30. madātyayacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો મદાત્યયચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

સુરૈઃ સુરેશસહિતૈર્યા પુરા પરિપૂજિતા| સૌત્રામણ્યાં હૂયતે યા કર્મિભિર્યા પ્રતિષ્ઠિતા||૩|| યજ્ઞૌહી યા યયા શક્રઃ સોમાતિપતિતો ભૃશમ્| નિરોજસ્તમસાઽઽવિષ્ટસ્તસ્માદ્દુર્ગાત્ સમુદ્ધૃતઃ||૪|| વિધિભિર્વેદવિહિતૈર્વા યજદ્ભિર્મહાત્મભિઃ| દૃશ્યા સ્પૃશ્યા પ્રકલ્પ્યા ચ યજ્ઞીયા યજ્ઞસિદ્ધયે||૫||

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

યોનિસંસ્કારનામાદ્યૈર્વિશેષૈર્બહુધા ચ યા| ભૂત્વા ભવત્યેકવિધા સામાન્યાન્મદલક્ષણાત્||૬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

યા દેવાનમૃતં ભૂત્વા સ્વધા ભૂત્વા પિત્તૄંશ્ચ યા| સોમો ભૂત્વા દ્વિજાતીન્ યા યુઙ્ક્તે શ્રેયોભિરુત્તમૈઃ||૭||

Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10

આશ્વિનં યા મહત્તેજો બલં સારસ્વતં ચ યા| વીર્યમૈન્દ્રં ચ યા સિદ્ધા સોમઃ સૌત્રામણૌ ચ યા||૮|| શોકારતિભયોદ્વેગનાશિની યા મહાબલા| યા પ્રીતિર્યા રતિર્યા વાગ્યા પુષ્ટિર્યા ચ નિર્વૃતિઃ||૯|| યા સુરા સુરગન્ધર્વયક્ષરાક્ષસમાનુષૈઃ| રતિઃ સુરેત્યભિહિતા તાં સુરાં વિધિના પિબેત્||૧૦||

Adhikarana 6 (11-20) · Śloka 20

શરીરકૃતસંસ્કારઃ શુચિરુત્તમગન્ધવાન્| પ્રાવૃતો નિર્મલૈર્વસ્ત્રૈર્યથર્તૂદ્દામગન્ધિભિઃ||૧૧|| વિચિત્રવિવિધસ્રગ્વી રત્નાભરણભૂષિતઃ| દેવદ્વિજાતીન્ સમ્પૂજ્ય સ્પૃષ્ટ્વા મઙ્ગલમુત્તમમ્||૧૨|| દેશે યથર્તુકે શસ્તે કુસુમપ્રકરીકૃતે| સરસાસમ્મતે મુખ્યે ધૂપસમ્મોદબોધિતે||૧૩|| સોપધાને સુસંસ્તીર્ણે વિહિતે શયનાસને| ઉપવિષ્ટોઽથવા તિર્યક્ સ્વશરીરસુખે સ્થિતઃ||૧૪|| સૌવર્ણૈ રાજતૈશ્ચાપિ તથા મણિમયૈરપિ| ભાજનૈર્વિમલૈશ્ચાન્યૈઃ સુકૃતૈશ્ચ પિબેત્ સદા||૧૫|| રૂપયૌવનમત્તાભિઃ શિક્ષિતાભિર્વિશેષતઃ| વસ્ત્રાભરણમાલ્યૈશ્ચ ભૂષિતાભિર્યથર્તુકૈઃ||૧૬|| શૌચાનુરાગયુક્તાભિઃ પ્રમદાભિરિતસ્તતઃ| સંવાહ્યમાન ઇષ્ટાભિઃ પિબેન્મદ્યમનુત્તમમ્||૧૭|| મદ્યાનુકૂલૈર્વિવિધૈઃ ફલૈર્હરિતકૈઃ શુભૈઃ| લવણૈર્ગન્ધપિશુનૈરવદંશૈર્યથર્તુકૈઃ||૧૮|| ભૃષ્ટૈર્માંસૈર્બહુવિધૈર્ભૂજલામ્બરચારિણામ્| પૌરોગવર્ગવિહિતૈર્ભક્ષ્યૈશ્ચ વિવિધાત્મકૈઃ||૧૯|| પૂજયિત્વા સુરાન્ પૂર્વમાશિષઃ પ્રાક્ પ્રયુજ્ય ચ| પ્રદાય સજલં મદ્યમર્થિભ્યો વસુધાતલે||૨૦||

Adhikarana 7 (21-25) · Śloka 25

અભ્યઙ્ગોત્સાદનસ્નાનવાસોધૂપાનુલેપનૈઃ| સ્નિગ્ધોષ્ણૈર્ભાવિતશ્ચાન્નૈર્વાતિકો મદ્યમાચરેત્||૨૧|| શીતોપચારૈર્વિવિધૈર્મધુરસ્નિગ્ધશીતલૈઃ| પૈત્તિકો ભાવિતશ્ચાન્નૈઃ પિબન્મદ્યં ન સીદતિ||૨૨|| ઉપચારૈરશિશિરૈર્યવગોધૂમભુક્ પિબેત્| શ્લૈષ્મિકો ધન્વજૈર્માંસૈર્મદ્યં મારિચકૈઃ સહ||૨૩|| વિધિર્વસુમતામેષ ભવિષ્યદ્વિભવાશ્ચ યે| યથોપપત્તિ તૈર્મદ્યં પાતવ્યં માત્રયા હિતમ્||૨૪|| વાતિકેભ્યો હિતં મદ્યં પ્રાયો ગૌડિકપૈષ્ટિકમ્| કફપિત્તાધિકેભ્યસ્તુ માર્દ્વીકં માધવં ચ યત્||૨૫||

Adhikarana 8 (26-28) · Śloka 28

બહુદ્રવ્યં બહુગુણં બહુકર્મ મદાત્મકમ્| ગુણૈર્દોષૈશ્ચ તન્મદ્યમુભયં ચોપલક્ષ્યતે||૨૬|| વિધિના માત્રયા કાલે હિતૈરન્નૈર્યથાબલમ્| પ્રહૃષ્ટો યઃ પિબેન્મદ્યં તસ્ય સ્યાદમૃતં યથા||૨૭|| યથોપેતં પુનર્મદ્યં પ્રસઙ્ગાદ્યેન પીયતે| રૂક્ષવ્યાયામનિત્યેન વિષવદ્યાતિ તસ્ય તત્||૨૮||

Adhikarana 9 (29-36) · Śloka 36

મદ્યં હૃદયમાવિશ્ય સ્વગુણૈરોજસો ગુણાન્| દશભિર્દશ સઙ્ક્ષોભ્ય ચેતો નયતિ વિક્રિયામ્||૨૯|| લઘૂષ્ણતીક્ષ્ણસૂક્ષ્મામ્લવ્યવાય્યાશુગમેવ ચ| રૂક્ષં વિકાશિ વિશદં મદ્યં દશગુણં સ્મૃતમ્||૩૦|| ગુરુ શીતં મૃદુ શ્લક્ષ્ણં બહલં મધુરં સ્થિરમ્| પ્રસન્નં પિચ્છિલં સ્નિગ્ધમોજો દશગુણં સ્મૃતમ્||૩૧|| ગુરુત્વં લાઘવાચ્છૈત્યમૌષ્ણાદમ્લસ્વભાવતઃ| માધુર્યં માર્દવં તૈક્ષ્ણ્યાત્પ્રસાદં ચાશુભાવનાત્||૩૨|| રૌક્ષ્યાત્ સ્નેહં વ્યવાયિત્વાત્ સ્થિરત્વં શ્લક્ષ્ણતામપિ| વિકાસિભાવાત્પૈચ્છિલ્યં વૈશદ્યાત્સાન્દ્રતાં તથા||૩૩|| સૌક્ષ્મ્યાન્મદ્યં નિહન્ત્યેવમોજસઃ સ્વગુણૈર્ગુણાન્| સત્ત્વં તદાશ્રયં ચાશુ સઙ્ક્ષોભ્ય જનયેન્મદમ્||૩૪|| રસવાતાદિમાર્ગાણાં સત્ત્વબુદ્ધીન્દ્રિયાત્મનામ્| પ્રધાનસ્યૌજસશ્ચૈવ હૃદયં સ્થાનમુચ્યતે||૩૫|| અતિપીતેન મદ્યેન વિહતેનૌજસા ચ તત્| હૃદયં યાતિ વિકૃતિં તત્રસ્થા યે ચ ધાતવઃ||૩૬||

Adhikarana 10 (37-38) · Śloka 38

ઓજસ્યવિહતે પૂર્વો હૃદિ ચ પ્રતિબોધિતે| મધ્યમો વિહતેઽલ્પે ચ વિહતે તૂત્તમો મદઃ||૩૭|| નૈવં વિઘાતં જનયેન્મદ્યં પૈષ્ટિકમોજસઃ| વિકાશિરૂક્ષવિશદા ગુણાસ્તત્ર હિ નોલ્બણાઃ||૩૮||

Adhikarana 11 (39-40) · Śloka 40

હૃદિ મદ્યગુણાવિષ્ટે હર્ષસ્તર્ષો રતિઃ સુખમ્| વિકારાશ્ચ યથાસત્ત્વં ચિત્રા રાજસતામસાઃ||૩૯|| જાયન્તે મોહનિદ્રાન્તા મદ્યસ્યાતિનિષેવણાત્| સ મદ્યવિભ્રમો નામ્ના ‘મદ’ ઇત્યભિધીયતે||૪૦||

Adhikarana 12 (41-51) · Śloka 51

પીયમાનસ્ય મદ્યસ્ય વિજ્ઞાતવ્યાસ્ત્રયો મદાઃ| પ્રથમો મધ્યમોઽન્ત્યશ્ચ લક્ષણૈસ્તાન્ પ્રચક્ષ્મહે||૪૧|| પ્રહર્ષણઃ પ્રીતિકરઃ પાનાન્નગુણદર્શકઃ| વાદ્યગીતપ્રહાસાનાં કથાનાં ચ પ્રવર્તકઃ||૪૨|| ન ચ બુદ્ધિસ્મૃતિહરો વિષયેષુ ન ચાક્ષમઃ| સુખનિદ્રાપ્રબોધશ્ચ પ્રથમઃ સુખદો મદઃ||૪૩|| મુહુઃ સ્મૃતિર્મુહુર્મોહો(ઽ)વ્યક્તા સજ્જતિ વાઙ્મુહુઃ| યુક્તાયુક્તપ્રલાપશ્ચ પ્રચલાયનમેવ ચ||૪૪|| સ્થાનપાનાન્નસાઙ્કથ્યયોજના સવિપર્યયા| લિઙ્ગાન્યેતાનિ જાનીયાદાવિષ્ટે મધ્યમે મદે||૪૫|| મધ્યમં મદમુત્ક્રમ્ય મદમાપ્રાપ્ય ચોત્તમમ્| ન કિઞ્ચિન્નાશુભં કુર્યુર્નરા રાજસતામસાઃ||૪૬|| કો મદં તાદૃશં વિદ્વાનુન્માદમિવ દારુણમ્| ગચ્છેદધ્વાનમસ્વન્તં બહુદોષમિવાધ્વગઃ||૪૭|| તૃતીયં તુ મદં પ્રાપ્ય ભગ્નદાર્વિવ નિષ્ક્રિયઃ| મદમોહાવૃતમના જીવન્નપિ મૃતૈઃ સમઃ||૪૮|| રમણીયાન્ સ વિષયાન્ન વેત્તિ ન સુહૃજ્જનમ્| યદર્થં પીયતે મદ્યં રતિં તાં ચ ન વિન્દતિ||૪૯|| કાર્યાકાર્યં સુખં દુઃખં લોકે યચ્ચ હિતાહિતમ્| યદવસ્થો ન જાનાતિ કોઽવસ્થાં તાં વ્રજેદ્બુધઃ||૫૦|| સ દૂષ્યઃ સર્વભૂતાનાં નિન્દ્યશ્ચાગ્રાહ્ય એવ ચ| વ્યસનિત્વાદુદર્કે ચ સ દુઃખં વ્યાધિમશ્નુતે||૫૧||

Adhikarana 13 (52-60) · Śloka 60

પ્રેત્ય ચેહ ચ યચ્છ્રેયઃ શ્રેયો મોક્ષે ચ યત્ પરમ્| મનઃસમાધૌ તત્ સર્વમાયત્તં સર્વદેહિનામ્||૫૨|| મદ્યેન મનસશ્ચાસ્ય સઙ્ક્ષોભઃ ક્રિયતે મહાન્| મહામારુતવેગેન તટસ્થસ્યેવ શાખિનઃ||૫૩|| મદ્યપ્રસઙ્ગં તં ચાજ્ઞા મહાદોષં મહાગદમ્| સુખમિત્યધિગચ્છન્તિ રજોમોહપરાજિતાઃ||૫૪|| મદ્યોપહતવિજ્ઞાના વિયુક્તાઃ સાત્ત્વિકૈર્ગુણૈઃ| શ્રેયોભિર્વિપ્રયુજ્યન્તે મદાન્ધા મદલાલસાઃ||૫૫|| મદ્યે મોહો ભયં શોકઃ ક્રોધો મૃત્યુશ્ચ સંશ્રિતઃ| સોન્માદમદમૂર્ચ્છાયાઃ સાપસ્મારાપતાનકાઃ||૫૬|| યત્રૈકઃ સ્મૃતિવિભ્રંશસ્તત્ર સર્વમસાધુવત્| ઇત્યેવં મદ્યદોષજ્ઞા મદ્યં ગર્હન્તિ યત્નતઃ||૫૭|| સત્યમેતે મહાદોષા મદ્યસ્યોક્તા ન સંશયઃ| અહિતસ્યાતિમાત્રસ્ય પીતસ્ય વિધિવર્જિતમ્||૫૮|| કિન્તુ મદ્યં સ્વભાવેન યથૈવાન્નં તથા સ્મૃતમ્| અયુક્તિયુક્તં રોગાય યુક્તિયુક્તં યથાઽમૃતમ્||૫૯|| પ્રાણાઃ પ્રાણભૃતામન્નં તદયુક્ત્યા નિહન્ત્યસૂન્| વિષં પ્રાણહરં તચ્ચ યુક્તિયુક્તં રસાયનમ્||૬૦||

Adhikarana 14 (61) · Śloka 61

હર્ષમૂર્જં મુદં પુષ્ટિમારોગ્યં પૌરુષં પરમ્ | યુક્ત્યા પીતં કરોત્યાશુ મદ્યં સુખમદપ્રદમ્||૬૧||

Adhikarana 15 (62-67) · Śloka 67

રોચનં દીપનં હૃદ્યં સ્વરવર્ણપ્રસાદનમ્| પ્રીણનં બૃંહણં બલ્યં ભયશોકશ્રમાપહમ્||૬૨|| સ્વાપનં નષ્ટનિદ્રાણાં મૂકાનાં વાગ્વિબોધનમ્| બોધનં ચાતિનિદ્રાણાં વિબદ્ધાનાં વિબન્ધનુત્||૬૩|| વધબન્ધપરિક્લેશદુઃખાનાં ચાપ્યબોધનમ્| મદ્યોત્થાનાં ચ રોગાણાં મદ્યમેવ પ્રબાધકમ્||૬૪|| રતિર્વિષયસંયોગે પ્રીતિસંયોગવર્ધનમ્| અપિ પ્રવયસાં મદ્યમુત્સવામોદકારકમ્||૬૫|| પઞ્ચસ્વર્થેષુ કાન્તેષુ યા રતિઃ પ્રથમે મદે| યૂનાં વા સ્થવિરાણાં વા તસ્ય નાસ્ત્યુપમા ભુવિ||૬૬|| બહુદુઃખહતસ્યાસ્ય શોકેનોપહતસ્ય ચ| વિશ્રામો જીવલોકસ્ય મદ્યં યુક્ત્યા નિષેવિતમ્||૬૭||

Adhikarana 16 (68-73) · Śloka 73

અન્નપાનવયોવ્યાધિબલકાલત્રિકાણિ ષટ્| ત્રીન્દોષાંસ્ત્રિવિધં સત્ત્વં જ્ઞાત્વા મદ્યં પિબેત્સદા||૬૮|| તેષાં ત્રિકાણામષ્ટાનાં યોજના યુક્તિરુચ્યતે| યયા યુક્ત્યા પિબન્મદ્યં મદ્યદોષૈર્ન યુજ્યતે||૬૯|| મદ્યસ્ય ચ ગુણાન્ સર્વાન્ યથોક્તાન્ સ સમશ્નુતે| ધર્માર્થયોરપીડાયૈ નરઃ સત્ત્વગુણોચ્છ્રિતઃ||૭૦|| સત્ત્વાનિ તુ પ્રબુધ્યન્તે પ્રાયશઃ પ્રથમે મદે| દ્વિતીયેઽવ્યક્તતાં યાન્તિ મધ્યે ચોત્તમમધ્યયોઃ||૭૧|| સસ્યસમ્બોધકં વર્ષં, હેમપ્રકૃતિદર્શકઃ| હુતાશઃ, સર્વસત્ત્વાનાં મદ્યં તૂભયકારકમ્||૭૨|| પ્રધાનાવરમધ્યાનાં રૂપાણાં વ્યક્તિદર્શકઃ| યથાઽગ્નિરેવં સત્ત્વાનાં મદ્યં પ્રકૃતિદર્શકમ્||૭૩||

Adhikarana 17 (74-78) · Śloka 78

સુગન્ધિમાલ્યગન્ધર્વં સુપ્રણીતમમાકુલમ્| મિષ્ટાન્નપાનવિશદં સદા મધુરસઙ્કથમ્||૭૪|| સુખપ્રપાનં સુમદં હર્ષપ્રીતિવિવર્ધનમ્| સ્વન્તં સાત્ત્વિકમાપાનં ન ચોત્તમમદપ્રદમ્||૭૫|| વૈગુણ્યં સહસા યાન્તિ મદ્યદોષૈર્ન સાત્ત્વિકાઃ| મદ્યં હિ બલવત્સત્ત્વં ગૃહ્ણાતિ સહસા ન તુ ||૭૬|| સૌમ્યાસૌમ્યકથાપ્રાયં વિશદાવિશદં ક્ષણાત્| ચિત્રં રાજસમાપન્નં પ્રાયેણાસ્વન્તકાકુલમ્||૭૭|| હર્ષપ્રીતિકથાપેતમતુષ્ટં પાનભોજને| સમ્મોહક્રોધનિદ્રાન્તમાપાનં તામસં સ્મૃતમ્||૭૮||

Adhikarana 18 (79) · Śloka 79

આપાને સાત્ત્વિકાન્ બુદ્ધ્વા તથા રાજસતામસાન્| જહ્યાત્સહાયાન્ યૈઃ પીત્વા મદ્યદોષાનુપાશ્નુતે||૭૯||

Adhikarana 19 (80-87) · Śloka 87

સુખશીલાઃ સુસમ્ભાષાઃ સુમુખાઃ સમ્મતાઃ સતામ્| કલાસ્વબાહ્યા વિશદા વિષયપ્રવણાશ્ચ યે||૮૦|| પરસ્પરવિધેયા યે યેષામૈક્યં સુહૃત્તયા| પ્રહર્ષપ્રીતિમાધુર્યૈરાપાનં વર્ધયન્તિ યે||૮૧|| ઉત્સવાદુત્સવતરં યેષામન્યોન્યદર્શનમ્| તે સહાયાઃ સુખાઃ પાને તૈઃ પિબન્સહ મોદતે||૮૨|| રૂપગન્ધરસસ્પર્શૈઃ શબ્દૈશ્ચાપિ મનોરમૈઃ| પિબન્તિ સુસહાયા યે તે વૈ સુકૃતિભિઃ સમાઃ||૮૩|| પઞ્ચભિર્વિષયૈરિષ્ટૈરુપેતૈર્મનસઃ પ્રિયૈઃ| દેશે કાલે પિબેન્મદ્યં પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના||૮૪|| સ્થિરસત્ત્વશરીરા યે પૂર્વાન્ના મદ્યપાન્વયાઃ| બહુમદ્યોચિતા યે ચ માદ્યન્તિ સહસા ન તે||૮૫|| ક્ષુત્પિપાસાપરીતાશ્ચ દુર્બલા વાતપૈત્તિકાઃ| રૂક્ષાલ્પપ્રમિતાહારા વિષ્ટબ્ધાઃ સત્ત્વદુર્બલાઃ||૮૬|| ક્રોધિનોઽનુચિતાઃ ક્ષીણાઃ પરિશ્રાન્તા મદક્ષતાઃ| સ્વલ્પેનાપિ મદં શીઘ્રં યાન્તિ મદ્યેન માનવાઃ||૮૭||

Adhikarana 20 (88-97) · Śloka 97

ઊર્ધ્વં મદાત્યયસ્યાતઃ સમ્ભવં સ્વસ્વલક્ષણમ્| અગ્નિવેશ! ચિકિત્સાં ચ પ્રવક્ષ્યામિ યથાક્રમમ્||૮૮|| સ્ત્રીશોકભયભારાધ્વકર્મભિર્યોઽતિકર્શિતઃ| રૂક્ષાલ્પપ્રમિતાશી ચ યઃ પિબત્યતિમાત્રયા||૮૯|| રૂક્ષં પરિણતં મદ્યં નિશિ નિદ્રાં વિહત્ય ચ| કરોતિ તસ્ય તચ્છીઘ્રં વાતપ્રાયં મદાત્યયમ્||૯૦|| હિક્કાશ્વાસશિરઃકમ્પપાર્શ્વશૂલપ્રજાગરૈઃ| વિદ્યાદ્બહુપ્રલાપસ્ય વાતપ્રાયં મદાત્યયમ્||૯૧|| તીક્ષ્ણોષ્ણં મદ્યમમ્લં ચ યોઽતિમાત્રં નિષેવતે| અમ્લોષ્ણતીક્ષ્ણભોજી ચ ક્રોધનોઽગ્ન્યાતપપ્રિયઃ||૯૨|| તસ્યોપજાયતે પિત્તાદ્વિશેષેણ મદાત્યયઃ| સ તુ વાતોલ્બણસ્યાશુ પ્રશમં યાતિ હન્તિ વા||૯૩|| તૃષ્ણાદાહજ્વરસ્વેદમૂર્ચ્છાતીસારવિભ્રમૈઃ| વિદ્યાદ્ધરિતવર્ણસ્ય પિત્તપ્રાયં મદાત્યયમ્||૯૪|| તરુણં મધુરપ્રાયં ગૌડં પૈષ્ટિકમેવ વા| મધુરસ્નિગ્ધગુર્વાશી યઃ પિબત્યતિમાત્રયા||૯૫|| અવ્યાયામદિવાસ્વપ્નશય્યાસનસુખે રતઃ| મદાત્યયં કફપ્રાયં સ શીઘ્રમધિગચ્છતિ||૯૬|| છર્દ્યરોચકહૃલ્લાસતન્દ્રાસ્તૈમિત્યગૌરવૈઃ| વિદ્યાચ્છીતપરીતસ્ય કફપ્રાયં મદાત્યયમ્||૯૭||

Adhikarana 21 (98-100) · Śloka 100

વિષસ્ય યે ગુણા દૃષ્ટાઃ સન્નિપાતપ્રકોપણાઃ| ત એવ મદ્યે દૃશ્યન્તે વિષે તુ બલવત્તરાઃ||૯૮|| હન્ત્યાશુ હિ વિષં કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિદ્રોગાય કલ્પતે| યથા વિષં તથૈવાન્ત્યો જ્ઞેયો મદ્યકૃતો મદઃ||૯૯|| તસ્માત્ ત્રિદોષજં લિઙ્ગં સર્વત્રાપિ મદાત્યયે| દૃશ્યતે રૂપવૈશેષ્યાત્ પૃથક્ત્વં ચાસ્ય લક્ષ્યતે||૧૦૦||

Adhikarana 22 (101-106) · Śloka 106

શરીરદુઃખં બલવત્ સમ્મોહો હૃદયવ્યથા| અરુચિઃ પ્રતતા તૃષ્ણા જ્વરઃ શીતોષ્ણલક્ષણઃ||૧૦૧|| શિરઃપાર્શ્વાસ્થિસન્ધીનાં વિદ્યુત્તુલ્યા ચ વેદના| જાયતેઽતિબલા જૃમ્ભા સ્ફુરણં વેપનં શ્રમઃ||૧૦૨|| ઉરોવિબન્ધઃ કાસશ્ચ હિક્કા શ્વાસઃ પ્રજાગરઃ| શરીરકમ્પઃ કર્ણાક્ષિમુખરોગસ્ત્રિકગ્રહઃ||૧૦૩|| છર્દ્યતીસારહૃલ્લાસા વાતપિત્તકફાત્મકાઃ| ભ્રમઃ પ્રલાપો રૂપાણામસતાં ચૈવ દર્શનમ્||૧૦૪|| તૃણભસ્મલતાપર્ણપાંશુભિશ્ચાવપૂરણમ્| પ્રધર્ષણં વિહઙ્ગૈશ્ચ ભ્રાન્તચેતાઃ સ મન્યતે||૧૦૫|| વ્યાકુલાનામશસ્તાનાં સ્વપ્નાનાં દર્શનાનિ ચ| મદાત્યયસ્ય રૂપાણિ સર્વાણ્યેતાનિ લક્ષયેત્||૧૦૬||

Adhikarana 23 (107-111) · Śloka 111

સર્વં મદાત્યયં વિદ્યાત્ ત્રિદોષમધિકં તુ યમ્| દોષં મદાત્યયે પશ્યેત્ તસ્યાદૌ પ્રતિકારયેત્||૧૦૭|| કફસ્થાનાનુપૂર્વ્યા ચ ક્રિયા કાર્યા મદાત્યયે| પિત્તમારુતપર્યન્તઃ પ્રાયેણ હિ મદાત્યયઃ||૧૦૮|| મિથ્યાતિહીનપીતેન યો વ્યાધિરુપજાયતે| સમપીતેન તેનૈવ સ મદ્યેનોપશામ્યતિ||૧૦૯|| જીર્ણામમદ્યદોષાય મદ્યમેવ પ્રદાપયેત્| પ્રકાઙ્ક્ષાલાઘવે જાતે યદ્યદસ્મૈ હિતં ભવેત્||૧૧૦|| સૌવર્ચલાનુસંવિદ્ધં શીતં સબિડસૈન્ધવમ્| માતુલુઙ્ગાર્દ્રકોપેતં જલયુક્તં પ્રમાણવિત્ ||૧૧૧||

Adhikarana 24 (112-116) · Śloka 116

તીક્ષોષ્ણેનાતિમાત્રેણ પીતેનામ્લવિદાહિના| મદ્યેનાન્નરસોત્ક્લેદો વિદગ્ધઃ ક્ષારતાં ગતઃ||૧૧૨|| અન્તર્દાહં જ્વરં તૃષ્ણાં પ્રમોહં વિભ્રમં મદમ્| જનયત્યાશુ તચ્છાન્ત્યૈ મદ્યમેવ પ્રદાપયેત્||૧૧૩|| ક્ષારો હિ યાતિ માધુર્યં શીઘ્રમમ્લોપસંહિતઃ| શ્રેષ્ઠમમ્લેષુ મદ્યં ચ યૈર્ગુણૈસ્તાન્ પરં શૃણુ||૧૧૪|| મદ્યસ્યામ્લસ્વભાવસ્ય ચત્વારોઽનુરસાઃ સ્મૃતાઃ| મધુરશ્ચ કષાયશ્ચ તિક્તઃ કટુક એવ ચ||૧૧૫|| ગુણાશ્ચ દશ પૂર્વોક્તાસ્તૈશ્ચતુર્દશભિર્ગુણૈઃ| સર્વેષાં મદ્યમમ્લાનામુપર્યુપરિ તિષ્ઠતિ||૧૧૬||

Adhikarana 25 (117-135) · Śloka 135

મદ્યોત્ક્લિષ્ટેન દોષેણ રુદ્ધઃ સ્રોતઃસુ મારુતઃ| કરોતિ વેદનાં તીવ્રાં શિરસ્યસ્થિષુ સન્ધિષુ||૧૧૭|| દોષવિષ્યન્દનાર્થં હિ તસ્મૈ મદ્યં વિશેષતઃ| વ્યવાયિતીક્ષ્ણોષ્ણતયા દેયમમ્લે(ન્યે)ષુ સત્સ્વપિ||૧૧૮|| સ્રોતોવિબન્ધનુન્મદ્યં મારુતસ્યાનુલોમનમ્| રોચનં દીપનં ચાગ્નેરભ્યાસાત્ સાત્મ્યમેવ ચ||૧૧૯|| રુજઃ સ્રોતઃસ્વરુદ્ધેષુ મારુતે ચાનુલોમિતે| નિવર્તન્તે વિકારાશ્ચ શામ્યન્ત્યસ્ય મદોદયાઃ||૧૨૦|| બીજપૂરકવૃક્ષામ્લકોલદાડિમસંયુતમ્| યવાનીહપુષાજાજીશૃઙ્ગવેરાવચૂર્ણિતમ્||૧૨૧|| સસ્નેહૈઃ શક્તુભિર્યુક્તમવદંશૈર્વિરોચિતમ્ | દદ્યાત્ સલવણં મદ્યં પૈષ્ટિકં વાતશાન્તયે||૧૨૨|| દૃષ્ટ્વા વાતોલ્બણં લિઙ્ગં રસૈશ્ચૈનમુપાચરેત્| લાવતિત્તિરદક્ષાણાં સ્નિગ્ધામ્લૈઃ શિખિનામપિ||૧૨૩|| પક્ષિણાં મૃગમત્સ્યાનામાનૂપાનાં ચ સંસ્કૃતૈઃ| ભૂશયપ્રસહાનાં ચ રસૈઃ શાલ્યોદનેન ચ||૧૨૪|| સ્નિગ્ધોષ્ણલવણામ્લૈશ્ચ વેશવારૈર્મુખપ્રિયૈઃ| ચિત્રૈર્ગૌધૂમિકૈશ્ચાન્નૈર્વારુણીમણ્ડસંયુતૈઃ ||૧૨૫|| પિશિતાર્દ્રકગર્ભાભિઃ સ્નિગ્ધાભિઃ પૂપવર્તિભિઃ| માષપૂપલિકાભિશ્ચ વાતિકં સમુપાચરેત્||૧૨૬|| નાતિસ્નિગ્ધં ન ચામ્લેન યુક્તં સમરિચાર્દ્રકમ્| મેદ્યં પ્રાગુદિતં માંસં દાડિમસ્વરસેન વા||૧૨૭|| પૃથક્ત્રિજાતકોપેતં સધાન્યમરિચાર્દ્રકમ્| રસપ્રલેપિ સમ્પૂપૈઃ સુખોષ્ણૈઃ સમ્પ્રદાપયેત્||૧૨૮|| ભુક્તે તુ વારુણીમણ્ડં દદ્યાત્ પાતું પિપાસવે| દાડિમસ્ય રસં વાઽપિ જલં વા પાઞ્ચમૂલિકમ્||૧૨૯|| ધાન્યનાગરતોયં ચ દધિમણ્ડમથાપિ વા| અમ્લકાઞ્જિકમણ્ડં વા શુક્તોદકમથાપિ વા||૧૩૦|| કર્મણાઽનેન સિદ્ધેન વિકાર ઉપશામ્યતિ| માત્રાકાલપ્રયુક્તેન બલં વર્ણશ્ચ વર્ધતે||૧૩૧|| રાગષાડવસંયોગૈર્વિવિધૈર્ભક્તરોચનૈઃ| પિશિતૈઃ શાકપિષ્ટાન્નૈર્યવગોધૂમશાલિભિઃ||૧૩૨|| અભ્યઙ્ગોત્સાદનૈઃ સ્નાનૈરુષ્ણૈઃ પ્રાવરણૈર્ઘનૈઃ| ઘનૈરગુરુપઙ્કૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચાગુરુજૈર્ઘનૈઃ||૧૩૩|| નારીણાં યૌવનોષ્ણાનાં નિર્દયૈરુપગૂહનૈઃ| શ્રોણ્યૂરુકુચભારૈશ્ચ સંરોધોષ્ણસુખાવહૈઃ||૧૩૪|| શયનાચ્છાદનૈરુષ્ણૈરુષ્ણૈશ્ચાન્તર્ગૃહૈઃ સુખૈઃ| મારુતપ્રબલઃ શીઘ્રં પ્રશામ્યતિ મદાત્યયઃ||૧૩૫||

Adhikarana 26 (136-163) · Śloka 164

ભવ્યખર્જૂરમૃદ્વીકાપરૂષકરસૈર્યુતમ્ | સદાડિમરસં શીતં સક્તુભિશ્ચાવચૂર્ણિતમ્||૧૩૬|| સશર્કરં શાર્કરં વા માર્દ્વીકમથવાઽપરમ્| દદ્યાદ્બહૂદકં કાલે પાતું પિત્તમદાત્યયે||૧૩૭|| શશાન્ કપિઞ્જલાનેણાઁલ્લાવાનસિતપુચ્છકાન્| મધુરામ્લાન્ પ્રયુઞ્જીત ભોજને શાલિષષ્ટિકાન્||૧૩૮|| પટોલયૂષમિશ્રં વા છાગલં કલ્પયેદ્રસમ્| સતીનમુદ્ગમિશ્રં વા દાડિમામલકાન્વિતમ્||૧૩૯|| દ્રાક્ષામલકખર્જૂરપરૂષકરસેન વા| કલ્પયેત્તર્પણાન્ યૂષાન્ રસાંશ્ચ વિવિધાત્મકાન્||૧૪૦|| આમાશયસ્થમુત્ક્લિષ્ટં કફપિત્તં મદાત્યયે| વિજ્ઞાય બહુદોષસ્ય દહ્યમાનસ્ય તૃષ્યતઃ||૧૪૧|| મદ્યં દ્રાક્ષારસં તોયં દત્ત્વા તર્પણમેવ વા| નિઃશેષં વામયેચ્છીઘ્રમેવં રોગાદ્વિમુચ્યતે||૧૪૨|| કાલે પુનસ્તર્પણાદ્યં ક્રમં કુર્યાત્ પ્રકાઙ્ક્ષિતે| તેનાગ્નિર્દીપ્યતે તસ્ય દોષશેષાન્નપાચકઃ||૧૪૩|| કાસે સરક્તનિષ્ઠીવે પાર્શ્વસ્તનરુજાસુ ચ| તૃષ્યતે સવિદાહે ચ સોત્ક્લેશે હૃદયોરસિ||૧૪૪|| ગુડૂચીભદ્રમુસ્તાનાં પટોલસ્યાથવા ભિષક્| રસં સનાગરં દદ્યાત્ તિત્તિરિપ્રતિભોજનમ્ ||૧૪૫|| તૃષ્યતે ચાતિબલવદ્વાતપિત્તે સમુદ્ધતે| દદ્યાદ્દ્રાક્ષારસં પાતું શીતં દોષાનુલોમનમ્||૧૪૬|| જીર્ણે સમધુરામ્લેન છાગમાંસરસેન તમ્| ભોજનં ભોજયેન્મદ્યમનુતર્ષં ચ પાયયેત્||૧૪૭|| અનુતર્ષસ્ય માત્રા સા યયા નો દૂષ્યતે મનઃ| તૃષ્યતે મદ્યમલ્પાલ્પં પ્રદેયં સ્યાદ્બહૂદકમ્||૧૪૮|| તૃષ્ણા યેનોપશામ્યેત મદં યેન ચ નાપ્નુયાત્| પરૂષકાણાં પીલૂનાં રસં શીતમથાપિ વા||૧૪૯|| પર્ણિનીનાં ચતસૄણાં પિબેદ્વા શિશિરં જલમ્| મુસ્તદાડિમલાજાનાં તૃષ્ણાઘ્નં વા પિબેદ્રસમ્||૧૫૦|| કોલદાડિમવૃક્ષામ્લચુક્રીકાચુક્રિકારસઃ| પઞ્ચામ્લકો મુખાલેપઃ સદ્યસ્તૃષ્ણાં નિયચ્છતિ||૧૫૧|| શીતલાન્યન્નપાનાનિ શીતશય્યાસનાનિ ચ| શીતવાતજલસ્પર્શાઃ શીતાન્યુપવનાનિ ચ||૧૫૨|| ક્ષૌમપદ્મોત્પલાનાં ચ મણીનાં મૌક્તિકસ્ય ચ| ચન્દનોદકશીતાનાં સ્પર્શાશ્ચન્દ્રાંશુશીતલાઃ||૧૫૩|| હેમરાજતકાંસ્યાનાં પાત્રાણાં શીતવારિભિઃ| પૂર્ણાનાં હિમપૂર્ણાનાં દૃતીનાં પવનાહતાઃ||૧૫૪|| સંસ્પર્શાશ્ચન્દનાર્દ્રાણાં નારીણાં ચ સમારુતાઃ| ચન્દનાનાં ચ મુખ્યાનાં શસ્તાઃ પિત્તમદાત્યયે ||૧૫૫|| શીતવીર્યં યદન્યચ્ચ તત્ સર્વં વિનિયોજયેત્| કુમુદોત્પલપત્રાણાં સિક્તાનાં ચન્દનામ્બુના||૧૫૬|| હિતાઃ સ્પર્શા મનોજ્ઞાનાં દાહે મદ્યસમુત્થિતે| કથાશ્ચ વિવિધાઃ શસ્તાઃ શબ્દાશ્ચ શિખિનાં શિવાઃ||૧૫૭|| તોયદાનાં ચ શબ્દા હિ શમયન્તિ મદાત્યયમ્| જલયન્ત્રાભિવર્ષીણિ વાતયન્ત્રવહાનિ ચ||૧૫૮|| કલ્પનીયાનિ ભિષજા દાહે ધારાગૃહાણિ ચ| ફલિનીસેવ્યલોધ્રામ્બુહેમપત્રં કુટન્નટમ્||૧૫૯|| કાલીયકરસોપેતં દાહે શસ્તં પ્રલેપનમ્| બદરીપલ્લવોત્થશ્ચ તથૈવારિષ્ટકોદ્ભવઃ||૧૬૦|| ફેનિલાયાશ્ચ યઃ ફેનસ્તૈર્દાહે લેપનં શુભમ્| સુરા સમણ્ડા દધ્યમ્લં માતુલુઙ્ગરસો મધુ||૧૬૧|| સેકે પ્રદેહે શસ્યન્તે દાહઘ્નાઃ સામ્લકાઞ્જિકાઃ| પરિષેકાવગાહેષુ વ્યઞ્જનાનાં ચ સેવને||૧૬૨|| શસ્યતે શિશિરં તોયં દાહતૃષ્ણાપ્રશાન્તયે| માત્રાકાલપ્રયુક્તેન કર્મણાઽનેન શામ્યતિ ||૧૬૩|| ધીમતો વૈદ્યવશ્યસ્ય શીઘ્રં પિત્તમદાત્યયઃ|૧૬૪|

Adhikarana 27 (164-188) · Śloka 188

ઉલ્લેખનોપવાસાભ્યાં જયેત્ કફમદાત્યયમ્||૧૬૪|| તૃષ્યતે સલિલં ચાસ્મૈ દદ્યાદ્ધ્રીબેરસાધિતમ્| બલયા પૃશ્નિપર્ણ્યા વા કણ્ટકાર્યાઽથવા શૃતમ્||૧૬૫|| સનાગરાભિઃ સર્વાભિર્જલં વા શૃતશીતલમ્| દુઃસ્પર્શેન સમુસ્તેન મુસ્તપર્પટકેન વા||૧૬૬|| જલં મુસ્તૈઃ શૃતં વાઽપિ દદ્યાદ્દોષવિપાચનમ્| એતદેવ ચ પાનીયં સર્વત્રાપિ મદાત્યયે||૧૬૭|| નિરત્યયં પીયમાનં પિપાસાજ્વરનાશનમ્| નિરામં કાઙ્ક્ષિતં કાલે સક્ષૌદ્રં પાયયેત્તુ તમ્||૧૬૮|| શાર્કરં મધુ વા જીર્ણમરિષ્ટં સીધુમેવ વા| રૂક્ષતર્પણસંયુક્તં યવાનીનાગરાન્વિતમ્||૧૬૯|| યાવગૌધૂમિકં ચાન્નં રૂક્ષયૂષેણ ભોજયેત્| કુલત્થાનાં સુશુષ્કાણાં મૂલકાનાં રસેન વા||૧૭૦|| તનુનાઽલ્પેન લઘુના કટ્વમ્લેનાલ્પસર્પિષા| પટોલયૂષમમ્લં વા યૂષમામલકસ્ય વા||૧૭૧|| પ્રભૂતકટુસંયુક્તં સયવાન્નં પ્રદાપયેત્| વ્યોષયૂષમથામ્લં વા યૂષં વા સામ્લવેતસમ્||૧૭૨|| છાગમાંસરસં રૂક્ષમમ્લં વા જાઙ્ગલં રસમ્| સ્થાલ્યાં વાઽથ કપાલે વા ભૃષ્ટં નિર્દ્રવવર્તિતમ્ ||૧૭૩|| કટ્વમ્લલવણં માંસં ભક્ષયન્ વૃણુયાન્મધુ| વ્યક્તમારીચકં માંસં માતુલુઙ્ગરસાન્વિતમ્||૧૭૪|| પ્રભૂતકટુસંયુક્તં યવાનીનાગરાન્વિતમ્| ભૃષ્ટં દાડિમસારામ્લમુષ્ણપૂપોપવેષ્ટિતમ્||૧૭૫|| યથાગ્નિ ભક્ષયેત્ કાલે પ્રભૂતાર્દ્રકપેશિકમ્| પિબેચ્ચ નિગદં મદ્યં કફપ્રાયે મદાત્યયે||૧૭૬|| સૌવર્ચલમજાજી ચ વૃક્ષામ્લં સામ્લવેતસમ્| ત્વગેલામરિચાર્ધાંશં શર્કરાભાગયોજિતમ્||૧૭૭|| એતલ્લવણમષ્ટાઙ્ગમગ્નિસન્દીપનં પરમ્| મદાત્યયે કફપ્રાયે દદ્યાત્ સ્રોતોવિશોધનમ્||૧૭૮|| એતદેવ પુનર્યુક્ત્યા મધુરામ્લૈર્દ્રવીકૃતમ્| ગોધૂમાન્નયવાન્નાનાં માંસાનાં ચાતિરોચનમ્||૧૭૯|| પેષયેત્ કટુકૈર્યુક્તાં શ્વેતાં બીજવિવર્જિતામ્| મૃદ્વીકાં માતુલુઙ્ગસ્ય દાડિમસ્ય રસેન વા||૧૮૦|| સૌવર્ચલૈલામરિચૈરજાજીભૃઙ્ગદીપ્યકૈઃ| સ રાગઃ ક્ષૌદ્રસંયુક્તઃ શ્રેષ્ઠો રોચનદીપનઃ ||૧૮૧|| મૃદ્વીકાયા વિધાનેન કારયેત્ કારવીમપિ| શુક્તમત્સ્યણ્ડિકોપેતં રાગં દીપનપાચનમ્||૧૮૨|| આમ્રામલકપેશીનાં રાગાન્ કુર્યાત્ પૃથક્ પૃથક્| ધાન્યસૌવર્ચલાજાજીકારવીમરિચાન્વિતાન્||૧૮૩|| ગુડેન મધુયુક્તેન વ્યક્તામ્લલવણીકૃતાન્| તૈરન્નં રોચતે દિગ્ધં સમ્યગ્ભુક્તં ચ જીર્યતિ||૧૮૪|| રૂક્ષોષ્ણેનાન્નપાનેન સ્નાનેનાશિશિરેણ ચ| વ્યાયામલઙ્ઘનાભ્યાં ચ યુક્ત્યા જાગરણેન ચ||૧૮૫|| કાલયુક્તેન રૂક્ષેણ સ્નાનેનોદ્વર્તનેન ચ| પ્રાણવર્ણકરાણાં ચ પ્રઘર્ષાણાં ચ સેવયા||૧૮૬|| સેવયા વસનાનાં ચ ગુરૂણામગુરોરપિ| સઙ્કોચોષ્ણસુખાઙ્ગીનામઙ્ગનાનાં ચ સેવયા||૧૮૭|| સુખશિક્ષિતહસ્તાનાં સ્ત્રીણાં સંવાહનેન ચ| મદાત્યયઃ કફપ્રાયઃ શીઘ્રમેવોપશામ્યતિ||૧૮૮||

Adhikarana 28 (189-190) · Śloka 190

યદિદં કર્મ નિર્દિષ્ટં પૃથગ્દોષબલં પ્રતિ| સન્નિપાતે દશવિધે તદ્વિકલ્પ્યં ભિષગ્વિદા||૧૮૯|| યસ્તુ દોષવિકલ્પજ્ઞો યશ્ચૌષધિવિકલ્પવિત્| સ સાધ્યાન્સાધયેદ્વ્યાધીન્ સાધ્યાસાધ્યવિભાગવિત્||૧૯૦||

Adhikarana 29 (191-198) · Śloka 198

વનાનિ રમણીયાનિ સપદ્માઃ સલિલાશયાઃ| વિશદાન્યન્નપાનાનિ સહાયાશ્ચ પ્રહર્ષણાઃ||૧૯૧|| માલ્યાનિ ગન્ધયોગાશ્ચ વાસાંસિ વિમલાનિ ચ| ગાન્ધર્વશબ્દાઃ કાન્તાશ્ચ ગોષ્ઠ્યશ્ચ હૃદયપ્રિયાઃ||૧૯૨|| સઙ્કથાહાસ્યગીતાનાં વિશદાશ્ચૈવ યોજનાઃ| પ્રિયાશ્ચાનુગતા નાર્યો નાશયન્તિ મદાત્યયમ્||૧૯૩|| નાક્ષોભ્ય હિ મનો મદ્યં શરીરમવિહત્ય ચ| કુર્યાન્મદાત્યયં તસ્માદેષ્ટવ્યા હર્ષણી ક્રિયા||૧૯૪|| આભિઃ ક્રિયાભિઃ સિદ્ધાભિઃ શમં યાતિ મદાત્યયઃ| ન ચેન્મદ્યવિધિં મુક્ત્વા ક્ષીરમસ્ય પ્રયોજયેત્||૧૯૫|| લઙ્ઘનૈઃ પાચનૈર્દોષશોધનૈઃ શમનૈરપિ| વિમદ્યસ્ય કફે ક્ષીણે જાતે દૌર્બલ્યલાઘવે||૧૯૬|| તસ્ય મદ્યવિદગ્ધસ્ય વાતપિત્તાધિકસ્ય ચ| ગ્રીષ્મોપતપ્તસ્ય તરોર્યથા વર્ષં તથા પયઃ||૧૯૭|| પયસાઽભિહૃતે રોગે બલે જાતે નિવર્તયેત્| ક્ષીરપ્રયોગં મદ્યં ચ ક્રમેણાલ્પાલ્પમાચરેત્||૧૯૮||

Adhikarana 30 (199-205) · Śloka 205

વિચ્છિન્નમદ્યઃ સહસા યોઽતિમદ્યં નિષેવતે| ધ્વંસકો વિક્ષયશ્ચૈવ રોગસ્તસ્યોપજાયતે||૧૯૯|| વ્યાધ્યુપક્ષીણદેહસ્ય દુશ્ચિકિત્સ્યતમૌ હિ તૌ| તયોર્લિઙ્ગં ચિકિત્સા ચ યથાવદુપદેક્ષ્યતે||૨૦૦|| શ્લેષ્મપ્રસેકઃ કણ્ઠાસ્યશોષઃ શબ્દાસહિષ્ણુતા| તન્દ્રાનિદ્રાતિયોગશ્ચ જ્ઞેયં ધ્વંસકલક્ષણમ્||૨૦૧|| હૃત્કણ્ઠરોગઃ સમ્મોહશ્છર્દિરઙ્ગરુજા જ્વરઃ| તૃષ્ણા કાસઃ શિરઃશૂલમેતદ્વિક્ષયલક્ષણમ્||૨૦૨|| તયોઃ કર્મ તદેવેષ્ટં વાતિકે યન્મદાત્યયે| તૌ હિ પ્રક્ષીણદેહસ્ય જાયેતે દુર્બલસ્ય વૈ||૨૦૩|| બસ્તયઃ સર્પિષઃ પાનં પ્રયોગઃ ક્ષીરસર્પિષોઃ| અભ્યઙ્ગોદ્વર્તનસ્નાનાન્યન્નપાનં ચ વાતનુત્||૨૦૪|| ધ્વંસકો વિક્ષયશ્ચૈવ કર્મણાઽનેન શામ્યતિ| યુક્તમદ્યસ્ય મદ્યોત્થો ન વ્યાધિરુપજાયતે||૨૦૫||

Adhikarana 31 (206) · Śloka 206

નિવૃત્તઃ સર્વમદ્યેભ્યો નરો યશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ| શારીરમાનસૈર્ધીમાન્ વિકારૈર્ન સ યુજ્યતે||૨૦૬||

Adhikarana 32 (207-211) · Śloka 211

તત્ર શ્લોકાઃ- યત્પ્રભાવા ભગવતી સુરા પેયા યથા ચ સા| યદ્દ્રવ્યા યસ્ય યા ચેષ્ટા યોગં ચાપેક્ષતે યથા||૨૦૭|| યથા મદયતે યૈશ્ચ ગુણૈર્યુક્તા મહાગુણા| યો મદો મદભેદાશ્ચ યે ત્રયઃ સ્વસ્વલક્ષણાઃ||૨૦૮|| યે ચ મદ્યકૃતા દોષા ગુણા યે ચ મદાત્મકાઃ| યચ્ચ ત્રિવિધમાપાનં યથાસત્ત્વં ચ લક્ષણમ્||૨૦૯|| યે સહાયાઃ સુખાઃ પાને ચિરક્ષિપ્રમદા નરાઃ| મદાત્યયસ્ય યો હેતુર્લક્ષણં યદ્ યથા ચ યત્||૨૧૦|| મદ્યં મદ્યોત્થિતાન્ રોગાન્ હન્તિ યશ્ચ ક્રિયાક્રમઃ| સર્વં તદુક્તમખિલં મદાત્યયચિકિત્સિતે||૨૧૧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 24

ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે ચિકિત્સાસ્થાને મદાત્યયચિકિત્સિતં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ||૨૪||