Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః ప్రమేహ చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః ప్రమేహ చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
ప్రాయేణ హి ప్రమేహిణోఽభిష్యణ్ణదేహత్వాదుపహతాగ్నేర్భక్ష్యా దిపంచవిధమప్యన్నముపయుక్తం మూత్రాయ మేదసే చ విపరిణమతే| తస్మాదస్య తేజోధాతువృద్ధయే క్లేదమేదః ప్రశమనాయ చ బలినః సంశోధనాని ప్రయుంజీత| దుర్బలస్య తు సంశమనాని| సర్వస్య చ బద్ధమూత్రాణ్యమేదస్కరాణ్యబృంహణాన్యగ్నిదీపనాని బలజననాని చాన్నపానాని| బలం చ విధినోపచితమశేషా మయక్షయాయ సంప్రవర్తతే||2||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
ప్రాయేణ హి ప్రమేహిణోఽభిష్యణ్ణదేహత్వాదుపహతాగ్నేర్భక్ష్యా దిపంచవిధమప్యన్నముపయుక్తం మూత్రాయ మేదసే చ విపరిణమతే| తస్మాదస్య తేజోధాతువృద్ధయే క్లేదమేదః ప్రశమనాయ చ బలినః సంశోధనాని ప్రయుంజీత| దుర్బలస్య తు సంశమనాని| సర్వస్య చ బద్ధమూత్రాణ్యమేదస్కరాణ్యబృంహణాన్యగ్నిదీపనాని బలజననాని చాన్నపానాని| బలం చ విధినోపచితమశేషా మయక్షయాయ సంప్రవర్తతే||2||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
అథ సంశోధనార్హం ప్రమేహిణమాదావేవ బిభీతకసర్షపేంగుదీ కరంజనింబనికుంభాన్యతమతైలేన త్రికంటకాదినా వా యథాస్వం సిద్ధేన స్నేహేన ప్రియంగ్వాదిశృతేన వా హవిషా స్నేహయిత్వా కల్పవిహితైః ప్రయోగైర్వామయేద్విరేచయేచ్చ||3||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
అథ సంశోధనార్హం ప్రమేహిణమాదావేవ బిభీతకసర్షపేంగుదీ కరంజనింబనికుంభాన్యతమతైలేన త్రికంటకాదినా వా యథాస్వం సిద్ధేన స్నేహేన ప్రియంగ్వాదిశృతేన వా హవిషా స్నేహయిత్వా కల్పవిహితైః ప్రయోగైర్వామయేద్విరేచయేచ్చ||3||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
తతో జాతబలం ముస్తామరదారునాగరప్రతివాపేన సురసాది కషాయేణాస్థాపయేత్| పిత్తోత్తరం తు న్యగ్రోధాదికషాయేణ||4||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
తతో జాతబలం ముస్తామరదారునాగరప్రతివాపేన సురసాది కషాయేణాస్థాపయేత్| పిత్తోత్తరం తు న్యగ్రోధాదికషాయేణ||4||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
తతశ్చ జాంగలరసైః క్రమేణ సంతర్పయేత్| అత్యపతర్పణేన హి ప్రమేహిణో విశేషేణ మూత్రకృచ్ఛ్రబస్తిమేఢ్రశూలగుల్మాతికర్శ్య భ్రమాదీనాం సంభవః| తతోఽనుబంధరక్షణార్థం శమనార్హస్య చ శమనాన్యవచారయేత్||5||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
తతశ్చ జాంగలరసైః క్రమేణ సంతర్పయేత్| అత్యపతర్పణేన హి ప్రమేహిణో విశేషేణ మూత్రకృచ్ఛ్రబస్తిమేఢ్రశూలగుల్మాతికర్శ్య భ్రమాదీనాం సంభవః| తతోఽనుబంధరక్షణార్థం శమనార్హస్య చ శమనాన్యవచారయేత్||5||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
ప్రాతః సర్వప్రమేషు హరిద్రామధునా యుక్తామామలకరసేన పి బేత్| అథవా సాలసప్తపర్ణకుటజకపిత్థకంపిల్లక బిభీతకరోహితకకుసుమాని తచ్చూర్ణం వా క్షౌద్రేణ లిహ్యాత్| హరీతకీచూర్ణం వ| పిబేద్వా త్రిఫలాముస్తాదేవదారుహరిద్రా క్వాథం| అసనచిత్రకత్రిఫలాదార్వీకలింగకానాం వా సక్షౌద్రం| తద్వత్ గుడూచ్యా వా స్వరసమామలకానాం వా||6||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
ప్రాతః సర్వప్రమేషు హరిద్రామధునా యుక్తామామలకరసేన పి బేత్| అథవా సాలసప్తపర్ణకుటజకపిత్థకంపిల్లక బిభీతకరోహితకకుసుమాని తచ్చూర్ణం వా క్షౌద్రేణ లిహ్యాత్| హరీతకీచూర్ణం వ| పిబేద్వా త్రిఫలాముస్తాదేవదారుహరిద్రా క్వాథం| అసనచిత్రకత్రిఫలాదార్వీకలింగకానాం వా సక్షౌద్రం| తద్వత్ గుడూచ్యా వా స్వరసమామలకానాం వా||6||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPameheShu visheShaH (7) · Śloka 7
విశేషతస్తు కఫమేహేషు కట్ఫలముస్తాలోధ్రాభయానాం సమా క్షికం కషాయం| తగరవిడంగద్విహరిద్రాణాం వా| చందనా గరుకుష్ఠదేవదారూణాం వా| పాఠాగ్నిమంథచవికాత్రిఫలానాం వా|7| విశేషతస్తు కఫమేహేషు కట్ఫలముస్తాలోధ్రాభయానాం సమా క్షికం కషాయం| తగరవిడంగద్విహరిద్రాణాం వా| చందనా గరుకుష్ఠదేవదారూణాం వా| పాఠాగ్నిమంథచవికాత్రిఫలానాం వా|7|
विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७| विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
పిత్తప్రమేహేషు తు లోధ్రసేవ్యార్జునచందనానాం| నింబామృతా మలకపటోలీనాం వా| శీరీషసర్జార్జునకేసరాణాం వా| ఫలినీ కమలోత్పలకీంశుకానాం వా| కుటజోత్పలకట ంగటేరీనాం వా||7||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
పిత్తప్రమేహేషు తు లోధ్రసేవ్యార్జునచందనానాం| నింబామృతా మలకపటోలీనాం వా| శీరీషసర్జార్జునకేసరాణాం వా| ఫలినీ కమలోత్పలకీంశుకానాం వా| కుటజోత్పలకట ంగటేరీనాం వా||7||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi BedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
తేష్వపి చ విశేషేణ పిబేదుదకమేహాదిషు క్రమాత్ కషాయం పారిజాతస్య వైజయంత్యాః సప్తచ్ఛదస్యారిష్టస్య నిశాయాః కకుభచందనయోశ్చిత్రకస్య పాఠాజోంగకయోః ఖదిరస్య త్రిఫలారగ్వధయోశ్చ మధుయుతం| పిబేచ్చ సికతామేహే హింగు ప్రవాలకైలాలవణాని మద్యేన మూత్రేణ క్షారోదకేన వా| క్షారమేహాదిషు త్రిఫలాయా అసనాదేః న్యగ్రోధాదేః శమ్యా కస్య చందనమంజిష్ఠయోః గుడూచీతిందుకాస్థికాశ్మర్యఖర్జూ రాణాం చ మధుయుక్తం| శోణితమేహే మదయంతీపత్రకల్కం చ సక్షౌద్రం శీతాంబునా||8||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः ख़दिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यख़र्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi BedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
తేష్వపి చ విశేషేణ పిబేదుదకమేహాదిషు క్రమాత్ కషాయం పారిజాతస్య వైజయంత్యాః సప్తచ్ఛదస్యారిష్టస్య నిశాయాః కకుభచందనయోశ్చిత్రకస్య పాఠాజోంగకయోః ఖదిరస్య త్రిఫలారగ్వధయోశ్చ మధుయుతం| పిబేచ్చ సికతామేహే హింగు ప్రవాలకైలాలవణాని మద్యేన మూత్రేణ క్షారోదకేన వా| క్షారమేహాదిషు త్రిఫలాయా అసనాదేః న్యగ్రోధాదేః శమ్యా కస్య చందనమంజిష్ఠయోః గుడూచీతిందుకాస్థికాశ్మర్యఖర్జూ రాణాం చ మధుయుక్తం| శోణితమేహే మదయంతీపత్రకల్కం చ సక్షౌద్రం శీతాంబునా||8||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः खदिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
వాతజేష్వపి యాపనార్థం కఫపిత్తోల్బణేషు పిబేత్కషాయం| తత్ర వసామేహేఽగ్నిమంథస్య| మజ్జమేహేఽమృతాచిత్రకయోః కుష్ఠ-కుటజపాఠాకటురోహిణీకల్కమిశ్రం| హస్తిమేహే హస్తిసూకరఖరోష్ట్రాస్థిక్షారం| మధుమేహే కదరఖదిర పురకషాయం||9||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरख़रोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरख़दिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
వాతజేష్వపి యాపనార్థం కఫపిత్తోల్బణేషు పిబేత్కషాయం| తత్ర వసామేహేఽగ్నిమంథస్య| మజ్జమేహేఽమృతాచిత్రకయోః కుష్ఠ-కుటజపాఠాకటురోహిణీకల్కమిశ్రం| హస్తిమేహే హస్తిసూకరఖరోష్ట్రాస్థిక్షారం| మధుమేహే కదరఖదిర పురకషాయం||9||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरखदिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayoga vikalpanA (10) · Śloka 10
కఫానుగతేషు తు వసాదిమేహేషు యథాస్వకషాయేణ సాధితాని తైలాని| పిత్తానుగతేషు చ ఘృతాని యమకం వా ప్రయుంజీత||10||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च ग़ृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayoga vikalpanA (10) · Śloka 10
కఫానుగతేషు తు వసాదిమేహేషు యథాస్వకషాయేణ సాధితాని తైలాని| పిత్తానుగతేషు చ ఘృతాని యమకం వా ప్రయుంజీత||10||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च घृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaGnaH (11) · Śloka 11
త్రికంటకాతివిషాభల్లాతకలోధ్రవచాపిచుమందఘననిశా జమోదార్జునాశ్మంతకపటోలసోమవల్కమంజిష్ఠాపద్మకచంద నాగరుభిశ్చ స్నేహో విపక్వః సర్వమేహఘ్నః||11||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दग़ननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहग़्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaGnaH (11) · Śloka 11
త్రికంటకాతివిషాభల్లాతకలోధ్రవచాపిచుమందఘననిశా జమోదార్జునాశ్మంతకపటోలసోమవల్కమంజిష్ఠాపద్మకచంద నాగరుభిశ్చ స్నేహో విపక్వః సర్వమేహఘ్నః||11||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दघननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहघ्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM GRutam (12) · Śloka 12
దశమూలహరీతకీదేవదారుష్కరంజద్వయద్వివర్షాభూదంతీభక దంబభల్లాతకశఠీపుష్కరమూలార్కమూలస్నుహీమూలవరణమూ లపిప్పలీమూలాని ప్రత్యేకశో దశపలోన్మితాని యవకోల కులత్థప్రస్థత్రయం చాష్టగుణేఽంభసి సాధయిత్వా పాదశేషం కషాయమవతారయేత్| తేన వచావిడంగకంపిల్లకభల్లా తకభారంగీరోహిషచవికాపిప్పలీద్వయత్రివృన్నిచులవిశ్వ భేషజప్రతీవాపం ఘృతప్రస్థం విపచేత్| ఏతద్ధాన్వంతరం సర్పిః సర్వమేహపిటకాకుష్ఠవిషశోఫార్శోగుల్మవిద్రధిప్లీహజ ఠరశ్వాసకాసవర్ధ్మపాండురోగవాతశోణితోన్మాదాపస్మా రహరం||12||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं ग़ृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM GRutam (12) · Śloka 12
దశమూలహరీతకీదేవదారుష్కరంజద్వయద్వివర్షాభూదంతీభక దంబభల్లాతకశఠీపుష్కరమూలార్కమూలస్నుహీమూలవరణమూ లపిప్పలీమూలాని ప్రత్యేకశో దశపలోన్మితాని యవకోల కులత్థప్రస్థత్రయం చాష్టగుణేఽంభసి సాధయిత్వా పాదశేషం కషాయమవతారయేత్| తేన వచావిడంగకంపిల్లకభల్లా తకభారంగీరోహిషచవికాపిప్పలీద్వయత్రివృన్నిచులవిశ్వ భేషజప్రతీవాపం ఘృతప్రస్థం విపచేత్| ఏతద్ధాన్వంతరం సర్పిః సర్వమేహపిటకాకుష్ఠవిషశోఫార్శోగుల్మవిద్రధిప్లీహజ ఠరశ్వాసకాసవర్ధ్మపాండురోగవాతశోణితోన్మాదాపస్మా రహరం||12||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं घृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ఆహారంచ యవవికృతిప్రాయం మధ్వామలకోపేతమాహారయేత్| యథాయథం ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైః సుబహుశో యవాన్ భవయిత్వా సక్తుమంథాపూపధానాలాజవాట్యాదీన్ వివిధాంశ్చ లఘూన్ భాక్ష్యానుపకల్పయేత్| తద్వచ్చ గోధూమాన్| గవాశ్వఖరజఠర స్థితైశ్చ తథా శాలిషష్టికతృణధాన్యాని ముద్గాదయస్తి క్తాని శాకాని జాంగలాని చ పిశితాని శూల్యాని పరిశుష్కాణి ప్రదిగ్ధాని భృష్టచణకోపదంశాని వివిధా సవానుపానాన్యుపయుంజీత||13||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लग़ून् भाक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वख़रजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ఆహారంచ యవవికృతిప్రాయం మధ్వామలకోపేతమాహారయేత్| యథాయథం ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైః సుబహుశో యవాన్ భవయిత్వా సక్తుమంథాపూపధానాలాజవాట్యాదీన్ వివిధాంశ్చ లఘూన్ భక్ష్యానుపకల్పయేత్| తద్వచ్చ గోధూమాన్| గవాశ్వఖరజఠర స్థితైశ్చ తథా శాలిషష్టికతృణధాన్యాని ముద్గాదయస్తి క్తాని శాకాని జాంగలాని చ పిశితాని శూల్యాని పరిశుష్కాణి ప్రదిగ్ధాని భృష్టచణకోపదంశాని వివిధా సవానుపానాన్యుపయుంజీత||13||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लघून् भक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वखरजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
లోధ్రమూర్వాశఠీవిడంగత్రిఫలాపుష్కరమూలచాతుర్జాతక్రముకచ వికాయవానీశ్యామాభారంగీద్వివిశాలాభూనింబతరచిత్ర కపిప్పలీమూలకటురోహిణీకుష్ఠపాఠేంద్రయవాతివిషాప్లవ నఖమరిచాని కర్షాంశాన్యపాం కలశేఽధిశృత్య తుర్యశేషే రసే పూతే జతుశృతపురాణఘృతభాజనస్థేఽర్ధభాగేన మధు నిధాయ పక్షముపేక్షితోఽయం లోధ్రాసవః సర్వప్రమేహకుష్ఠకిలాసస్థౌ ల్యారోచకకృమిపాండుశోఫర్శోగ్రహణీదోషాన్నిహంతి||14||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नख़मरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणग़ृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
లోధ్రమూర్వాశఠీవిడంగత్రిఫలాపుష్కరమూలచాతుర్జాతక్రముకచ వికాయవానీశ్యామాభారంగీద్వివిశాలాభూనింబతరచిత్ర కపిప్పలీమూలకటురోహిణీకుష్ఠపాఠేంద్రయవాతివిషాప్లవ నఖమరిచాని కర్షాంశాన్యపాం కలశేఽధిశృత్య తుర్యశేషే రసే పూతే జతుశృతపురాణఘృతభాజనస్థేఽర్ధభాగేన మధు నిధాయ పక్షముపేక్షితోఽయం లోధ్రాసవః సర్వప్రమేహకుష్ఠకిలాసస్థౌ ల్యారోచకకృమిపాండుశోఫర్శోగ్రహణీదోషాన్నిహంతి||14||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नखमरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणघृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
దశమూలదంతీత్రివృచ్ఛ్యామాశ్రేయసీచిత్రకపునర్నవసధాయ వైకైషికాగండీరగుడూచీనాం పృథక్పంచవింశతిపలాన్ భాగాం స్త్రిఫలాఢకం చ సలిలద్రోణైర్దశభిః పాదశేషం నిర్యుహ మవతారయేత్| తస్మిన్ పూతశీతే శుచిభాజనస్థే పురాణగుడ తులాద్వయం గోమూత్రాఢకమయోరజోఽర్ధాఢకం మాగాధికాప్రస్థం కుటజార్జునకుష్ఠక్రిమిఘ్నవచాచిత్రకపలాని చ ద్వాదశ ప్రతీవాపం దత్వా మాసం స్థాపయేత్| ఏష దశమూలారిష్టః సమానః పూర్వేణ||15||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिग़्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
దశమూలదంతీత్రివృచ్ఛ్యామాశ్రేయసీచిత్రకపునర్నవసధాయ వైకైషికాగండీరగుడూచీనాం పృథక్పంచవింశతిపలాన్ భాగాం స్త్రిఫలాఢకం చ సలిలద్రోణైర్దశభిః పాదశేషం నిర్యుహ మవతారయేత్| తస్మిన్ పూతశీతే శుచిభాజనస్థే పురాణగుడ తులాద్వయం గోమూత్రాఢకమయోరజోఽర్ధాఢకం మాగాధికాప్రస్థం కుటజార్జునకుష్ఠక్రిమిఘ్నవచాచిత్రకపలాని చ ద్వాదశ ప్రతీవాపం దత్వా మాసం స్థాపయేత్| ఏష దశమూలారిష్టః సమానః పూర్వేణ||15||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिघ्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
అసనాదిద్రవ్యాణి పృథగ్వింశతిపలాన్యంభసాం ఘటాష్టకేన క్వాథయేత్| చతుర్థస్థితంచ పరిస్రుతం సుశీతం గుడపలశత ద్వయేన మధ్వర్ధాఢకేన చ పృథక్పలాంశేన వత్సకాదినా సంయో జ్య సక్షౌద్రేణ పిప్పలీచూర్ణేనాంతఃప్రలిప్తే జతుసృతే ఘృత కుంభే ఆవాప్య యవపల్లే నిధాపయేత్| తత్ర చ తనూని ఖదిరాంగారప్రతప్తాని తీక్ష్ణలోహపత్రాణి బహుశో నిమజ్జ్యే దాలోహవిలయనాత్| త్రీంశ్చతురో వా మాసానయం విధృతో లోహా రిష్టః పూర్వస్మాదధికగుణః| సీధుమధుమాధవానపి చ నిగ దాన్ పిబేత్||16||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां ग़टाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते ग़ृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि ख़दिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
అసనాదిద్రవ్యాణి పృథగ్వింశతిపలాన్యంభసాం ఘటాష్టకేన క్వాథయేత్| చతుర్థస్థితంచ పరిస్రుతం సుశీతం గుడపలశత ద్వయేన మధ్వర్ధాఢకేన చ పృథక్పలాంశేన వత్సకాదినా సంయో జ్య సక్షౌద్రేణ పిప్పలీచూర్ణేనాంతఃప్రలిప్తే జతుసృతే ఘృత కుంభే ఆవాప్య యవపల్లే నిధాపయేత్| తత్ర చ తనూని ఖదిరాంగారప్రతప్తాని తీక్ష్ణలోహపత్రాణి బహుశో నిమజ్జ్యే దాలోహవిలయనాత్| త్రీంశ్చతురో వా మాసానయం విధృతో లోహా రిష్టః పూర్వస్మాదధికగుణః| సీధుమధుమాధవానపి చ నిగ దాన్ పిబేత్||16||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां घटाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते घृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि खदिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
నివృత్తమద్యస్తు సారోదకం దర్భాంభోమధుకపిత్థతిందుకమరి చానువిద్ధాని పానకాని రాగషాడవాంశ్చ సార్షపికాన్యను పానాని చ తద్విధాని| ఉష్ట్రాశ్వతరఖరపురీషచూర్ణానువిద్ధం చాస్మై దద్యాదశనం||17||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरख़रपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
నివృత్తమద్యస్తు సారోదకం దర్భాంభోమధుకపిత్థతిందుకమరి చానువిద్ధాని పానకాని రాగషాడవాంశ్చ సార్షపికాన్యను పానాని చ తద్విధాని| ఉష్ట్రాశ్వతరఖరపురీషచూర్ణానువిద్ధం చాస్మై దద్యాదశనం||17||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
ముస్తామృతాగండీరద్విహరిద్రాసారివాద్విదర్భవర్షాభూత్రికంటకవ్యో షఫల్గురోహిషపల్లవశ్యామాసురదారుకాలావిడంగపాఠాకంపి ల్లకభారంగీనిదిగ్ధికాదంతీచిత్రకకటుకైరండమూలాని సమాంశాన్యైకధ్యం చూర్ణయిత్వా తచ్చూర్ణాదయశ్చూర్ణం ద్విగుణం శ్లక్ష్ణమావాప్య మద్యానుపానం మధునాఽవలిహ్యాత్| పిబేద్వా సుఖోదకేన త్రిఫలాంభసా వా| తేన మేహప్లీహహలీమక పాండురోగశ్వయథుదుర్నామగుల్మోదరాణి శీఘ్రముపశామ్యంతి||18||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुख़ोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीग़्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
ముస్తామృతాగండీరద్విహరిద్రాసారివాద్విదర్భవర్షాభూత్రికంటకవ్యో షఫల్గురోహిషపల్లవశ్యామాసురదారుకాలావిడంగపాఠాకంపి ల్లకభారంగీనిదిగ్ధికాదంతీచిత్రకకటుకైరండమూలాని సమాంశాన్యైకధ్యం చూర్ణయిత్వా తచ్చూర్ణాదయశ్చూర్ణం ద్విగుణం శ్లక్ష్ణమావాప్య మద్యానుపానం మధునాఽవలిహ్యాత్| పిబేద్వా సుఖోదకేన త్రిఫలాంభసా వా| తేన మేహప్లీహహలీమక పాండురోగశ్వయథుదుర్నామగుల్మోదరాణి శీఘ్రముపశామ్యంతి||18||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुखोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीघ्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ద్వివిధోపక్రమణీయోక్తాంశ్చాతిస్థౌల్యాదిగదయోగాంశ్చ శీల యేత్| ప్రవృద్ధమేదసః ప్రగాఢవ్యాయామోద్వర్తనస్నానవిలేపనాని చ రూక్షాభిరోషధీభిః||19||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शील येत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ద్వివిధోపక్రమణీయోక్తాంశ్చాతిస్థౌల్యాదిగదయోగాంశ్చ శీలయేత్| ప్రవృద్ధమేదసః ప్రగాఢవ్యాయామోద్వర్తనస్నానవిలేపనాని చ రూక్షాభిరోషధీభిః||19||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शीलयेत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
అధనస్తు ఛత్రపాదత్రవిరహితో మునివృత్తిర్యోజనశతమధికం వా గచ్ఛేత్| శ్యామాకనీవారామతిందుకకపిత్థాశ్మంతక ఫలమూలాహారో వా మృగైః సహ వసేత్| గోభిర్వా సహ తన్మూత్ర శకృద్దృత్తిః పరిభ్రమేత్| తడాగాని వా ఖనేత్| కృశం త్వవి రుద్ధైర్బృంహయేత్||20||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्र शकृद्दृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा ख़नेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
అధనస్తు ఛత్రపాదత్రవిరహితో మునివృత్తిర్యోజనశతమధికం వా గచ్ఛేత్| శ్యామాకనీవారామతిందుకకపిత్థాశ్మంతక ఫలమూలాహారో వా మృగైః సహ వసేత్| గోభిర్వా సహ తన్మూత్రశకృద్ద్వృత్తిః పరిభ్రమేత్| తడాగాని వా ఖనేత్| కృశం త్వవి రుద్ధైర్బృంహయేత్||20||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्रशकृद्द्वृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा खनेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
శరావికాద్యాస్తు అపక్వాః శోఫవదుపాచరేత్| పక్వాశ్చ వ్రణవత్| పుర్వరూపేష్వేవ తు తాసాం పానే వనస్పతికషాయం బస్త మూత్రం చోపదిశంతి| తీక్ష్ణం చ సంశోధనం దుర్విరేచ్యా హి మేహినో భవంతి మేదోభివ్యాపృదేహత్వాత్| తైలం చ వ్రణరోపణార్థమే లాదౌ కుర్వీత| ఆరగ్వధాదేః కషాయముద్వర్తనే| అసనాదేః పరిషేచనే వత్సకాదేః పానభోజనేషు||21||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
శరావికాద్యాస్తు అపక్వాః శోఫవదుపాచరేత్| పక్వాశ్చ వ్రణవత్| పుర్వరూపేష్వేవ తు తాసాం పానే వనస్పతికషాయం బస్త మూత్రం చోపదిశంతి| తీక్ష్ణం చ సంశోధనం దుర్విరేచ్యా హి మేహినో భవంతి మేదోభివ్యాపృదేహత్వాత్| తైలం చ వ్రణరోపణార్థమే లాదౌ కుర్వీత| ఆరగ్వధాదేః కషాయముద్వర్తనే| అసనాదేః పరిషేచనే వత్సకాదేః పానభోజనేషు||21||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
పాఠాచిత్రకశారంగేష్టాక్షుద్రబృహతీశారివాసోమవల్కసప్త పర్ణారగ్వదకుటజమూలచూర్ణం మధునా లిహ్యాన్నవాయసం వా| అసనాదివర్గస్య కషాయం పాదశేషం పరిగృహ్య పరిస్రావ్య చ పునః ప్రియగ్వామలకలోధ్రదంతీకృష్ణాయస్తామ్రచూర్ణావాపం దర్వీప్రలేపినమవతారయేత్| తం యథాబలమవలిహ్యాత్| యథా స్వంచ ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైర్భావితశిలాజతుతులోపయుక్తా సర్వమేహాన్ సపిటకానపకర్షతీతి||22||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
పాఠాచిత్రకశారంగేష్టాక్షుద్రబృహతీశారివాసోమవల్కసప్త పర్ణారగ్వదకుటజమూలచూర్ణం మధునా లిహ్యాన్నవాయసం వా| అసనాదివర్గస్య కషాయం పాదశేషం పరిగృహ్య పరిస్రావ్య చ పునః ప్రియగ్వామలకలోధ్రదంతీకృష్ణాయస్తామ్రచూర్ణావాపం దర్వీప్రలేపినమవతారయేత్| తం యథాబలమవలిహ్యాత్| యథా స్వంచ ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైర్భావితశిలాజతుతులోపయుక్తా సర్వమేహాన్ సపిటకానపకర్షతీతి||22||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (23) · Śloka 23
భవతి చాత్ర- మాగధీమధుకం లోధ్రం కుష్ఠమేలాహరేణవః| సమంగా ధాతకీపుష్పం శారివా రజనీద్వయం| ప్రియంగ్వః సర్జరసః పద్మకం పద్మకేసరం| మాతులుంగస్య పత్రాణి మధూచ్ఛిష్టం ససైంధవం| తైస్తైలం సిద్ధమభ్యంగాచ్ఛోధయేద్రోపయేత చ| దుష్టారుఃపిటకాగండగండమాలాభగందరాన్||23||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (23) · Śloka 23
భవతి చాత్ర- మాగధీమధుకం లోధ్రం కుష్ఠమేలాహరేణవః| సమంగా ధాతకీపుష్పం శారివా రజనీద్వయం| ప్రియంగ్వః సర్జరసః పద్మకం పద్మకేసరం| మాతులుంగస్య పత్రాణి మధూచ్ఛిష్టం ససైంధవం| తైస్తైలం సిద్ధమభ్యంగాచ్ఛోధయేద్రోపయేత చ| దుష్టారుఃపిటకాగండగండమాలాభగందరాన్||23||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIGracikitsyatvam (24) · Śloka 24
పిటకాః సాధయేచ్ఛీఘ్రం తా హ్యసూన్ ఘ్నంతి మేహినః| అను శేషానపి భిషగ్యథాబలముపద్రవాన్||24||
पिटकाः साधयेच्छीग़्रं ता ह्यसून् ग़्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIGracikitsyatvam (24) · Śloka 24
పిటకాః సాధయేచ్ఛీఘ్రం తా హ్యసూన్ ఘ్నంతి మేహినః| అను శేషానపి భిషగ్యథాబలముపద్రవాన్||24||
पिटकाः साधयेच्छीघ्रं ता ह्यसून् घ्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
సర్వజత్వాన్మహామర్మసంశ్రయాదనుషంగతః| సుబహూపద్రవత్వాచ్చ ప్రమేహో దారుణో గదః||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే ప్రమేహ చికిత్సితన్నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
సర్వజత్వాన్మహామర్మసంశ్రయాదనుషంగతః| సుబహూపద్రవత్వాచ్చ ప్రమేహో దారుణో గదః||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే ప్రమేహ చికిత్సితన్నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః ప్రమేహ చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః ప్రమేహ చికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
ప్రాయేణ హి ప్రమేహిణోఽభిష్యణ్ణదేహత్వాదుపహతాగ్నేర్భక్ష్యా దిపంచవిధమప్యన్నముపయుక్తం మూత్రాయ మేదసే చ విపరిణమతే| తస్మాదస్య తేజోధాతువృద్ధయే క్లేదమేదః ప్రశమనాయ చ బలినః సంశోధనాని ప్రయుంజీత| దుర్బలస్య తు సంశమనాని| సర్వస్య చ బద్ధమూత్రాణ్యమేదస్కరాణ్యబృంహణాన్యగ్నిదీపనాని బలజననాని చాన్నపానాని| బలం చ విధినోపచితమశేషా మయక్షయాయ సంప్రవర్తతే||2||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
ప్రాయేణ హి ప్రమేహిణోఽభిష్యణ్ణదేహత్వాదుపహతాగ్నేర్భక్ష్యా దిపంచవిధమప్యన్నముపయుక్తం మూత్రాయ మేదసే చ విపరిణమతే| తస్మాదస్య తేజోధాతువృద్ధయే క్లేదమేదః ప్రశమనాయ చ బలినః సంశోధనాని ప్రయుంజీత| దుర్బలస్య తు సంశమనాని| సర్వస్య చ బద్ధమూత్రాణ్యమేదస్కరాణ్యబృంహణాన్యగ్నిదీపనాని బలజననాని చాన్నపానాని| బలం చ విధినోపచితమశేషా మయక్షయాయ సంప్రవర్తతే||2||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
అథ సంశోధనార్హం ప్రమేహిణమాదావేవ బిభీతకసర్షపేంగుదీ కరంజనింబనికుంభాన్యతమతైలేన త్రికంటకాదినా వా యథాస్వం సిద్ధేన స్నేహేన ప్రియంగ్వాదిశృతేన వా హవిషా స్నేహయిత్వా కల్పవిహితైః ప్రయోగైర్వామయేద్విరేచయేచ్చ||3||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
అథ సంశోధనార్హం ప్రమేహిణమాదావేవ బిభీతకసర్షపేంగుదీ కరంజనింబనికుంభాన్యతమతైలేన త్రికంటకాదినా వా యథాస్వం సిద్ధేన స్నేహేన ప్రియంగ్వాదిశృతేన వా హవిషా స్నేహయిత్వా కల్పవిహితైః ప్రయోగైర్వామయేద్విరేచయేచ్చ||3||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
తతో జాతబలం ముస్తామరదారునాగరప్రతివాపేన సురసాది కషాయేణాస్థాపయేత్| పిత్తోత్తరం తు న్యగ్రోధాదికషాయేణ||4||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
తతో జాతబలం ముస్తామరదారునాగరప్రతివాపేన సురసాది కషాయేణాస్థాపయేత్| పిత్తోత్తరం తు న్యగ్రోధాదికషాయేణ||4||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
తతశ్చ జాంగలరసైః క్రమేణ సంతర్పయేత్| అత్యపతర్పణేన హి ప్రమేహిణో విశేషేణ మూత్రకృచ్ఛ్రబస్తిమేఢ్రశూలగుల్మాతికర్శ్య భ్రమాదీనాం సంభవః| తతోఽనుబంధరక్షణార్థం శమనార్హస్య చ శమనాన్యవచారయేత్||5||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
తతశ్చ జాంగలరసైః క్రమేణ సంతర్పయేత్| అత్యపతర్పణేన హి ప్రమేహిణో విశేషేణ మూత్రకృచ్ఛ్రబస్తిమేఢ్రశూలగుల్మాతికర్శ్య భ్రమాదీనాం సంభవః| తతోఽనుబంధరక్షణార్థం శమనార్హస్య చ శమనాన్యవచారయేత్||5||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
ప్రాతః సర్వప్రమేషు హరిద్రామధునా యుక్తామామలకరసేన పి బేత్| అథవా సాలసప్తపర్ణకుటజకపిత్థకంపిల్లక బిభీతకరోహితకకుసుమాని తచ్చూర్ణం వా క్షౌద్రేణ లిహ్యాత్| హరీతకీచూర్ణం వ| పిబేద్వా త్రిఫలాముస్తాదేవదారుహరిద్రా క్వాథం| అసనచిత్రకత్రిఫలాదార్వీకలింగకానాం వా సక్షౌద్రం| తద్వత్ గుడూచ్యా వా స్వరసమామలకానాం వా||6||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
ప్రాతః సర్వప్రమేషు హరిద్రామధునా యుక్తామామలకరసేన పి బేత్| అథవా సాలసప్తపర్ణకుటజకపిత్థకంపిల్లక బిభీతకరోహితకకుసుమాని తచ్చూర్ణం వా క్షౌద్రేణ లిహ్యాత్| హరీతకీచూర్ణం వ| పిబేద్వా త్రిఫలాముస్తాదేవదారుహరిద్రా క్వాథం| అసనచిత్రకత్రిఫలాదార్వీకలింగకానాం వా సక్షౌద్రం| తద్వత్ గుడూచ్యా వా స్వరసమామలకానాం వా||6||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphameheShu visheShaH (7) · Śloka 7
విశేషతస్తు కఫమేహేషు కట్ఫలముస్తాలోధ్రాభయానాం సమా క్షికం కషాయం| తగరవిడంగద్విహరిద్రాణాం వా| చందనా గరుకుష్ఠదేవదారూణాం వా| పాఠాగ్నిమంథచవికాత్రిఫలానాం వా|7| విశేషతస్తు కఫమేహేషు కట్ఫలముస్తాలోధ్రాభయానాం సమా క్షికం కషాయం| తగరవిడంగద్విహరిద్రాణాం వా| చందనా గరుకుష్ఠదేవదారూణాం వా| పాఠాగ్నిమంథచవికాత్రిఫలానాం వా|7|
विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७| विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
పిత్తప్రమేహేషు తు లోధ్రసేవ్యార్జునచందనానాం| నింబామృతా మలకపటోలీనాం వా| శీరీషసర్జార్జునకేసరాణాం వా| ఫలినీ కమలోత్పలకీంశుకానాం వా| కుటజోత్పలకట ంగటేరీనాం వా||7||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
పిత్తప్రమేహేషు తు లోధ్రసేవ్యార్జునచందనానాం| నింబామృతా మలకపటోలీనాం వా| శీరీషసర్జార్జునకేసరాణాం వా| ఫలినీ కమలోత్పలకీంశుకానాం వా| కుటజోత్పలకట ంగటేరీనాం వా||7||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi bhedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
తేష్వపి చ విశేషేణ పిబేదుదకమేహాదిషు క్రమాత్ కషాయం పారిజాతస్య వైజయంత్యాః సప్తచ్ఛదస్యారిష్టస్య నిశాయాః కకుభచందనయోశ్చిత్రకస్య పాఠాజోంగకయోః ఖదిరస్య త్రిఫలారగ్వధయోశ్చ మధుయుతం| పిబేచ్చ సికతామేహే హింగు ప్రవాలకైలాలవణాని మద్యేన మూత్రేణ క్షారోదకేన వా| క్షారమేహాదిషు త్రిఫలాయా అసనాదేః న్యగ్రోధాదేః శమ్యా కస్య చందనమంజిష్ఠయోః గుడూచీతిందుకాస్థికాశ్మర్యఖర్జూ రాణాం చ మధుయుక్తం| శోణితమేహే మదయంతీపత్రకల్కం చ సక్షౌద్రం శీతాంబునా||8||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः ख़दिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यख़र्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi bhedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
తేష్వపి చ విశేషేణ పిబేదుదకమేహాదిషు క్రమాత్ కషాయం పారిజాతస్య వైజయంత్యాః సప్తచ్ఛదస్యారిష్టస్య నిశాయాః కకుభచందనయోశ్చిత్రకస్య పాఠాజోంగకయోః ఖదిరస్య త్రిఫలారగ్వధయోశ్చ మధుయుతం| పిబేచ్చ సికతామేహే హింగు ప్రవాలకైలాలవణాని మద్యేన మూత్రేణ క్షారోదకేన వా| క్షారమేహాదిషు త్రిఫలాయా అసనాదేః న్యగ్రోధాదేః శమ్యా కస్య చందనమంజిష్ఠయోః గుడూచీతిందుకాస్థికాశ్మర్యఖర్జూ రాణాం చ మధుయుక్తం| శోణితమేహే మదయంతీపత్రకల్కం చ సక్షౌద్రం శీతాంబునా||8||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः खदिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
వాతజేష్వపి యాపనార్థం కఫపిత్తోల్బణేషు పిబేత్కషాయం| తత్ర వసామేహేఽగ్నిమంథస్య| మజ్జమేహేఽమృతాచిత్రకయోః కుష్ఠ-కుటజపాఠాకటురోహిణీకల్కమిశ్రం| హస్తిమేహే హస్తిసూకరఖరోష్ట్రాస్థిక్షారం| మధుమేహే కదరఖదిర పురకషాయం||9||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरख़रोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरख़दिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
వాతజేష్వపి యాపనార్థం కఫపిత్తోల్బణేషు పిబేత్కషాయం| తత్ర వసామేహేఽగ్నిమంథస్య| మజ్జమేహేఽమృతాచిత్రకయోః కుష్ఠ-కుటజపాఠాకటురోహిణీకల్కమిశ్రం| హస్తిమేహే హస్తిసూకరఖరోష్ట్రాస్థిక్షారం| మధుమేహే కదరఖదిర పురకషాయం||9||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरखदिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayogavikalpanA (10) · Śloka 10
కఫానుగతేషు తు వసాదిమేహేషు యథాస్వకషాయేణ సాధితాని తైలాని| పిత్తానుగతేషు చ ఘృతాని యమకం వా ప్రయుంజీత||10||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च ग़ृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayogavikalpanA (10) · Śloka 10
కఫానుగతేషు తు వసాదిమేహేషు యథాస్వకషాయేణ సాధితాని తైలాని| పిత్తానుగతేషు చ ఘృతాని యమకం వా ప్రయుంజీత||10||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च घृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaghnaH (11) · Śloka 11
త్రికంటకాతివిషాభల్లాతకలోధ్రవచాపిచుమందఘననిశా జమోదార్జునాశ్మంతకపటోలసోమవల్కమంజిష్ఠాపద్మకచంద నాగరుభిశ్చ స్నేహో విపక్వః సర్వమేహఘ్నః||11||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दग़ननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहग़्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaghnaH (11) · Śloka 11
త్రికంటకాతివిషాభల్లాతకలోధ్రవచాపిచుమందఘననిశా జమోదార్జునాశ్మంతకపటోలసోమవల్కమంజిష్ఠాపద్మకచంద నాగరుభిశ్చ స్నేహో విపక్వః సర్వమేహఘ్నః||11||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दघननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहघ्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM ghRutam (12) · Śloka 12
దశమూలహరీతకీదేవదారుష్కరంజద్వయద్వివర్షాభూదంతీభక దంబభల్లాతకశఠీపుష్కరమూలార్కమూలస్నుహీమూలవరణమూ లపిప్పలీమూలాని ప్రత్యేకశో దశపలోన్మితాని యవకోల కులత్థప్రస్థత్రయం చాష్టగుణేఽంభసి సాధయిత్వా పాదశేషం కషాయమవతారయేత్| తేన వచావిడంగకంపిల్లకభల్లా తకభారంగీరోహిషచవికాపిప్పలీద్వయత్రివృన్నిచులవిశ్వ భేషజప్రతీవాపం ఘృతప్రస్థం విపచేత్| ఏతద్ధాన్వంతరం సర్పిః సర్వమేహపిటకాకుష్ఠవిషశోఫార్శోగుల్మవిద్రధిప్లీహజ ఠరశ్వాసకాసవర్ధ్మపాండురోగవాతశోణితోన్మాదాపస్మా రహరం||12||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं ग़ृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM ghRutam (12) · Śloka 12
దశమూలహరీతకీదేవదారుష్కరంజద్వయద్వివర్షాభూదంతీభక దంబభల్లాతకశఠీపుష్కరమూలార్కమూలస్నుహీమూలవరణమూ లపిప్పలీమూలాని ప్రత్యేకశో దశపలోన్మితాని యవకోల కులత్థప్రస్థత్రయం చాష్టగుణేఽంభసి సాధయిత్వా పాదశేషం కషాయమవతారయేత్| తేన వచావిడంగకంపిల్లకభల్లా తకభారంగీరోహిషచవికాపిప్పలీద్వయత్రివృన్నిచులవిశ్వ భేషజప్రతీవాపం ఘృతప్రస్థం విపచేత్| ఏతద్ధాన్వంతరం సర్పిః సర్వమేహపిటకాకుష్ఠవిషశోఫార్శోగుల్మవిద్రధిప్లీహజ ఠరశ్వాసకాసవర్ధ్మపాండురోగవాతశోణితోన్మాదాపస్మా రహరం||12||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं घृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ఆహారంచ యవవికృతిప్రాయం మధ్వామలకోపేతమాహారయేత్| యథాయథం ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైః సుబహుశో యవాన్ భవయిత్వా సక్తుమంథాపూపధానాలాజవాట్యాదీన్ వివిధాంశ్చ లఘూన్ భాక్ష్యానుపకల్పయేత్| తద్వచ్చ గోధూమాన్| గవాశ్వఖరజఠర స్థితైశ్చ తథా శాలిషష్టికతృణధాన్యాని ముద్గాదయస్తి క్తాని శాకాని జాంగలాని చ పిశితాని శూల్యాని పరిశుష్కాణి ప్రదిగ్ధాని భృష్టచణకోపదంశాని వివిధా సవానుపానాన్యుపయుంజీత||13||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लग़ून् भाक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वख़रजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ఆహారంచ యవవికృతిప్రాయం మధ్వామలకోపేతమాహారయేత్| యథాయథం ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైః సుబహుశో యవాన్ భవయిత్వా సక్తుమంథాపూపధానాలాజవాట్యాదీన్ వివిధాంశ్చ లఘూన్ భక్ష్యానుపకల్పయేత్| తద్వచ్చ గోధూమాన్| గవాశ్వఖరజఠర స్థితైశ్చ తథా శాలిషష్టికతృణధాన్యాని ముద్గాదయస్తి క్తాని శాకాని జాంగలాని చ పిశితాని శూల్యాని పరిశుష్కాణి ప్రదిగ్ధాని భృష్టచణకోపదంశాని వివిధా సవానుపానాన్యుపయుంజీత||13||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लघून् भक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वखरजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
లోధ్రమూర్వాశఠీవిడంగత్రిఫలాపుష్కరమూలచాతుర్జాతక్రముకచ వికాయవానీశ్యామాభారంగీద్వివిశాలాభూనింబతరచిత్ర కపిప్పలీమూలకటురోహిణీకుష్ఠపాఠేంద్రయవాతివిషాప్లవ నఖమరిచాని కర్షాంశాన్యపాం కలశేఽధిశృత్య తుర్యశేషే రసే పూతే జతుశృతపురాణఘృతభాజనస్థేఽర్ధభాగేన మధు నిధాయ పక్షముపేక్షితోఽయం లోధ్రాసవః సర్వప్రమేహకుష్ఠకిలాసస్థౌ ల్యారోచకకృమిపాండుశోఫర్శోగ్రహణీదోషాన్నిహంతి||14||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नख़मरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणग़ृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
లోధ్రమూర్వాశఠీవిడంగత్రిఫలాపుష్కరమూలచాతుర్జాతక్రముకచ వికాయవానీశ్యామాభారంగీద్వివిశాలాభూనింబతరచిత్ర కపిప్పలీమూలకటురోహిణీకుష్ఠపాఠేంద్రయవాతివిషాప్లవ నఖమరిచాని కర్షాంశాన్యపాం కలశేఽధిశృత్య తుర్యశేషే రసే పూతే జతుశృతపురాణఘృతభాజనస్థేఽర్ధభాగేన మధు నిధాయ పక్షముపేక్షితోఽయం లోధ్రాసవః సర్వప్రమేహకుష్ఠకిలాసస్థౌ ల్యారోచకకృమిపాండుశోఫర్శోగ్రహణీదోషాన్నిహంతి||14||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नखमरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणघृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
దశమూలదంతీత్రివృచ్ఛ్యామాశ్రేయసీచిత్రకపునర్నవసధాయ వైకైషికాగండీరగుడూచీనాం పృథక్పంచవింశతిపలాన్ భాగాం స్త్రిఫలాఢకం చ సలిలద్రోణైర్దశభిః పాదశేషం నిర్యుహ మవతారయేత్| తస్మిన్ పూతశీతే శుచిభాజనస్థే పురాణగుడ తులాద్వయం గోమూత్రాఢకమయోరజోఽర్ధాఢకం మాగాధికాప్రస్థం కుటజార్జునకుష్ఠక్రిమిఘ్నవచాచిత్రకపలాని చ ద్వాదశ ప్రతీవాపం దత్వా మాసం స్థాపయేత్| ఏష దశమూలారిష్టః సమానః పూర్వేణ||15||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिग़्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
దశమూలదంతీత్రివృచ్ఛ్యామాశ్రేయసీచిత్రకపునర్నవసధాయ వైకైషికాగండీరగుడూచీనాం పృథక్పంచవింశతిపలాన్ భాగాం స్త్రిఫలాఢకం చ సలిలద్రోణైర్దశభిః పాదశేషం నిర్యుహ మవతారయేత్| తస్మిన్ పూతశీతే శుచిభాజనస్థే పురాణగుడ తులాద్వయం గోమూత్రాఢకమయోరజోఽర్ధాఢకం మాగాధికాప్రస్థం కుటజార్జునకుష్ఠక్రిమిఘ్నవచాచిత్రకపలాని చ ద్వాదశ ప్రతీవాపం దత్వా మాసం స్థాపయేత్| ఏష దశమూలారిష్టః సమానః పూర్వేణ||15||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिघ्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
అసనాదిద్రవ్యాణి పృథగ్వింశతిపలాన్యంభసాం ఘటాష్టకేన క్వాథయేత్| చతుర్థస్థితంచ పరిస్రుతం సుశీతం గుడపలశత ద్వయేన మధ్వర్ధాఢకేన చ పృథక్పలాంశేన వత్సకాదినా సంయో జ్య సక్షౌద్రేణ పిప్పలీచూర్ణేనాంతఃప్రలిప్తే జతుసృతే ఘృత కుంభే ఆవాప్య యవపల్లే నిధాపయేత్| తత్ర చ తనూని ఖదిరాంగారప్రతప్తాని తీక్ష్ణలోహపత్రాణి బహుశో నిమజ్జ్యే దాలోహవిలయనాత్| త్రీంశ్చతురో వా మాసానయం విధృతో లోహా రిష్టః పూర్వస్మాదధికగుణః| సీధుమధుమాధవానపి చ నిగ దాన్ పిబేత్||16||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां ग़टाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते ग़ृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि ख़दिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
అసనాదిద్రవ్యాణి పృథగ్వింశతిపలాన్యంభసాం ఘటాష్టకేన క్వాథయేత్| చతుర్థస్థితంచ పరిస్రుతం సుశీతం గుడపలశత ద్వయేన మధ్వర్ధాఢకేన చ పృథక్పలాంశేన వత్సకాదినా సంయో జ్య సక్షౌద్రేణ పిప్పలీచూర్ణేనాంతఃప్రలిప్తే జతుసృతే ఘృత కుంభే ఆవాప్య యవపల్లే నిధాపయేత్| తత్ర చ తనూని ఖదిరాంగారప్రతప్తాని తీక్ష్ణలోహపత్రాణి బహుశో నిమజ్జ్యే దాలోహవిలయనాత్| త్రీంశ్చతురో వా మాసానయం విధృతో లోహా రిష్టః పూర్వస్మాదధికగుణః| సీధుమధుమాధవానపి చ నిగ దాన్ పిబేత్||16||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां घटाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते घृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि खदिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
నివృత్తమద్యస్తు సారోదకం దర్భాంభోమధుకపిత్థతిందుకమరి చానువిద్ధాని పానకాని రాగషాడవాంశ్చ సార్షపికాన్యను పానాని చ తద్విధాని| ఉష్ట్రాశ్వతరఖరపురీషచూర్ణానువిద్ధం చాస్మై దద్యాదశనం||17||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरख़रपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
నివృత్తమద్యస్తు సారోదకం దర్భాంభోమధుకపిత్థతిందుకమరి చానువిద్ధాని పానకాని రాగషాడవాంశ్చ సార్షపికాన్యను పానాని చ తద్విధాని| ఉష్ట్రాశ్వతరఖరపురీషచూర్ణానువిద్ధం చాస్మై దద్యాదశనం||17||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
ముస్తామృతాగండీరద్విహరిద్రాసారివాద్విదర్భవర్షాభూత్రికంటకవ్యో షఫల్గురోహిషపల్లవశ్యామాసురదారుకాలావిడంగపాఠాకంపి ల్లకభారంగీనిదిగ్ధికాదంతీచిత్రకకటుకైరండమూలాని సమాంశాన్యైకధ్యం చూర్ణయిత్వా తచ్చూర్ణాదయశ్చూర్ణం ద్విగుణం శ్లక్ష్ణమావాప్య మద్యానుపానం మధునాఽవలిహ్యాత్| పిబేద్వా సుఖోదకేన త్రిఫలాంభసా వా| తేన మేహప్లీహహలీమక పాండురోగశ్వయథుదుర్నామగుల్మోదరాణి శీఘ్రముపశామ్యంతి||18||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुख़ोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीग़्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
ముస్తామృతాగండీరద్విహరిద్రాసారివాద్విదర్భవర్షాభూత్రికంటకవ్యో షఫల్గురోహిషపల్లవశ్యామాసురదారుకాలావిడంగపాఠాకంపి ల్లకభారంగీనిదిగ్ధికాదంతీచిత్రకకటుకైరండమూలాని సమాంశాన్యైకధ్యం చూర్ణయిత్వా తచ్చూర్ణాదయశ్చూర్ణం ద్విగుణం శ్లక్ష్ణమావాప్య మద్యానుపానం మధునాఽవలిహ్యాత్| పిబేద్వా సుఖోదకేన త్రిఫలాంభసా వా| తేన మేహప్లీహహలీమక పాండురోగశ్వయథుదుర్నామగుల్మోదరాణి శీఘ్రముపశామ్యంతి||18||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुखोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीघ्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ద్వివిధోపక్రమణీయోక్తాంశ్చాతిస్థౌల్యాదిగదయోగాంశ్చ శీల యేత్| ప్రవృద్ధమేదసః ప్రగాఢవ్యాయామోద్వర్తనస్నానవిలేపనాని చ రూక్షాభిరోషధీభిః||19||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शील येत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ద్వివిధోపక్రమణీయోక్తాంశ్చాతిస్థౌల్యాదిగదయోగాంశ్చ శీలయేత్| ప్రవృద్ధమేదసః ప్రగాఢవ్యాయామోద్వర్తనస్నానవిలేపనాని చ రూక్షాభిరోషధీభిః||19||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शीलयेत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
అధనస్తు ఛత్రపాదత్రవిరహితో మునివృత్తిర్యోజనశతమధికం వా గచ్ఛేత్| శ్యామాకనీవారామతిందుకకపిత్థాశ్మంతక ఫలమూలాహారో వా మృగైః సహ వసేత్| గోభిర్వా సహ తన్మూత్ర శకృద్దృత్తిః పరిభ్రమేత్| తడాగాని వా ఖనేత్| కృశం త్వవి రుద్ధైర్బృంహయేత్||20||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्र शकृद्दृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा ख़नेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
అధనస్తు ఛత్రపాదత్రవిరహితో మునివృత్తిర్యోజనశతమధికం వా గచ్ఛేత్| శ్యామాకనీవారామతిందుకకపిత్థాశ్మంతక ఫలమూలాహారో వా మృగైః సహ వసేత్| గోభిర్వా సహ తన్మూత్రశకృద్ద్వృత్తిః పరిభ్రమేత్| తడాగాని వా ఖనేత్| కృశం త్వవి రుద్ధైర్బృంహయేత్||20||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्रशकृद्द्वृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा खनेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
శరావికాద్యాస్తు అపక్వాః శోఫవదుపాచరేత్| పక్వాశ్చ వ్రణవత్| పుర్వరూపేష్వేవ తు తాసాం పానే వనస్పతికషాయం బస్త మూత్రం చోపదిశంతి| తీక్ష్ణం చ సంశోధనం దుర్విరేచ్యా హి మేహినో భవంతి మేదోభివ్యాపృదేహత్వాత్| తైలం చ వ్రణరోపణార్థమే లాదౌ కుర్వీత| ఆరగ్వధాదేః కషాయముద్వర్తనే| అసనాదేః పరిషేచనే వత్సకాదేః పానభోజనేషు||21||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
శరావికాద్యాస్తు అపక్వాః శోఫవదుపాచరేత్| పక్వాశ్చ వ్రణవత్| పుర్వరూపేష్వేవ తు తాసాం పానే వనస్పతికషాయం బస్త మూత్రం చోపదిశంతి| తీక్ష్ణం చ సంశోధనం దుర్విరేచ్యా హి మేహినో భవంతి మేదోభివ్యాపృదేహత్వాత్| తైలం చ వ్రణరోపణార్థమే లాదౌ కుర్వీత| ఆరగ్వధాదేః కషాయముద్వర్తనే| అసనాదేః పరిషేచనే వత్సకాదేః పానభోజనేషు||21||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
పాఠాచిత్రకశారంగేష్టాక్షుద్రబృహతీశారివాసోమవల్కసప్త పర్ణారగ్వదకుటజమూలచూర్ణం మధునా లిహ్యాన్నవాయసం వా| అసనాదివర్గస్య కషాయం పాదశేషం పరిగృహ్య పరిస్రావ్య చ పునః ప్రియగ్వామలకలోధ్రదంతీకృష్ణాయస్తామ్రచూర్ణావాపం దర్వీప్రలేపినమవతారయేత్| తం యథాబలమవలిహ్యాత్| యథా స్వంచ ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైర్భావితశిలాజతుతులోపయుక్తా సర్వమేహాన్ సపిటకానపకర్షతీతి||22||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
పాఠాచిత్రకశారంగేష్టాక్షుద్రబృహతీశారివాసోమవల్కసప్త పర్ణారగ్వదకుటజమూలచూర్ణం మధునా లిహ్యాన్నవాయసం వా| అసనాదివర్గస్య కషాయం పాదశేషం పరిగృహ్య పరిస్రావ్య చ పునః ప్రియగ్వామలకలోధ్రదంతీకృష్ణాయస్తామ్రచూర్ణావాపం దర్వీప్రలేపినమవతారయేత్| తం యథాబలమవలిహ్యాత్| యథా స్వంచ ప్రమేహఘ్నౌషధనిర్యూహైర్భావితశిలాజతుతులోపయుక్తా సర్వమేహాన్ సపిటకానపకర్షతీతి||22||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakanAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
భవతి చాత్ర- మాగధీమధుకం లోధ్రం కుష్ఠమేలాహరేణవః| సమంగా ధాతకీపుష్పం శారివా రజనీద్వయం| ప్రియంగ్వః సర్జరసః పద్మకం పద్మకేసరం| మాతులుంగస్య పత్రాణి మధూచ్ఛిష్టం ససైంధవం| తైస్తైలం సిద్ధమభ్యంగాచ్ఛోధయేద్రోపయేత చ| దుష్టారుఃపిటకాగండగండమాలాభగందరాన్||23||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakanAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
భవతి చాత్ర- మాగధీమధుకం లోధ్రం కుష్ఠమేలాహరేణవః| సమంగా ధాతకీపుష్పం శారివా రజనీద్వయం| ప్రియంగ్వః సర్జరసః పద్మకం పద్మకేసరం| మాతులుంగస్య పత్రాణి మధూచ్ఛిష్టం ససైంధవం| తైస్తైలం సిద్ధమభ్యంగాచ్ఛోధయేద్రోపయేత చ| దుష్టారుఃపిటకాగండగండమాలాభగందరాన్||23||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIghracikitsyatvam (24) · Śloka 24
పిటకాః సాధయేచ్ఛీఘ్రం తా హ్యసూన్ ఘ్నంతి మేహినః| అను శేషానపి భిషగ్యథాబలముపద్రవాన్||24||
पिटकाः साधयेच्छीग़्रं ता ह्यसून् ग़्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIghracikitsyatvam (24) · Śloka 24
పిటకాః సాధయేచ్ఛీఘ్రం తా హ్యసూన్ ఘ్నంతి మేహినః| అను శేషానపి భిషగ్యథాబలముపద్రవాన్||24||
पिटकाः साधयेच्छीघ्रं ता ह्यसून् घ्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
సర్వజత్వాన్మహామర్మసంశ్రయాదనుషంగతః| సుబహూపద్రవత్వాచ్చ ప్రమేహో దారుణో గదః||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే ప్రమేహ చికిత్సితన్నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
సర్వజత్వాన్మహామర్మసంశ్రయాదనుషంగతః| సుబహూపద్రవత్వాచ్చ ప్రమేహో దారుణో గదః||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావ ష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం చికిత్సితస్థానే ప్రమేహ చికిత్సితన్నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon