Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ পাণ্ডুরোগকামলাশোফবিসর্পনিদানং নামা- ধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः पाण्डुरोगकामलाशोफविसर्पनिदानं नामा- ध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroganidAnaM samprAptiniruktIni (2) · Śloka 2
পিত্তপ্রধানাঃ কুপিতাঃ যথোক্তৈঃ কোপনৈর্মলাঃ| তত্রানিলেন বলিনা ক্ষিপ্তং পিত্তং হৃদি স্থিতম্| ধমনীর্দশ সম্প্রাপ্য ব্যাপ্নুবত্সকলাং তনুম্| শ্লেষ্মত্বগ্রক্তমাংসানি প্রদূষ্যান্তরমাশ্রিতম্| ত্বঙ্মাংসযোস্তত্কুরুতে ত্বচি বর্ণান্ পৃথগ্বিধান্| পাণ্ডুহারিদ্রহরিতান্ পাণ্ডুত্বং তেষু চাধিকম্| যতোঽতঃ পাণ্ডুরিত্যুক্তঃ স রোগঃ................||২||
पित्तप्रधानाः कुपिताः यथोक्तैः कोपनैर्मलाः| तत्रानिलेन बलिना क्षिप्तं पित्तं हृदि स्थितम्| धमनीर्दश सम्प्राप्य व्याप्नुवत्सकलां तनुम्| श्लेष्मत्वग्रक्तमांसानि प्रदूष्यान्तरमाश्रितम्| त्वङ्मांसयोस्तत्कुरुते त्वचि वर्णान् पृथग्विधान्| पाण्डुहारिद्रहरितान् पाण्डुत्वं तेषु चाधिकम्| यतोऽतः पाण्डुरित्युक्तः स रोगः................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogasAmAnyalakShaNam (3) · Śloka 3
....................................তেন গৌরবম্| ধাতূনাং স্যাচ্চ শৈথিল্যমোজসশ্ছ গুণক্ষযঃ| ততোঽল্পরক্তমেদস্কো নিঃসারঃ স্যাচ্ছ্লথেন্দ্রিযঃ| মৃদ্যমানৈরিবাঙ্গৈর্না দ্রবতা হৃদযেন চ| শূনাক্ষিকূটবদনঃ কোপনঃ ষ্ঠীবনোঽল্পবাক্| অন্নদ্বিট্শিশিরদ্বেষী শীর্ণরোমা হতানলঃ| সন্নসক্থী জ্বরী শ্বাসী কর্ণক্ষ্বেডী শ্রমী ভ্রমী||৩||
....................................तेन गौरवम्| धातूनां स्याच्च शैथिल्यमोजसश्छ गुणक्षयः| ततोऽल्परक्तमेदस्को निःसारः स्याच्छ्लथेन्द्रियः| मृद्यमानैरिवाङ्गैर्ना द्रवता हृदयेन च| शूनाक्षिकूटवदनः कोपनः ष्ठीवनोऽल्पवाक्| अन्नद्विट्शिशिरद्वेषी शीर्णरोमा हतानलः| सन्नसक्थी ज्वरी श्वासी कर्णक्ष्वेडी श्रमी भ्रमी||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogaprabhedAH (4) · Śloka 4
স পঞ্চধা পৃথগ্দোষৈঃ সমস্তৈর্মৃত্তিকাদনাত্||৪||
स पञ्चधा पृथग्दोषैः समस्तैर्मृत्तिकादनात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogapUrvarUpANi (5) · Śloka 5
প্রাগ্রূপমস্য হৃদযস্পন্দনং রূক্ষতা ত্বচি| অরুচিঃ পীতমূত্রত্বং স্বেদাভাবোঽল্পবহ্নিতা| সাদঃ শ্রমঃ ............................||৫||
प्राग्रूपमस्य हृदयस्पन्दनं रूक्षता त्वचि| अरुचिः पीतमूत्रत्वं स्वेदाभावोऽल्पवह्निता| सादः श्रमः ............................||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajapANDurogalakShaNam (6) · Śloka 6
................................ অনিলাত্তত্র গাত্ররুক্তোদকম্পনম্| কৃষ্ণরূক্ষারুণসিরানখবিণ্মূত্রনেত্রতা| শোফানাহাস্যবৈরস্যবিট্শোষাঃ পার্শ্বমূর্ধরুক্||৬||
................................ अनिलात्तत्र गात्ररुक्तोदकम्पनम्| कृष्णरूक्षारुणसिरानखविण्मूत्रनेत्रता| शोफानाहास्यवैरस्यविट्शोषाः पार्श्वमूर्धरुक्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajapANDurogalakShaNam (7) · Śloka 7
পিত্তাদ্ধরিতপীতাভসিরাদিত্বং জ্বরস্তমঃ| তৃট্স্বেদমূর্চ্ছা শীতেচ্ছা দৌর্গন্ধ্যং কটুবক্ত্রতা| বর্চোভেদোঽম্লকো দাহঃ...............................||৭||
पित्ताद्धरितपीताभसिरादित्वं ज्वरस्तमः| तृट्स्वेदमूर्च्छा शीतेच्छा दौर्गन्ध्यं कटुवक्त्रता| वर्चोभेदोऽम्लको दाहः...............................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajapANDurogalakShaNam (8) · Śloka 8
............................... কফাচ্ছুক্লসিরাদিতা| তন্দ্রালবণবক্ত্রত্বং রোমহর্ষঃ স্বরক্ষযঃ| কাসশ্ছর্দিশ্চ ................................||৮||
............................... कफाच्छुक्लसिरादिता| तन्द्रालवणवक्त्रत्वं रोमहर्षः स्वरक्षयः| कासश्छर्दिश्च ................................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajapANDurogalakShaNam (9) · Śloka 9
........................... নিচযান্মিশ্রলিঙ্গঃ সোঽতিদুঃসহঃ||৯||
........................... निचयान्मिश्रलिङ्गः सोऽतिदुःसहः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudbhakShaNajanyapANDuroganidAnAdi (10) · Śloka 10
মৃত্কষাযাঽনিলং পিত্তমূষরা মধুরা কফম্| দূষযিত্বা রসাদীংশ্ছ রৌক্ষ্যাদ্ভুক্তং বিরূক্ষ্য চ| স্রোতাংস্যপক্বৈবাপূর্য্য কুর্যাদ্রূধ্বা চ পূর্ববত্| পাণ্ডুরোগং ততঃ শূননাভিপাদাস্যমেহনঃ| পুরীষং কৃমিবন্মুঞ্চেদ্ভিন্নং সাঽসৃক্কফং নরঃ||১০||
मृत्कषायाऽनिलं पित्तमूषरा मधुरा कफम्| दूषयित्वा रसादींश्छ रौक्ष्याद्भुक्तं विरूक्ष्य च| स्रोतांस्यपक्वैवापूर्य्य कुर्याद्रूध्वा च पूर्ववत्| पाण्डुरोगं ततः शूननाभिपादास्यमेहनः| पुरीषं कृमिवन्मुञ्चेद्भिन्नं साऽसृक्कफं नरः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmilAnidAnam (11) · Śloka 11
যঃ পাণ্ডুরোগী সেবেত পিত্তলং তস্য কামিলাম্| কোষ্ঠশাখাশ্রযং পিত্তং দগ্ধ্বাঽসৃঙ্মাংসমাবহেত্||১১||
यः पाण्डुरोगी सेवेत पित्तलं तस्य कामिलाम्| कोष्ठशाखाश्रयं पित्तं दग्ध्वाऽसृङ्मांसमावहेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmilAyA lakShaNam (12) · Śloka 12
হারিদ্রনেত্রমূত্রত্বঙ্নখবক্ত্রশকৃত্তথা| দাহাবিপাকতৃষ্ণাবান্ভেকাভো দুর্বলেন্দ্রিযঃ|১২|
हारिद्रनेत्रमूत्रत्वङ्नखवक्त्रशकृत्तथा| दाहाविपाकतृष्णावान्भेकाभो दुर्बलेन्द्रियः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogAdvinApi kAmalAyAH sambhavaH (12) · Śloka 12
ভবেত্পিত্তোল্বণস্যাসৌ পাণ্ডুরোগাদৃতেπ চ||১২||
भवेत्पित्तोल्बणस्यासौ पाण्डुरोगादृतेπ च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumbhakAmilAlakShaNam (13) · Śloka 13
উপেক্ষযা চ শোফাঢ্যা সা কৃচ্ছ্রা কুম্ভকামিলা||১৩||
उपेक्षया च शोफाढ्या सा कृच्छ्रा कुम्भकामिला||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana halImakalakShaM tatparyAyau ca (14) · Śloka 14
হরিতশ্যাবপীতত্বং পাণ্ডুরোগে যদা ভবেত্| বাতপিত্তাদ্ ভ্রমস্তৃষ্ণাস্ত্রীষ্বহর্ষো মৃদুর্জ্বরঃ| তন্দ্রাবলানলভ্রংশো লোঢরং তং হলীমকম্| অলসঞ্চেতি শংসন্তি........................||১৪||
हरितश्यावपीतत्वं पाण्डुरोगे यदा भवेत्| वातपित्ताद् भ्रमस्तृष्णास्त्रीष्वहर्षो मृदुर्ज्वरः| तन्द्राबलानलभ्रंशो लोढरं तं हलीमकम्| अलसञ्चेति शंसन्ति........................||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUpaNapratij~jA (15) · Śloka 15
....................................তেষাং পূর্বমুপদ্রবাঃ| শোফপ্রধানাঃ কথিতাঃ স এবাতো নিগদ্যতে||১৫||
....................................तेषां पूर्वमुपद्रवाः| शोफप्रधानाः कथिताः स एवातो निगद्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophasya samprAptiH, sAnnipAtikatva~jca (16) · Śloka 16
পিত্তরক্তকফান্বাযুর্দুষ্টো দুষ্টান্ বহিঃসিরাঃ| নীত্বা রূদ্ধগতিস্তৈর্হি কুর্যাত্ত্বঙ্মাংসসংশ্রযম্| উত্সেধং সংহতং শোফং তমাহুর্নিচযাদতঃ| সর্বম্ .....................................||১৬||
पित्तरक्तकफान्वायुर्दुष्टो दुष्टान् बहिःसिराः| नीत्वा रूद्धगतिस्तैर्हि कुर्यात्त्वङ्मांससंश्रयम्| उत्सेधं संहतं शोफं तमाहुर्निचयादतः| सर्वम् .....................................||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophasya prabhedAH (17) · Śloka 17
................................ হেতুবিশেষৈস্তু রূপভেদান্নবাত্মকম্| দোষৈঃ পৃথগ্দ্বযং সর্বৈরভিঘাতাদ্বিষাদপি||১৭||
................................ हेतुविशेषैस्तु रूपभेदान्नवात्मकम्| दोषैः पृथग्द्वयं सर्वैरभिघाताद्विषादपि||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophasya dvividhaM, dvaividhyaM traividhya~jca (18) · Śloka 18
দ্বিধা বা নিজমাগন্তুং সর্বাঙ্গৈকাঙ্গজঞ্চ তম্| পৃথূন্নতগ্রথিততাবিশেষৈশ্চ ত্রিধা বিদুঃ||১৮||
द्विधा वा निजमागन्तुं सर्वाङ्गैकाङ्गजञ्च तम्| पृथून्नतग्रथितताविशेषैश्च त्रिधा विदुः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophasya nidAnasamprAptishca (20) · Śloka 19
সামান্যহেতুঃ শোফানাং দোষজানাং বিশেষতঃ| ব্যাধিকর্মোপবাসাদিক্ষীণস্য ভজতো দ্রুতম্| অতিমাত্রমথান্যস্য গুর্বম্লস্নিগ্ধশীতলম্| লবণক্ষারতীক্ষ্ণোষ্ণশাকাম্বুস্বপ্নজাগরম্| মৃদ্গ্রাম্যমাংসবল্লূরমজীর্ণশ্রমমৈথুনম্| পদাতের্মার্গগমনং যানেন ক্ষোভিণাপি বা| শ্বাসকাসাতিসারর্শো জঠরপ্রদরজ্বরাঃ| বিষূচ্যলসকচ্ছর্দিগর্ভবীসর্পপাণ্ডবঃ| অন্যে চ মিথ্যোপক্রান্তাস্তৈর্দোষা বক্ষসি স্থিতাঃ| ঊর্ধ্বং শোফমধো বস্তৌ মধ্যে কুর্বন্তি মধ্যগাঃ| সর্বাঙ্গাঃ সর্বগতং প্রত্যঙ্গেষু তদাশ্রযাঃ||১৯||
सामान्यहेतुः शोफानां दोषजानां विशेषतः| व्याधिकर्मोपवासादिक्षीणस्य भजतो द्रुतम्| अतिमात्रमथान्यस्य गुर्वम्लस्निग्धशीतलम्| लवणक्षारतीक्ष्णोष्णशाकाम्बुस्वप्नजागरम्| मृद्ग्राम्यमांसवल्लूरमजीर्णश्रममैथुनम्| पदातेर्मार्गगमनं यानेन क्षोभिणापि वा| श्वासकासातिसारर्शो जठरप्रदरज्वराः| विषूच्यलसकच्छर्दिगर्भवीसर्पपाण्डवः| अन्ये च मिथ्योपक्रान्तास्तैर्दोषा वक्षसि स्थिताः| ऊर्ध्वं शोफमधो बस्तौ मध्ये कुर्वन्ति मध्यगाः| सर्वाङ्गाः सर्वगतं प्रत्यङ्गेषु तदाश्रयाः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophapUrvarUpam (20) · Śloka 20
তত্পূর্বরূপং দবথুঃ সিরাযামোঽঙ্গগৌরবম্||২০||
तत्पूर्वरूपं दवथुः सिरायामोऽङ्गगौरवम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashophalakShaNam (21) · Śloka 21
বাতচ্ছোফশ্চলো রূক্ষঃ খররোমারুণাসিতঃ| সঙ্কোচস্পন্দহর্ষার্ত্তিতোদ ভেদপ্রসুপ্তিমান্| ক্ষিপ্রোত্থানশমঃ শীঘ্রমুন্নমেত্পীডিতস্তনুঃ| স্নিগ্ধোষ্ণমর্দনৈঃ শাম্যেদ্রাত্রাবল্পো দিবা মহান্| ত্বক্চ সর্ষপলিপ্তেব তস্মিংশ্চিমিচিমাযতে||২১||
वातच्छोफश्चलो रूक्षः खररोमारुणासितः| सङ्कोचस्पन्दहर्षार्त्तितोद भेदप्रसुप्तिमान्| क्षिप्रोत्थानशमः शीघ्रमुन्नमेत्पीडितस्तनुः| स्निग्धोष्णमर्दनैः शाम्येद्रात्रावल्पो दिवा महान्| त्वक्च सर्षपलिप्तेव तस्मिंश्चिमिचिमायते||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashophalakShaNam (22) · Śloka 22
পীতরক্তাসিতাভাসঃ পিত্তাদাতাম্ররোকৃত্| শীঘ্রানুসারপ্রশমো মধ্যে প্রাগ্গ্জাযতে তনোঃ| সতৃড্দাহজ্বরস্বেদদবক্লেদমদভ্রমঃ| শীতাভিলাষী বিড্ভেদী গন্ধী স্পর্শাসহো মৃদুঃ||২২||
पीतरक्तासिताभासः पित्तादाताम्ररोकृत्| शीघ्रानुसारप्रशमो मध्ये प्राग्ग्जायते तनोः| सतृड्दाहज्वरस्वेददवक्लेदमदभ्रमः| शीताभिलाषी विड्भेदी गन्धी स्पर्शासहो मृदुः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajashophalakShaNam (23) · Śloka 23
কণ্ডূমান্ পাণ্ডুরোমত্বক্ কঠিনঃ শীতলো গুরুঃ| স্নিগ্ধঃ শ্লক্ষ্ণঃ স্থিরঃ স্ত্যানো নিদ্রাচ্ছর্দ্যগ্নিসাদকৃত্| আক্রান্তো নোন্নমেকৃচ্ছ্রশমজন্মা নিশাবলঃ| স্রবেন্নাসৃক্ক্চরাত্পিচ্ছাং কুশশস্ত্রাদিবিক্ষতঃ| স্পর্শোষ্ণকাংক্ষী চ কফাত্ .....................||২৩||
कण्डूमान् पाण्डुरोमत्वक् कठिनः शीतलो गुरुः| स्निग्धः श्लक्ष्णः स्थिरः स्त्यानो निद्राच्छर्द्यग्निसादकृत्| आक्रान्तो नोन्नमेकृच्छ्रशमजन्मा निशाबलः| स्रवेन्नासृक्क्चरात्पिच्छां कुशशस्त्रादिविक्षतः| स्पर्शोष्णकांक्षी च कफात् .....................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtashophAH (24) · Śloka 24
............................. যথাস্বং দ্বন্দ্বজাস্ত্রযঃ| সঙ্করাদ্ধেতুলিঙ্গানাং নিচযান্নিচযাত্মকঃ||২৪||
............................. यथास्वं द्वन्द्वजास्त्रयः| सङ्कराद्धेतुलिङ्गानां निचयान्निचयात्मकः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajashophalakShaNam (25) · Śloka 25
অভিঘাতেন শস্ত্রাদিচ্ছেদভেদক্ষতাদিভিঃ| হিমানিলোদধ্যনিলৈর্ভল্লাতকপিকচ্ছুজৈঃ| রসৈশ্শূকৈশ্চ সংস্পর্শাচ্ছবথুঃ স্যাদ্বিসর্পবান্| ভৃশোষ্মা লোহিতাভাসঃ প্রাযশঃ পিত্তলক্ষণঃ||২৫||
अभिघातेन शस्त्रादिच्छेदभेदक्षतादिभिः| हिमानिलोदध्यनिलैर्भल्लातकपिकच्छुजैः| रसैश्शूकैश्च संस्पर्शाच्छवथुः स्याद्विसर्पवान्| भृशोष्मा लोहिताभासः प्रायशः पित्तलक्षणः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajashophalakShaNam (26) · Śloka 26
বিষজঃ সবিষপ্রাণিপরিসর্পণমূত্রণাত্| দংষ্ট্রাদন্তনখাপাতাদিবিষপ্রাণিনামপি| বিণ্মূত্রশুক্রোপহতমলবদ্বস্ত্রসঙ্করাত্| বিষবৃক্ষানিলস্পর্শাদ্গরযোগাবচূর্ণনাত্| বিষজ ইত্যাদিনা নবমশোফলক্ষণম্| বিষপ্রাণিনঃ সর্পাদযঃ| পরিসর্পণং গমনম্| অবিষপ্রাণিনামপি দংষ্ট্রাদিপাতাত্| দংষ্ট্রা সূকরাদীনাম্| দন্তনখপুরুষাদীনামপি সুবোধম্| গরো বক্ষ্য মৃদুশ্চলোঽবলম্বী চ শীগ্রদাহরুজাকরঃ||২৬||
विषजः सविषप्राणिपरिसर्पणमूत्रणात्| दंष्ट्रादन्तनखापातादिविषप्राणिनामपि| विण्मूत्रशुक्रोपहतमलवद्वस्त्रसङ्करात्| विषवृक्षानिलस्पर्शाद्गरयोगावचूर्णनात्| विषज इत्यादिना नवमशोफलक्षणम्| विषप्राणिनः सर्पादयः| परिसर्पणं गमनम्| अविषप्राणिनामपि दंष्ट्रादिपातात्| दंष्ट्रा सूकरादीनाम्| दन्तनखपुरुषादीनामपि सुबोधम्| गरो वक्ष्य मृदुश्चलोऽवलम्बी च शीग्रदाहरुजाकरः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shophAnAM sAdhyA~asAdhyatvam (27) · Śloka 27
নবোঽনুপদ্রবঃ শোফঃ সাধ্যোঽসাধ্যঃ পুরেরিতঃ||২৭||
नवोऽनुपद्रवः शोफः साध्योऽसाध्यः पुरेरितः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpanidAnam, atideshena visarpasya nidAnaM, samprAptishca (28) · Śloka 28
স্যাদ্বিসর্পোঽভিঘাতান্তৈর্দোষৈর্দূষ্যৈশ্চ শোফবত্||২৮||
स्याद्विसर्पोऽभिघातान्तैर्दोषैर्दूष्यैश्च शोफवत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpANAM tryAshrayatvaM yathottaraM duHsAdhyatva~jca (29) · Śloka 29
ত্র্যধিষ্ঠানঞ্চ তং প্রাহুর্বাহ্যান্তরুভযাশ্রযাত্| যথোত্তরং চ দুঃসাধাঃ...........................||২৯||
त्र्यधिष्ठानञ्च तं प्राहुर्बाह्यान्तरुभयाश्रयात्| यथोत्तरं च दुःसाधाः...........................||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpanidAnAdi (30) · Śloka 30
.................. তত্র দোষা যথাযথম্| প্রকোপনৈঃ প্রকুপিতা বিশেষেণ বিদাহিভিঃ| দেহে শীঘ্রং বিসর্পন্তি তেঽন্তরন্তঃস্থিতা বহিঃ| বহিঃস্থা দ্বিতযে দ্বিস্থাঃ ........................||৩০||
.................. तत्र दोषा यथायथम्| प्रकोपनैः प्रकुपिता विशेषेण विदाहिभिः| देहे शीघ्रं विसर्पन्ति तेऽन्तरन्तःस्थिता बहिः| बहिःस्था द्वितये द्विस्थाः ........................||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarbahirAshrayavisarpalakShaNam (31) · Śloka 31
......................... বিদ্যাত্তত্রান্তরাশ্রযম্| মর্মোপতাপাত্সম্মোহাদযনানাং বিঘট্টনাত্| তৃষ্ণাতিযোগাদ্বেগানাং বিষমঞ্চ প্রবর্ত্তনাত্| আশু চাগ্নিলভ্রংশাদতো বাহ্যং বিপর্য্যযাত্||৩১||
......................... विद्यात्तत्रान्तराश्रयम्| मर्मोपतापात्सम्मोहादयनानां विघट्टनात्| तृष्णातियोगाद्वेगानां विषमञ्च प्रवर्त्तनात्| आशु चाग्निलभ्रंशादतो बाह्यं विपर्य्ययात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtavisarpalakShaNam (32) · Śloka 32
তত্র বাতাত্ পরীসর্পো বাতজ্বরসমব্যথঃ| শোফস্ফুরণনিস্তোদভেদাঽঽযামার্ত্তিহর্ষবান্||৩২||
तत्र वातात् परीसर्पो वातज्वरसमव्यथः| शोफस्फुरणनिस्तोदभेदाऽऽयामार्त्तिहर्षवान्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
পিত্তাদ্ দ্রুতগতিঃ পিত্তজ্বরলিঙ্গোঽতিলোহিতঃ|৩৩|
पित्ताद् द्रुतगतिः पित्तज्वरलिङ्गोऽतिलोहितः|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajavisarpalakShaNam (33) · Śloka 33
কফাত্কণ্ডূযুতঃ স্নিগ্ধঃ কফজ্বরসমানরুক্|৩৩|
कफात्कण्डूयुतः स्निग्धः कफज्वरसमानरुक्|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpasyopekShAyAM sphoTasambhavaH (33) · Śloka 33
স্বদোষলিঙ্গৈশ্চীযন্তে সর্বে স্ফোটৈরুপেক্ষিতাঃ| তে পক্বভিন্নাঃ স্বং-স্বঞ্চ বিভ্রতি ব্রণলক্ষণম্||৩৩||
स्वदोषलिङ्गैश्चीयन्ते सर्वे स्फोटैरुपेक्षिताः| ते पक्वभिन्नाः स्वं-स्वञ्च विभ्रति व्रणलक्षणम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnivisarpanidAnAdi (34) · Śloka 34
বাতপিত্তাজ্জ্বরচ্ছর্দিমূর্চ্ছাতীসারতৃড্ভ্রমৈঃ| অস্থিভেদাগ্নিসদনতমকাঽরোচকৈর্যুতঃ| করোতি সর্বমঙ্গঞ্চ দীপ্তাঙ্গারাবকীর্ণবত্| যং যং দেশং বিসর্পশ্চ বিসর্পতি ভবেত্স সঃ| শান্তাঙ্গারাসিতো নীলো রক্তো বাঽঽশু চ চীযতে| অগ্নিদগ্ধ ইব স্ফোটৈঃ শীঘ্রগত্বাদ্ দ্রুতঞ্চ সঃ| মর্মানুসারী বীসর্পঃ স্যাদ্বাতোঽতিবলস্ততঃ| ব্যথেতাঙ্গং হরেত্সংজ্ঞা নিদ্রাঞ্চ শ্বাসমীরযেত্| হিধ্মাঞ্চ স গতোঽবস্থামীদৃশীং লভতে ন না| ক্বচিচ্ছর্মারতিগ্রস্তো ভূমিশয্যাসনাদিষু| চেষ্টমানস্ততঃ ক্লিষ্টো মনোদেহশ্রমোদ্ভবাম্| দুষ্প্রবোধোঽশ্নুতে নিদ্রাং সোঽগ্নিবীসর্প উচ্যতে||৩৪||
वातपित्ताज्ज्वरच्छर्दिमूर्च्छातीसारतृड्भ्रमैः| अस्थिभेदाग्निसदनतमकाऽरोचकैर्युतः| करोति सर्वमङ्गञ्च दीप्ताङ्गारावकीर्णवत्| यं यं देशं विसर्पश्च विसर्पति भवेत्स सः| शान्ताङ्गारासितो नीलो रक्तो वाऽऽशु च चीयते| अग्निदग्ध इव स्फोटैः शीघ्रगत्वाद् द्रुतञ्च सः| मर्मानुसारी वीसर्पः स्याद्वातोऽतिबलस्ततः| व्यथेताङ्गं हरेत्संज्ञा निद्राञ्च श्वासमीरयेत्| हिध्माञ्च स गतोऽवस्थामीदृशीं लभते न ना| क्वचिच्छर्मारतिग्रस्तो भूमिशय्यासनादिषु| चेष्टमानस्ततः क्लिष्टो मनोदेहश्रमोद्भवाम्| दुष्प्रबोधोऽश्नुते निद्रां सोऽग्निवीसर्प उच्यते||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthivisarpanidAnAdi (35) · Śloka 35
কফেন রুদ্ধঃ পবনো ভিত্বা তং বহুধা কফম্| রক্তং বা বৃদ্ধরক্তস্য ত্বক্সিরাস্নাবমাংসগম্| দূষযিত্বা চ দীর্ঘাণুবৃত্তস্থূলখরাত্মনাম্| গ্রন্থীনাং কুরুতে মালাং রক্তানাং তীব্ররুগ্জ্বরাম্| শ্বাসকাসাতিসারাস্যশোষহিধ্মাবমিভ্রমৈঃ| মোহবৈবর্ণ্যমূর্চ্ছাঙ্গভঙ্গাঽগ্নিসদনৈর্যুতাম্| ইত্যযং গ্রন্থিবীসর্পঃ কফমারুতকোপজঃ||৩৫||
कफेन रुद्धः पवनो भित्वा तं बहुधा कफम्| रक्तं वा वृद्धरक्तस्य त्वक्सिरास्नावमांसगम्| दूषयित्वा च दीर्घाणुवृत्तस्थूलखरात्मनाम्| ग्रन्थीनां कुरुते मालां रक्तानां तीव्ररुग्ज्वराम्| श्वासकासातिसारास्यशोषहिध्मावमिभ्रमैः| मोहवैवर्ण्यमूर्च्छाङ्गभङ्गाऽग्निसदनैर्युताम्| इत्ययं ग्रन्थिवीसर्पः कफमारुतकोपजः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kardamavisarpanidAnAdi (36) · Śloka 36
কফপিত্তাজ্জ্বরঃ স্তম্ভো তন্দ্রানিদ্রাশিরোরুজঃ| অঙ্গাবসাদবিক্ষেপপ্রলাপাঽরোচকভ্রমাঃ| মূর্চ্ছাগ্নিহানির্ভেদোঽস্থ্নাং পিপাসেন্দ্রিযগৌরবম্| আমোপবেশনং লেপঃ স্রোতসাং স চ সর্পতি| প্রাযেণামাশযে গৃহ্ণন্নেকদেশং ন চাতিরুক্| পিটকৈরবকীর্ণোঽতিপীতলোহিতপাণ্ডুরৈঃ| মেচকাভোঽসিতঃ স্নিগ্ধো মলিনঃ শোফবান্গুরুঃ| গম্ভীরপাকঃ প্রাজ্যোষ্মা স্পৃষ্টঃ ক্লিন্নোঽবদীর্য্যতে| পঙ্কবচ্ছীর্ণমাংসশ্চ স্পষ্টস্নাযুসিরাগণঃ| শবগন্ধী চ বীসর্পঃ কর্দমাখ্যমুশন্তি তম্||৩৬||
कफपित्ताज्ज्वरः स्तम्भो तन्द्रानिद्राशिरोरुजः| अङ्गावसादविक्षेपप्रलापाऽरोचकभ्रमाः| मूर्च्छाग्निहानिर्भेदोऽस्थ्नां पिपासेन्द्रियगौरवम्| आमोपवेशनं लेपः स्रोतसां स च सर्पति| प्रायेणामाशये गृह्णन्नेकदेशं न चातिरुक्| पिटकैरवकीर्णोऽतिपीतलोहितपाण्डुरैः| मेचकाभोऽसितः स्निग्धो मलिनः शोफवान्गुरुः| गम्भीरपाकः प्राज्योष्मा स्पृष्टः क्लिन्नोऽवदीर्य्यते| पङ्कवच्छीर्णमांसश्च स्पष्टस्नायुसिरागणः| शवगन्धी च वीसर्पः कर्दमाख्यमुशन्ति तम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikavisarpalakShaNam (37) · Śloka 37
সর্বজো লক্ষণৈঃ সর্বৈঃ সর্বধাত্বভিসর্পণঃ||৩৭||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैः सर्वधात्वभिसर्पणः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajavisarpasya hetusamprAptilakShaNAni (38) · Śloka 38
বাহ্যহেতোঃ ক্ষতাত্ক্রুদ্ধঃ সরক্তং পিত্তমীরযন্| বিসর্পং মারুতঃ কুর্যাত্কুলত্থসদৃশৈশ্চিতম্| স্ফোটৈঃ শোফজ্বররুজাদাহাঢ্যং শ্যাবলোহিতম্||৩৮||
बाह्यहेतोः क्षतात्क्रुद्धः सरक्तं पित्तमीरयन्| विसर्पं मारुतः कुर्यात्कुलत्थसदृशैश्चितम्| स्फोटैः शोफज्वररुजादाहाढ्यं श्यावलोहितम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visarpANAM sAdhyAsAdhyatvam (39-13) · Śloka 13
পৃথগ্দোষৈস্ত্রযঃ সাধ্যা দ্বন্দ্বজাশ্চানুপদ্রবাঃ| অসাধ্যৌ ক্ষতসর্বোত্থৌ সর্বে চাক্রান্তমর্মকাঃ| শীর্ণস্নাযুসিরামাংসা প্রক্লিন্নাঃ শবগন্ধযঃ||৩৯|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতা- বষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং নিদানস্থানে পাণ্ডু- কামলা-শোফ-বিসর্পনিদানং নাম ত্রযোদশোঽধ্যাযঃ||১৩||
पृथग्दोषैस्त्रयः साध्या द्वन्द्वजाश्चानुपद्रवाः| असाध्यौ क्षतसर्वोत्थौ सर्वे चाक्रान्तमर्मकाः| शीर्णस्नायुसिरामांसा प्रक्लिन्नाः शवगन्धयः||३९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने पाण्डु- कामला-शोफ-विसर्पनिदानं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon