Adhikarana atha vidradhivRuddhigulmanidAnannAmaikAdasho~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো বিদ্রধিবৃদ্ধিগুল্মনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो विद्रधिवृद्धिगुल्मनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidradhinidAnam, vidradhernidAnam (2) · Śloka 2
ভুক্তৈঃ পর্য্যুষিতাত্যুষ্ণরূক্ষশুষ্কবিদাহিভিঃ| জিহ্বাশয্যাবিচেষ্টাভিস্তৈস্তৈশ্চাসৃক্প্রদূষণৈঃ| দুষ্টত্বঙ্মাংসমেদোঽস্থিস্নাবাসৃক্কণ্ডরাশ্রযঃ| যঃ শোফো বহিরন্তির্বা মহামূলো মহারুজঃ| বৃত্তঃ স্যাদাযতো যো বা স্মৃতঃ ষোঢা স বিদ্রধিঃ||২||
भुक्तैः पर्य्युषितात्युष्णरूक्षशुष्कविदाहिभिः| जिह्वाशय्याविचेष्टाभिस्तैस्तैश्चासृक्प्रदूषणैः| दुष्टत्वङ्मांसमेदोऽस्थिस्नावासृक्कण्डराश्रयः| यः शोफो बहिरन्तिर्वा महामूलो महारुजः| वृत्तः स्यादायतो यो वा स्मृतः षोढा स विद्रधिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3
দোষৈঃ পৃথক্সমুদিতৈঃ শোণিতেন ক্ষতেন চ||৩||
दोषैः पृथक्समुदितैः शोणितेन क्षतेन च||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhyavidradhilakShaNam (4) · Śloka 4
বাহ্যোঽত্র তত্র তত্রাঙ্গে দারুণো গ্রথিতোন্নতঃ||৪||
बाह्योऽत्र तत्र तत्राङ्गे दारुणो ग्रथितोन्नतः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarvidradhilakShaNam (5) · Śloka 5
আন্তরো দারুণতরো গম্ভীরো গুল্মবদ্ধনঃ| বল্মীকবত্সমুচ্ছ্রাযী শীঘ্রধাত্যগ্নিশস্ত্রবত্||৫||
आन्तरो दारुणतरो गम्भीरो गुल्मवद्धनः| वल्मीकवत्समुच्छ्रायी शीघ्रधात्यग्निशस्त्रवत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidradheH sthAnAni (6) · Śloka 6
নাভিবস্তিযকৃত্প্লীহক্লোমহৃত্কুক্ষিবংক্ষণে| স্যাদ্দৃক্কযোরপানে বা ......................||৬||
नाभिबस्तियकृत्प्लीहक्लोमहृत्कुक्षिवंक्षणे| स्याद्दृक्कयोरपाने वा ......................||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajavidradhilakShaNam (7) · Śloka 7
................................ বাতাত্তত্রাতিতীব্ররুক্| শ্যাবরুণাশ্চিরোত্থানপাকো বিষমসংস্থিতিঃ| ব্যধচ্ছেদভ্রমানাহস্পন্দসর্পণশব্দবান্||৭||
................................ वातात्तत्रातितीव्ररुक्| श्यावरुणाश्चिरोत्थानपाको विषमसंस्थितिः| व्यधच्छेदभ्रमानाहस्पन्दसर्पणशब्दवान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajavidradhilakShaNam (8) · Śloka 8
রক্ততাম্রাসিতঃ পিত্তাত্তৃণ্মোহজ্বরদাহবান্| ক্ষিপ্রোত্থানপ্রপাকশ্চ ................||৮||
रक्तताम्रासितः पित्तात्तृण्मोहज्वरदाहवान्| क्षिप्रोत्थानप्रपाकश्च ................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajavidradhilakShaNam (9) · Śloka 9
.................পাণ্ডুঃ কণ্ডূযুতঃ কফাত্| সোত্ক্লেশশীতকস্তম্ভজৃম্ভাঽঽরোচকগৌরবঃ| চিরোত্তানবিদাহশ্চ..........................||৯||
.................पाण्डुः कण्डूयुतः कफात्| सोत्क्लेशशीतकस्तम्भजृम्भाऽऽरोचकगौरवः| चिरोत्तानविदाहश्च..........................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajavidradhilakShaNam (10) · Śloka 10
........................... সঙ্কীর্ণঃ সন্নিপাততঃ||১০||
........................... सङ्कीर्णः सन्निपाततः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhavAnurodhaM bAhyAbhyantaravidradhilakShaNAni vij~jeyAni (11) · Śloka 11
সামর্থ্যাচ্চাত্র বিভজেদ্বাহ্যাভ্যন্তরলক্ষণম্||১১||
सामर्थ्याच्चात्र विभजेद्वाह्याभ्यन्तरलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM raktavidradherlakShaNam (12) · Śloka 12
কৃষ্ণস্ফোটাবৃতঃ শ্যাবস্তীব্রদাহরুজাজ্বরঃ| পিত্তলিঙ্গোঽসৃজা বাহ্যঃ স্ত্রীণামেব তথান্তরঃ||১২||
कृष्णस्फोटावृतः श्यावस्तीव्रदाहरुजाज्वरः| पित्तलिङ्गोऽसृजा बाह्यः स्त्रीणामेव तथान्तरः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatavidrardhernidAnAdi (13) · Śloka 13
শস্ত্রাদ্যৈরভিঘাতেন ক্ষতে বাঽপথ্যকারিণঃ| ক্ষতোষ্মা বাযুবিক্ষিপ্তঃ সরক্তং পিত্তমীরযন্| পিত্তাসৃগ্লক্ষণং কুর্য্যাদ্বিদ্রধিং ভূর্য্যুপদ্রবম্||১৩||
शस्त्राद्यैरभिघातेन क्षते वाऽपथ्यकारिणः| क्षतोष्मा वायुविक्षिप्तः सरक्तं पित्तमीरयन्| पित्तासृग्लक्षणं कुर्य्याद्विद्रधिं भूर्य्युपद्रवम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidradheradhiShThAnaBedAdupadravaBedaH (14) · Śloka 14
তেষূপদ্রবভেদশ্চ স্মৃতাঽধিষ্ঠানভেদতঃ||১৪||
तेषूपद्रवभेदश्च स्मृताऽधिष्ठानभेदतः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidradheH sthAnAnurodhenopadravAH (15) · Śloka 15
নাভ্যাং হিধ্মা ভবেদ্ধস্তৌ মূত্রং কৃচ্ছ্রেণ পূতি চ| শ্বাসো যকৃতি রোধস্তু প্লীহ্ন্যুচ্ছ্বাসস্য তৃট্ পুনঃ| গলগ্রহশ্চ ক্লোম্নি স্যাত্সর্বাঙ্গপ্রগ্রহো হৃদি| প্রমেহস্তমকঃ কাসো হৃদযোদ্ধৃট্টনব্যথা| কুক্ষিপার্শ্বান্তরাংসার্তিঃ কুক্ষাVবাটোপজন্ম চ| সক্থ্নোর্গ্রহো বংক্ষণযোর্বৃক্কযোঃ কটিপৃষ্ঠযোঃ| পাড়্শ্বযোশ্চ ব্যথাপাযৌ পবনস্য নিরোধনম্||১৫||
नाभ्यां हिध्मा भवेद्धस्तौ मूत्रं कृच्छ्रेण पूति च| श्वासो यकृति रोधस्तु प्लीह्न्युच्छ्वासस्य तृट् पुनः| गलग्रहश्च क्लोम्नि स्यात्सर्वाङ्गप्रग्रहो हृदि| प्रमेहस्तमकः कासो हृदयोद्धृट्टनव्यथा| कुक्षिपार्श्वान्तरांसार्तिः कुक्षाVवाटोपजन्म च| सक्थ्नोर्ग्रहो वंक्षणयोर्वृक्कयोः कटिपृष्ठयोः| पाऱ्श्वयोश्च व्यथापायौ पवनस्य निरोधनम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAdividradhiShu shophalakShaNAtideshaH (16) · Śloka 16
আমপক্ববিদগ্ধত্বং তেষাং শোফবদাদিশেত্||১৬||
आमपक्वविदग्धत्वं तेषां शोफवदादिशेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnabhedena vidradhInAM prasrAvamArgAH (17) · Śloka 17
নাভেরুর্ধ্বং মুখাত্পক্বাঃ প্রস্রবন্ত্যধরে গুদাত্| গদাঽঽস্যান্নাভিজো .................................||১৭||
नाभेरुर्ध्वं मुखात्पक्वाः प्रस्रवन्त्यधरे गुदात्| गदाऽऽस्यान्नाभिजो .................................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidradhau kledAddoShaj~jAnAya vraNakledalakShaNAtideshaH (18) · Śloka 18
.......................... বিদ্যাদ্দোষং ক্লেদাচ্চ বিদ্রধৌ| যথাস্বং ব্রণবত্ .......................................||১৮||
.......................... विद्याद्दोषं क्लेदाच्च विद्रधौ| यथास्वं व्रणवत् .......................................||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyavidradhayaH (19) · Śloka 19
............................. তত্র বিবর্জ্যঃ সন্নিপাতজঃ| পক্বো হৃন্নাভিবস্তিস্থো ভিন্নোঽন্তর্বহিরেব বা| পক্বশ্চান্তঃস্রবন্ বক্ত্রাত্ক্ষীণস্যোপদ্রবান্বিতঃ||১৯||
............................. तत्र विवर्ज्यः सन्निपातजः| पक्वो हृन्नाभिबस्तिस्थो भिन्नोऽन्तर्बहिरेव वा| पक्वश्चान्तःस्रवन् वक्त्रात्क्षीणस्योपद्रवान्वितः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanavidradhiH (20) · Śloka 20
এবমেব স্তনসিরাবিবৃতাঃ প্রাপ্য যোষিতাম্| সূতানাং গর্ভিণীনাং বা সম্ভবেচ্ছ্বযথুর্ঘনঃ| স্তনে সদুগ্ধেঽদুগ্ধে বা বাহ্যবিদ্রধিলক্ষণঃ| নাডীনাং সূক্ষ্মবক্রত্বাত্কন্যানান্তু ন জাযতে||২০||
एवमेव स्तनसिराविवृताः प्राप्य योषिताम्| सूतानां गर्भिणीनां वा सम्भवेच्छ्वयथुर्घनः| स्तने सदुग्धेऽदुग्धे वा बाह्यविद्रधिलक्षणः| नाडीनां सूक्ष्मवक्रत्वात्कन्यानान्तु न जायते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhinidAnam, vRuddheH samprAptiH (21) · Śloka 21
ক্রুদ্ধো রুদ্ধগতির্বাযুঃ শোফশূলকরশ্চরন্| মুষ্কৌ বংক্ষণতঃ প্রাপ্য ফলকোশাভিবাহিনীঃ| প্রপীড্য ধমনীর্বৃদ্ধিং করোতি ফলকোশযোঃ||২১||
क्रुद्धो रुद्धगतिर्वायुः शोफशूलकरश्चरन्| मुष्कौ वंक्षणतः प्राप्य फलकोशाभिवाहिनीः| प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोशयोः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhiprabhedAH (22) · Śloka 22
দোষাস্রমেদোমূত্রান্ত্রৈঃ স বৃদ্ধিঃ সপ্তধা গদঃ| মূত্রান্ত্রজাবপ্যনিলাদ্ধেতুভেদস্তু কেবলম্||২২||
दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः| मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajavRuddhilakShaNam (23) · Śloka 23
বাতপূর্ণদৃতিস্পর্শো রূক্ষো বাতাদহেতুরুক্||২৩||
वातपूर्णदृतिस्पर्शो रूक्षो वातादहेतुरुक्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajavRuddhilakShaNam (24) · Śloka 24
পক্বোদুম্বরসঙ্কাশঃ পিত্তাদ্দাহোষ্মপাকবান্||২৪||
पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajavRuddhilakShaNam (25) · Śloka 25
কফাচ্ছীতো গুরুস্নিগ্ধঃকণ্ডূমাঙ্কঠিনোঽল্পরুক্||২৫||
कफाच्छीतो गुरुस्निग्धःकण्डूमाङ्कठिनोऽल्परुक्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajavRuddhilakShaNam (26) · Śloka 26
কৃষ্ণস্ফোটাবৃতঃ পিত্তবৃদ্ধিলিঙ্গশ্চ রক্ততঃ||২৬||
कृष्णस्फोटावृतः पित्तवृद्धिलिङ्गश्च रक्ततः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojavRuddhilakShaNam (27) · Śloka 27
কফবন্মেদসা বৃদ্ধির্মৃদুস্তালফলোপমঃ||২৭||
कफवन्मेदसा वृद्धिर्मृदुस्तालफलोपमः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrajavRuddhilakShaNam (28) · Śloka 28
মূত্রধারণশীলস্য মূত্রজঃ স তু গচ্ছতঃ| অম্ভোভিঃ পূর্ণদৃতিবত্ক্ষোভং যাতি সরুঙ্মৃদুঃ| মূত্রকৃচ্ছ্রমধঃ স্যাচ্চ বলযঃ ফলকোশযোঃ||২৮||
मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजः स तु गच्छतः| अम्भोभिः पूर्णदृतिवत्क्षोभं याति सरुङ्मृदुः| मूत्रकृच्छ्रमधः स्याच्च वलयः फलकोशयोः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntravRuddhernidAnAdi (29) · Śloka 29
বাতকোপিভিরাহারৈঃ শীততোযাবগাহনৈঃ| ধারণেরণভারাধ্ববিষমাঙ্গপ্রবর্তনৈঃ| ক্ষোভণৈঃ ক্ষুভিতোঽন্যৈশ্চ ক্ষুদ্রান্ত্রাবযবং যদা| পবনো বিগুণীকৃত্য স্বনিবেশাদধো নযেত্| কুর্য্যাদ্বংক্ষণসন্ধিস্থো গ্রন্থ্যাভং শ্বযথুন্তদা||২৯||
वातकोपिभिराहारैः शीततोयावगाहनैः| धारणेरणभाराध्वविषमाङ्गप्रवर्तनैः| क्षोभणैः क्षुभितोऽन्यैश्च क्षुद्रान्त्रावयवं यदा| पवनो विगुणीकृत्य स्वनिवेशादधो नयेत्| कुर्य्याद्वंक्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभं श्वयथुन्तदा||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntravRuddherupekShAyAM sambhAvyamasAdhyatva~jca (30) · Śloka 30
উপেক্ষমাণস্য চ মুষ্কবৃদ্ধি মাধ্যমানরুক্স্তম্ভবতী স বাযুঃ| প্রপীডিতোঽন্তঃস্বনবান্ প্রযাতি প্রধ্মাপযন্নেতি পুনশ্চ মুক্তঃ| আন্ত্রবৃদ্ধিরসাধ্যোঽযং বাতবৃদ্ধিসমাকৃতিঃ| রূক্ষকৃষ্ণারুণসিরা তন্তুজালগবাক্ষিতঃ||৩০||
उपेक्षमाणस्य च मुष्कवृद्धि माध्यमानरुक्स्तम्भवती स वायुः| प्रपीडितोऽन्तःस्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मुक्तः| आन्त्रवृद्धिरसाध्योऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः| रूक्षकृष्णारुणसिरा तन्तुजालगवाक्षितः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmanidAnam, gulmAnAM sa~gkhyA (31) · Śloka 31
গুল্মোঽষ্টধা পৃথগ্দোষৈঃ সংসৃষ্টৈর্নিযচং গতৈঃ| আর্ত্তবস্য চ দোষেণ নারীণাং জাযতেঽষ্টমঃ||৩১||
गुल्मोऽष्टधा पृथग्दोषैः संसृष्टैर्नियचं गतैः| आर्त्तवस्य च दोषेण नारीणां जायतेऽष्टमः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmanidAnasamprAptyAdi (32) · Śloka 32
অথ যো জ্বরাতিসারাদিভির্বমনাদিভির্বা কর্মভিঃ কর্শিতো বাতলান্যাহারযত্যাহারাভিলাষী বা শীতমুদকং পিব- ত্যন্নপানানন্তরং বা লঙ্ঘনপ্লবনব্যবাযযানযানাদীন্ দেহবিক্ষোণীভিণঃ সেবতেঽনুদীর্ণাং বা ছর্দিমুদীরযত্যু- দীর্ণান্ বা বাতাদীন্ নিঃশ্বাসোচ্ছ্বাসৌ বা নিগৃহ্ণাত্য- স্নেহপূর্বং বা বমনবিরেচনে করোতি| তথাশোধিত এব বাঽতিবিদাহিনোঽভিষ্যন্দিনো বা নিষেবতে| তস্য যথাস্বং বাতপ্রধানাঃ কুপিতা দোষাঃ পৃথক্ সংসৃষ্টা সমস্তাঃ সরক্তা বা মহাস্রোতোঽনুপ্রবিশ্যাঽঽবৃত্যোর্ধ্বমধশ্চ মার্গ- মবশ্যং শূলমুপজনযন্তো গুল্মমভিনির্বর্তযন্তি| যতশ্চ তস্মিন্ শূলবিদ্ধ ইব ব্যথতে তীব্রবেদনার্দিতঃ কৃচ্ছ্রো- চ্ছ্বাসঃ তস্মাচ্ছূলমিত্যুচ্যতে||৩২||
अथ यो ज्वरातिसारादिभिर्वमनादिभिर्वा कर्मभिः कर्शितो वातलान्याहारयत्याहाराभिलाषी वा शीतमुदकं पिब- त्यन्नपानानन्तरं वा लङ्घनप्लवनव्यवाययानयानादीन् देहविक्षोणीभिणः सेवतेऽनुदीर्णां वा छर्दिमुदीरयत्यु- दीर्णान् वा वातादीन् निःश्वासोच्छ्वासौ वा निगृह्णात्य- स्नेहपूर्वं वा वमनविरेचने करोति| तथाशोधित एव वाऽतिविदाहिनोऽभिष्यन्दिनो वा निषेवते| तस्य यथास्वं वातप्रधानाः कुपिता दोषाः पृथक् संसृष्टा समस्ताः सरक्ता वा महास्रोतोऽनुप्रविश्याऽऽवृत्योर्ध्वमधश्च मार्ग- मवश्यं शूलमुपजनयन्तो गुल्ममभिनिर्वर्तयन्ति| यतश्च तस्मिन् शूलविद्ध इव व्यथते तीव्रवेदनार्दितः कृच्छ्रो- च्छ्वासः तस्माच्छूलमित्युच्यते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmasAmAnyasvarUpavivaraNam (33) · Śloka 33
তত্রাতিকর্শনাত্ কফপিত্তাভ্যাং বা মার্গনিরোধাল্লব্ধা- শ্রযো বাযুরুত্প্লুতো রৌক্ষ্যাত্ কঠিনীভূতঃ স্বাশ্রযে স্বতন্ত্রঃ পরতন্ত্রো বা পিত্তশ্লেষ্মাশ্রযে স্পর্শোপলভ্যঃ পিণ্ডিতত্বাদমূর্তোঽপি মুর্ত্ততামিবোপগতো গ্রন্থিরূপেণাবতিষ্ঠমানো গুল্মসংজ্ঞা লভতে||৩৩||
तत्रातिकर्शनात् कफपित्ताभ्यां वा मार्गनिरोधाल्लब्धा- श्रयो वायुरुत्प्लुतो रौक्ष्यात् कठिनीभूतः स्वाश्रये स्वतन्त्रः परतन्त्रो वा पित्तश्लेष्माश्रये स्पर्शोपलभ्यः पिण्डितत्वादमूर्तोऽपि मुर्त्ततामिवोपगतो ग्रन्थिरूपेणावतिष्ठमानो गुल्मसंज्ञा लभते||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmasya sthAnAni (34) · Śloka 34
তস্য পঞ্চ স্থানানি বস্তির্নাভিঃ পার্শ্বে হৃদযঞ্চ||৩৪||
तस्य पञ्च स्थानानि बस्तिर्नाभिः पार्श्वे हृदयञ्च||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmapUrvarUpANi (35) · Śloka 35
অথাস্য পূর্বরূপাণি-সদনমগ্নিশরীরযোররুচিঃ সৌহিত্যাঽসহিষ্ণুতাকুক্ষিশূলমাধ্মানমুদ্গিরণং বহুশো বিদগ্ধেঽন্নে ছর্দিরাটোপো মলস্য প্রাদুর্ভাবোঽপ্রবৃত্তিশ্চ||৩৫||
अथास्य पूर्वरूपाणि-सदनमग्निशरीरयोररुचिः सौहित्याऽसहिष्णुताकुक्षिशूलमाध्मानमुद्गिरणं बहुशो विदग्धेऽन्ने छर्दिराटोपो मलस्य प्रादुर्भावोऽप्रवृत्तिश्च||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtagulmalakShaNam (37) · Śloka 37
তত্র বাতাত্ সূচ্যেব চ শঙ্কুনেব চ ব্যধোমন্যাশিরঃ- শঙ্খশূলজ্বরাঙ্গমর্দপ্লীহাটোপান্ত্রকূজোদাবর্তোচ্ছ্বাসোপ- রোধমুখশোষস্তব্ধগাত্রতা বাযুকালেষূপদ্রববৃদ্ধির্বিষ- মাগ্নিতা কৃষ্ণারুণপরুষত্বঙ্নখাদিত্বং গুল্মস্য চলত্বা- দ্বাযোর্নিযতস্থানসংস্থানোদযপ্রলযাল্পমহারুজঃ| পিপী- লিকাপরিগত ইব তোদস্ফুরণবহুলো বিস্তারযতীব স্ব- দেশে চর্ম কদাচিত্কদাচিত্ সঙ্কোচযতীব হর্ষযতি রোমাণি বেদনাতিপ্রবৃতৌ তু সর্বস্মিন্নপি দেহে প্রাযো বস্ত্যাশ্রযশ্চ ভবতি||৩৭||
तत्र वातात् सूच्येव च शङ्कुनेव च व्यधोमन्याशिरः- शङ्खशूलज्वराङ्गमर्दप्लीहाटोपान्त्रकूजोदावर्तोच्छ्वासोप- रोधमुखशोषस्तब्धगात्रता वायुकालेषूपद्रववृद्धिर्विष- माग्निता कृष्णारुणपरुषत्वङ्नखादित्वं गुल्मस्य चलत्वा- द्वायोर्नियतस्थानसंस्थानोदयप्रलयाल्पमहारुजः| पिपी- लिकापरिगत इव तोदस्फुरणबहुलो विस्तारयतीव स्व- देशे चर्म कदाचित्कदाचित् सङ्कोचयतीव हर्षयति रोमाणि वेदनातिप्रवृतौ तु सर्वस्मिन्नपि देहे प्रायो बस्त्याश्रयश्च भवति||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittagulmalakShaNam (38) · Śloka 38
পিত্তদ্দাহো ধূমকোঽম্লকস্তৃষ্ণা জ্বরঃ স্বেদো বিড্ভেদো মূর্চ্ছা শীতোপশযতা হরিতহারিদ্রত্বগাদিত্বং গুল্মশ্চাস্য তপ্তাযঃপিণ্ড ইব তমবকাশং দহতি দূযতে ধূমাযত ঊষ্মাযতে শিথিল ইব ব্রণ ইবাস্পর্শসহো নির্লোমা প্রাযো নাভ্যাশ্রযশ্চ||৩৮||
पित्तद्दाहो धूमकोऽम्लकस्तृष्णा ज्वरः स्वेदो विड्भेदो मूर्च्छा शीतोपशयता हरितहारिद्रत्वगादित्वं गुल्मश्चास्य तप्तायःपिण्ड इव तमवकाशं दहति दूयते धूमायत ऊष्मायते शिथिल इव व्रण इवास्पर्शसहो निर्लोमा प्रायो नाभ्याश्रयश्च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphagulmalakShaNam (39) · Śloka 39
কফাত্স্তৈমিত্যমরোচকাবিপাকৌ হৃদযোপলেপঃ শীত- জ্বরস্তৃপ্তিঃ সদনং কাসো হৃল্লাসঃ পীনসো নিদ্রাঽম্লস্যং নখাদিশুক্লতা| গুল্মশ্চ সুপ্তস্থিরগুরুকঠিনোঽব- গাঢোঽল্পরুক্প্রাযো হৃত্পার্শ্বাশ্রযশ্চ||৩৯||
कफात्स्तैमित्यमरोचकाविपाकौ हृदयोपलेपः शीत- ज्वरस्तृप्तिः सदनं कासो हृल्लासः पीनसो निद्राऽम्लस्यं नखादिशुक्लता| गुल्मश्च सुप्तस्थिरगुरुकठिनोऽव- गाढोऽल्परुक्प्रायो हृत्पार्श्वाश्रयश्च||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargasannipAtagulme (40) · Śloka 40
সংসৃষ্টলিঙ্গঃ সংসর্গাত্| স ত্রিবিধঃ||৪০||
संसृष्टलिङ्गः संसर्गात्| स त्रिविधः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nicayagulmalakShaNam (41) · Śloka 41
সর্বলিঙ্গনিচযে নিচযগুল্মঃ সোঽসাধ্যঃ||৪১||
सर्वलिङ्गनिचये निचयगुल्मः सोऽसाध्यः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana striyA eva raktagulmasambhave hetuH (42) · Śloka 42
রক্তগুল্মস্তু গর্ভকোষ্ঠার্ত্তবাগমনবৈশেষ্যাত্পারতন্ত্র্যা- দবৈশারদ্যাদুপচারানুরোধাচ্চ স্ত্রিযা এব ভবতি||৪২||
रक्तगुल्मस्तु गर्भकोष्ठार्त्तवागमनवैशेष्यात्पारतन्त्र्या- दवैशारद्यादुपचारानुरोधाच्च स्त्रिया एव भवति||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagulmanidAnAdi (43) · Śloka 43
তত্র যদা সা ঋতুমতী নবপ্রসূতা যোনিরোগিণী বা বাতলান্যাঽঽসেবেত তদাঽস্যা বাযুঃ প্রকুপিতো যোন্যা মুখমনুপ্রবিশ্যার্ত্তবমুপরুণদ্ধি| তদুপরুধ্যমানং মাসে মাসে কুক্ষিমভিনির্বর্তযতি| গর্ভলিঙ্গানি চ হৃল্লাসতন্দ্রাঙ্গ- সাদদৌহৃদস্তন্যদর্শনাদীনি| বাযুসংসর্গাত্ পুনঃ পিত্তৈক- প্রকোপতযা চ বাতপিত্তগুল্মরূপাণি ক্রমাচ্ছূলস্তম্ভ- দাহাতীসারাদীনি গর্ভাশযে চ সুতরাং শূলং তথা যোন্যা দৌর্গন্ধ্যমাস্রাবঞ্চ করোতি| গুল্মশ্চ ন গর্ভ ইবাঙ্গৈঃ পিণ্ডিত এব তু চিরেণ সশূলং স্পন্দতে| গুল্ম এব বর্দ্ধতে ন কুক্ষিঃ||৪৩||
तत्र यदा सा ऋतुमती नवप्रसूता योनिरोगिणी वा वातलान्याऽऽसेवेत तदाऽस्या वायुः प्रकुपितो योन्या मुखमनुप्रविश्यार्त्तवमुपरुणद्धि| तदुपरुध्यमानं मासे मासे कुक्षिमभिनिर्वर्तयति| गर्भलिङ्गानि च हृल्लासतन्द्राङ्ग- साददौहृदस्तन्यदर्शनादीनि| वायुसंसर्गात् पुनः पित्तैक- प्रकोपतया च वातपित्तगुल्मरूपाणि क्रमाच्छूलस्तम्भ- दाहातीसारादीनि गर्भाशये च सुतरां शूलं तथा योन्या दौर्गन्ध्यमास्रावञ्च करोति| गुल्मश्च न गर्भ इवाङ्गैः पिण्डित एव तु चिरेण सशूलं स्पन्दते| गुल्म एव वर्द्धते न कुक्षिः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmavidradhyorbhedakalakShaNam (44) · Śloka 44
স্বদোষাধিষ্ঠানশ্চ সর্বো ভবতি গুল্মঃ| তস্মাচ্চিরেণ নৈব বা পাকমেতি| ভৃশং দুষ্টরক্তাশ্রযত্বাত্তু বিদ্রধিঃ শীঘ্রপাকো ভবতীতি||৪৪||
स्वदोषाधिष्ठानश्च सर्वो भवति गुल्मः| तस्माच्चिरेण नैव वा पाकमेति| भृशं दुष्टरक्ताश्रयत्वात्तु विद्रधिः शीघ्रपाको भवतीति||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antargulmalakShaNam (45) · Śloka 45
ভবতি চাত্র- গুল্মেঽন্তরাশ্রযে বস্তিকুক্ষিহৃত্পার্শ্ববেদনাঃ| অগ্নিবর্ণবলভ্রংশো বেগানাংঞ্চাঽপ্রবর্তনম্||৪৫||
भवति चात्र- गुल्मेऽन्तराश्रये बस्तिकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| अग्निवर्णबलभ्रंशो वेगानांञ्चाऽप्रवर्तनम्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAhyagulmalakShaNam (46) · Śloka 46
অতো বিপর্য্যযো বাহ্যে কোষ্ঠাঙ্গেষু তু নাঽতিরুক্| বৈবর্ণ্যমবকাশস্য বহিরুন্নততাধিকম্||৪৬||
अतो विपर्य्ययो बाह्ये कोष्ठाङ्गेषु तु नाऽतिरुक्| वैवर्ण्यमवकाशस्य बहिरुन्नतताधिकम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AnAhalakShaNam (47) · Śloka 47
সাটোপমত্যুগ্ররুজমাধ্মানমুদরে ভৃশম্| ঊর্ধ্বাধো বাতরোধেন তমানাহং প্রচক্ষতে||৪৭||
साटोपमत्युग्ररुजमाध्मानमुदरे भृशम्| ऊर्ध्वाधो वातरोधेन तमानाहं प्रचक्षते||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShThIlA-pratyaShThIlayorlakShaNam (48) · Śloka 48
ঘনোঽষ্ঠীলোপমো গ্রন্থিরষ্ঠীলোর্ধ্বং সমুন্নতঃ| আনাহলিঙ্গস্তির্য্যক্তু প্রত্যষ্ঠীলা তদাকৃতিঃ||৪৮||
घनोऽष्ठीलोपमो ग्रन्थिरष्ठीलोर्ध्वं समुन्नतः| आनाहलिङ्गस्तिर्य्यक्तु प्रत्यष्ठीला तदाकृतिः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tUnIpratUnyorlakShaNam (49-11) · Śloka 11
পক্বাশযাদ্গুদোপস্থং বাযুস্তীব্ররুজশ্চরন্| তূনী প্রতূনী তু ভবেত্স এবাতো বিপর্য্যযে||৪৯|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গ- গুল্মনিদানং নামৈকাদশোঽধ্যাযঃ||১১||
पक्वाशयाद्गुदोपस्थं वायुस्तीव्ररुजश्चरन्| तूनी प्रतूनी तु भवेत्स एवातो विपर्य्यये||४९|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्ग- गुल्मनिदानं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon