Adhikarana athAgryasaMgrahaNIyo nAma trayodasho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಅಗ್ರ್ಯಸಂಗ್ರಹಣೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो अग्र्यसंग्रहणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agryasaMgrahaH (2) · Śloka 2
ಶ್ರೇಷ್ಠಮುದಕಮಾಶ್ವಾಸನಸ್ತಮ್ಭನಕ್ಲೇದನಾನಾಮ್, ಸ್ನಾನಂ ಸುರಾ ಚ ಶ್ರಮಹರಾಣಾಮ್, ಕ್ಷೀರಂ ಜೀವನೀಯಾನಾಮ್, ಮಾಂಸಂ ಬೃಂಹಣೀಯಾನಾಮ್, ರಸಃ ಪ್ರೀಣನಾನಾಮ್, ಲವಣಮನ್ನದ್ರವ್ಯರುಚಿಕರಾಣಾಮ್, ತಿನ್ದುಕಮನ್ನದ್ರವ್ಯಾಽರುಚಿಕರಾಣಾಮ್, ಅಮ್ಲಂ ಹೃದ್ಯಾನಾಮ್, ಕುಕ್ಕುಟೋ ಬಲ್ಯಾನಾಮ್, ತೈಲಂ ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಸರ್ಪಿರ್ವಾತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಮಧು ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಸ್ವೇದೋ ಮಾರ್ದವಕರಾಣಾಮ್, ವ್ಯಾಯಾಮಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಕರಾಣಾಮ್, ಕ್ಷಾರಃ ಪುಂಸ್ತ್ವೋಪಘಾತಿನಾಮ್, ಆಮಂ ಕಪಿತ್ಥಮಕಣ್ಠ್ಯಾನಾಮ್, ಆವಿಕಂ ಸರ್ಪಿರಹೃದ್ಯಾನಾಮ್| ಮಹಿಷೀಕ್ಷೀರಂ ಸ್ವಪ್ನಜನನಾನಾಮ್, ಮನ್ದಕಂ ದಧ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಕರಾಣಾಮ್, ಇಕ್ಷುರ್ಮೂತ್ರಜನನಾನಾಮ್, ಯವಾಃ ಪುರೀಷಜನನಾನಾಮ್, ಜಾಮ್ಬವಂ ವಾತಜನನಾನಾಮ್, ಕುಲತ್ಥೋಽಮ್ಲಪಿತ್ತಜನನಾನಾಮ್, ಮಾಷಾಃ ಶುಷ್ಕಲ್ಯೋಽವಿಕ್ಷೀರಂ ಚ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜನನಾನಾಮ್, ದುರಾಲಭಾ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಶೋಷಣಾನಾಮ್, ಉಪವಾಸೋ ಜ್ವರಹರಾಣಾಮ್, ವೃಷೋ ರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ ಕಾಸಘ್ನಾನಾಮ್, ಲಾಕ್ಷಾ ಸದ್ಯಃಕ್ಷತಘ್ನಾನಾಮ್, ನಾಗಬಲಾಭ್ಯಾಸಃ ಕ್ಷತಕ್ಷಯಘ್ನಾನಾಮ್, ಪುಷ್ಕರಮೂಲಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಕಾಸಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾರುಚಿಹರಾಣಾಮ್, ಅಜಾಪಯಃ ಶೋಷಘ್ನಸ್ತನ್ಯಕರರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಮೃದ್ಭೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಪ್ರಸಾದಃ ಛರ್ದಿತೃಷ್ಣಾತಿಯೋಗಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅರುಷ್ಕರಶ್ಚಿತ್ರಕಮೂಲಂ ಚ ಶುಷ್ಕಾರ್ಶಃಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಕುಟಜೋ ರಕ್ತಾರ್ಶಃಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಲಾಜಾಶ್ಛರ್ದಿಘ್ನಾನಾಮ್, ಯಾವಶೂಕಃ ಸ್ರಂಸನೀಯಪಾಯನೀಯಾರ್ಶೋಘ್ನಾನಾಮ್, ತಕ್ರಾಭ್ಯಾಸೋಽರ್ಶಃ ಶ್ವಯಥುಗ್ರಹಣೀದೋಷಘೃತವ್ಯಾಪತ್ಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಕ್ರವ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಾಭ್ಯಾಸೋಽರ್ಶಃಶೋಷಗ್ರಹಣೀದೋಷಘಾನಾಮ್, ಮುಸ್ತಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಾನಾಮ್, ಅತಿವಿಷಾ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಸರ್ವದೋಷಹರಾಣಾಮ್, ಬಿಲ್ವಂ ಸಂಗ್ರಹಣೀಯದೀಪನೀಯವಾತಕಫಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಉದೀಚ್ಯಂ ನಿರ್ವಾಪಣದೀಪನೀಯಛರ್ದತೀಸಾರಹರಾಣಾಮ್, ಕಟ್ವಙ್ಗಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯದೀಪನೀಯಾನಾಮ್, ಕುಟಜತ್ವಕ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯೋಪಶೋಷಣೀಯಾನಾಮ್, ಉತ್ಪಲಕುಮುದಕಿಞ್ಜಲ್ಕೋಽನನ್ತಾ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಂ ರಕ್ತಂಗ್ರಹಣೀಯರಕ್ತಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ ಶೋಣಿತಪಿತ್ತಾದಿಯೋಗಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯವಾತವೃಷ್ಯಾಣಾಮ್, ಸಾಲಪರ್ಣೀ ವೃಷ್ಯಸರ್ವದೋಷಹರಾಣಾಮ್, ಬಲಾ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯಬಲ್ಯವಾತಹರಾಣಾಮ್, ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಾಽಽನಾಹಹರಾಣಾಮ್, ಚಿತ್ರಕಮೂಲಂ ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಗುದಶೋಫಶೂಲಹರಾಣಾಮ್, ಗೋಕ್ಷುರಕೋ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾನಿಲಹರಾಣಾಮ್, ಹರಿದ್ರಾ ಪ್ರಮೇಹಹರಾಣಾಮ್, ರಕ್ತಾವಸೇಕೋ ವಿದ್ರಧಿವಿಸರ್ಪಪಿಟಕಾಗಣ್ಡಮಾಲಾಪಹರಾಣಾಮ್, ಏರಣ್ಡತೈಲಾಭ್ಯಾಸೋ ವರ್ಧ್ಮಗುಲ್ಮಾನಿಲಶೂಲಹರಾಣಾಮ್, ಲಶುನೋ ಗುಲ್ಮಾನಿಲಹರಾಣಾಮ್, ಹಿಙ್ಗುನಿರ್ಯಾಸಶ್ಛೇದನೀಯಪಾಚಾನೀಯಾನುಲೋಮಿಕ ವಾತಕಫಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅಮ್ಲವೇತಸೋ ಭೇದನೀಯದೀಪನೀಯಾನುಲೋಮಿಕ ವಾತಕಫಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಉಷ್ಟ್ರೀಕ್ಷೀರಮುದರಶ್ವಯಥುಘ್ನಾನಾಮ್, ಅಯೋರಜಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಘ್ನಾನಾಮ್, ಖದಿರಕುಷ್ಠಘ್ನಾನಾಮ್, ವಿಡಙ್ಗಃ ಕೃಮಿಘ್ನಾನಾಮ್, ರಾಸ್ನಾ ವಾತಹರಾಣಾಮ್, ಏರಣ್ಡಮೂಲಂ ವೃಷ್ಯವಾತಹರಾಣಾಮ್, ಗುಗ್ಗುಲುರ್ಮೇದೋನಿಲಹರಾಣಾಮ್, ಅಮೃತಾ ಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯದೀಪನೀಯವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಣಿತವಿಬನ್ಧಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್| ಮದನಫಲಂ ವಮನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನೋಪಯೋಗಿನಾಮ್,ತ್ರಿವೃತ್ಸುಖವಿರೇಚನಾನಾಮ್, ಚತುರಙ್ಗುಲೋ ಮೃದುವಿರೇಚನಾನಾಮ್,ಸ್ನುಕ್ಪಯಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣವಿರೇಚನಾನಾಮ್, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ ಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಾಮ್,ತ್ರಿಫಲಾ ತಿಮಿರಘ್ನಾನಾಮ್ ತ್ರಿಫಲಾಗುಗ್ಗುಲುರ್ವ್ರಣ್ಯಾನಾಮ್, ಶಿರೀಷೋ ವಿಷಘ್ನಾನಾಮ್, ಆಮಲಕಂ ವಯಃಸ್ಥಾಪನಾನಾಮ್,ಹರೀತಕೀ ಪಥ್ಯಾನಾಮ್, ಕ್ಷೀರಘೃತಾಭ್ಯಾಸೋ ರಸಾಯನಾನಾಮ್, ಸಮಘೃತಸಕ್ತುಪ್ರಾಶಾಭ್ಯಾಸೋ ವೃಷ್ಯೋದಾವರ್ತಹರಾಣಾಮ್, ಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ನಕ್ರರೇತಶ್ಚ ವೃಷ್ಯಾಣಾಮ್| ದೌರ್ಮನಸ್ಯಮವೃಷ್ಯಾಣಾಮ್, ತೈಲಗಣ್ಡೂಷಾಭ್ಯಾಸೋ ದನ್ತಬಲರುಚಿಕರಾಣಾಮ್,ಚನ್ದನೋದುಮ್ಬರಂ ದಾಹನಿರ್ವಾಪಣಲೇಪನಾನಾಮ್| ರಾಸ್ನಾಗರುಣೀ ಶೀತಾಪನಯನಪ್ರಲೇಪನಾನಾಮ್, ಲಾಮಜ್ಜಕೋಶೀರೇ ದಾಹತ್ವಗ್ದೋಷಸ್ವೇದಾಪನಯನಪ್ರಲೇಪನಾನಾಮ್, ಕುಷ್ಠಂ ವಾತಹರಾಭ್ಯಙ್ಗೋಪನಾಹೋಪಯೋಗಿನಾಮ್, ಮಧುಕಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಯವೃಷ್ಯಕೇಶ್ಯಕಣ್ಠ್ಯಬಲ್ಯವಿರೇಚನೀಯರೋಪಣೀಯಾನಾಮ್, ಅಜೀರ್ಣಾಶನಂ ಗ್ರಹಣೀದೂಷಣಾನಾಂ,ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಾಶನಂ ನಿನ್ದಿತವ್ಯಾಧಿಕರಾಣಾಮ್,ಗುರುಭೋಜನಂ ದುರ್ವಿಪಾಕಾನಾಮ್,ಅತಿಮಾತ್ರಾಶನಮಾಮದೋಷಹೇತೂನಾಮ್,ಯಥಾಗ್ನ್ಯಭ್ಯ್ವ್ಹಾರೋಽಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಣಾನಾಮ್, ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಮಾಹಾರವಿಹಾರೌ ಸೇವ್ಯಾನಾಮ್ ಏಕಾಸನಶಯನಭೋಜನಮ್ ಸುಖನಾಶಕರಣಾಮ್,ವಿಷಮಾಶನಮಗ್ನಿವೈಷಮ್ಯಕರಾಣಾಮ್,ಕಾಲೇ ಭೋಜನಮಾರೋಗ್ಯಕರಾಣಾಮ್, ಸುದರ್ಶನಮನ್ನಂ ಶ್ರದ್ಧಾಜನನಾನಾಮ್, ವೇಗಧಾರಣಮನಾರೋಗ್ಯಕರಾಣಾಮ್, ತೃಪ್ತಿರಾಹಾರಗುಣಾನಾಮ್, ಅನಶನಮಾಯುಷೋ ಹ್ರಾಸಕರಾಣಾಮ್, ಪ್ರಮಿತಾಶನಂ ಗವೇಧುಕಾನ್ನಂ ಚ ಕರ್ಶನೀಯಾನಾಮ್, ಉದ್ದಾಲಕಾನ್ನಂ ರೂಕ್ಷಣೀಯಾನಾಮ್, ಮದ್ಯಂ ಸೌಮನಸ್ಯಜನನಾನಾಮ್, ಮದ್ಯಾಕ್ಷೇಪೋ ಧೀಧೃತಿಸ್ಮೃತಿಹರಾಣಾಮ್,ಸ್ತ್ರೀಷ್ವತಿಪ್ರಸಙ್ಗಃ ಶೋಷಕರಣಾಮ್, ಶುಕ್ರವೇಗವಿನಿಗ್ರಹಃ ಷಾಣ್ಢ್ಯಕರಾಣಾಮ್, ಪಾದಾಭ್ಯಾಮುದ್ವರ್ತನಮನ್ನಶ್ರದ್ಧಾಜನನಾನಾಮ್, ಸೂನಾದರ್ಶನಮನ್ನಾಶ್ರದ್ಧಾಜನನಾನಾಮ್| ಮಿಥ್ಯಾಯೋಗೋ ವ್ಯಾಧಿಮುಖಾನಾಮ್, ರಜಸ್ವಲಾಗಮನಮಲಕ್ಷ್ಮೀಮುಖಾನಾಮ್, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಾಣಾಮ್, ಪರದಾರಗಮನಮನಾಯುಷ್ಯಾಣಾಮ್, ಅಯಥಾಪ್ರಾಣಮಾರಮ್ಭಃ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಿನಾಮ್, ವಿಷಾದೋ ರೋಗವರ್ದ್ಧನಾನಾಮ್, ಹರ್ಷಃ ಪ್ರೀಣನಾನಾಮ್, ಶೋಕಃ ಶೋಷಣಾನಾಮ್ ಆಶ್ವಾಸೋ ಬಲಕರಾಣಾಮ್, ನಿರ್ವೃತಿಃ ಪುಷ್ಟಿಕರಾಣಾಮ್, ಪುಷ್ಟಿಃ ಸ್ವಪ್ನಕರಾಣಾಮ್, ಸ್ವಪ್ನಃ ತನ್ದ್ರೀಕರಾಣಾಮ್, ಸರ್ವರಸಾಭ್ಯಾಸೋ ಬಲಕರಾಣಾಮ್, ಏಕರಸಾಭ್ಯಾಸೋ ದೌರ್ಬಲ್ಯಾರೋಚಕಾನ್ಯತಮದೋಷಪ್ರಕೋಪಕರಾಣಾಮ್,ಗರ್ಭಶಲ್ಯಮಾ-ಹಾರ್ಯಾಣಾಮ್,ಅಗ್ನಿರಾಮಃ ಸ್ತಮ್ಭಶೀತಶೂಲೋದ್ವೇಷ್ಟಕಪ್ರಶಮನಾನಾಮ್, ಅಜೀರ್ಣಮುದ್ಧಾರ್ಯಾಣಾಮ್ ಬಾಲೋ ಮೃದುಭೇಷಜಾರ್ಹಾಣಾಮ್ ವೃದ್ಧೋ ಯಾಪ್ಯಾನಾಮ್,ಗರ್ಭಿಣೀ ತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮವರ್ಜನೀಯಾನಾಮ್,ಸೌಮನಸ್ಯಂ ಗರ್ಭಧಾರಣಾನಾಮ್, ಅಸೌಮನಸ್ಯಂ ದುಃಖಜನಾನಾಮ್, ಸನ್ನಿಪಾತೋ ದುಃಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾನಾಮ್, ಆಮವಿಷಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾನಾಮ್,ಜ್ವರಃ ಶೀಘ್ರರೋಗಾಣಾಮ್, ಕುಷ್ಠಂ ದೀರ್ಘರೋಗಾಣಾಮ್, ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಾ ರೋಗಸಮೂಹಾನಾಮ್, ಪ್ರಮೇಹೋಽನುಷಙ್ಗಿಣಾಮ್, ಜಲೌಕಸೋಽನುಶಸ್ತ್ರಾಣಾಮ್, ಬಸ್ತಿರ್ಯನ್ತ್ರಾಣಾಮ್, ಹಿಮವಾನೌಷಧಭೂಮೀನಾಮ್, ಸೋಮ ಔಷಧೀನಾಮ್, ಮರುಭೂಮಿರಾರೋಗ್ಯದೇಶಾನಾಮ್, ಆನೂಪಭೂಮಿರಹಿತದೇಶಾನಾಮ್, ನಿರ್ದೇಶಕಾರಿತ್ವಮಾತುರಗುಣಾನಾಮ್, ಅನಿರ್ದೇಶಕಾರಿತ್ವಮರಿಷ್ಟಾನಾಮ್, ಭಿಷಕ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಙ್ಗಾನಾಮ್, ಸಿದ್ಧಿರ್ವೈದ್ಯಾಙ್ಗಾನಾಮ್, ನಾಸ್ತಿಕೋ ವರ್ಜ್ಯಾನಾಮ್, ಲೌಲ್ಯಂ ಕ್ಲೇಶಕರಾಣಾಮ್, ಆತ್ಮವತ್ತೋಪಕಾರಿಣಾಮ್, ಶಾಸ್ತ್ರಸಹಿತಸ್ತರ್ಕಃ ಸಾಧಕಾನಾಮ್, ದೃಷ್ಟಕರ್ಮತಾ ನಿಃಸಂಶಯಕರಣಾಮ್, ಅಸಮರ್ಥತಾ ಭಯಙ್ಕರಾಣಾಮ್, ತದ್ವಿದ್ಯಸಮ್ಭಾಷಾ ಬುದ್ಧಿವರ್ದ್ಧನಾನಾಮ್, ಆಚಾರ್ಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಿಗಮಹೇತೂನಾಮ್, ಆಯುರ್ವೇದೋಽಮೃತಾನಾಮ್, ಸದ್ವೈದ್ಯದ್ವೇಷಃ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗಹೇತೂನಾಮ್, ಸದ್ವಚನಮನುಷ್ಠೇಯಾನಾಮ್, ವಾಯುಃ ಪ್ರಾಣಸಂಜ್ಞಾಪ್ರದಾನಹೇತೂನಾಮ್, ಸರ್ವಸಂನ್ಯಾಸಃ ಸುಖಾನಾಮಿತಿ||೨||
श्रेष्ठमुदकमाश्वासनस्तम्भनक्लेदनानाम्, स्नानं सुरा च श्रमहराणाम्, क्षीरं जीवनीयानाम्, मांसं बृंहणीयानाम्, रसः प्रीणनानाम्, लवणमन्नद्रव्यरुचिकराणाम्, तिन्दुकमन्नद्रव्याऽरुचिकराणाम्, अम्लं हृद्यानाम्, कुक्कुटो बल्यानाम्, तैलं वातश्लेष्मप्रशमनानाम्, सर्पिर्वातपित्तप्रशमनानाम्, मधु श्लेष्मपित्तप्रशमनानाम्, स्वेदो मार्दवकराणाम्, व्यायामः स्थैर्यकराणाम्, क्षारः पुंस्त्वोपघातिनाम्, आमं कपित्थमकण्ठ्यानाम्, आविकं सर्पिरहृद्यानाम्| महिषीक्षीरं स्वप्नजननानाम्, मन्दकं दध्यभिष्यन्दकराणाम्, इक्षुर्मूत्रजननानाम्, यवाः पुरीषजननानाम्, जाम्बवं वातजननानाम्, कुलत्थोऽम्लपित्तजननानाम्, माषाः शुष्कल्योऽविक्षीरं च पित्तश्लेष्मजननानाम्, दुरालभा पित्तश्लेष्मोपशोषणानाम्, उपवासो ज्वरहराणाम्, वृषो रक्तपित्तप्रशमनानाम्, कण्टकारिका कासघ्नानाम्, लाक्षा सद्यःक्षतघ्नानाम्, नागबलाभ्यासः क्षतक्षयघ्नानाम्, पुष्करमूलं हिध्माश्वासकासपार्श्वशूलारुचिहराणाम्, अजापयः शोषघ्नस्तन्यकररक्तसङ्ग्रहणप्रशमनानाम्, मृद्भृष्टलोष्टप्रसादः छर्दितृष्णातियोगप्रशमनानाम्, अरुष्करश्चित्रकमूलं च शुष्कार्शःप्रशमनानाम्, कुटजो रक्तार्शःप्रशमनानाम्, लाजाश्छर्दिघ्नानाम्, यावशूकः स्रंसनीयपायनीयार्शोघ्नानाम्, तक्राभ्यासोऽर्शः श्वयथुग्रहणीदोषघृतव्यापत्प्रशमनानाम्, क्रव्यान्मांसाभ्यासोऽर्शःशोषग्रहणीदोषघानाम्, मुस्तं सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयानाम्, अतिविषा सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयसर्वदोषहराणाम्, बिल्वं संग्रहणीयदीपनीयवातकफप्रशमनानाम्, उदीच्यं निर्वापणदीपनीयछर्दतीसारहराणाम्, कट्वङ्गं सङ्ग्रहणीयदीपनीयानाम्, कुटजत्वक् श्लेष्मपित्तरक्तसङ्ग्रहणीयोपशोषणीयानाम्, उत्पलकुमुदकिञ्जल्कोऽनन्ता च सङ्ग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, काश्मर्यफलं रक्तंग्रहणीयरक्तपित्तप्रशमनानाम्, गन्धप्रियङ्गुः शोणितपित्तादियोगप्रशमनानाम्, पृश्निपर्णी रक्तसङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयवातवृष्याणाम्, सालपर्णी वृष्यसर्वदोषहराणाम्, बला सङ्ग्रहणीयबल्यवातहराणाम्, पिप्पलीमूलं दीपनीयपाचनीयाऽऽनाहहराणाम्, चित्रकमूलं दीपनीयपाचनीयगुदशोफशूलहराणाम्, गोक्षुरको मूत्रकृच्छ्रानिलहराणाम्, हरिद्रा प्रमेहहराणाम्, रक्तावसेको विद्रधिविसर्पपिटकागण्डमालापहराणाम्, एरण्डतैलाभ्यासो वर्ध्मगुल्मानिलशूलहराणाम्, लशुनो गुल्मानिलहराणाम्, हिङ्गुनिर्यासश्छेदनीयपाचानीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, अम्लवेतसो भेदनीयदीपनीयानुलोमिक वातकफप्रशमनानाम्, उष्ट्रीक्षीरमुदरश्वयथुघ्नानाम्, अयोरजः पाण्डुरोगघ्नानाम्, खदिरकुष्ठघ्नानाम्, विडङ्गः कृमिघ्नानाम्, रास्ना वातहराणाम्, एरण्डमूलं वृष्यवातहराणाम्, गुग्गुलुर्मेदोनिलहराणाम्, अमृता सङ्ग्रहणीयदीपनीयवातश्लेष्मशोणितविबन्धप्रशमनानाम्| मदनफलं वमनास्थापनानुवासनोपयोगिनाम्,त्रिवृत्सुखविरेचनानाम्, चतुरङ्गुलो मृदुविरेचनानाम्,स्नुक्पयस्तीक्ष्णविरेचनानाम्, प्रत्यक्पुष्पी शिरोविरेचनानाम्,त्रिफला तिमिरघ्नानाम् त्रिफलागुग्गुलुर्व्रण्यानाम्, शिरीषो विषघ्नानाम्, आमलकं वयःस्थापनानाम्,हरीतकी पथ्यानाम्, क्षीरघृताभ्यासो रसायनानाम्, समघृतसक्तुप्राशाभ्यासो वृष्योदावर्तहराणाम्, सङ्कल्पो नक्ररेतश्च वृष्याणाम्| दौर्मनस्यमवृष्याणाम्, तैलगण्डूषाभ्यासो दन्तबलरुचिकराणाम्,चन्दनोदुम्बरं दाहनिर्वापणलेपनानाम्| रास्नागरुणी शीतापनयनप्रलेपनानाम्, लामज्जकोशीरे दाहत्वग्दोषस्वेदापनयनप्रलेपनानाम्, कुष्ठं वातहराभ्यङ्गोपनाहोपयोगिनाम्, मधुकं चक्षुष्यवृष्यकेश्यकण्ठ्यबल्यविरेचनीयरोपणीयानाम्, अजीर्णाशनं ग्रहणीदूषणानां,विरुद्धवीर्याशनं निन्दितव्याधिकराणाम्,गुरुभोजनं दुर्विपाकानाम्,अतिमात्राशनमामदोषहेतूनाम्,यथाग्न्यभ्य्व्हारोऽग्निसन्धुक्षणानाम्, यथासात्म्यमाहारविहारौ सेव्यानाम् एकासनशयनभोजनम् सुखनाशकरणाम्,विषमाशनमग्निवैषम्यकराणाम्,काले भोजनमारोग्यकराणाम्, सुदर्शनमन्नं श्रद्धाजननानाम्, वेगधारणमनारोग्यकराणाम्, तृप्तिराहारगुणानाम्, अनशनमायुषो ह्रासकराणाम्, प्रमिताशनं गवेधुकान्नं च कर्शनीयानाम्, उद्दालकान्नं रूक्षणीयानाम्, मद्यं सौमनस्यजननानाम्, मद्याक्षेपो धीधृतिस्मृतिहराणाम्,स्त्रीष्वतिप्रसङ्गः शोषकरणाम्, शुक्रवेगविनिग्रहः षाण्ढ्यकराणाम्, पादाभ्यामुद्वर्तनमन्नश्रद्धाजननानाम्, सूनादर्शनमन्नाश्रद्धाजननानाम्| मिथ्यायोगो व्याधिमुखानाम्, रजस्वलागमनमलक्ष्मीमुखानाम्, ब्रह्मचर्यमायुष्याणाम्, परदारगमनमनायुष्याणाम्, अयथाप्राणमारम्भः प्राणोपरोधिनाम्, विषादो रोगवर्द्धनानाम्, हर्षः प्रीणनानाम्, शोकः शोषणानाम् आश्वासो बलकराणाम्, निर्वृतिः पुष्टिकराणाम्, पुष्टिः स्वप्नकराणाम्, स्वप्नः तन्द्रीकराणाम्, सर्वरसाभ्यासो बलकराणाम्, एकरसाभ्यासो दौर्बल्यारोचकान्यतमदोषप्रकोपकराणाम्,गर्भशल्यमा-हार्याणाम्,अग्निरामः स्तम्भशीतशूलोद्वेष्टकप्रशमनानाम्, अजीर्णमुद्धार्याणाम् बालो मृदुभेषजार्हाणाम् वृद्धो याप्यानाम्,गर्भिणी तीक्ष्णौषधव्यवायव्यायामवर्जनीयानाम्,सौमनस्यं गर्भधारणानाम्, असौमनस्यं दुःखजनानाम्, सन्निपातो दुःश्चिकित्स्यानाम्, आमविषमचिकित्स्यानाम्,ज्वरः शीघ्ररोगाणाम्, कुष्ठं दीर्घरोगाणाम्, राजयक्ष्मा रोगसमूहानाम्, प्रमेहोऽनुषङ्गिणाम्, जलौकसोऽनुशस्त्राणाम्, बस्तिर्यन्त्राणाम्, हिमवानौषधभूमीनाम्, सोम औषधीनाम्, मरुभूमिरारोग्यदेशानाम्, आनूपभूमिरहितदेशानाम्, निर्देशकारित्वमातुरगुणानाम्, अनिर्देशकारित्वमरिष्टानाम्, भिषक्चिकित्साङ्गानाम्, सिद्धिर्वैद्याङ्गानाम्, नास्तिको वर्ज्यानाम्, लौल्यं क्लेशकराणाम्, आत्मवत्तोपकारिणाम्, शास्त्रसहितस्तर्कः साधकानाम्, दृष्टकर्मता निःसंशयकरणाम्, असमर्थता भयङ्कराणाम्, तद्विद्यसम्भाषा बुद्धिवर्द्धनानाम्, आचार्यः शास्त्राधिगमहेतूनाम्, आयुर्वेदोऽमृतानाम्, सद्वैद्यद्वेषः प्राणत्यागहेतूनाम्, सद्वचनमनुष्ठेयानाम्, वायुः प्राणसंज्ञाप्रदानहेतूनाम्, सर्वसंन्यासः सुखानामिति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekaikasmAtsamudAyAccAgryanirdhAraNaparibhAShA (3) · Śloka 3
ತತ್ರೋದಕಾಗ್ನಿಮೃದ್ಧೃಷ್ಟಲೋಷ್ಟಪ್ರಸಾದತಕ್ರಾಭ್ಯಾಸರಕ್ತಾವಸೇಕೈ-ರಣ್ಡತೈಲಾಭ್ಯಾಸೋಷ್ಟ್ರೀಕ್ಷೀರಮದನಫಲಮದ್ಯಾಕ್ಷೇಪೈಕರಸಗರ್ಭಿಣೀನಾಮೇಕೈಕಸ್ಮಾತ್ ಸಮುದಾಯಾಚ್ಚ ನಿರ್ದ್ಧಾರಣಮ್| ಪುಷ್ಕರಮೂಲಾದೀನಾಂ ತು ಸಮುದಾಯಾದೇವೇತಿ||೩||
तत्रोदकाग्निमृद्धृष्टलोष्टप्रसादतक्राभ्यासरक्तावसेकै-रण्डतैलाभ्यासोष्ट्रीक्षीरमदनफलमद्याक्षेपैकरसगर्भिणीनामेकैकस्मात् समुदायाच्च निर्द्धारणम्| पुष्करमूलादीनां तु समुदायादेवेति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (4-5) · Śloka 5
ಅಗ್ರ್ಯಾಣಾಂ ಶತಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶದುತ್ತರಮ್| ಅಲಮೇತದ್ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಧಿತಾಹಿತವಿನಿಶ್ಚಯೇ||೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಅಗ್ರ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||
अग्र्याणां शतमुद्दिष्टं पञ्चपञ्चाशदुत्तरम्| अलमेतद्विजानीयाद्धिताहितविनिश्चये||४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अग्र्यसङ्ग्रहो नाम त्रयोदशोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon