Adhikarana atha siddhabastikalpo nAma pa~jcamo~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ সিদ্ধবস্তিকল্পং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাঽঽত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः सिद्धबस्तिकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastisvarUpam (2) · Śloka 2
সিদ্ধবস্তীন্ প্রযুঞ্জীত সর্বদা সর্বদেহিনাম্| নির্ব্যাপদো বহুফলান্ বলপুষ্টিকরান্ সুখান্||২||
सिद्धबस्तीन् प्रयुञ्जीत सर्वदा सर्वदेहिनाम्| निर्व्यापदो बहुफलान् बलपुष्टिकरान् सुखान्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAdhutailiko bastiH (3) · Śloka 3
মধুতৈলে সমে কর্ষঃ সৈন্ধবাদ্ দ্বিপিচুর্মিসঃ| এরণ্ডমূলক্বাথেন নিরূহো মাধুতৈলিকঃ| রসাযনং প্রমেহাঽর্শঃ কৃমিগুল্মাঽন্ত্রবৃদ্ধিনুত্| সযষ্টিমধুকশ্চৈষ চক্ষুষ্যো রক্তপিত্তজিত্||৩||
मधुतैले समे कर्षः सैन्धवाद् द्विपिचुर्मिसः| एरण्डमूलक्वाथेन निरूहो माधुतैलिकः| रसायनं प्रमेहाऽर्शः कृमिगुल्माऽन्त्रवृद्धिनुत्| सयष्टिमधुकश्चैष चक्षुष्यो रक्तपित्तजित्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAkhyo bastI (4) · Śloka 4
যাপনো ঘনকল্কেন মধুতৈলরসাজ্যবান্| পাযুজানূরূবৃষণবস্তিমেহনশূলজিত্| প্রসৃতাংশৈর্ঘৃতক্ষৌদ্রবসা তৈলৈঃ প্রকল্পযেত্| যাপনং সৈন্ধবার্ধাক্ষহপুষাঽর্ধপলান্বিতম্||৪||
यापनो घनकल्केन मधुतैलरसाज्यवान्| पायुजानूरूबृषणबस्तिमेहनशूलजित्| प्रसृतांशैर्घृतक्षौद्रवसा तैलैः प्रकल्पयेत्| यापनं सैन्धवार्धाक्षहपुषाऽर्धपलान्वितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktarathAkhyo bastiH (5) · Śloka 5
এরণ্ডমূলনিষ্ক্বাথো মধুতৈলং সসৈন্ধবম্| এষ যুক্তরথো বস্তিঃ সবচাপিপ্পলীফলঃ||৫||
एरण्डमूलनिष्क्वाथो मधुतैलं ससैन्धवम्| एष युक्तरथो बस्तिः सवचापिप्पलीफलः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaharaH bastiH (6) · Śloka 6
সক্বাথো মধুষড্গ্রন্থা শতাহ্বা হিঙ্গুসৈন্ধবঃ| সুরদারু চ রাস্না চ বস্তির্দোষহরঃ শিবঃ||৬||
सक्वाथो मधुषड्ग्रन्था शताह्वा हिङ्गुसैन्धवः| सुरदारु च रास्ना च बस्तिर्दोषहरः शिवः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana siddhabastiH (7) · Śloka 7
পঞ্চমূলস্য নিষ্ক্বাথস্তৈলং মাগধিকা মধু| সসৈন্ধবঃ সমধুকঃ সিদ্ধবস্তিরিতি স্মৃতঃ||৭||
पञ्चमूलस्य निष्क्वाथस्तैलं मागधिका मधु| ससैन्धवः समधुकः सिद्धबस्तिरिति स्मृतः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphavyAdhyAdiharo bastiH (8) · Śloka 8
দ্বিপঞ্চমূলত্রিফলাফলবিল্বানি পাচযেত্| গোমূত্রে তেন পিষ্টৈশ্চ পাঠাতোযদবত্সকৈঃ| সফলৈঃ ক্ষৌদ্রতৈলাভ্যাং ক্ষারেণ লবণেন চ| যুক্তো বস্তিঃ কফব্যাধিপাণ্ডুরোগবিষূচিষু| শুক্রাঽনিলবিবন্ধেষু বস্ত্যাটোপে চ পূজিতঃ||৮||
द्विपञ्चमूलत्रिफलाफलबिल्वानि पाचयेत्| गोमूत्रे तेन पिष्टैश्च पाठातोयदवत्सकैः| सफलैः क्षौद्रतैलाभ्यां क्षारेण लवणेन च| युक्तो बस्तिः कफव्याधिपाण्डुरोगविषूचिषु| शुक्राऽनिलविबन्धेषु बस्त्याटोपे च पूजितः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shreShTho yApano bastiH (9) · Śloka 9
মুস্তাপাঠাঽমৃতৈরণ্ডবলারাস্নাপুনর্নবম্| মঞ্জিষ্ঠাঽঽরগ্বধোশীরত্রাযমাণাঽক্ষরোহিণীঃ| কনীযঃ পঞ্চমূলঞ্চ পালিকং মদনাঽষ্টকম্| জলাঢকে পচেত্তচ্চ পাদশেষং পরিস্রুতম্| ক্ষীরদ্বিপ্রস্থসংযুক্তং ক্ষীরশেষং পুনঃ পচেত্| সপাদজাঙ্গলরসঃ সসর্পির্মধুসৈন্ধবঃ| পিষ্টৈর্যষ্টীমিসিশ্যামাকলিঙ্গকরসাঞ্জনৈঃ| বস্তিঃ সুখোষ্ণো মাংসাগ্নিবলশুক্রবিবর্দ্ধনঃ| বাতাঽসৃঙ্মোহমেহাঽর্শোগুল্মবিণ্মূত্রসংগ্রহম্| বিষমজ্বরবীসর্পবর্ধ্মাঽঽধ্মানপ্রবাহিকাঃ| বঙ্ক্ষণোরূকটীকুক্ষিমন্যাশ্রোত্রশিরোরুজঃ| হন্যাদসৃগ্দরোন্মাদশোফকাসাঽশ্মকুণ্ডলান্| চক্ষুষ্যঃ পুত্রদো রাজা যাপনানাং রসাযনম্||৯||
मुस्तापाठाऽमृतैरण्डबलारास्नापुनर्नवम्| मञ्जिष्ठाऽऽरग्वधोशीरत्रायमाणाऽक्षरोहिणीः| कनीयः पञ्चमूलञ्च पालिकं मदनाऽष्टकम्| जलाढके पचेत्तच्च पादशेषं परिस्रुतम्| क्षीरद्विप्रस्थसंयुक्तं क्षीरशेषं पुनः पचेत्| सपादजाङ्गलरसः ससर्पिर्मधुसैन्धवः| पिष्टैर्यष्टीमिसिश्यामाकलिङ्गकरसाञ्जनैः| बस्तिः सुखोष्णो मांसाग्निबलशुक्रविवर्द्धनः| वाताऽसृङ्मोहमेहाऽर्शोगुल्मविण्मूत्रसंग्रहम्| विषमज्वरवीसर्पवर्ध्माऽऽध्मानप्रवाहिकाः| वङ्क्षणोरूकटीकुक्षिमन्याश्रोत्रशिरोरुजः| हन्यादसृग्दरोन्मादशोफकासाऽश्मकुण्डलान्| चक्षुष्यः पुत्रदो राजा यापनानां रसायनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukumArAdInAM hito basti (10) · Śloka 10
পৃথক্ পলাংশং বিপচেত্ পঞ্চমূলমগোক্ষুরম্| ক্ষীরাঢকে চতুর্থস্থং পিষ্টৈর্যষ্ট্যাদিভির্যুতম্| ক্ষৌদ্রতৈলাঽজ্যসিন্ধূত্থযুক্তং বস্তিঃ সুপূজিতঃ| বিশেষাদ্ বালবৃদ্ধস্ত্রীসুকুমারসুকাত্মনাম্| তদ্বত্ সহাচরবলাসারিবাদর্ভসাধিতম্| ক্ষীরং বস্তিস্থাঽভীরূ গুডূচীবৃহতীদ্বযৈঃ| সিদ্ধং পযো মাগধিকাযষ্টীমধুককল্কবত্||১০||
पृथक् पलांशं विपचेत् पञ्चमूलमगोक्षुरम्| क्षीराढके चतुर्थस्थं पिष्टैर्यष्ट्यादिभिर्युतम्| क्षौद्रतैलाऽज्यसिन्धूत्थयुक्तं बस्तिः सुपूजितः| विशेषाद् बालवृद्धस्त्रीसुकुमारसुकात्मनाम्| तद्वत् सहाचरबलासारिवादर्भसाधितम्| क्षीरं बस्तिस्थाऽभीरू गुडूचीबृहतीद्वयैः| सिद्धं पयो मागधिकायष्टीमधुककल्कवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShyAH bastayaH vidhishca (11) · Śloka 11
পঞ্চমূলং বৃহত্যাদি প্রতিদ্রব্যং পলোন্মিতম্| দ্বিপলং শালিগোধূমযবমাষং সযষ্টিকম্| তৈঃ সিদ্ধং ছাগলং ক্ষীরং কুক্কুটাণ্ডরসঃ সিতা| সাঽঽজ্যক্ষৌদ্রদ্বিলবণস্তৈর্বস্তিঃ শুক্রকৃত্ পরম্| কল্পোঽযং শিখিগোনর্দমত্স্যাদ্যণ্ডরসেষ্বপি| রসঃ কুলীরমাংসস্য চটকাঽণ্ডরসান্বিতঃ| সশর্করাঘৃতমধুর্বস্ত্রির্বৃষ্যতমো মতঃ| বস্তসূকরজৈর্মুষ্কৈঃ কুলীরচটকাঽঽমিষৈঃ| সিদ্ধং পযোবস্তশুক্রমুচ্চটেক্ষুরকং মধু| তৈর্ঘৃতাঢ্যোঽল্পলবণো বস্তির্বৃষ্যতমঃ পরম্| সিদ্ধেন পযসা ভোজ্যমাত্মগুপ্তোচ্চটেক্ষুরৈঃ| অতো দশদশাঽহেন যস্তু বস্তীন্ নিষেবতে| বাজীব পুষ্টঃ স বৃষো গচ্ছতি প্রমদাশতম্| এতে মাক্ষিকসংযুক্তাঃ কুর্বন্ত্যতিVবৃষং নরম্| নাঽতিযোগং ন চাঽযোগং স্তম্ভিনস্তে চ কুর্বতে||১১||
पञ्चमूलं बृहत्यादि प्रतिद्रव्यं पलोन्मितम्| द्विपलं शालिगोधूमयवमाषं सयष्टिकम्| तैः सिद्धं छागलं क्षीरं कुक्कुटाण्डरसः सिता| साऽऽज्यक्षौद्रद्विलवणस्तैर्बस्तिः शुक्रकृत् परम्| कल्पोऽयं शिखिगोनर्दमत्स्याद्यण्डरसेष्वपि| रसः कुलीरमांसस्य चटकाऽण्डरसान्वितः| सशर्कराघृतमधुर्बस्त्रिर्वृष्यतमो मतः| बस्तसूकरजैर्मुष्कैः कुलीरचटकाऽऽमिषैः| सिद्धं पयोबस्तशुक्रमुच्चटेक्षुरकं मधु| तैर्घृताढ्योऽल्पलवणो बस्तिर्वृष्यतमः परम्| सिद्धेन पयसा भोज्यमात्मगुप्तोच्चटेक्षुरैः| अतो दशदशाऽहेन यस्तु बस्तीन् निषेवते| वाजीव पुष्टः स वृषो गच्छति प्रमदाशतम्| एते माक्षिकसंयुक्ताः कुर्वन्त्यतिVवृषं नरम्| नाऽतियोगं न चाऽयोगं स्तम्भिनस्ते च कुर्वते||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApaneShvanuvAsanasyA~anA~a ~avashyakatA (12) · Śloka 12
নিরূহা লেখনাঃ প্রাযো বৃংহণাঃ স্নেহবস্তযঃ| যাপনেষূভযং তস্মান্নেষ্টং তেষ্বনুবাসনম্||১২||
निरूहा लेखनाः प्रायो बृंहणाः स्नेहबस्तयः| यापनेषूभयं तस्मान्नेष्टं तेष्वनुवासनम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApanAnAM vyApatpratikArAshca (13) · Śloka 13
মৃদুত্বান্ন নিবর্ত্তন্তে যস্য ত্বেতে প্রযোজিতাঃ| সমূত্রৈর্বস্তিভিস্তীক্ষ্ণৈরাঽঽস্থাপ্যঃ ক্ষিপ্রমেব সঃ| শোফঽগ্নিনাশপাণ্ডুত্বশূলাঽর্শঃপরিকর্ত্তিকাঃ| স্যুর্জ্বরাশ্চাঽতিসারাশ্চ যাপনাত্যর্থসেবনাত্| অরিষ্টক্ষারশীধ্বাদ্যৈস্তত্রেষ্টা দীপনী ক্রিযা| যুক্ত্য তস্মান্নিষেবেত যাপনান্ন প্রসঙ্গতঃ||১৩||
मृदुत्वान्न निवर्त्तन्ते यस्य त्वेते प्रयोजिताः| समूत्रैर्बस्तिभिस्तीक्ष्णैराऽऽस्थाप्यः क्षिप्रमेव सः| शोफऽग्निनाशपाण्डुत्वशूलाऽर्शःपरिकर्त्तिकाः| स्युर्ज्वराश्चाऽतिसाराश्च यापनात्यर्थसेवनात्| अरिष्टक्षारशीध्वाद्यैस्तत्रेष्टा दीपनी क्रिया| युक्त्य तस्मान्निषेवेत यापनान्न प्रसङ्गतः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApaneShu niShparihAryatvam (14) · Śloka 14
মৃদ্বল্পৌষধসংযোগাত্ পাদহীনপ্রমাণতঃ| অল্পকালোপযোগাচ্চ তেষু নিষ্পরিহারতা| দ্রব্যেষু যাপনীযেষু সিদ্ধান্ স্নেহান্ পৃথক্পৃথক্| বস্তীন্ সর্বেষু বা যুঞ্জ্যাত্ পরিহারবিবর্জিতান্||১৪||
मृद्वल्पौषधसंयोगात् पादहीनप्रमाणतः| अल्पकालोपयोगाच्च तेषु निष्परिहारता| द्रव्येषु यापनीयेषु सिद्धान् स्नेहान् पृथक्पृथक्| बस्तीन् सर्वेषु वा युञ्ज्यात् परिहारविवर्जितान्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana putrado rasAyanashca bastiH (15) · Śloka 15
সহাচরাঽভীরুবলারাস্নাগোক্ষুরকাত্ পৃথক্| তুলাং জলদ্রোণশতে পচেদ্ দ্রোণাঽবশেষিতে| পূতশীতে বিসদ্রাক্ষাতবক্ষীরীনিদিগ্ধিকাঃ| মহাসহাক্ষুদ্রসহাযষ্টীমধুমধূলিকাঃ| জীবকর্ষভকোদীচ্যমৃণালোত্পলচন্দনম্| খর্জূরতালমজ্জাত্মগুপ্তাতামলকীকণাঃ| পটোলমেদাত্বক্পত্রশীতপাক্যোদনাহ্বযাঃ| কল্কীকৃত্য ক্ষিপেত্তস্মিন্ পৃথক্চ প্রস্থসম্মিতম্| রসং বরাহমহিষবস্তমুষ্কোদ্ভবং তথা| শিখিকুক্কুটহংসাণ্ডসম্ভবং তৈলসর্পিষী| ধাত্রীবিদারীস্বরসং গব্যক্ষীরাঽঽঢকদ্বযম্| ব্রহ্মভেরীমৃদঙ্গাদিনিনাদৈঃ সাধিতং চ তত্| সিতচ্ছত্রকৃতচ্ছাযং সিতবস্ত্রাবগুণ্ঠিতম্| আরোপিতং গজস্কন্ধে পূজযিত্বা বৃষধ্বজম্| কৃত্বা স্বস্ত্যযনং দদ্যাত্স্নেহবস্তিমযন্ত্রণম্| প্রাপ্তস্তেনাঽতিবৃষতাং শ্রমযেদ্বনিতাশতম্| নির্বলীপলিতঃ কান্তশ্চিরঞ্জীবী ভবেত্স চ| নষ্টশুক্রক্ষতক্ষীণবিষমজ্বরিণাং হিতঃ| ব্যাপন্নার্ত্তবশুক্রাণাং পুত্রদাতা রসাযনম্||১৫||
सहाचराऽभीरुबलारास्नागोक्षुरकात् पृथक्| तुलां जलद्रोणशते पचेद् द्रोणाऽवशेषिते| पूतशीते विसद्राक्षातवक्षीरीनिदिग्धिकाः| महासहाक्षुद्रसहायष्टीमधुमधूलिकाः| जीवकर्षभकोदीच्यमृणालोत्पलचन्दनम्| खर्जूरतालमज्जात्मगुप्तातामलकीकणाः| पटोलमेदात्वक्पत्रशीतपाक्योदनाह्वयाः| कल्कीकृत्य क्षिपेत्तस्मिन् पृथक्च प्रस्थसम्मितम्| रसं वराहमहिषबस्तमुष्कोद्भवं तथा| शिखिकुक्कुटहंसाण्डसम्भवं तैलसर्पिषी| धात्रीबिदारीस्वरसं गव्यक्षीराऽऽढकद्वयम्| ब्रह्मभेरीमृदङ्गादिनिनादैः साधितं च तत्| सितच्छत्रकृतच्छायं सितवस्त्रावगुण्ठितम्| आरोपितं गजस्कन्धे पूजयित्वा वृषध्वजम्| कृत्वा स्वस्त्ययनं दद्यात्स्नेहबस्तिमयन्त्रणम्| प्राप्तस्तेनाऽतिवृषतां श्रमयेद्वनिताशतम्| निर्वलीपलितः कान्तश्चिरञ्जीवी भवेत्स च| नष्टशुक्रक्षतक्षीणविषमज्वरिणां हितः| व्यापन्नार्त्तवशुक्राणां पुत्रदाता रसायनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshenA~anuktanirdeshaH (16) · Śloka 16
এবং চ বস্তযোঽন্যেঽপি কল্প্যাঃ পাক্যাশ্চ নৈকশঃ| শতং বারান্ সহস্রং বা পাচযেত্ সম্ভবে সতি||১৬||
एवं च बस्तयोऽन्येऽपि कल्प्याः पाक्याश्च नैकशः| शतं वारान् सहस्रं वा पाचयेत् सम्भवे सति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saparihArAH snehabastayaH vAtaghnAH snehabastayaH| (17) · Śloka 17
দোষঘ্নাঃ সপরীহারা বক্ষ্যন্তে স্নেহবস্তযঃ| দশমূলং বলাং রাস্নামশ্বগন্ধাং পুনর্নবাম্| গুডূচ্যৈরণ্ডপূতীকভার্ঙ্হ্গীবৃষকরোহিষম্| শতাবরীং সহচরং কাকনাসাং পলাংশকম্| যবমাষাতসীকোলকুলত্থান্ প্রসৃতোন্মিতান্| বহে বিপাচ্য তোযস্য দ্রোণশেষেণ তেন চ| পচেত্তৈলাঢকং পেষ্যৈর্জীবনীযৈঃ পলোন্মিতৈঃ| অনুবাসনমিত্যেতত্ সর্ববাতবিকারনুত্| আনূপানাং বসা তদ্বজ্জীবনীযোপসাধিতা| শতাহ্বাযববিল্বাম্লৈস্তৈলং সিদ্ধং সমীরণে| সৈন্ধবেনাঽগ্নিবর্ণেন তপ্তং চাঽনিলজিদ্ঘৃতম্||১৭||
दोषघ्नाः सपरीहारा वक्ष्यन्ते स्नेहबस्तयः| दशमूलं बलां रास्नामश्वगन्धां पुनर्नवाम्| गुडूच्यैरण्डपूतीकभार्ङ्ह्गीवृषकरोहिषम्| शतावरीं सहचरं काकनासां पलांशकम्| यवमाषातसीकोलकुलत्थान् प्रसृतोन्मितान्| वहे विपाच्य तोयस्य द्रोणशेषेण तेन च| पचेत्तैलाढकं पेष्यैर्जीवनीयैः पलोन्मितैः| अनुवासनमित्येतत् सर्ववातविकारनुत्| आनूपानां वसा तद्वज्जीवनीयोपसाधिता| शताह्वायवबिल्वाम्लैस्तैलं सिद्धं समीरणे| सैन्धवेनाऽग्निवर्णेन तप्तं चाऽनिलजिद्घृतम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNatvAdiguNamanuvAsanam (18) · Śloka 18
জীবন্তীং মদনং মেদাং শ্রাবণীং মধুকং বলাম্| শতাহ্বর্ষভকৌ কৃষ্ণাং কাকনাসাং শতাবরীম্| স্বগুপ্তাং ক্ষীরকাকোলীং কর্কটাখ্যাং শঠীং বচাম্| পিষ্ট্বা তৈলং ঘৃতং ক্ষীরে সাধযেত চতুর্গুণে| বৄংহণং বাতপিত্তঘ্নং বলশুক্রাগ্নিবর্দ্ধনম্| রজঃশুক্রাঽঽমযহরং পুত্রীযং চাঽনুবাসনম্||১৮||
जीवन्तीं मदनं मेदां श्रावणीं मधुकं बलाम्| शताह्वर्षभकौ कृष्णां काकनासां शतावरीम्| स्वगुप्तां क्षीरकाकोलीं कर्कटाख्यां शठीं वचाम्| पिष्ट्वा तैलं घृतं क्षीरे साधयेत चतुर्गुणे| बॄंहणं वातपित्तघ्नं बलशुक्राग्निवर्द्धनम्| रजःशुक्राऽऽमयहरं पुत्रीयं चाऽनुवासनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaghnamanuvAsanam (19) · Śloka 19
শিশিরস্পর্শবীর্যৈশ্চ পিষ্টৈঃ ক্ষীরে চতুর্গুণে| তৈলপাদং ঘৃতং সিদ্ধং পিত্তঘ্নমনুবাসনম্||১৯||
शिशिरस्पर्शवीर्यैश्च पिष्टैः क्षीरे चतुर्गुणे| तैलपादं घृतं सिद्धं पित्तघ्नमनुवासनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaghnAnyanuvAsanAni (20) · Śloka 20
সৈন্ধবং মদনং কুষ্ঠং শতাহ্বা নিচুলো বচা| হ্নীবেরং মধুকং ভার্ঙ্গী দেবদারু সকট্ফলম্| নাগরং পুষ্করং মেদা চবিকা চিত্রকঃ শঠী| বিডঙ্গাঽতিবিষে শ্যামা হরেণুর্নীলিনী স্থিরা| বিল্বাঽঽজমোদচপলা দন্তী রাস্না চ তৈঃ সমৈঃ| সাধ্যমেরণ্ডতৈলং বা তৈলং বা কফরোগনুত্| বর্ধ্মোদাবর্তগুল্মাঽর্শঃ প্লীহমেহাঽঽদ্যমারুতান্| আনাহমশ্মরীং চাঽঽশু হন্যাত্ তদনুবাসনম্| সাধিতং পঞ্চমূলেন তৈলং বিল্বাদিনাঽথবা| অন্বাসনং শ্লেষ্মহরং দ্রব্যৈর্বা কফঘাতিভিঃ| ফলৈরষ্টগুণে চাঽম্লে সিদ্ধমন্বাসনং কফে||২০||
सैन्धवं मदनं कुष्ठं शताह्वा निचुलो वचा| ह्नीबेरं मधुकं भार्ङ्गी देवदारु सकट्फलम्| नागरं पुष्करं मेदा चविका चित्रकः शठी| विडङ्गाऽतिविषे श्यामा हरेणुर्नीलिनी स्थिरा| बिल्वाऽऽजमोदचपला दन्ती रास्ना च तैः समैः| साध्यमेरण्डतैलं वा तैलं वा कफरोगनुत्| वर्ध्मोदावर्तगुल्माऽर्शः प्लीहमेहाऽऽद्यमारुतान्| आनाहमश्मरीं चाऽऽशु हन्यात् तदनुवासनम्| साधितं पञ्चमूलेन तैलं बिल्वादिनाऽथवा| अन्वासनं श्लेष्महरं द्रव्यैर्वा कफघातिभिः| फलैरष्टगुणे चाऽम्ले सिद्धमन्वासनं कफे||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sakaPAdiShu nirUhaH (21) · Śloka 21
শূলাঽঽনাহে তু তদ্যুক্তো নিরূহঃ পটুমূত্রবান্||২১||
शूलाऽऽनाहे तु तद्युक्तो निरूहः पटुमूत्रवान्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyupayogiPalAnAmadhikAravisheShaH (22) · Śloka 22
পৃচ্ছতিস্ম মুনিমিত্যথ ধীমা- নগ্নিবেশ ইহ কিন্তু ফলানাম্| বস্তিকর্মণি হিতং সততং স্যা- ত্তং পুনর্বসুরিতি প্রশশাস| ইহ কুষ্ঠহিতা গরাগরী হিতমিক্ষ্বাকুফলং প্রমেহিণাম্| কুটজস্য ফলং হৃদামযে প্রবরং কোশফলং তু পাণ্ডুষু| উদরে কৃতবেধনং হিতং মদনং সর্বগদাঽবিরোধি চ| মধুরং সকষাযতিক্তকং তদরূক্ষং সকটূষ্ণাপিচ্ছিলম্| কফপিত্তহৃদাঽঽশুকারি য- ন্নিরপাযং পবনাঽনুলোমি চ| প্রবরং তদতঃ ফলাদিষু স্মৃতমাস্থাপনযোজনাস্বিতি||২২||
पृच्छतिस्म मुनिमित्यथ धीमा- नग्निवेश इह किन्तु फलानाम्| बस्तिकर्मणि हितं सततं स्या- त्तं पुनर्वसुरिति प्रशशास| इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकुफलं प्रमेहिणाम्| कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोशफलं तु पाण्डुषु| उदरे कृतवेधनं हितं मदनं सर्वगदाऽविरोधि च| मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णापिच्छिलम्| कफपित्तहृदाऽऽशुकारि य- न्निरपायं पवनाऽनुलोमि च| प्रवरं तदतः फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cikitsAyAM basteH prAdhAnyam (23) · Śloka 23
অথ মুনিবৃষভে নিগদ্য বাক্যং স্থিতবতি বিজ্ঞপযাম্বভূব ভূযঃ| ইদমতিগহনং সহান্যশিষ্যৈ- রবনিগতোঽঞ্জলিমগ্রতো নিধায| চিত্রকর্মগুণকৃদ্ গুরুণোক্তো বস্তিরূর্ধ্বমথ চৈতি ন নাভেঃ| শীঘ্রমাপততি চাঽনু স দেহাত্ সর্বতঃ কথমপোহতি দোষান্| ঊচে গুরুস্তিমিতমারুতবশ্যমেতত্ দেহস্য যদ্বহিরুপাশ্রিতমন্তরে বা| দুষ্টস্য তস্য জনযন্ননুলোমতাং তু বস্তির্হিনস্তি বিষমানপি রোগপূগান্| শাখাগতাঃ কোষ্ঠগতাশ্চ রোগা মর্মোর্ধ্বসর্বাঽবযবাঙ্গজাশ্চ| যে সন্তি তেষাং ন তু কশ্চিদন্যো বাযোঃ পরং জন্মনি হেতুরস্তি| বিট্শ্লেষ্মপিত্তাদিমলাচযানাং বিক্ষেপসংহারকরো হি বাযুঃ| তস্যাঽতিবৃদ্ধস্য শমায নান্য- দ্বস্তেঃ সমং ভেষজমস্তি যস্মাত্| শাম্যন্তি যত্নেন জিতেঽনিলে চ তদীরিতাঃ পিত্তকফাদযোঽপি| তস্মাচ্চিকিত্সাঽর্ধমিতি ব্রুবন্তি সর্বাং চিকিত্সামপি বস্তিমেকে||২৩||
अथ मुनिवृषभे निगद्य वाक्यं स्थितवति विज्ञपयाम्बभूव भूयः| इदमतिगहनं सहान्यशिष्यै- रवनिगतोऽञ्जलिमग्रतो निधाय| चित्रकर्मगुणकृद् गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ चैति न नाभेः| शीघ्रमापतति चाऽनु स देहात् सर्वतः कथमपोहति दोषान्| ऊचे गुरुस्तिमितमारुतवश्यमेतत् देहस्य यद्बहिरुपाश्रितमन्तरे वा| दुष्टस्य तस्य जनयन्ननुलोमतां तु बस्तिर्हिनस्ति विषमानपि रोगपूगान्| शाख़ागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वाऽवयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति| विट्श्लेष्मपित्तादिमलाचयानां विक्षेपसंहारकरो हि वायुः| तस्याऽतिवृद्धस्य शमाय नान्य- द्बस्तेः समं भेषजमस्ति यस्मात्| शाम्यन्ति यत्नेन जितेऽनिले च तदीरिताः पित्तकफादयोऽपि| तस्माच्चिकित्साऽर्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhanye yuktayaH (24) · Śloka 24
যচ্চ পক্বাশযস্থোঽপি দোষানাপাদমস্তকম্| বীর্যেণ বস্তিরাদত্তে স্বস্থোঽর্কো ভূরসানিব| যত্তত্রৌষধবীর্যং হি তদপানেন বাযুনা| পর্যাপ্তমচিরাদেব সমানঃ প্রতিপদ্যতে| সমানাদুত্তরং চৈবং ব্যানাদ্যাঃ পবনাঃ ক্রমাত্| তে তৃপ্তাঃ প্রকৃতিং যাতাঃ শরীরানুগ্রহে স্থিতাঃ| প্রসহ্য পিত্তশ্লেষ্মাণৌ যথাস্থানং নিবেশ্য চ| সন্তর্পযন্তি পরিতঃ স্বান্ স্বান্ ভূতগুণাংস্তনৌ| ব্যানস্তির্যগপানোঽধঃ প্রাণশ্চোর্ধ্বং প্রকর্ষতি| যথাস্বমেব নাডীভির্হারিণীভরিবোদকম্| এবং বাতৈঃ সিরাভিশ্চ বপুর্বস্তিঃ সুযোজিতঃ| ব্যাপ্নুবত্প্রসভং হন্তি সকৃচ্ছানপি যক্ষ্মণঃ||২৪||
यच्च पक्वाशयस्थोऽपि दोषानापादमस्तकम्| वीर्येण बस्तिरादत्ते स्वस्थोऽर्को भूरसानिव| यत्तत्रौषधवीर्यं हि तदपानेन वायुना| पर्याप्तमचिरादेव समानः प्रतिपद्यते| समानादुत्तरं चैवं व्यानाद्याः पवनाः क्रमात्| ते तृप्ताः प्रकृतिं याताः शरीरानुग्रहे स्थिताः| प्रसह्य पित्तश्लेष्माणौ यथास्थानं निवेश्य च| सन्तर्पयन्ति परितः स्वान् स्वान् भूतगुणांस्तनौ| व्यानस्तिर्यगपानोऽधः प्राणश्चोर्ध्वं प्रकर्षति| यथास्वमेव नाडीभिर्हारिणीभरिवोदकम्| एवं वातैः सिराभिश्च वपुर्बस्तिः सुयोजितः| व्याप्नुवत्प्रसभं हन्ति सकृच्छानपि यक्ष्मणः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastiguNasaMgrahaH (25-26) · Śloka 26
বস্তিস্তস্মাত্ সর্বকর্মপ্রধানং সর্বাতঙ্কান্ হন্তি নিঃশেষতশ্চ| স্রোতাংস্যন্তঃ শোধযিত্বা চ কুর্যা- দোজস্তেজঃ শুক্রমেধাগ্নিদীপ্তিম্||২৫|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহ- সংহিতাযাং কল্পস্থানে সিদ্ধবস্তিকল্পোনাম পঞ্চমোঽধ্যাযঃ||২৬||
बस्तिस्तस्मात् सर्वकर्मप्रधानं सर्वातङ्कान् हन्ति निःशेषतश्च| स्रोतांस्यन्तः शोधयित्वा च कुर्या- दोजस्तेजः शुक्रमेधाग्निदीप्तिम्||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रह- संहितायां कल्पस्थाने सिद्धबस्तिकल्पोनाम पञ्चमोऽध्यायः||२६||
🔊 Audio coming soon