Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ പ്രമേഹ ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ പ്രമേഹ ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
പ്രായേണ ഹി പ്രമേഹിണോऽഭിഷ്യണ്ണദേഹത്വാദുപഹതാഗ്നേര്ഭക്ഷ്യാ ദിപഞ്ചവിധമപ്യന്നമുപയുക്തം മൂത്രായ മേദസേ ച വിപരിണമതേ| തസ്മാദസ്യ തേജോധാതുവൃദ്ധയേ ക്ലേദമേദഃ പ്രശമനായ ച ബലിനഃ സംശോധനാനി പ്രയുഞ്ജീത| ദുര്ബലസ്യ തു സംശമനാനി| സര്വസ്യ ച ബദ്ധമൂത്രാണ്യമേദസ്കരാണ്യബൃംഹണാന്യഗ്നിദീപനാനി ബലജനനാനി ചാന്നപാനാനി| ബലം ച വിധിനോപചിതമശേഷാ മയക്ഷയായ സമ്പ്രവര്തതേ||൨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
പ്രായേണ ഹി പ്രമേഹിണോऽഭിഷ്യണ്ണദേഹത്വാദുപഹതാഗ്നേര്ഭക്ഷ്യാ ദിപഞ്ചവിധമപ്യന്നമുപയുക്തം മൂത്രായ മേദസേ ച വിപരിണമതേ| തസ്മാദസ്യ തേജോധാതുവൃദ്ധയേ ക്ലേദമേദഃ പ്രശമനായ ച ബലിനഃ സംശോധനാനി പ്രയുഞ്ജീത| ദുര്ബലസ്യ തു സംശമനാനി| സര്വസ്യ ച ബദ്ധമൂത്രാണ്യമേദസ്കരാണ്യബൃംഹണാന്യഗ്നിദീപനാനി ബലജനനാനി ചാന്നപാനാനി| ബലം ച വിധിനോപചിതമശേഷാ മയക്ഷയായ സമ്പ്രവര്തതേ||൨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
അഥ സംശോധനാര്ഹം പ്രമേഹിണമാദാവേവ ബിഭീതകസര്ഷപേങ്ഗുദീ കരഞ്ജനിമ്ബനികുമ്ഭാന്യതമതൈലേന ത്രികണ്ടകാദിനാ വാ യഥാസ്വം സിദ്ധേന സ്നേഹേന പ്രിയങ്ഗ്വാദിശൃതേന വാ ഹവിഷാ സ്നേഹയിത്വാ കല്പവിഹിതൈഃ പ്രയോഗൈര്വാമയേദ്വിരേചയേച്ച||൩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
അഥ സംശോധനാര്ഹം പ്രമേഹിണമാദാവേവ ബിഭീതകസര്ഷപേങ്ഗുദീ കരഞ്ജനിമ്ബനികുമ്ഭാന്യതമതൈലേന ത്രികണ്ടകാദിനാ വാ യഥാസ്വം സിദ്ധേന സ്നേഹേന പ്രിയങ്ഗ്വാദിശൃതേന വാ ഹവിഷാ സ്നേഹയിത്വാ കല്പവിഹിതൈഃ പ്രയോഗൈര്വാമയേദ്വിരേചയേച്ച||൩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
തതോ ജാതബലം മുസ്താമരദാരുനാഗരപ്രതിവാപേന സുരസാദി കഷായേണാസ്ഥാപയേത്| പിത്തോത്തരം തു ന്യഗ്രോധാദികഷായേണ||൪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
തതോ ജാതബലം മുസ്താമരദാരുനാഗരപ്രതിവാപേന സുരസാദി കഷായേണാസ്ഥാപയേത്| പിത്തോത്തരം തു ന്യഗ്രോധാദികഷായേണ||൪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
തതശ്ച ജാങ്ഗലരസൈഃ ക്രമേണ സന്തര്പയേത്| അത്യപതര്പണേന ഹി പ്രമേഹിണോ വിശേഷേണ മൂത്രകൃച്ഛ്രബസ്തിമേഢ്രശൂലഗുല്മാതികര്ശ്യ ഭ്രമാദീനാം സമ്ഭവഃ| തതോऽനുബന്ധരക്ഷണാര്ഥം ശമനാര്ഹസ്യ ച ശമനാന്യവചാരയേത്||൫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
തതശ്ച ജാങ്ഗലരസൈഃ ക്രമേണ സന്തര്പയേത്| അത്യപതര്പണേന ഹി പ്രമേഹിണോ വിശേഷേണ മൂത്രകൃച്ഛ്രബസ്തിമേഢ്രശൂലഗുല്മാതികര്ശ്യ ഭ്രമാദീനാം സമ്ഭവഃ| തതോऽനുബന്ധരക്ഷണാര്ഥം ശമനാര്ഹസ്യ ച ശമനാന്യവചാരയേത്||൫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
പ്രാതഃ സര്വപ്രമേഷു ഹരിദ്രാമധുനാ യുക്താമാമലകരസേന പി ബേത്| അഥവാ സാലസപ്തപര്ണകുടജകപിത്ഥകമ്പില്ലക ബിഭീതകരോഹിതകകുസുമാനി തച്ചൂര്ണം വാ ക്ഷൌദ്രേണ ലിഹ്യാത്| ഹരീതകീചൂര്ണം വ| പിബേദ്വാ ത്രിഫലാമുസ്താദേവദാരുഹരിദ്രാ ക്വാഥമ്| അസനചിത്രകത്രിഫലാദാര്വീകലിങ്ഗകാനാം വാ സക്ഷൌദ്രമ്| തദ്വത് ഗുഡൂച്യാ വാ സ്വരസമാമലകാനാം വാ||൬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
പ്രാതഃ സര്വപ്രമേഷു ഹരിദ്രാമധുനാ യുക്താമാമലകരസേന പി ബേത്| അഥവാ സാലസപ്തപര്ണകുടജകപിത്ഥകമ്പില്ലക ബിഭീതകരോഹിതകകുസുമാനി തച്ചൂര്ണം വാ ക്ഷൌദ്രേണ ലിഹ്യാത്| ഹരീതകീചൂര്ണം വ| പിബേദ്വാ ത്രിഫലാമുസ്താദേവദാരുഹരിദ്രാ ക്വാഥമ്| അസനചിത്രകത്രിഫലാദാര്വീകലിങ്ഗകാനാം വാ സക്ഷൌദ്രമ്| തദ്വത് ഗുഡൂച്യാ വാ സ്വരസമാമലകാനാം വാ||൬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPameheShu visheShaH (7) · Śloka 7
വിശേഷതസ്തു കഫമേഹേഷു കട്ഫലമുസ്താലോധ്രാഭയാനാം സമാ ക്ഷികം കഷായമ്| തഗരവിഡങ്ഗദ്വിഹരിദ്രാണാം വാ| ചന്ദനാ ഗരുകുഷ്ഠദേവദാരൂണാം വാ| പാഠാഗ്നിമന്ഥചവികാത്രിഫലാനാം വാ|൭| വിശേഷതസ്തു കഫമേഹേഷു കട്ഫലമുസ്താലോധ്രാഭയാനാം സമാ ക്ഷികം കഷായമ്| തഗരവിഡങ്ഗദ്വിഹരിദ്രാണാം വാ| ചന്ദനാ ഗരുകുഷ്ഠദേവദാരൂണാം വാ| പാഠാഗ്നിമന്ഥചവികാത്രിഫലാനാം വാ|൭|
विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७| विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
പിത്തപ്രമേഹേഷു തു ലോധ്രസേവ്യാര്ജുനചന്ദനാനാമ്| നിമ്ബാമൃതാ മലകപടോലീനാം വാ| ശീരീഷസര്ജാര്ജുനകേസരാണാം വാ| ഫലിനീ കമലോത്പലകീംശുകാനാം വാ| കുടജോത്പലകട ങ്ഗടേരീനാം വാ||൭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
പിത്തപ്രമേഹേഷു തു ലോധ്രസേവ്യാര്ജുനചന്ദനാനാമ്| നിമ്ബാമൃതാ മലകപടോലീനാം വാ| ശീരീഷസര്ജാര്ജുനകേസരാണാം വാ| ഫലിനീ കമലോത്പലകീംശുകാനാം വാ| കുടജോത്പലകട ങ്ഗടേരീനാം വാ||൭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi BedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
തേഷ്വപി ച വിശേഷേണ പിബേദുദകമേഹാദിഷു ക്രമാത് കഷായം പാരിജാതസ്യ വൈജയന്ത്യാഃ സപ്തച്ഛദസ്യാരിഷ്ടസ്യ നിശായാഃ കകുഭചന്ദനയോശ്ചിത്രകസ്യ പാഠാജോങ്ഗകയോഃ ഖദിരസ്യ ത്രിഫലാരഗ്വധയോശ്ച മധുയുതമ്| പിബേച്ച സികതാമേഹേ ഹിങ്ഗു പ്രവാലകൈലാലവണാനി മദ്യേന മൂത്രേണ ക്ഷാരോദകേന വാ| ക്ഷാരമേഹാദിഷു ത്രിഫലായാ അസനാദേഃ ന്യഗ്രോധാദേഃ ശമ്യാ കസ്യ ചന്ദനമഞ്ജിഷ്ഠയോഃ ഗുഡൂചീതിന്ദുകാസ്ഥികാശ്മര്യഖര്ജൂ രാണാം ച മധുയുക്തമ്| ശോണിതമേഹേ മദയന്തീപത്രകല്കം ച സക്ഷൌദ്രം ശീതാമ്ബുനാ||൮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः ख़दिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यख़र्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi BedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
തേഷ്വപി ച വിശേഷേണ പിബേദുദകമേഹാദിഷു ക്രമാത് കഷായം പാരിജാതസ്യ വൈജയന്ത്യാഃ സപ്തച്ഛദസ്യാരിഷ്ടസ്യ നിശായാഃ കകുഭചന്ദനയോശ്ചിത്രകസ്യ പാഠാജോങ്ഗകയോഃ ഖദിരസ്യ ത്രിഫലാരഗ്വധയോശ്ച മധുയുതമ്| പിബേച്ച സികതാമേഹേ ഹിങ്ഗു പ്രവാലകൈലാലവണാനി മദ്യേന മൂത്രേണ ക്ഷാരോദകേന വാ| ക്ഷാരമേഹാദിഷു ത്രിഫലായാ അസനാദേഃ ന്യഗ്രോധാദേഃ ശമ്യാ കസ്യ ചന്ദനമഞ്ജിഷ്ഠയോഃ ഗുഡൂചീതിന്ദുകാസ്ഥികാശ്മര്യഖര്ജൂ രാണാം ച മധുയുക്തമ്| ശോണിതമേഹേ മദയന്തീപത്രകല്കം ച സക്ഷൌദ്രം ശീതാമ്ബുനാ||൮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः खदिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
വാതജേഷ്വപി യാപനാര്ഥം കഫപിത്തോല്ബണേഷു പിബേത്കഷായമ്| തത്ര വസാമേഹേऽഗ്നിമന്ഥസ്യ| മജ്ജമേഹേऽമൃതാചിത്രകയോഃ കുഷ്ഠ-കുടജപാഠാകടുരോഹിണീകല്കമിശ്രമ്| ഹസ്തിമേഹേ ഹസ്തിസൂകരഖരോഷ്ട്രാസ്ഥിക്ഷാരമ്| മധുമേഹേ കദരഖദിര പുരകഷായമ്||൯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरख़रोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरख़दिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
വാതജേഷ്വപി യാപനാര്ഥം കഫപിത്തോല്ബണേഷു പിബേത്കഷായമ്| തത്ര വസാമേഹേऽഗ്നിമന്ഥസ്യ| മജ്ജമേഹേऽമൃതാചിത്രകയോഃ കുഷ്ഠ-കുടജപാഠാകടുരോഹിണീകല്കമിശ്രമ്| ഹസ്തിമേഹേ ഹസ്തിസൂകരഖരോഷ്ട്രാസ്ഥിക്ഷാരമ്| മധുമേഹേ കദരഖദിര പുരകഷായമ്||൯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरखदिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayoga vikalpanA (10) · Śloka 10
കഫാനുഗതേഷു തു വസാദിമേഹേഷു യഥാസ്വകഷായേണ സാധിതാനി തൈലാനി| പിത്താനുഗതേഷു ച ഘൃതാനി യമകം വാ പ്രയുഞ്ജീത||൧൦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च ग़ृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayoga vikalpanA (10) · Śloka 10
കഫാനുഗതേഷു തു വസാദിമേഹേഷു യഥാസ്വകഷായേണ സാധിതാനി തൈലാനി| പിത്താനുഗതേഷു ച ഘൃതാനി യമകം വാ പ്രയുഞ്ജീത||൧൦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च घृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaGnaH (11) · Śloka 11
ത്രികണ്ടകാതിവിഷാഭല്ലാതകലോധ്രവചാപിചുമന്ദഘനനിശാ ജമോദാര്ജുനാശ്മന്തകപടോലസോമവല്കമഞ്ജിഷ്ഠാപദ്മകചന്ദ നാഗരുഭിശ്ച സ്നേഹോ വിപക്വഃ സര്വമേഹഘ്നഃ||൧൧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दग़ननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहग़्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaGnaH (11) · Śloka 11
ത്രികണ്ടകാതിവിഷാഭല്ലാതകലോധ്രവചാപിചുമന്ദഘനനിശാ ജമോദാര്ജുനാശ്മന്തകപടോലസോമവല്കമഞ്ജിഷ്ഠാപദ്മകചന്ദ നാഗരുഭിശ്ച സ്നേഹോ വിപക്വഃ സര്വമേഹഘ്നഃ||൧൧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दघननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहघ्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM GRutam (12) · Śloka 12
ദശമൂലഹരീതകീദേവദാരുഷ്കരഞ്ജദ്വയദ്വിവര്ഷാഭൂദന്തീഭക ദമ്ബഭല്ലാതകശഠീപുഷ്കരമൂലാര്കമൂലസ്നുഹീമൂലവരണമൂ ലപിപ്പലീമൂലാനി പ്രത്യേകശോ ദശപലോന്മിതാനി യവകോല കുലത്ഥപ്രസ്ഥത്രയം ചാഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി സാധയിത്വാ പാദശേഷം കഷായമവതാരയേത്| തേന വചാവിഡങ്ഗകമ്പില്ലകഭല്ലാ തകഭാര്ങ്ഗീരോഹിഷചവികാപിപ്പലീദ്വയത്രിവൃന്നിചുലവിശ്വ ഭേഷജപ്രതീവാപം ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപചേത്| ഏതദ്ധാന്വന്തരം സര്പിഃ സര്വമേഹപിടകാകുഷ്ഠവിഷശോഫാര്ശോഗുല്മവിദ്രധിപ്ലീഹജ ഠരശ്വാസകാസവര്ധ്മപാണ്ഡുരോഗവാതശോണിതോന്മാദാപസ്മാ രഹരമ്||൧൨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं ग़ृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM GRutam (12) · Śloka 12
ദശമൂലഹരീതകീദേവദാരുഷ്കരഞ്ജദ്വയദ്വിവര്ഷാഭൂദന്തീഭക ദമ്ബഭല്ലാതകശഠീപുഷ്കരമൂലാര്കമൂലസ്നുഹീമൂലവരണമൂ ലപിപ്പലീമൂലാനി പ്രത്യേകശോ ദശപലോന്മിതാനി യവകോല കുലത്ഥപ്രസ്ഥത്രയം ചാഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി സാധയിത്വാ പാദശേഷം കഷായമവതാരയേത്| തേന വചാവിഡങ്ഗകമ്പില്ലകഭല്ലാ തകഭാര്ങ്ഗീരോഹിഷചവികാപിപ്പലീദ്വയത്രിവൃന്നിചുലവിശ്വ ഭേഷജപ്രതീവാപം ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപചേത്| ഏതദ്ധാന്വന്തരം സര്പിഃ സര്വമേഹപിടകാകുഷ്ഠവിഷശോഫാര്ശോഗുല്മവിദ്രധിപ്ലീഹജ ഠരശ്വാസകാസവര്ധ്മപാണ്ഡുരോഗവാതശോണിതോന്മാദാപസ്മാ രഹരമ്||൧൨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं घृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ആഹാരഞ്ച യവവികൃതിപ്രായം മധ്വാമലകോപേതമാഹാരയേത്| യഥായഥം പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈഃ സുബഹുശോ യവാന് ഭവയിത്വാ സക്തുമന്ഥാപൂപധാനാലാജവാട്യാദീന് വിവിധാംശ്ച ലഘൂന് ഭാക്ഷ്യാനുപകല്പയേത്| തദ്വച്ച ഗോധൂമാന്| ഗവാശ്വഖരജഠര സ്ഥിതൈശ്ച തഥാ ശാലിഷഷ്ടികതൃണധാന്യാനി മുദ്ഗാദയസ്തി ക്താനി ശാകാനി ജാങ്ഗലാനി ച പിശിതാനി ശൂല്യാനി പരിശുഷ്കാണി പ്രദിഗ്ധാനി ഭൃഷ്ടചണകോപദംശാനി വിവിധാ സവാനുപാനാന്യുപയുഞ്ജീത||൧൩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लग़ून् भाक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वख़रजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ആഹാരഞ്ച യവവികൃതിപ്രായം മധ്വാമലകോപേതമാഹാരയേത്| യഥായഥം പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈഃ സുബഹുശോ യവാന് ഭവയിത്വാ സക്തുമന്ഥാപൂപധാനാലാജവാട്യാദീന് വിവിധാംശ്ച ലഘൂന് ഭക്ഷ്യാനുപകല്പയേത്| തദ്വച്ച ഗോധൂമാന്| ഗവാശ്വഖരജഠര സ്ഥിതൈശ്ച തഥാ ശാലിഷഷ്ടികതൃണധാന്യാനി മുദ്ഗാദയസ്തി ക്താനി ശാകാനി ജാങ്ഗലാനി ച പിശിതാനി ശൂല്യാനി പരിശുഷ്കാണി പ്രദിഗ്ധാനി ഭൃഷ്ടചണകോപദംശാനി വിവിധാ സവാനുപാനാന്യുപയുഞ്ജീത||൧൩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लघून् भक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वखरजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
ലോധ്രമൂര്വാശഠീവിഡങ്ഗത്രിഫലാപുഷ്കരമൂലചാതുര്ജാതക്രമുകച വികായവാനീശ്യാമാഭാര്ങ്ഗീദ്വിവിശാലാഭൂനിമ്ബതരചിത്ര കപിപ്പലീമൂലകടുരോഹിണീകുഷ്ഠപാഠേന്ദ്രയവാതിവിഷാപ്ലവ നഖമരിചാനി കര്ഷാംശാന്യപാം കലശേऽധിശൃത്യ തുര്യശേഷേ രസേ പൂതേ ജതുശൃതപുരാണഘൃതഭാജനസ്ഥേऽര്ധഭാഗേന മധു നിധായ പക്ഷമുപേക്ഷിതോऽയമ് ലോധ്രാസവഃ സര്വപ്രമേഹകുഷ്ഠകിലാസസ്ഥൌ ല്യാരോചകകൃമിപാണ്ഡുശോഫര്ശോഗ്രഹണീദോഷാന്നിഹന്തി||൧൪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नख़मरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणग़ृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
ലോധ്രമൂര്വാശഠീവിഡങ്ഗത്രിഫലാപുഷ്കരമൂലചാതുര്ജാതക്രമുകച വികായവാനീശ്യാമാഭാര്ങ്ഗീദ്വിവിശാലാഭൂനിമ്ബതരചിത്ര കപിപ്പലീമൂലകടുരോഹിണീകുഷ്ഠപാഠേന്ദ്രയവാതിവിഷാപ്ലവ നഖമരിചാനി കര്ഷാംശാന്യപാം കലശേऽധിശൃത്യ തുര്യശേഷേ രസേ പൂതേ ജതുശൃതപുരാണഘൃതഭാജനസ്ഥേऽര്ധഭാഗേന മധു നിധായ പക്ഷമുപേക്ഷിതോऽയമ് ലോധ്രാസവഃ സര്വപ്രമേഹകുഷ്ഠകിലാസസ്ഥൌ ല്യാരോചകകൃമിപാണ്ഡുശോഫര്ശോഗ്രഹണീദോഷാന്നിഹന്തി||൧൪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नखमरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणघृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
ദശമൂലദന്തീത്രിവൃച്ഛ്യാമാശ്രേയസീചിത്രകപുനര്നവസധായ വൈകൈഷികാഗണ്ഡീരഗുഡൂചീനാമ് പൃഥക്പഞ്ചവിംശതിപലാന് ഭാഗാം സ്ത്രിഫലാഢകം ച സലിലദ്രോണൈര്ദശഭിഃ പാദശേഷം നിര്യുഹ മവതാരയേത്| തസ്മിന് പൂതശീതേ ശുചിഭാജനസ്ഥേ പുരാണഗുഡ തുലാദ്വയം ഗോമൂത്രാഢകമയോരജോऽര്ധാഢകം മാഗാധികാപ്രസ്ഥം കുടജാര്ജുനകുഷ്ഠക്രിമിഘ്നവചാചിത്രകപലാനി ച ദ്വാദശ പ്രതീവാപം ദത്വാ മാസം സ്ഥാപയേത്| ഏഷ ദശമൂലാരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണ||൧൫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिग़्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
ദശമൂലദന്തീത്രിവൃച്ഛ്യാമാശ്രേയസീചിത്രകപുനര്നവസധായ വൈകൈഷികാഗണ്ഡീരഗുഡൂചീനാമ് പൃഥക്പഞ്ചവിംശതിപലാന് ഭാഗാം സ്ത്രിഫലാഢകം ച സലിലദ്രോണൈര്ദശഭിഃ പാദശേഷം നിര്യുഹ മവതാരയേത്| തസ്മിന് പൂതശീതേ ശുചിഭാജനസ്ഥേ പുരാണഗുഡ തുലാദ്വയം ഗോമൂത്രാഢകമയോരജോऽര്ധാഢകം മാഗാധികാപ്രസ്ഥം കുടജാര്ജുനകുഷ്ഠക്രിമിഘ്നവചാചിത്രകപലാനി ച ദ്വാദശ പ്രതീവാപം ദത്വാ മാസം സ്ഥാപയേത്| ഏഷ ദശമൂലാരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണ||൧൫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिघ्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
അസനാദിദ്രവ്യാണി പൃഥഗ്വിംശതിപലാന്യമ്ഭസാം ഘടാഷ്ടകേന ക്വാഥയേത്| ചതുര്ഥസ്ഥിതഞ്ച പരിസ്രുതം സുശീതം ഗുഡപലശത ദ്വയേന മധ്വര്ധാഢകേന ച പൃഥക്പലാംശേന വത്സകാദിനാ സംയോ ജ്യ സക്ഷൌദ്രേണ പിപ്പലീചൂര്ണേനാന്തഃപ്രലിപ്തേ ജതുസൃതേ ഘൃത കുമ്ഭേ ആവാപ്യ യവപല്ലേ നിധാപയേത്| തത്ര ച തനൂനി ഖദിരാങ്ഗാരപ്രതപ്താനി തീക്ഷ്ണലോഹപത്രാണി ബഹുശോ നിമജ്ജ്യേ ദാലോഹവിലയനാത്| ത്രീംശ്ചതുരോ വാ മാസാനയം വിധൃതോ ലോഹാ രിഷ്ടഃ പൂര്വസ്മാദധികഗുണഃ| സീധുമധുമാധവാനപി ച നിഗ ദാന് പിബേത്||൧൬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां ग़टाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते ग़ृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि ख़दिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
അസനാദിദ്രവ്യാണി പൃഥഗ്വിംശതിപലാന്യമ്ഭസാം ഘടാഷ്ടകേന ക്വാഥയേത്| ചതുര്ഥസ്ഥിതഞ്ച പരിസ്രുതം സുശീതം ഗുഡപലശത ദ്വയേന മധ്വര്ധാഢകേന ച പൃഥക്പലാംശേന വത്സകാദിനാ സംയോ ജ്യ സക്ഷൌദ്രേണ പിപ്പലീചൂര്ണേനാന്തഃപ്രലിപ്തേ ജതുസൃതേ ഘൃത കുമ്ഭേ ആവാപ്യ യവപല്ലേ നിധാപയേത്| തത്ര ച തനൂനി ഖദിരാങ്ഗാരപ്രതപ്താനി തീക്ഷ്ണലോഹപത്രാണി ബഹുശോ നിമജ്ജ്യേ ദാലോഹവിലയനാത്| ത്രീംശ്ചതുരോ വാ മാസാനയം വിധൃതോ ലോഹാ രിഷ്ടഃ പൂര്വസ്മാദധികഗുണഃ| സീധുമധുമാധവാനപി ച നിഗ ദാന് പിബേത്||൧൬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां घटाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते घृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि खदिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
നിവൃത്തമദ്യസ്തു സാരോദകം ദര്ഭാമ്ഭോമധുകപിത്ഥതിന്ദുകമരി ചാനുവിദ്ധാനി പാനകാനി രാഗഷാഡവാംശ്ച സാര്ഷപികാന്യനു പാനാനി ച തദ്വിധാനി| ഉഷ്ട്രാശ്വതരഖരപുരീഷചൂര്ണാനുവിദ്ധം ചാസ്മൈ ദദ്യാദശനമ്||൧൭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरख़रपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
നിവൃത്തമദ്യസ്തു സാരോദകം ദര്ഭാമ്ഭോമധുകപിത്ഥതിന്ദുകമരി ചാനുവിദ്ധാനി പാനകാനി രാഗഷാഡവാംശ്ച സാര്ഷപികാന്യനു പാനാനി ച തദ്വിധാനി| ഉഷ്ട്രാശ്വതരഖരപുരീഷചൂര്ണാനുവിദ്ധം ചാസ്മൈ ദദ്യാദശനമ്||൧൭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
മുസ്താമൃതാഗണ്ഡീരദ്വിഹരിദ്രാസാരിവാദ്വിദര്ഭവര്ഷാഭൂത്രികണ്ടകവ്യോ ഷഫല്ഗുരോഹിഷപല്ലവശ്യാമാസുരദാരുകാലാവിഡങ്ഗപാഠാകമ്പി ല്ലകഭാര്ങ്ഗീനിദിഗ്ധികാദന്തീചിത്രകകടുകൈരണ്ഡമൂലാനി സമാംശാന്യൈകധ്യം ചൂര്ണയിത്വാ തച്ചൂര്ണാദയശ്ചൂര്ണം ദ്വിഗുണം ശ്ലക്ഷ്ണമാവാപ്യ മദ്യാനുപാനം മധുനാऽവലിഹ്യാത്| പിബേദ്വാ സുഖോദകേന ത്രിഫലാമ്ഭസാ വാ| തേന മേഹപ്ലീഹഹലീമക പാണ്ഡുരോഗശ്വയഥുദുര്നാമഗുല്മോദരാണി ശീഘ്രമുപശാമ്യന്തി||൧൮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुख़ोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीग़्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
മുസ്താമൃതാഗണ്ഡീരദ്വിഹരിദ്രാസാരിവാദ്വിദര്ഭവര്ഷാഭൂത്രികണ്ടകവ്യോ ഷഫല്ഗുരോഹിഷപല്ലവശ്യാമാസുരദാരുകാലാവിഡങ്ഗപാഠാകമ്പി ല്ലകഭാര്ങ്ഗീനിദിഗ്ധികാദന്തീചിത്രകകടുകൈരണ്ഡമൂലാനി സമാംശാന്യൈകധ്യം ചൂര്ണയിത്വാ തച്ചൂര്ണാദയശ്ചൂര്ണം ദ്വിഗുണം ശ്ലക്ഷ്ണമാവാപ്യ മദ്യാനുപാനം മധുനാऽവലിഹ്യാത്| പിബേദ്വാ സുഖോദകേന ത്രിഫലാമ്ഭസാ വാ| തേന മേഹപ്ലീഹഹലീമക പാണ്ഡുരോഗശ്വയഥുദുര്നാമഗുല്മോദരാണി ശീഘ്രമുപശാമ്യന്തി||൧൮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुखोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीघ्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ദ്വിവിധോപക്രമണീയോക്താംശ്ചാതിസ്ഥൌല്യാദിഗദയോഗാംശ്ച ശീല യേത്| പ്രവൃദ്ധമേദസഃ പ്രഗാഢവ്യായാമോദ്വര്തനസ്നാനവിലേപനാനി ച രൂക്ഷാഭിരോഷധീഭിഃ||൧൯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शील येत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ദ്വിവിധോപക്രമണീയോക്താംശ്ചാതിസ്ഥൌല്യാദിഗദയോഗാംശ്ച ശീലയേത്| പ്രവൃദ്ധമേദസഃ പ്രഗാഢവ്യായാമോദ്വര്തനസ്നാനവിലേപനാനി ച രൂക്ഷാഭിരോഷധീഭിഃ||൧൯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शीलयेत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
അധനസ്തു ഛത്രപാദത്രവിരഹിതോ മുനിവൃത്തിര്യോജനശതമധികം വാ ഗച്ഛേത്| ശ്യാമാകനീവാരാമതിന്ദുകകപിത്ഥാശ്മന്തക ഫലമൂലാഹാരോ വാ മൃഗൈഃ സഹ വസേത്| ഗോഭിര്വാ സഹ തന്മൂത്ര ശകൃദ്ദൃത്തിഃ പരിഭ്രമേത്| തഡാഗാനി വാ ഖനേത്| കൃശം ത്വവി രുദ്ധൈര്ബൃംഹയേത്||൨൦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्र शकृद्दृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा ख़नेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
അധനസ്തു ഛത്രപാദത്രവിരഹിതോ മുനിവൃത്തിര്യോജനശതമധികം വാ ഗച്ഛേത്| ശ്യാമാകനീവാരാമതിന്ദുകകപിത്ഥാശ്മന്തക ഫലമൂലാഹാരോ വാ മൃഗൈഃ സഹ വസേത്| ഗോഭിര്വാ സഹ തന്മൂത്രശകൃദ്ദ്വൃത്തിഃ പരിഭ്രമേത്| തഡാഗാനി വാ ഖനേത്| കൃശം ത്വവി രുദ്ധൈര്ബൃംഹയേത്||൨൦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्रशकृद्द्वृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा खनेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
ശരാവികാദ്യാസ്തു അപക്വാഃ ശോഫവദുപാചരേത്| പക്വാശ്ച വ്രണവത്| പുര്വരൂപേഷ്വേവ തു താസാം പാനേ വനസ്പതികഷായം ബസ്ത മൂത്രം ചോപദിശന്തി| തീക്ഷ്ണം ച സംശോധനം ദുര്വിരേച്യാ ഹി മേഹിനോ ഭവന്തി മേദോഭിവ്യാപൃദേഹത്വാത്| തൈലം ച വ്രണരോപണാര്ഥമേ ലാദൌ കുര്വീത| ആരഗ്വധാദേഃ കഷായമുദ്വര്തനേ| അസനാദേഃ പരിഷേചനേ വത്സകാദേഃ പാനഭോജനേഷു||൨൧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
ശരാവികാദ്യാസ്തു അപക്വാഃ ശോഫവദുപാചരേത്| പക്വാശ്ച വ്രണവത്| പുര്വരൂപേഷ്വേവ തു താസാം പാനേ വനസ്പതികഷായം ബസ്ത മൂത്രം ചോപദിശന്തി| തീക്ഷ്ണം ച സംശോധനം ദുര്വിരേച്യാ ഹി മേഹിനോ ഭവന്തി മേദോഭിവ്യാപൃദേഹത്വാത്| തൈലം ച വ്രണരോപണാര്ഥമേ ലാദൌ കുര്വീത| ആരഗ്വധാദേഃ കഷായമുദ്വര്തനേ| അസനാദേഃ പരിഷേചനേ വത്സകാദേഃ പാനഭോജനേഷു||൨൧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
പാഠാചിത്രകശാര്ങ്ഗേഷ്ടാക്ഷുദ്രബൃഹതീശാരിവാസോമവല്കസപ്ത പര്ണാരഗ്വദകുടജമൂലചൂര്ണം മധുനാ ലിഹ്യാന്നവായസം വാ| അസനാദിവര്ഗസ്യ കഷായം പാദശേഷം പരിഗൃഹ്യ പരിസ്രാവ്യ ച പുനഃ പ്രിയഗ്വാമലകലോധ്രദന്തീകൃഷ്ണായസ്താമ്രചൂര്ണാവാപം ദര്വീപ്രലേപിനമവതാരയേത്| തം യഥാബലമവലിഹ്യാത്| യഥാ സ്വഞ്ച പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈര്ഭാവിതശിലാജതുതുലോപയുക്താ സര്വമേഹാന് സപിടകാനപകര്ഷതീതി||൨൨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
പാഠാചിത്രകശാര്ങ്ഗേഷ്ടാക്ഷുദ്രബൃഹതീശാരിവാസോമവല്കസപ്ത പര്ണാരഗ്വദകുടജമൂലചൂര്ണം മധുനാ ലിഹ്യാന്നവായസം വാ| അസനാദിവര്ഗസ്യ കഷായം പാദശേഷം പരിഗൃഹ്യ പരിസ്രാവ്യ ച പുനഃ പ്രിയഗ്വാമലകലോധ്രദന്തീകൃഷ്ണായസ്താമ്രചൂര്ണാവാപം ദര്വീപ്രലേപിനമവതാരയേത്| തം യഥാബലമവലിഹ്യാത്| യഥാ സ്വഞ്ച പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈര്ഭാവിതശിലാജതുതുലോപയുക്താ സര്വമേഹാന് സപിടകാനപകര്ഷതീതി||൨൨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (23) · Śloka 23
ഭവതി ചാത്ര- മാഗധീമധുകം ലോധ്രം കുഷ്ഠമേലാഹരേണവഃ| സമങ്ഗാ ധാതകീപുഷ്പം ശാരിവാ രജനീദ്വയമ്| പ്രിയങ്ഗ്വഃ സര്ജരസഃ പദ്മകം പദ്മകേസരമ്| മാതുലുങ്ഗസ്യ പത്രാണി മധൂച്ഛിഷ്ടം സസൈന്ധവമ്| തൈസ്തൈലം സിദ്ധമഭ്യങ്ഗാച്ഛോധയേദ്രോപയേത ച| ദുഷ്ടാരുഃപിടകാഗണ്ഡഗണ്ഡമാലാഭഗന്ദരാന്||൨൩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (23) · Śloka 23
ഭവതി ചാത്ര- മാഗധീമധുകം ലോധ്രം കുഷ്ഠമേലാഹരേണവഃ| സമങ്ഗാ ധാതകീപുഷ്പം ശാരിവാ രജനീദ്വയമ്| പ്രിയങ്ഗ്വഃ സര്ജരസഃ പദ്മകം പദ്മകേസരമ്| മാതുലുങ്ഗസ്യ പത്രാണി മധൂച്ഛിഷ്ടം സസൈന്ധവമ്| തൈസ്തൈലം സിദ്ധമഭ്യങ്ഗാച്ഛോധയേദ്രോപയേത ച| ദുഷ്ടാരുഃപിടകാഗണ്ഡഗണ്ഡമാലാഭഗന്ദരാന്||൨൩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIGracikitsyatvam (24) · Śloka 24
പിടകാഃ സാധയേച്ഛീഘ്രം താ ഹ്യസൂന് ഘ്നന്തി മേഹിനഃ| അനു ശേഷാനപി ഭിഷഗ്യഥാബലമുപദ്രവാന്||൨൪||
पिटकाः साधयेच्छीग़्रं ता ह्यसून् ग़्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIGracikitsyatvam (24) · Śloka 24
പിടകാഃ സാധയേച്ഛീഘ്രം താ ഹ്യസൂന് ഘ്നന്തി മേഹിനഃ| അനു ശേഷാനപി ഭിഷഗ്യഥാബലമുപദ്രവാന്||൨൪||
पिटकाः साधयेच्छीघ्रं ता ह्यसून् घ्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
സര്വജത്വാന്മഹാമര്മസംശ്രയാദനുഷങ്ഗതഃ| സുബഹൂപദ്രവത്വാച്ച പ്രമേഹോ ദാരുണോ ഗദഃ||൨൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പ്രമേഹ ചികിത്സിതന്നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
സര്വജത്വാന്മഹാമര്മസംശ്രയാദനുഷങ്ഗതഃ| സുബഹൂപദ്രവത്വാച്ച പ്രമേഹോ ദാരുണോ ഗദഃ||൨൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പ്രമേഹ ചികിത്സിതന്നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ പ്രമേഹ ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atha pramehacikitsitannAma caturdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ പ്രമേഹ ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः प्रमेह चिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
പ്രായേണ ഹി പ്രമേഹിണോऽഭിഷ്യണ്ണദേഹത്വാദുപഹതാഗ്നേര്ഭക്ഷ്യാ ദിപഞ്ചവിധമപ്യന്നമുപയുക്തം മൂത്രായ മേദസേ ച വിപരിണമതേ| തസ്മാദസ്യ തേജോധാതുവൃദ്ധയേ ക്ലേദമേദഃ പ്രശമനായ ച ബലിനഃ സംശോധനാനി പ്രയുഞ്ജീത| ദുര്ബലസ്യ തു സംശമനാനി| സര്വസ്യ ച ബദ്ധമൂത്രാണ്യമേദസ്കരാണ്യബൃംഹണാന്യഗ്നിദീപനാനി ബലജനനാനി ചാന്നപാനാനി| ബലം ച വിധിനോപചിതമശേഷാ മയക്ഷയായ സമ്പ്രവര്തതേ||൨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAdau saMshodhanahetuH (2) · Śloka 2
പ്രായേണ ഹി പ്രമേഹിണോऽഭിഷ്യണ്ണദേഹത്വാദുപഹതാഗ്നേര്ഭക്ഷ്യാ ദിപഞ്ചവിധമപ്യന്നമുപയുക്തം മൂത്രായ മേദസേ ച വിപരിണമതേ| തസ്മാദസ്യ തേജോധാതുവൃദ്ധയേ ക്ലേദമേദഃ പ്രശമനായ ച ബലിനഃ സംശോധനാനി പ്രയുഞ്ജീത| ദുര്ബലസ്യ തു സംശമനാനി| സര്വസ്യ ച ബദ്ധമൂത്രാണ്യമേദസ്കരാണ്യബൃംഹണാന്യഗ്നിദീപനാനി ബലജനനാനി ചാന്നപാനാനി| ബലം ച വിധിനോപചിതമശേഷാ മയക്ഷയായ സമ്പ്രവര്തതേ||൨||
प्रायेण हि प्रमेहिणोऽभिष्यण्णदेहत्वादुपहताग्नेर्भक्ष्या दिपञ्चविधमप्यन्नमुपयुक्तं मूत्राय मेदसे च विपरिणमते| तस्मादस्य तेजोधातुवृद्धये क्लेदमेदः प्रशमनाय च बलिनः संशोधनानि प्रयुञ्जीत| दुर्बलस्य तु संशमनानि| सर्वस्य च बद्धमूत्राण्यमेदस्कराण्यबृंहणान्यग्निदीपनानि बलजननानि चान्नपानानि| बलं च विधिनोपचितमशेषा मयक्षयाय सम्प्रवर्तते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
അഥ സംശോധനാര്ഹം പ്രമേഹിണമാദാവേവ ബിഭീതകസര്ഷപേങ്ഗുദീ കരഞ്ജനിമ്ബനികുമ്ഭാന്യതമതൈലേന ത്രികണ്ടകാദിനാ വാ യഥാസ്വം സിദ്ധേന സ്നേഹേന പ്രിയങ്ഗ്വാദിശൃതേന വാ ഹവിഷാ സ്നേഹയിത്വാ കല്പവിഹിതൈഃ പ്രയോഗൈര്വാമയേദ്വിരേചയേച്ച||൩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshodhanam (3) · Śloka 3
അഥ സംശോധനാര്ഹം പ്രമേഹിണമാദാവേവ ബിഭീതകസര്ഷപേങ്ഗുദീ കരഞ്ജനിമ്ബനികുമ്ഭാന്യതമതൈലേന ത്രികണ്ടകാദിനാ വാ യഥാസ്വം സിദ്ധേന സ്നേഹേന പ്രിയങ്ഗ്വാദിശൃതേന വാ ഹവിഷാ സ്നേഹയിത്വാ കല്പവിഹിതൈഃ പ്രയോഗൈര്വാമയേദ്വിരേചയേച്ച||൩||
अथ संशोधनार्हं प्रमेहिणमादावेव बिभीतकसर्षपेङ्गुदी करञ्जनिम्बनिकुम्भान्यतमतैलेन त्रिकण्टकादिना वा यथास्वं सिद्धेन स्नेहेन प्रियङ्ग्वादिशृतेन वा हविषा स्नेहयित्वा कल्पविहितैः प्रयोगैर्वामयेद्विरेचयेच्च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
തതോ ജാതബലം മുസ്താമരദാരുനാഗരപ്രതിവാപേന സുരസാദി കഷായേണാസ്ഥാപയേത്| പിത്തോത്തരം തു ന്യഗ്രോധാദികഷായേണ||൪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsthApanam (4) · Śloka 4
തതോ ജാതബലം മുസ്താമരദാരുനാഗരപ്രതിവാപേന സുരസാദി കഷായേണാസ്ഥാപയേത്| പിത്തോത്തരം തു ന്യഗ്രോധാദികഷായേണ||൪||
ततो जातबलं मुस्तामरदारुनागरप्रतिवापेन सुरसादि कषायेणास्थापयेत्| पित्तोत्तरं तु न्यग्रोधादिकषायेण||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
തതശ്ച ജാങ്ഗലരസൈഃ ക്രമേണ സന്തര്പയേത്| അത്യപതര്പണേന ഹി പ്രമേഹിണോ വിശേഷേണ മൂത്രകൃച്ഛ്രബസ്തിമേഢ്രശൂലഗുല്മാതികര്ശ്യ ഭ്രമാദീനാം സമ്ഭവഃ| തതോऽനുബന്ധരക്ഷണാര്ഥം ശമനാര്ഹസ്യ ച ശമനാന്യവചാരയേത്||൫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNaM shamana~jca (5) · Śloka 5
തതശ്ച ജാങ്ഗലരസൈഃ ക്രമേണ സന്തര്പയേത്| അത്യപതര്പണേന ഹി പ്രമേഹിണോ വിശേഷേണ മൂത്രകൃച്ഛ്രബസ്തിമേഢ്രശൂലഗുല്മാതികര്ശ്യ ഭ്രമാദീനാം സമ്ഭവഃ| തതോऽനുബന്ധരക്ഷണാര്ഥം ശമനാര്ഹസ്യ ച ശമനാന്യവചാരയേത്||൫||
ततश्च जाङ्गलरसैः क्रमेण सन्तर्पयेत्| अत्यपतर्पणेन हि प्रमेहिणो विशेषेण मूत्रकृच्छ्रबस्तिमेढ्रशूलगुल्मातिकर्श्य भ्रमादीनां सम्भवः| ततोऽनुबन्धरक्षणार्थं शमनार्हस्य च शमनान्यवचारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
പ്രാതഃ സര്വപ്രമേഷു ഹരിദ്രാമധുനാ യുക്താമാമലകരസേന പി ബേത്| അഥവാ സാലസപ്തപര്ണകുടജകപിത്ഥകമ്പില്ലക ബിഭീതകരോഹിതകകുസുമാനി തച്ചൂര്ണം വാ ക്ഷൌദ്രേണ ലിഹ്യാത്| ഹരീതകീചൂര്ണം വ| പിബേദ്വാ ത്രിഫലാമുസ്താദേവദാരുഹരിദ്രാ ക്വാഥമ്| അസനചിത്രകത്രിഫലാദാര്വീകലിങ്ഗകാനാം വാ സക്ഷൌദ്രമ്| തദ്വത് ഗുഡൂച്യാ വാ സ്വരസമാമലകാനാം വാ||൬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMshamanAni (6) · Śloka 6
പ്രാതഃ സര്വപ്രമേഷു ഹരിദ്രാമധുനാ യുക്താമാമലകരസേന പി ബേത്| അഥവാ സാലസപ്തപര്ണകുടജകപിത്ഥകമ്പില്ലക ബിഭീതകരോഹിതകകുസുമാനി തച്ചൂര്ണം വാ ക്ഷൌദ്രേണ ലിഹ്യാത്| ഹരീതകീചൂര്ണം വ| പിബേദ്വാ ത്രിഫലാമുസ്താദേവദാരുഹരിദ്രാ ക്വാഥമ്| അസനചിത്രകത്രിഫലാദാര്വീകലിങ്ഗകാനാം വാ സക്ഷൌദ്രമ്| തദ്വത് ഗുഡൂച്യാ വാ സ്വരസമാമലകാനാം വാ||൬||
प्रातः सर्वप्रमेषु हरिद्रामधुना युक्तामामलकरसेन पि बेत्| अथवा सालसप्तपर्णकुटजकपित्थकम्पिल्लक बिभीतकरोहितककुसुमानि तच्चूर्णं वा क्षौद्रेण लिह्यात्| हरीतकीचूर्णं व| पिबेद्वा त्रिफलामुस्तादेवदारुहरिद्रा क्वाथम्| असनचित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गकानां वा सक्षौद्रम्| तद्वत् गुडूच्या वा स्वरसमामलकानां वा||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphameheShu visheShaH (7) · Śloka 7
വിശേഷതസ്തു കഫമേഹേഷു കട്ഫലമുസ്താലോധ്രാഭയാനാം സമാ ക്ഷികം കഷായമ്| തഗരവിഡങ്ഗദ്വിഹരിദ്രാണാം വാ| ചന്ദനാ ഗരുകുഷ്ഠദേവദാരൂണാം വാ| പാഠാഗ്നിമന്ഥചവികാത്രിഫലാനാം വാ|൭| വിശേഷതസ്തു കഫമേഹേഷു കട്ഫലമുസ്താലോധ്രാഭയാനാം സമാ ക്ഷികം കഷായമ്| തഗരവിഡങ്ഗദ്വിഹരിദ്രാണാം വാ| ചന്ദനാ ഗരുകുഷ്ഠദേവദാരൂണാം വാ| പാഠാഗ്നിമന്ഥചവികാത്രിഫലാനാം വാ|൭|
विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७| विशेषतस्तु कफमेहेषु कट्फलमुस्तालोध्राभयानां समा क्षिकं कषायम्| तगरविडङ्गद्विहरिद्राणां वा| चन्दना गरुकुष्ठदेवदारूणां वा| पाठाग्निमन्थचविकात्रिफलानां वा|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
പിത്തപ്രമേഹേഷു തു ലോധ്രസേവ്യാര്ജുനചന്ദനാനാമ്| നിമ്ബാമൃതാ മലകപടോലീനാം വാ| ശീരീഷസര്ജാര്ജുനകേസരാണാം വാ| ഫലിനീ കമലോത്പലകീംശുകാനാം വാ| കുടജോത്പലകട ങ്ഗടേരീനാം വാ||൭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittameheShu (7) · Śloka 7
പിത്തപ്രമേഹേഷു തു ലോധ്രസേവ്യാര്ജുനചന്ദനാനാമ്| നിമ്ബാമൃതാ മലകപടോലീനാം വാ| ശീരീഷസര്ജാര്ജുനകേസരാണാം വാ| ഫലിനീ കമലോത്പലകീംശുകാനാം വാ| കുടജോത്പലകട ങ്ഗടേരീനാം വാ||൭||
पित्तप्रमेहेषु तु लोध्रसेव्यार्जुनचन्दनानाम्| निम्बामृता मलकपटोलीनां वा| शीरीषसर्जार्जुनकेसराणां वा| फलिनी कमलोत्पलकींशुकानां वा| कुटजोत्पलकट ङ्गटेरीनां वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi bhedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
തേഷ്വപി ച വിശേഷേണ പിബേദുദകമേഹാദിഷു ക്രമാത് കഷായം പാരിജാതസ്യ വൈജയന്ത്യാഃ സപ്തച്ഛദസ്യാരിഷ്ടസ്യ നിശായാഃ കകുഭചന്ദനയോശ്ചിത്രകസ്യ പാഠാജോങ്ഗകയോഃ ഖദിരസ്യ ത്രിഫലാരഗ്വധയോശ്ച മധുയുതമ്| പിബേച്ച സികതാമേഹേ ഹിങ്ഗു പ്രവാലകൈലാലവണാനി മദ്യേന മൂത്രേണ ക്ഷാരോദകേന വാ| ക്ഷാരമേഹാദിഷു ത്രിഫലായാ അസനാദേഃ ന്യഗ്രോധാദേഃ ശമ്യാ കസ്യ ചന്ദനമഞ്ജിഷ്ഠയോഃ ഗുഡൂചീതിന്ദുകാസ്ഥികാശ്മര്യഖര്ജൂ രാണാം ച മധുയുക്തമ്| ശോണിതമേഹേ മദയന്തീപത്രകല്കം ച സക്ഷൌദ്രം ശീതാമ്ബുനാ||൮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः ख़दिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यख़र्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrApi bhedAnusAraM visheShaH (8) · Śloka 8
തേഷ്വപി ച വിശേഷേണ പിബേദുദകമേഹാദിഷു ക്രമാത് കഷായം പാരിജാതസ്യ വൈജയന്ത്യാഃ സപ്തച്ഛദസ്യാരിഷ്ടസ്യ നിശായാഃ കകുഭചന്ദനയോശ്ചിത്രകസ്യ പാഠാജോങ്ഗകയോഃ ഖദിരസ്യ ത്രിഫലാരഗ്വധയോശ്ച മധുയുതമ്| പിബേച്ച സികതാമേഹേ ഹിങ്ഗു പ്രവാലകൈലാലവണാനി മദ്യേന മൂത്രേണ ക്ഷാരോദകേന വാ| ക്ഷാരമേഹാദിഷു ത്രിഫലായാ അസനാദേഃ ന്യഗ്രോധാദേഃ ശമ്യാ കസ്യ ചന്ദനമഞ്ജിഷ്ഠയോഃ ഗുഡൂചീതിന്ദുകാസ്ഥികാശ്മര്യഖര്ജൂ രാണാം ച മധുയുക്തമ്| ശോണിതമേഹേ മദയന്തീപത്രകല്കം ച സക്ഷൌദ്രം ശീതാമ്ബുനാ||൮||
तेष्वपि च विशेषेण पिबेदुदकमेहादिषु क्रमात् कषायं पारिजातस्य वैजयन्त्याः सप्तच्छदस्यारिष्टस्य निशायाः ककुभचन्दनयोश्चित्रकस्य पाठाजोङ्गकयोः खदिरस्य त्रिफलारग्वधयोश्च मधुयुतम्| पिबेच्च सिकतामेहे हिङ्गु प्रवालकैलालवणानि मद्येन मूत्रेण क्षारोदकेन वा| क्षारमेहादिषु त्रिफलाया असनादेः न्यग्रोधादेः शम्या कस्य चन्दनमञ्जिष्ठयोः गुडूचीतिन्दुकास्थिकाश्मर्यखर्जू राणां च मधुयुक्तम्| शोणितमेहे मदयन्तीपत्रकल्कं च सक्षौद्रं शीताम्बुना||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
വാതജേഷ്വപി യാപനാര്ഥം കഫപിത്തോല്ബണേഷു പിബേത്കഷായമ്| തത്ര വസാമേഹേऽഗ്നിമന്ഥസ്യ| മജ്ജമേഹേऽമൃതാചിത്രകയോഃ കുഷ്ഠ-കുടജപാഠാകടുരോഹിണീകല്കമിശ്രമ്| ഹസ്തിമേഹേ ഹസ്തിസൂകരഖരോഷ്ട്രാസ്ഥിക്ഷാരമ്| മധുമേഹേ കദരഖദിര പുരകഷായമ്||൯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरख़रोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरख़दिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeShu kaShAyanirdreshaH (9) · Śloka 9
വാതജേഷ്വപി യാപനാര്ഥം കഫപിത്തോല്ബണേഷു പിബേത്കഷായമ്| തത്ര വസാമേഹേऽഗ്നിമന്ഥസ്യ| മജ്ജമേഹേऽമൃതാചിത്രകയോഃ കുഷ്ഠ-കുടജപാഠാകടുരോഹിണീകല്കമിശ്രമ്| ഹസ്തിമേഹേ ഹസ്തിസൂകരഖരോഷ്ട്രാസ്ഥിക്ഷാരമ്| മധുമേഹേ കദരഖദിര പുരകഷായമ്||൯||
वातजेष्वपि यापनार्थं कफपित्तोल्बणेषु पिबेत्कषायम्| तत्र वसामेहेऽग्निमन्थस्य| मज्जमेहेऽमृताचित्रकयोः कुष्ठ-कुटजपाठाकटुरोहिणीकल्कमिश्रम्| हस्तिमेहे हस्तिसूकरखरोष्ट्रास्थिक्षारम्| मधुमेहे कदरखदिर पुरकषायम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayogavikalpanA (10) · Śloka 10
കഫാനുഗതേഷു തു വസാദിമേഹേഷു യഥാസ്വകഷായേണ സാധിതാനി തൈലാനി| പിത്താനുഗതേഷു ച ഘൃതാനി യമകം വാ പ്രയുഞ്ജീത||൧൦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च ग़ृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajeshu snehaprayogavikalpanA (10) · Śloka 10
കഫാനുഗതേഷു തു വസാദിമേഹേഷു യഥാസ്വകഷായേണ സാധിതാനി തൈലാനി| പിത്താനുഗതേഷു ച ഘൃതാനി യമകം വാ പ്രയുഞ്ജീത||൧൦||
कफानुगतेषु तु वसादिमेहेषु यथास्वकषायेण साधितानि तैलानि| पित्तानुगतेषु च घृतानि यमकं वा प्रयुञ्जीत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaghnaH (11) · Śloka 11
ത്രികണ്ടകാതിവിഷാഭല്ലാതകലോധ്രവചാപിചുമന്ദഘനനിശാ ജമോദാര്ജുനാശ്മന്തകപടോലസോമവല്കമഞ്ജിഷ്ഠാപദ്മകചന്ദ നാഗരുഭിശ്ച സ്നേഹോ വിപക്വഃ സര്വമേഹഘ്നഃ||൧൧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दग़ननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहग़्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trikaNTakAdisnehaH sarvamehaghnaH (11) · Śloka 11
ത്രികണ്ടകാതിവിഷാഭല്ലാതകലോധ്രവചാപിചുമന്ദഘനനിശാ ജമോദാര്ജുനാശ്മന്തകപടോലസോമവല്കമഞ്ജിഷ്ഠാപദ്മകചന്ദ നാഗരുഭിശ്ച സ്നേഹോ വിപക്വഃ സര്വമേഹഘ്നഃ||൧൧||
त्रिकण्टकातिविषाभल्लातकलोध्रवचापिचुमन्दघननिशा जमोदार्जुनाश्मन्तकपटोलसोमवल्कमञ्जिष्ठापद्मकचन्द नागरुभिश्च स्नेहो विपक्वः सर्वमेहघ्नः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM ghRutam (12) · Śloka 12
ദശമൂലഹരീതകീദേവദാരുഷ്കരഞ്ജദ്വയദ്വിവര്ഷാഭൂദന്തീഭക ദമ്ബഭല്ലാതകശഠീപുഷ്കരമൂലാര്കമൂലസ്നുഹീമൂലവരണമൂ ലപിപ്പലീമൂലാനി പ്രത്യേകശോ ദശപലോന്മിതാനി യവകോല കുലത്ഥപ്രസ്ഥത്രയം ചാഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി സാധയിത്വാ പാദശേഷം കഷായമവതാരയേത്| തേന വചാവിഡങ്ഗകമ്പില്ലകഭല്ലാ തകഭാര്ങ്ഗീരോഹിഷചവികാപിപ്പലീദ്വയത്രിവൃന്നിചുലവിശ്വ ഭേഷജപ്രതീവാപം ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപചേത്| ഏതദ്ധാന്വന്തരം സര്പിഃ സര്വമേഹപിടകാകുഷ്ഠവിഷശോഫാര്ശോഗുല്മവിദ്രധിപ്ലീഹജ ഠരശ്വാസകാസവര്ധ്മപാണ്ഡുരോഗവാതശോണിതോന്മാദാപസ്മാ രഹരമ്||൧൨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं ग़ृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnvantaraM ghRutam (12) · Śloka 12
ദശമൂലഹരീതകീദേവദാരുഷ്കരഞ്ജദ്വയദ്വിവര്ഷാഭൂദന്തീഭക ദമ്ബഭല്ലാതകശഠീപുഷ്കരമൂലാര്കമൂലസ്നുഹീമൂലവരണമൂ ലപിപ്പലീമൂലാനി പ്രത്യേകശോ ദശപലോന്മിതാനി യവകോല കുലത്ഥപ്രസ്ഥത്രയം ചാഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി സാധയിത്വാ പാദശേഷം കഷായമവതാരയേത്| തേന വചാവിഡങ്ഗകമ്പില്ലകഭല്ലാ തകഭാര്ങ്ഗീരോഹിഷചവികാപിപ്പലീദ്വയത്രിവൃന്നിചുലവിശ്വ ഭേഷജപ്രതീവാപം ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപചേത്| ഏതദ്ധാന്വന്തരം സര്പിഃ സര്വമേഹപിടകാകുഷ്ഠവിഷശോഫാര്ശോഗുല്മവിദ്രധിപ്ലീഹജ ഠരശ്വാസകാസവര്ധ്മപാണ്ഡുരോഗവാതശോണിതോന്മാദാപസ്മാ രഹരമ്||൧൨||
दशमूलहरीतकीदेवदारुष्करञ्जद्वयद्विवर्षाभूदन्तीभक दम्बभल्लातकशठीपुष्करमूलार्कमूलस्नुहीमूलवरणमू लपिप्पलीमूलानि प्रत्येकशो दशपलोन्मितानि यवकोल कुलत्थप्रस्थत्रयं चाष्टगुणेऽम्भसि साधयित्वा पादशेषं कषायमवतारयेत्| तेन वचाविडङ्गकम्पिल्लकभल्ला तकभार्ङ्गीरोहिषचविकापिप्पलीद्वयत्रिवृन्निचुलविश्व भेषजप्रतीवापं घृतप्रस्थं विपचेत्| एतद्धान्वन्तरं सर्पिः सर्वमेहपिटकाकुष्ठविषशोफार्शोगुल्मविद्रधिप्लीहज ठरश्वासकासवर्ध्मपाण्डुरोगवातशोणितोन्मादापस्मा रहरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ആഹാരഞ്ച യവവികൃതിപ്രായം മധ്വാമലകോപേതമാഹാരയേത്| യഥായഥം പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈഃ സുബഹുശോ യവാന് ഭവയിത്വാ സക്തുമന്ഥാപൂപധാനാലാജവാട്യാദീന് വിവിധാംശ്ച ലഘൂന് ഭാക്ഷ്യാനുപകല്പയേത്| തദ്വച്ച ഗോധൂമാന്| ഗവാശ്വഖരജഠര സ്ഥിതൈശ്ച തഥാ ശാലിഷഷ്ടികതൃണധാന്യാനി മുദ്ഗാദയസ്തി ക്താനി ശാകാനി ജാങ്ഗലാനി ച പിശിതാനി ശൂല്യാനി പരിശുഷ്കാണി പ്രദിഗ്ധാനി ഭൃഷ്ടചണകോപദംശാനി വിവിധാ സവാനുപാനാന്യുപയുഞ്ജീത||൧൩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लग़ून् भाक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वख़रजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravisheShaH (13) · Śloka 13
ആഹാരഞ്ച യവവികൃതിപ്രായം മധ്വാമലകോപേതമാഹാരയേത്| യഥായഥം പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈഃ സുബഹുശോ യവാന് ഭവയിത്വാ സക്തുമന്ഥാപൂപധാനാലാജവാട്യാദീന് വിവിധാംശ്ച ലഘൂന് ഭക്ഷ്യാനുപകല്പയേത്| തദ്വച്ച ഗോധൂമാന്| ഗവാശ്വഖരജഠര സ്ഥിതൈശ്ച തഥാ ശാലിഷഷ്ടികതൃണധാന്യാനി മുദ്ഗാദയസ്തി ക്താനി ശാകാനി ജാങ്ഗലാനി ച പിശിതാനി ശൂല്യാനി പരിശുഷ്കാണി പ്രദിഗ്ധാനി ഭൃഷ്ടചണകോപദംശാനി വിവിധാ സവാനുപാനാന്യുപയുഞ്ജീത||൧൩||
आहारञ्च यवविकृतिप्रायं मध्वामलकोपेतमाहारयेत्| यथायथं प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैः सुबहुशो यवान् भवयित्वा सक्तुमन्थापूपधानालाजवाट्यादीन् विविधांश्च लघून् भक्ष्यानुपकल्पयेत्| तद्वच्च गोधूमान्| गवाश्वखरजठर स्थितैश्च तथा शालिषष्टिकतृणधान्यानि मुद्गादयस्ति क्तानि शाकानि जाङ्गलानि च पिशितानि शूल्यानि परिशुष्काणि प्रदिग्धानि भृष्टचणकोपदंशानि विविधा सवानुपानान्युपयुञ्जीत||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
ലോധ്രമൂര്വാശഠീവിഡങ്ഗത്രിഫലാപുഷ്കരമൂലചാതുര്ജാതക്രമുകച വികായവാനീശ്യാമാഭാര്ങ്ഗീദ്വിവിശാലാഭൂനിമ്ബതരചിത്ര കപിപ്പലീമൂലകടുരോഹിണീകുഷ്ഠപാഠേന്ദ്രയവാതിവിഷാപ്ലവ നഖമരിചാനി കര്ഷാംശാന്യപാം കലശേऽധിശൃത്യ തുര്യശേഷേ രസേ പൂതേ ജതുശൃതപുരാണഘൃതഭാജനസ്ഥേऽര്ധഭാഗേന മധു നിധായ പക്ഷമുപേക്ഷിതോऽയമ് ലോധ്രാസവഃ സര്വപ്രമേഹകുഷ്ഠകിലാസസ്ഥൌ ല്യാരോചകകൃമിപാണ്ഡുശോഫര്ശോഗ്രഹണീദോഷാന്നിഹന്തി||൧൪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नख़मरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणग़ृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lodhrAsavaH (14) · Śloka 14
ലോധ്രമൂര്വാശഠീവിഡങ്ഗത്രിഫലാപുഷ്കരമൂലചാതുര്ജാതക്രമുകച വികായവാനീശ്യാമാഭാര്ങ്ഗീദ്വിവിശാലാഭൂനിമ്ബതരചിത്ര കപിപ്പലീമൂലകടുരോഹിണീകുഷ്ഠപാഠേന്ദ്രയവാതിവിഷാപ്ലവ നഖമരിചാനി കര്ഷാംശാന്യപാം കലശേऽധിശൃത്യ തുര്യശേഷേ രസേ പൂതേ ജതുശൃതപുരാണഘൃതഭാജനസ്ഥേऽര്ധഭാഗേന മധു നിധായ പക്ഷമുപേക്ഷിതോऽയമ് ലോധ്രാസവഃ സര്വപ്രമേഹകുഷ്ഠകിലാസസ്ഥൌ ല്യാരോചകകൃമിപാണ്ഡുശോഫര്ശോഗ്രഹണീദോഷാന്നിഹന്തി||൧൪||
लोध्रमूर्वाशठीविडङ्गत्रिफलापुष्करमूलचातुर्जातक्रमुकच विकायवानीश्यामाभार्ङ्गीद्विविशालाभूनिम्बतरचित्र कपिप्पलीमूलकटुरोहिणीकुष्ठपाठेन्द्रयवातिविषाप्लव नखमरिचानि कर्षांशान्यपां कलशेऽधिशृत्य तुर्यशेषे रसे पूते जतुशृतपुराणघृतभाजनस्थेऽर्धभागेन मधु निधाय पक्षमुपेक्षितोऽयम् लोध्रासवः सर्वप्रमेहकुष्ठकिलासस्थौ ल्यारोचककृमिपाण्डुशोफर्शोग्रहणीदोषान्निहन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
ദശമൂലദന്തീത്രിവൃച്ഛ്യാമാശ്രേയസീചിത്രകപുനര്നവസധായ വൈകൈഷികാഗണ്ഡീരഗുഡൂചീനാമ് പൃഥക്പഞ്ചവിംശതിപലാന് ഭാഗാം സ്ത്രിഫലാഢകം ച സലിലദ്രോണൈര്ദശഭിഃ പാദശേഷം നിര്യുഹ മവതാരയേത്| തസ്മിന് പൂതശീതേ ശുചിഭാജനസ്ഥേ പുരാണഗുഡ തുലാദ്വയം ഗോമൂത്രാഢകമയോരജോऽര്ധാഢകം മാഗാധികാപ്രസ്ഥം കുടജാര്ജുനകുഷ്ഠക്രിമിഘ്നവചാചിത്രകപലാനി ച ദ്വാദശ പ്രതീവാപം ദത്വാ മാസം സ്ഥാപയേത്| ഏഷ ദശമൂലാരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണ||൧൫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिग़्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAriShTaH (15) · Śloka 15
ദശമൂലദന്തീത്രിവൃച്ഛ്യാമാശ്രേയസീചിത്രകപുനര്നവസധായ വൈകൈഷികാഗണ്ഡീരഗുഡൂചീനാമ് പൃഥക്പഞ്ചവിംശതിപലാന് ഭാഗാം സ്ത്രിഫലാഢകം ച സലിലദ്രോണൈര്ദശഭിഃ പാദശേഷം നിര്യുഹ മവതാരയേത്| തസ്മിന് പൂതശീതേ ശുചിഭാജനസ്ഥേ പുരാണഗുഡ തുലാദ്വയം ഗോമൂത്രാഢകമയോരജോऽര്ധാഢകം മാഗാധികാപ്രസ്ഥം കുടജാര്ജുനകുഷ്ഠക്രിമിഘ്നവചാചിത്രകപലാനി ച ദ്വാദശ പ്രതീവാപം ദത്വാ മാസം സ്ഥാപയേത്| ഏഷ ദശമൂലാരിഷ്ടഃ സമാനഃ പൂര്വേണ||൧൫||
दशमूलदन्तीत्रिवृच्छ्यामाश्रेयसीचित्रकपुनर्नवसधाय वैकैषिकागण्डीरगुडूचीनाम् पृथक्पञ्चविंशतिपलान् भागां स्त्रिफलाढकं च सलिलद्रोणैर्दशभिः पादशेषं निर्युह मवतारयेत्| तस्मिन् पूतशीते शुचिभाजनस्थे पुराणगुड तुलाद्वयं गोमूत्राढकमयोरजोऽर्धाढकं मागाधिकाप्रस्थं कुटजार्जुनकुष्ठक्रिमिघ्नवचाचित्रकपलानि च द्वादश प्रतीवापं दत्वा मासं स्थापयेत्| एष दशमूलारिष्टः समानः पूर्वेण||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
അസനാദിദ്രവ്യാണി പൃഥഗ്വിംശതിപലാന്യമ്ഭസാം ഘടാഷ്ടകേന ക്വാഥയേത്| ചതുര്ഥസ്ഥിതഞ്ച പരിസ്രുതം സുശീതം ഗുഡപലശത ദ്വയേന മധ്വര്ധാഢകേന ച പൃഥക്പലാംശേന വത്സകാദിനാ സംയോ ജ്യ സക്ഷൌദ്രേണ പിപ്പലീചൂര്ണേനാന്തഃപ്രലിപ്തേ ജതുസൃതേ ഘൃത കുമ്ഭേ ആവാപ്യ യവപല്ലേ നിധാപയേത്| തത്ര ച തനൂനി ഖദിരാങ്ഗാരപ്രതപ്താനി തീക്ഷ്ണലോഹപത്രാണി ബഹുശോ നിമജ്ജ്യേ ദാലോഹവിലയനാത്| ത്രീംശ്ചതുരോ വാ മാസാനയം വിധൃതോ ലോഹാ രിഷ്ടഃ പൂര്വസ്മാദധികഗുണഃ| സീധുമധുമാധവാനപി ച നിഗ ദാന് പിബേത്||൧൬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां ग़टाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते ग़ृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि ख़दिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lohAriShTaH (16) · Śloka 16
അസനാദിദ്രവ്യാണി പൃഥഗ്വിംശതിപലാന്യമ്ഭസാം ഘടാഷ്ടകേന ക്വാഥയേത്| ചതുര്ഥസ്ഥിതഞ്ച പരിസ്രുതം സുശീതം ഗുഡപലശത ദ്വയേന മധ്വര്ധാഢകേന ച പൃഥക്പലാംശേന വത്സകാദിനാ സംയോ ജ്യ സക്ഷൌദ്രേണ പിപ്പലീചൂര്ണേനാന്തഃപ്രലിപ്തേ ജതുസൃതേ ഘൃത കുമ്ഭേ ആവാപ്യ യവപല്ലേ നിധാപയേത്| തത്ര ച തനൂനി ഖദിരാങ്ഗാരപ്രതപ്താനി തീക്ഷ്ണലോഹപത്രാണി ബഹുശോ നിമജ്ജ്യേ ദാലോഹവിലയനാത്| ത്രീംശ്ചതുരോ വാ മാസാനയം വിധൃതോ ലോഹാ രിഷ്ടഃ പൂര്വസ്മാദധികഗുണഃ| സീധുമധുമാധവാനപി ച നിഗ ദാന് പിബേത്||൧൬||
असनादिद्रव्याणि पृथग्विंशतिपलान्यम्भसां घटाष्टकेन क्वाथयेत्| चतुर्थस्थितञ्च परिस्रुतं सुशीतं गुडपलशत द्वयेन मध्वर्धाढकेन च पृथक्पलांशेन वत्सकादिना संयो ज्य सक्षौद्रेण पिप्पलीचूर्णेनान्तःप्रलिप्ते जतुसृते घृत कुम्भे आवाप्य यवपल्ले निधापयेत्| तत्र च तनूनि खदिराङ्गारप्रतप्तानि तीक्ष्णलोहपत्राणि बहुशो निमज्ज्ये दालोहविलयनात्| त्रींश्चतुरो वा मासानयं विधृतो लोहा रिष्टः पूर्वस्मादधिकगुणः| सीधुमधुमाधवानपि च निग दान् पिबेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
നിവൃത്തമദ്യസ്തു സാരോദകം ദര്ഭാമ്ഭോമധുകപിത്ഥതിന്ദുകമരി ചാനുവിദ്ധാനി പാനകാനി രാഗഷാഡവാംശ്ച സാര്ഷപികാന്യനു പാനാനി ച തദ്വിധാനി| ഉഷ്ട്രാശ്വതരഖരപുരീഷചൂര്ണാനുവിദ്ധം ചാസ്മൈ ദദ്യാദശനമ്||൧൭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरख़रपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivRuttamadye visheShaH (17) · Śloka 17
നിവൃത്തമദ്യസ്തു സാരോദകം ദര്ഭാമ്ഭോമധുകപിത്ഥതിന്ദുകമരി ചാനുവിദ്ധാനി പാനകാനി രാഗഷാഡവാംശ്ച സാര്ഷപികാന്യനു പാനാനി ച തദ്വിധാനി| ഉഷ്ട്രാശ്വതരഖരപുരീഷചൂര്ണാനുവിദ്ധം ചാസ്മൈ ദദ്യാദശനമ്||൧൭||
निवृत्तमद्यस्तु सारोदकं दर्भाम्भोमधुकपित्थतिन्दुकमरि चानुविद्धानि पानकानि रागषाडवांश्च सार्षपिकान्यनु पानानि च तद्विधानि| उष्ट्राश्वतरखरपुरीषचूर्णानुविद्धं चास्मै दद्यादशनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
മുസ്താമൃതാഗണ്ഡീരദ്വിഹരിദ്രാസാരിവാദ്വിദര്ഭവര്ഷാഭൂത്രികണ്ടകവ്യോ ഷഫല്ഗുരോഹിഷപല്ലവശ്യാമാസുരദാരുകാലാവിഡങ്ഗപാഠാകമ്പി ല്ലകഭാര്ങ്ഗീനിദിഗ്ധികാദന്തീചിത്രകകടുകൈരണ്ഡമൂലാനി സമാംശാന്യൈകധ്യം ചൂര്ണയിത്വാ തച്ചൂര്ണാദയശ്ചൂര്ണം ദ്വിഗുണം ശ്ലക്ഷ്ണമാവാപ്യ മദ്യാനുപാനം മധുനാऽവലിഹ്യാത്| പിബേദ്വാ സുഖോദകേന ത്രിഫലാമ്ഭസാ വാ| തേന മേഹപ്ലീഹഹലീമക പാണ്ഡുരോഗശ്വയഥുദുര്നാമഗുല്മോദരാണി ശീഘ്രമുപശാമ്യന്തി||൧൮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुख़ोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीग़्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mustAdicUrNam (18) · Śloka 18
മുസ്താമൃതാഗണ്ഡീരദ്വിഹരിദ്രാസാരിവാദ്വിദര്ഭവര്ഷാഭൂത്രികണ്ടകവ്യോ ഷഫല്ഗുരോഹിഷപല്ലവശ്യാമാസുരദാരുകാലാവിഡങ്ഗപാഠാകമ്പി ല്ലകഭാര്ങ്ഗീനിദിഗ്ധികാദന്തീചിത്രകകടുകൈരണ്ഡമൂലാനി സമാംശാന്യൈകധ്യം ചൂര്ണയിത്വാ തച്ചൂര്ണാദയശ്ചൂര്ണം ദ്വിഗുണം ശ്ലക്ഷ്ണമാവാപ്യ മദ്യാനുപാനം മധുനാऽവലിഹ്യാത്| പിബേദ്വാ സുഖോദകേന ത്രിഫലാമ്ഭസാ വാ| തേന മേഹപ്ലീഹഹലീമക പാണ്ഡുരോഗശ്വയഥുദുര്നാമഗുല്മോദരാണി ശീഘ്രമുപശാമ്യന്തി||൧൮||
मुस्तामृतागण्डीरद्विहरिद्रासारिवाद्विदर्भवर्षाभूत्रिकण्टकव्यो षफल्गुरोहिषपल्लवश्यामासुरदारुकालाविडङ्गपाठाकम्पि ल्लकभार्ङ्गीनिदिग्धिकादन्तीचित्रककटुकैरण्डमूलानि समांशान्यैकध्यं चूर्णयित्वा तच्चूर्णादयश्चूर्णं द्विगुणं श्लक्ष्णमावाप्य मद्यानुपानं मधुनाऽवलिह्यात्| पिबेद्वा सुखोदकेन त्रिफलाम्भसा वा| तेन मेहप्लीहहलीमक पाण्डुरोगश्वयथुदुर्नामगुल्मोदराणि शीघ्रमुपशाम्यन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ദ്വിവിധോപക്രമണീയോക്താംശ്ചാതിസ്ഥൌല്യാദിഗദയോഗാംശ്ച ശീല യേത്| പ്രവൃദ്ധമേദസഃ പ്രഗാഢവ്യായാമോദ്വര്തനസ്നാനവിലേപനാനി ച രൂക്ഷാഭിരോഷധീഭിഃ||൧൯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शील येत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyoktauShadhAnAmatideshena nirdeshaH (19) · Śloka 19
ദ്വിവിധോപക്രമണീയോക്താംശ്ചാതിസ്ഥൌല്യാദിഗദയോഗാംശ്ച ശീലയേത്| പ്രവൃദ്ധമേദസഃ പ്രഗാഢവ്യായാമോദ്വര്തനസ്നാനവിലേപനാനി ച രൂക്ഷാഭിരോഷധീഭിഃ||൧൯||
द्विविधोपक्रमणीयोक्तांश्चातिस्थौल्यादिगदयोगांश्च शीलयेत्| प्रवृद्धमेदसः प्रगाढव्यायामोद्वर्तनस्नानविलेपनानि च रूक्षाभिरोषधीभिः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
അധനസ്തു ഛത്രപാദത്രവിരഹിതോ മുനിവൃത്തിര്യോജനശതമധികം വാ ഗച്ഛേത്| ശ്യാമാകനീവാരാമതിന്ദുകകപിത്ഥാശ്മന്തക ഫലമൂലാഹാരോ വാ മൃഗൈഃ സഹ വസേത്| ഗോഭിര്വാ സഹ തന്മൂത്ര ശകൃദ്ദൃത്തിഃ പരിഭ്രമേത്| തഡാഗാനി വാ ഖനേത്| കൃശം ത്വവി രുദ്ധൈര്ബൃംഹയേത്||൨൦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्र शकृद्दृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा ख़नेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirdhanasyopacAravisheShaH (20) · Śloka 20
അധനസ്തു ഛത്രപാദത്രവിരഹിതോ മുനിവൃത്തിര്യോജനശതമധികം വാ ഗച്ഛേത്| ശ്യാമാകനീവാരാമതിന്ദുകകപിത്ഥാശ്മന്തക ഫലമൂലാഹാരോ വാ മൃഗൈഃ സഹ വസേത്| ഗോഭിര്വാ സഹ തന്മൂത്രശകൃദ്ദ്വൃത്തിഃ പരിഭ്രമേത്| തഡാഗാനി വാ ഖനേത്| കൃശം ത്വവി രുദ്ധൈര്ബൃംഹയേത്||൨൦||
अधनस्तु छत्रपादत्रविरहितो मुनिवृत्तिर्योजनशतमधिकं वा गच्छेत्| श्यामाकनीवारामतिन्दुककपित्थाश्मन्तक फलमूलाहारो वा मृगैः सह वसेत्| गोभिर्वा सह तन्मूत्रशकृद्द्वृत्तिः परिभ्रमेत्| तडागानि वा खनेत्| कृशं त्ववि रुद्धैर्बृंहयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
ശരാവികാദ്യാസ്തു അപക്വാഃ ശോഫവദുപാചരേത്| പക്വാശ്ച വ്രണവത്| പുര്വരൂപേഷ്വേവ തു താസാം പാനേ വനസ്പതികഷായം ബസ്ത മൂത്രം ചോപദിശന്തി| തീക്ഷ്ണം ച സംശോധനം ദുര്വിരേച്യാ ഹി മേഹിനോ ഭവന്തി മേദോഭിവ്യാപൃദേഹത്വാത്| തൈലം ച വ്രണരോപണാര്ഥമേ ലാദൌ കുര്വീത| ആരഗ്വധാദേഃ കഷായമുദ്വര്തനേ| അസനാദേഃ പരിഷേചനേ വത്സകാദേഃ പാനഭോജനേഷു||൨൧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM cikitsAkramaH (21) · Śloka 21
ശരാവികാദ്യാസ്തു അപക്വാഃ ശോഫവദുപാചരേത്| പക്വാശ്ച വ്രണവത്| പുര്വരൂപേഷ്വേവ തു താസാം പാനേ വനസ്പതികഷായം ബസ്ത മൂത്രം ചോപദിശന്തി| തീക്ഷ്ണം ച സംശോധനം ദുര്വിരേച്യാ ഹി മേഹിനോ ഭവന്തി മേദോഭിവ്യാപൃദേഹത്വാത്| തൈലം ച വ്രണരോപണാര്ഥമേ ലാദൌ കുര്വീത| ആരഗ്വധാദേഃ കഷായമുദ്വര്തനേ| അസനാദേഃ പരിഷേചനേ വത്സകാദേഃ പാനഭോജനേഷു||൨൧||
शराविकाद्यास्तु अपक्वाः शोफवदुपाचरेत्| पक्वाश्च व्रणवत्| पुर्वरूपेष्वेव तु तासां पाने वनस्पतिकषायं बस्त मूत्रं चोपदिशन्ति| तीक्ष्णं च संशोधनं दुर्विरेच्या हि मेहिनो भवन्ति मेदोभिव्यापृदेहत्वात्| तैलं च व्रणरोपणार्थमे लादौ कुर्वीत| आरग्वधादेः कषायमुद्वर्तने| असनादेः परिषेचने वत्सकादेः पानभोजनेषु||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
പാഠാചിത്രകശാര്ങ്ഗേഷ്ടാക്ഷുദ്രബൃഹതീശാരിവാസോമവല്കസപ്ത പര്ണാരഗ്വദകുടജമൂലചൂര്ണം മധുനാ ലിഹ്യാന്നവായസം വാ| അസനാദിവര്ഗസ്യ കഷായം പാദശേഷം പരിഗൃഹ്യ പരിസ്രാവ്യ ച പുനഃ പ്രിയഗ്വാമലകലോധ്രദന്തീകൃഷ്ണായസ്താമ്രചൂര്ണാവാപം ദര്വീപ്രലേപിനമവതാരയേത്| തം യഥാബലമവലിഹ്യാത്| യഥാ സ്വഞ്ച പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈര്ഭാവിതശിലാജതുതുലോപയുക്താ സര്വമേഹാന് സപിടകാനപകര്ഷതീതി||൨൨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहग़्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAshanAH yogAH (22) · Śloka 22
പാഠാചിത്രകശാര്ങ്ഗേഷ്ടാക്ഷുദ്രബൃഹതീശാരിവാസോമവല്കസപ്ത പര്ണാരഗ്വദകുടജമൂലചൂര്ണം മധുനാ ലിഹ്യാന്നവായസം വാ| അസനാദിവര്ഗസ്യ കഷായം പാദശേഷം പരിഗൃഹ്യ പരിസ്രാവ്യ ച പുനഃ പ്രിയഗ്വാമലകലോധ്രദന്തീകൃഷ്ണായസ്താമ്രചൂര്ണാവാപം ദര്വീപ്രലേപിനമവതാരയേത്| തം യഥാബലമവലിഹ്യാത്| യഥാ സ്വഞ്ച പ്രമേഹഘ്നൌഷധനിര്യൂഹൈര്ഭാവിതശിലാജതുതുലോപയുക്താ സര്വമേഹാന് സപിടകാനപകര്ഷതീതി||൨൨||
पाठाचित्रकशार्ङ्गेष्टाक्षुद्रबृहतीशारिवासोमवल्कसप्त पर्णारग्वदकुटजमूलचूर्णं मधुना लिह्यान्नवायसं वा| असनादिवर्गस्य कषायं पादशेषं परिगृह्य परिस्राव्य च पुनः प्रियग्वामलकलोध्रदन्तीकृष्णायस्ताम्रचूर्णावापं दर्वीप्रलेपिनमवतारयेत्| तं यथाबलमवलिह्यात्| यथा स्वञ्च प्रमेहघ्नौषधनिर्यूहैर्भावितशिलाजतुतुलोपयुक्ता सर्वमेहान् सपिटकानपकर्षतीति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakanAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
ഭവതി ചാത്ര- മാഗധീമധുകം ലോധ്രം കുഷ്ഠമേലാഹരേണവഃ| സമങ്ഗാ ധാതകീപുഷ്പം ശാരിവാ രജനീദ്വയമ്| പ്രിയങ്ഗ്വഃ സര്ജരസഃ പദ്മകം പദ്മകേസരമ്| മാതുലുങ്ഗസ്യ പത്രാണി മധൂച്ഛിഷ്ടം സസൈന്ധവമ്| തൈസ്തൈലം സിദ്ധമഭ്യങ്ഗാച്ഛോധയേദ്രോപയേത ച| ദുഷ്ടാരുഃപിടകാഗണ്ഡഗണ്ഡമാലാഭഗന്ദരാന്||൨൩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakanAshanAH yogAH (23) · Śloka 23
ഭവതി ചാത്ര- മാഗധീമധുകം ലോധ്രം കുഷ്ഠമേലാഹരേണവഃ| സമങ്ഗാ ധാതകീപുഷ്പം ശാരിവാ രജനീദ്വയമ്| പ്രിയങ്ഗ്വഃ സര്ജരസഃ പദ്മകം പദ്മകേസരമ്| മാതുലുങ്ഗസ്യ പത്രാണി മധൂച്ഛിഷ്ടം സസൈന്ധവമ്| തൈസ്തൈലം സിദ്ധമഭ്യങ്ഗാച്ഛോധയേദ്രോപയേത ച| ദുഷ്ടാരുഃപിടകാഗണ്ഡഗണ്ഡമാലാഭഗന്ദരാന്||൨൩||
भवति चात्र- मागधीमधुकं लोध्रं कुष्ठमेलाहरेणवः| समङ्गा धातकीपुष्पं शारिवा रजनीद्वयम्| प्रियङ्ग्वः सर्जरसः पद्मकं पद्मकेसरम्| मातुलुङ्गस्य पत्राणि मधूच्छिष्टं ससैन्धवम्| तैस्तैलं सिद्धमभ्यङ्गाच्छोधयेद्रोपयेत च| दुष्टारुःपिटकागण्डगण्डमालाभगन्दरान्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIghracikitsyatvam (24) · Śloka 24
പിടകാഃ സാധയേച്ഛീഘ്രം താ ഹ്യസൂന് ഘ്നന്തി മേഹിനഃ| അനു ശേഷാനപി ഭിഷഗ്യഥാബലമുപദ്രവാന്||൨൪||
पिटकाः साधयेच्छीग़्रं ता ह्यसून् ग़्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakAnAM shIghracikitsyatvam (24) · Śloka 24
പിടകാഃ സാധയേച്ഛീഘ്രം താ ഹ്യസൂന് ഘ്നന്തി മേഹിനഃ| അനു ശേഷാനപി ഭിഷഗ്യഥാബലമുപദ്രവാന്||൨൪||
पिटकाः साधयेच्छीघ्रं ता ह्यसून् घ्नन्ति मेहिनः| अनु शेषानपि भिषग्यथाबलमुपद्रवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
സര്വജത്വാന്മഹാമര്മസംശ്രയാദനുഷങ്ഗതഃ| സുബഹൂപദ്രവത്വാച്ച പ്രമേഹോ ദാരുണോ ഗദഃ||൨൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പ്രമേഹ ചികിത്സിതന്നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehasya dAruNatve hetavaH (25-14) · Śloka 14
സര്വജത്വാന്മഹാമര്മസംശ്രയാദനുഷങ്ഗതഃ| സുബഹൂപദ്രവത്വാച്ച പ്രമേഹോ ദാരുണോ ഗദഃ||൨൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവ ഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പ്രമേഹ ചികിത്സിതന്നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
सर्वजत्वान्महामर्मसंश्रयादनुषङ्गतः| सुबहूपद्रवत्वाच्च प्रमेहो दारुणो गदः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने प्रमेह चिकित्सितन्नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon