণ্ডুমেদোঽর্শঃ কফশুক্রজিত্||১৭||
मुस्ककस्नुग्वराद्वीपीपलाशधवशिंशिपाः| गुल्ममेहाश्मरीपाण्डुमेदोऽर्शः कफशुक्रजित्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vatsakAdigaNaH tadguNAshca (18) · Śloka 18
বত্সকো মধুরসা ত্রুটির্বচা দীর্ঘবৃন্তফলবেল্লসর্ষপাঃ| রোহিণীস্থপনিহিঙ্গুভার্ঙ্গযঃ শূলঘাতি দশকং ঘুণপ্রিযা বত্সকাদ্যোঽনিলশ্লেষ্মমেদোঽরোচকপীনসান্| শূলার্শোজ্বরগুল্মাংশ্চ হন্তি দীপনপাচনঃ||১৮||
वत्सको मधुरसा त्रुटिर्वचा दीर्घवृन्तफलवेल्लसर्षपाः| रोहिणीस्थपनिहिङ्गुभार्ङ्गयः शूलघाति दशकं घुणप्रिया वत्सकाद्योऽनिलश्लेष्ममेदोऽरोचकपीनसान्| शूलार्शोज्वरगुल्मांश्च हन्ति दीपनपाचनः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vacAharidrAdigaNau tadguNAshca (19) · Śloka 19
বচাজলদদেবাহ্বনাগরাতিবিষাভযাঃ| হরিদ্রাদ্বযযষ্ট্যাহ্বকলশীকুটজোদ্ভবাঃ| বচাহরিদ্রাদিগণাবামাতীসারনাশনৌ| মেদঃ কফাঢ্যপবনস্তন্যদোষনিবর্হণৌ||১৯||
वचाजलददेवाह्वनागरातिविषाभयाः| हरिद्राद्वययष्ट्याह्वकलशीकुटजोद्भवाः| वचाहरिद्रादिगणावामातीसारनाशनौ| मेदः कफाढ्यपवनस्तन्यदोषनिबर्हणौ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana priya~ggvambaShThAdigaNau tadguNAshca (20) · Śloka 20
প্রিযঙ্গুপুষ্পাঞ্জনযুগ্মপদ্মাঃ পদ্মাদ্রজো যোজনবল্যনন্তা| সালদ্রুমো মোচরসঃ সমঙ্গা পুন্নাগশীতং মদনীযহেতুঃ| অম্বষ্ঠামধুকং নমস্করীনন্দীবৃক্ষপলাশকচ্ছুরাঃ| লোধ্রং ধাতকিবিল্বপেশিকা কট্বঙ্গঃ কমলোদ্ভবং রজঃ| গণৌ প্রিযঙ্গ্বম্বষ্ঠাদী পক্বাতীসারনাশনৌ| সন্ধনীযৌ হিতৌ পিত্তে ব্রণানামপি রোপণৌ||২০||
प्रियङ्गुपुष्पाञ्जनयुग्मपद्माः पद्माद्रजो योजनवल्यनन्ता| सालद्रुमो मोचरसः समङ्गा पुन्नागशीतं मदनीयहेतुः| अम्बष्ठामधुकं नमस्करीनन्दीवृक्षपलाशकच्छुराः| लोध्रं धातकिबिल्वपेशिका कट्वङ्गः कमलोद्भवं रजः| गणौ प्रियङ्ग्वम्बष्ठादी पक्वातीसारनाशनौ| सन्धनीयौ हितौ पित्ते व्रणानामपि रोपणौ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdigaNaH tadguNAshca (21) · Śloka 21
মুস্তাবচাগ্নিদ্বিনিশা দ্বিতিক্তা ভল্লাতপাঠাত্রিফলাবিষাখ্যাঃ| কুষ্ঠং ত্রুটী হৈমবতী চ যোনি- স্তন্যামযঘ্না মলপাচনাশ্চ||২১||
मुस्तावचाग्निद्विनिशा द्वितिक्ता भल्लातपाठात्रिफलाविषाख्याः| कुष्ठं त्रुटी हैमवती च योनि- स्तन्यामयघ्ना मलपाचनाश्च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nyagrodhAdigaNaH tadguNAshca (22) · Śloka 22
ন্যগ্রোধপিপ্পলসদাফললোধ্রযুগ্ম- জম্বূদ্বযার্জুনকপীতনসোমবল্কাঃ| প্লক্ষাম্রবঞ্জুলপ্রিযালপলাশনন্দী- কোলীকদম্ববিরলামধুকং মধূকম্| ন্যগ্রোধাদির্গণো ব্রণ্যঃ সংগ্রাহী ভগ্নসাধনঃ| মেদঃপিত্তাস্রতৃড্দাহযোনিরোগনিবর্হণঃ||২২||
न्यग्रोधपिप्पलसदाफललोध्रयुग्म- जम्बूद्वयार्जुनकपीतनसोमवल्काः| प्लक्षाम्रवञ्जुलप्रियालपलाशनन्दी- कोलीकदम्बविरलामधुकं मधूकम्| न्यग्रोधादिर्गणो व्रण्यः संग्राही भग्नसाधनः| मेदःपित्तास्रतृड्दाहयोनिरोगनिबर्हणः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana elAdigaNaH tadguNAshca (23) · Śloka 23
এলাযুগ্মতুরুষ্ককুষ্ঠফলিনীমাংসীজলধ্যামক- স্পৃক্কাচোরকচোচপত্রতগরস্থৌণেযজাতীরসাঃ| শুক্তিব্যাঘ্রনখৌসুরাহ্বমগুরুঃ শ্রীবাসকঃ কুঙ্কুমং চণ্ডাগুগ্গুলুদেবধূপখপুরাঃ পুন্নাগনাগাহ্বযম্| এলাদিকো বাতকফৌ বিষঞ্চ বিনিযচ্ছতি| বর্ণপ্রসাদনঃ কণ্ডূপিটকাকোঠনাশনঃ||২৩||
एलायुग्मतुरुष्ककुष्ठफलिनीमांसीजलध्यामक- स्पृक्काचोरकचोचपत्रतगरस्थौणेयजातीरसाः| शुक्तिव्याघ्रनखौसुराह्वमगुरुः श्रीवासकः कुङ्कुमं चण्डागुग्गुलुदेवधूपखपुराः पुन्नागनागाह्वयम्| एलादिको वातकफौ विषञ्च विनियच्छति| वर्णप्रसादनः कण्डूपिटकाकोठनाशनः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAmAdigaNaH tadguNAshca (24) · Śloka 24
শ্যামাদন্তীদ্রবন্তীক্রমুককুঠরণাশঙ্খিনীচর্মসাহ্বাস্বর্ণ- ক্ষীরীগবাক্ষীশিখরিরজনিকাছিন্নরোহাকরঞ্জঃ| বস্তান্ত্রী ব্যাধিঘাতো বহলবহুরসস্তীক্ষ্ণবৃক্ষাত্ফলানি শ্যামাদ্যো হন্তি গুল্মং বিষমরুচিকফৌ হৃদ্রুজং মূত্রকৃচ্ছ্রম্||২৪||
श्यामादन्तीद्रवन्तीक्रमुककुठरणाशङ्खिनीचर्मसाह्वास्वर्ण- क्षीरीगवाक्षीशिखरिरजनिकाछिन्नरोहाकरञ्जः| बस्तान्त्री व्याधिघातो बहलबहुरसस्तीक्ष्णवृक्षात्फलानि श्यामाद्यो हन्ति गुल्मं विषमरुचिकफौ हृद्रुजं मूत्रकृच्छ्रम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdigaNaH tadguNAshca (25) · Śloka 25
পিপ্পলীপিপ্পলীমূলচব্যচিত্রকশৃঙ্গবেরমরিচহস্তিপিপ্পলী- হরেণুকৈলাজমোজেন্দ্রযবপাঠাজীরকসর্ষপমহানিম্বফল্গু- হিঙ্গুভার্ঙ্গীবচামুস্তামধুরসাতিবিষাবিডঙ্গানি কটুরোহিণী চেতি| পিপ্পল্যাদিঃ কফহরঃ প্রতিশ্যাযানিলারুচীঃ| নিহন্যাদ্ দীপনো গুল্মশূলঘ্নশ্চামপাচনঃ||২৫||
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरमरिचहस्तिपिप्पली- हरेणुकैलाजमोजेन्द्रयवपाठाजीरकसर्षपमहानिम्बफल्गु- हिङ्गुभार्ङ्गीवचामुस्तामधुरसातिविषाविडङ्गानि कटुरोहिणी चेति| पिप्पल्यादिः कफहरः प्रतिश्यायानिलारुचीः| निहन्याद् दीपनो गुल्मशूलघ्नश्चामपाचनः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogikArayaugikadravyayoryogastyAgashca vidheyaH (26) · Śloka 26
পঞ্চবিংশতিরিত্যুক্তা বর্গাস্তেষু ত্বলাভতঃ| যুঞ্জ্যাত্তদ্বিধমন্যচ্চ দ্রব্যং জহ্যাদযৌগিকম্||২৬||
पञ्चविंशतिरित्युक्ता वर्गास्तेषु त्वलाभतः| युञ्ज्यात्तद्विधमन्यच्च द्रव्यं जह्यादयौगिकम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktavargANAmupayogavidhinirdeshaH (27-28) · Śloka 28
এতে বর্গা দোষদূষ্যাদপেক্ষ্য কল্কক্বাথস্নেহলেহাদিযুক্তাঃ| পানে নস্যেঽন্বাসনেঽন্তর্বহির্বা লেপাভ্যঙ্গৈর্ঘ্নন্তি রোগান্ সুকৃচ্ছ্রান্||২৭|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে বিবিধদ্রব্যগণসঙ্গ্রহো নাম ষোডশোঽধ্যাযঃ||২৮||
एते वर्गा दोषदूष्यादपेक्ष्य कल्कक्वाथस्नेहलेहादियुक्ताः| पाने नस्येऽन्वासनेऽन्तर्बहिर्वा लेपाभ्यङ्गैर्घ्नन्ति रोगान् सुकृच्छ्रान्||२७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने विविधद्रव्यगणसङ्ग्रहो नाम षोडशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon