12. dvividhauṣadhavijñānīyaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതോ ദ്വിവിധൌഷധവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

Adhikarana auShadhasya dvividhauShadhakrameNa nirdeshaH (2) · Śloka 2

ദ്വിവിധമൌഷധമ്- ഊര്ജസ്കരം രോഗഘ്നഞ്ച| ഉഭയമപി ചോഭയാത്മകമ്| ബാഹുല്യേന തു നിര്ദേശഃ| തത്രോര്ജരസ്കരം ദ്വിവിധം രസായനം വാജീകരണഞ്ച| രോഗഘ്നമപി ദ്വിവിധമ്- രോഗസ്യ പ്രശമനമപുനര്ഭവകരഞ്ച||൨||

Adhikarana dravyAdravyabhedenauShadhabhedAH (3) · Śloka 3

പുനശ്ച ദ്വിവിധം ദ്രവ്യമദ്രവ്യഞ്ച| തത്ര ദ്രവ്യം ത്രിവിധം- ഭൌമമൌദ്ഭിദം ജങ്ഗമമിതി| തേഷു വക്ഷ്യമാണം ഹേമാദിലവണാന്തം പ്രായേണ ഭൌമമ്| ഔദ്ഭിദം പുനര്വനസ്പതിവാനസ്പത്യവീരുദൌഷധിഭേദേന ചതുര്വിധം ഭവതി| തത്ര ഫലിനോ വനസ്പതിഃ, പുഷ്പഫലവാന് വാനസ്പത്യഃ, വല്ലീഗുല്മം വീരുത്, ഫലപാകാന്താശ്ചൌഷധ്യ ഇതി| ജങ്ഗമോദ്ഭവം മധുഘൃതാദി ജങ്ഗമദ്രവ്യമാഹുഃ| അദ്രവ്യം പുനരുപവാസാനിലാതപച്ഛായാമന്ത്രസാന്ത്വദാന-ഭയോത്ത്രാസസംക്ഷോഭണഹര്ഷണ- ഭര്ത്സനഹസനസ്വ്വപ്നജാഗരണസംവാഹനാദീനി||൩||

Adhikarana draivavyapAshrayAdibhedenauShadhasya traividhyam (4) · Śloka 4

പുനരപി ച ത്രിവിധം ദൈവവ്യപാശ്രയം യുക്തിവ്യപാശ്രയം സത്ത്വാവജയശ്ചേതി| തത്ര ദൈവവ്യപാശ്രയം മന്ത്രൌഷധിമണിമങ്ഗലബല്യുപഹാരഹോമനിയമപ്രായശ്ചിത്തോപ-വാസസ്വസ്ത്യനപ്രണിധാനഗമനാദി| യുക്തിവ്യപാശ്രയമാഹാരൌഷധയോജനാദി| സത്ത്വാവജയഃ പുനരഹിതാന് മനോനിഗ്രഹഃ||൪||

Adhikarana apakarShaNAdibhedenauShadhasya traividhyam (5) · Śloka 5

പുനരപി ച ത്രിവിധമ്| അപകര്ഷണം പ്രകൃതിവിഘാതോ നിദാനത്യാഗശ്ച| തേ പുനരപകര്ഷണാദയോ ദ്വിവിധാഃ ബാഹ്യാഭ്യന്തരഭേദേന| തത്ര ബാഹ്യമപകര്ഷണം ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദോപപക്ഷ്മക്രിമിശല്യാദിഷു ശസ്ത്രഹസ്തയന്ത്രാദിഭിഃ| ആഭ്യന്തരം പുനര്വമനവിരേചനാദിഭിഃ| പ്രകൃതിവിഘാതഃ സംശമനമ്| തദ്ബാഹ്യമഭ്യങ്ഗസ്വേദപ്രദേഹപരിഷേകോപമര്ദനാദി| ആഭ്യന്തരം യദന്തരമനുപ്രവിശ്യാവിക്ഷോഭയദ്ദോഷാന് ശമയതി| നിദാനത്യാഗോ യഥാദോഷം ശീതോഷ്ണാശനവ്യായാമാദീനാം വര്ജനം സ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദ്യനഭ്യവഹാരശ്ച| തത്ര ശസ്ത്രാദിസാധ്യേ ഭേഷജമനുക്രമതേ ന തു ഭേഷജസാധ്യേ ശസ്ത്രാദി||൫||

Adhikarana hetuviparItAdibhedenauShadhasya traividhyam (6) · Śloka 6

പുനരപി ത്രിവിധം ഹേതുവിപരീതം വ്യാധിവിപരീതമുഭയാര്ഥകാരി ച| തത്ര ഹേതുവിപരീതം ഗുരുസ്നിഗ്ധശീതാദിജേ വ്യാധൌ ലഘുരൂക്ഷോഷ്ണാദി തഥേതരസ്മിന്നിതരത്| വ്യാധിവിപരീതം ദ്വൌ മൂലോപക്രമൌ ലങ്ഘനബൃംഹണേ| പഞ്ചകര്മാണി വമനാദീനി സധൂമധൂപാഞ്ജനാദീനി ച| തഥാ വിമ്ലാപനോപനാഹനപാടനാദീനി| യച്ച ദോഷശമനത്വേ സത്യപി ജ്വരേ വിശേഷതോ ഹിതം മുസ്താപര്പടകം യവാഗ്വശ്ച പ്രമേഹേ രജനീ യവാന്നം ചേത്യാദി| രക്തപിത്തേ ചോര്ധ്വഗേ വിരേചനമധോഗേ വമനമ്||൬||

Adhikarana hetuvyAdhiviparItArthakAryauShadham (7) · Śloka 7

ഉഭയാര്ഥകാരി പുനര്ദൈവവ്യപാശ്രയമൌഷധമ്| തഥാ ഛര്ദ്യാം ഛര്ദനമതിസാരേ വിരേചനം, മദാത്യയേ മദ്യപാനം, തുത്ഥദഗ്ധേऽഗ്നിപ്രതപനം, പിത്തേऽന്തര്ന്നിഗൂഢേ വിമാര്ഗഗേ വാ സ്വേദഃ കട്വമ്ലലവണതീക്ഷ്ണോഷ്ണാഭ്യവഹാരശ്ച ബഹിഃ പ്രവര്ത്തനായ സ്വമാര്ഗാപാദനായ ച| ശ്ലേഷ്മണി ചാന്തര്നിഗൂഢേ സ്തബ്ധേ ബഹിഃ ശീതോപചാരസ്തത്പീഡിതസ്യോഷ്മണോऽന്തഃപ്രവേശേന കഫോ വിലയതാമുപയാതി| ഏവംവിധം ഹ്യവിപരീതമേവ സദ്ഭേഷജം ഹേതുവ്യാധിവിപരീതമര്ഥം കരോതി||൭||

Adhikarana anauShadhasya dvaividhyam (8) · Śloka 8

അനൌഷധം പുനര്ദ്വിവിധം ബാധനമനുബാധനഞ്ച| തത്ര സദ്യഃ പ്രാണഹരം ബാധനമ്| കാലാന്തരേണാനുബാധനമ് ഇതി||൮||

Adhikarana pradhAnadravyANAM svarUpakathanapratij~jA (9) · Śloka 9

പരം ചാതോ രസവീര്യാദിഭേദേന യഥാസ്ഥൂലമൌഷധൈകദേശ ഉപദിശ്യതേ||൯||

Adhikarana suvarNaguNAH (10) · Śloka 10

സുവര്ണം ബൃംഹണം സ്നിഗ്ധം മധുരം രസപാകയോഃ| വിഷദോഷഹരം ശീതം സകഷായം രസായനമ്||൧൦||

Adhikarana rUpyaguNAH (11) · Śloka 11

രൂപ്യം സ്നിഗ്ധം കഷായാമ്ലം വിപാകേ മധുരം രസമ്| വയസഃ സ്ഥാപനം ശീതം ലേഖനം വാതപിത്തജിത്|൧൧|

Adhikarana tAmraguNAH (11) · Śloka 11

താമ്രം സതിക്തമധുരം കഷായം ലേഖനം ലഘു| കടുപാകരസം ശീതം രോപണം കഫപിത്തജിത്|൧൧|

Adhikarana kAMsyaguNAH (11) · Śloka 11

കാംസ്യം കഷായാനുരസം വിശദം ലേഖനം ലഘു| ദൃഷ്ടിപ്രസാദനം രൂക്ഷം തിക്തം പിത്തകഫാഹമ്|൧൧|

Adhikarana trapu-sIsayorguNAH (11) · Śloka 11

സതിക്തലവണം ഭേദി പാണ്ഡുത്വകൃമിവാതനുത്| ലേഖനം പിത്തലം കിഞ്ചിത്ത്രപുസീസഞ്ച തദ്ഗുണമ്||൧൧||

Adhikarana kRuShNalohasya guNAH (12) · Śloka 12

ചക്ഷുഷ്യം കൃഷ്ണലോഹം തു കഷായം സ്വാദു തിക്തകമ്| ലേഖനം വാതലം ശീതം കൃമികുഷ്ഠകഫപ്രണുത്| ഗാത്രശൈഥില്യപാലിത്യപാണ്ഡുഘ്നം ശോഷശോഫജിത്| തദ്വത്തീക്ഷ്ണം വിശേഷേണ തദ്വികാഷി സുദുര്ജരമ്|൧൨|

Adhikarana padmarAgAdiguNAH (12) · Śloka 12

പദ്മരാഗമഹാനീലപുഷ്പരാഗാവിദൂരകാഃ| മുക്താവിദ്രുമവജ്രേന്ദ്രവൈഡൂര്യസ്ഫടികാദികമ്| മണിരത്നം സരം ശീതം കഷായം സ്വാദുലേഖനമ്| ചക്ഷുഷ്യം ധാരണാത്തത്തു പാപ്മാലക്ഷ്മീവിഷാപഹമ്| ധന്യമായുഷ്യമോജസ്യം ഹര്ഷോത്സാഹകരം ശിവമ്||൧൨||

Adhikarana kAcaguNAH (13) · Śloka 13

സക്ഷാര ഉഷ്ണവീര്യശ്ച കാചോ ദൃഷ്ടികൃദഞ്ജനാത്|൧൩|

Adhikarana sha~gkha-udadhimalayorguNAH (13) · Śloka 13

ശങ്ഖോദധിമലൌ ശീതൌ കഷായാവതിലേഖനൌ|൧൩|

Adhikarana tutthakaguNAH (13) · Śloka 13

തുത്ഥകം കടു സക്ഷാരം കഷായം വിശദം ലഘു| ലേഖനം ഭേദി ചക്ഷുഷ്യം കണ്ഡൂകൃമിവിഷാപഹമ്|൧൩|

Adhikarana gairikaguNAH (13) · Śloka 13

വിശദോ ഗൈരികഃ സ്നിഗ്ധഃ കഷായമധുരോ ഹിമഃ|൧൩|

Adhikarana manohvAguNAH (13) · Śloka 13

കഫഘ്നീ തിക്തകടുകാ മനോഹ്വാ ലേഖനീ സരാ||൧൩||

Adhikarana haritAlaguNAH (14) · Śloka 14

സ്നിഗ്ധം കഷായകടുകം ഹരിതാലം വിഷപ്രണുത്| സ്രോതോऽഞ്ജനാത്സൌവീരാഞ്ജനസ്യ ശ്രേഷ്ഠത്വമ് കഷായം മധുരം ശീതം ലേഖനം സ്നിഗ്ധമഞ്ജനമ്| രക്തപിത്തവിഷച്ഛര്ദിഹിധ്മാഘ്നം ദൃക്പ്രസാദനമ്| സ്രോതോऽഞ്ജനം വരം തത്ര തതഃ സൌവീരകാഞ്ജനമ്||൧൪||

Adhikarana rasA~jjanaguNAH (15) · Śloka 15

കഫഘ്നം തിക്തകടുകം ഛേദി സോഷ്ണം രസാഞ്ജനമ്||൧൫||

Adhikarana shilAjatuguNAH (16) · Śloka 16

സ്വാദു ഹിധ്മാപ്രശമനം കാസമേഹക്ഷയാപഹമ്| കഫഘ്നമുഷ്ണം കടുകം ശിലാജതു രസായനമ്| തിക്തഞ്ച ഛേദനം യോഗവാഹിത്വാത്സര്വരോഗജിത്| വിശേഷാത് കൃച്ഛ്രമേഹാര്ശഃപാണ്ഡുശോഫകഫാപഹമ്|൧൬|

Adhikarana vaMsharocanAguNAH (16) · Śloka 16

കഷായാ മധുരാ രൂക്ഷാ കാസഘ്നീ വംശരോചനാ|൧൬|

Adhikarana tugAkShIrIguNAH (16) · Śloka 16

തുഗാക്ഷീരീ ക്ഷയശ്വാസകാസഘ്നീ മധുരാ ഹിമാ|൧൬|

Adhikarana lavaNasAmAnyaguNAH (16) · Śloka 16

വിഷ്യന്ദി ലവണം സര്വം സൂക്ഷ്മം സൃഷ്ടമലം വിദുഃ| വാതഘ്നം പാകി തീക്ഷ്ണോഷ്ണം രോചനം കഫപിത്തകൃത്||൧൬||

Adhikarana saindhavaguNAH (17) · Śloka 17

സൈന്ധവം തത്ര സസ്വാദു വൃഷ്യം ഹൃദ്യം ത്രിദോഷനുത്| ലഘ്വനുഷ്ണം ദൃശഃ പഥ്യമവിദാഹ്യഗ്നിദീപനമ്||൧൭||

Adhikarana sauvarcalaguNAH (18) · Śloka 18

ലഘു സൌവര്ചലം ഹൃദ്യം സുഗന്ധ്യുദ്ഗാരശോധനമ്| കടുപാകം വിബന്ധഘ്നം ദീപനീയം രുചിപ്രദമ്|൧൮|

Adhikarana viDguNAH (18) · Śloka 18

ഊര്ധ്വാധഃ കഫവാതാനുലോമനം ദീപനം വിഡമ്| വിബന്ധാനാഹവിഷ്ടമ്ഭശൂലഗൌരവനാശനമ്|൧൮|

Adhikarana sAmudralavaNaguNAH (18) · Śloka 18

വിപാകേ സ്വാദു സാമുദ്രം ഗുരു ശ്ലേഷ്മവിവര്ധനമ്|൧൮|

Adhikarana audBidalavaNaguNAH (18) · Śloka 18

സതിക്തകടുകക്ഷാരം തീക്ഷ്ണമുത്ക്ലേദി ചൌദ്ഭിദമ്||൧൮||

Adhikarana kRuShNalavaNaguNAH (19) · Śloka 19

കൃഷ്ണേ സൌവര്ചലഗുണാ ലവണേ ഗന്ധവര്ജിതാഃ|൧൯|

Adhikarana romakalavaNaguNAH (19) · Śloka 19

രോമകം ലഘു പാംസൂത്ഥം സക്ഷാരം ശ്ലേഷ്മലം ഗുരു|൧൯|

Adhikarana lavaNaprayoge kramanirdeshaH (19) · Śloka 19

ലവണാനാം പ്രയോഗേ തു സൈന്ധവാദീന് പ്രയോജയേത്||൧൯||

Adhikarana yavakShAraguNAH (20) · Śloka 20

ഗുല്മഹൃദ് ഗ്രഹണീപാണ്ഡുപ്ലീഹാനാഹഗലാമയാന്| ശ്വാസാര്ശഃ കഫവാതാംശ്ച ശമയേദ്യവശൂകജഃ||൨൦||

Adhikarana svarjikAkShAraguNAHsarvakShAraguNAH (21) · Śloka 21

സ്വര്ജികാ തദ്ഗുണാന്ന്യൂനാ ക്ഷാരേണ തു തതോऽധികാ| ക്ഷാരഃ സര്വശ്ച പരമം തീക്ഷ്ണോഷ്ണഃ കൃമിജില്ലഘുഃ| പിത്താസൃഗ്ദൂഷണഃ പാകീ ഛേദ്യഹൃദ്യോ വിദാരണഃ| അപഥ്യഃ കടുലാവണ്യാച്ഛുക്രൌജഃ കേശചക്ഷുഷാമ്||൨൧||

Adhikarana harItakIguNAH (22) · Śloka 22

കഷായാ മധുരാ പാകേ രൂക്ഷാ വിലവണാ ലഘുഃ| ദീപനീ പാചനീ മേധ്യാ വയസഃ സ്ഥാപനീ പരമ്| ഉഷ്ണവീര്യാ സരായുഷ്യാ ബുദ്ധീന്ദ്രിയബലപ്രദാ| കുഷ്ഠവൈവര്ണ്യവൈസ്വര്യപുരാണവിഷമജ്വരാന്| ശിരോऽക്ഷിപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗകാമലാഗ്രഹണീഗദാന്| സശോഷശോഫാതീസാരമേഹമോഹവമിക്രിമീന്| ശ്വാസകാസപ്രസേകാര്ശഃപ്ലീഹാനാഹഗരോദരമ്| വിബന്ധം സ്രോതസാം ഗുല്മമൂരുസ്തമ്ഭമരോചകമ്| ഹരീതകരീ ജയേദ്വ്യാധീംസ്താംസ്താംശ്ച കഫവാതജാന്||൨൨||

Adhikarana AmalakaguNAH (23) · Śloka 23

തദ്വദാമലകം ശീതം മാധുര്യാത് പിത്തജിത്പരമ്| കഫം കടുവിപാകിത്വാദമ്ലത്വാന്മാരുതഞ്ജയേത്| പരം ച കണ്ഠ്യം ചക്ഷുഷ്യം ഹൃദ്യം ദാഹജ്വരാപഹമ്||൨൩||

Adhikarana bibhItakaguNAH (24) · Śloka 24

അക്ഷന്തു തദ്ഗുണാന്ന്യൂനം കഷായമധുരം ഹിമമ്| കാസശ്വാസഗലശ്ലേഷ്മപിത്തശുക്രഹരം ലഘു| പരം കേശ്യസ്തു തന്മജ്ജാ ശുക്രഘ്നഞ്ച തതോऽഞ്ജനമ്||൨൪||

Adhikarana triphalAguNAH (25) · Śloka 25

ഇയം രസായനവരാ ത്രിഫലാക്ഷ്യാമയാപഹാ| രോപണീ ത്വഗ്ഗദക്ലേദമേദോമേഹകഫാസ്രജിത്||൨൫||

Adhikarana trijAtakacaturjAtakayorguNAH (26) · Śloka 26

സകേസരം ചതുര്ജാതം ത്വക്പത്രൈലം ത്രിജാതകമ്| പിത്തപ്രകോപി തീക്ഷ്ണോഷ്ണം രൂക്ഷം രോചനദീപനമ്| (പത്രകം കഫവാതഘ്നം ത്രിസുഗന്ധി ത്രിജാതകമ്| കേസരം രക്തഗുദജവിഷപിത്തകഫാപഹമ്| തദ്യുക്തം തച്ചതുര്ജാതം നാതിശീതോഷ്ണമുച്യതേ)||൨൬||

Adhikarana maricaguNAH (27) · Śloka 27

രസേ പാകേ ച കടുകം കഫഘ്നം മരിചം ലഘു||൨൭||

Adhikarana ArdrapippalIguNAH (28) · Śloka 28

ശ്ലേഷ്മലാ സ്വാദുശീതാര്ദ്രാ ഗുര്വീ സ്നിഗ്ധാ ച പിപ്പലീ||൨൮||

Adhikarana shuShkapippalIguNAH (29) · Śloka 29

സാ ശുഷ്കാ വിപരീതാതഃ സ്നിഗ്ധാ വൃഷ്യാ രസേ കടുഃ| സ്വാദുപാകാനിലശ്ലേഷ്മശ്വാസകാസാപഹാ സരാ|൨൯|

Adhikarana pippalyA atyupayoganiShedho~apavAdashca (29) · Śloka 29

ന താമത്യുപയുഞ്ജീത രസായനവിധിം വിനാ||൨൯||

Adhikarana nAgaraguNAH ArdrakaguNAshca (30) · Śloka 30

നാഗരം ദീപനം വൃഷ്യം ഗ്രാഹി ഹൃദ്യം വിബന്ധനുത്| രുച്യം ലഘു സ്വാദുപാകം സ്നിഗ്ധോഷ്ണം കഫവാതജിത്| തദ്വദാര്ദ്രകമേതച്ച ത്രയം ത്രികടുകം ജയേത്| സ്ഥൌല്യാഗ്നിസദനശ്വാസകാസശ്ലീപദപീനസാന്||൩൦||

Adhikarana cavikApippalImUlaguNAH (31) · Śloka 31

ചവികാ പിപ്പലീമൂലം മരിചാല്പാന്തരം ഗുണൈഃ||൩൧||

Adhikarana citrakaguNAH (32) · Śloka 32

ചിത്രകോऽഗ്നിസമഃ പാകേ ശോഫാര്ശഃ കൃമികുഷ്ഠഹാ||൩൨||

Adhikarana pa~jcakolaguNAH (33) · Śloka 33

പഞ്ചകോലകമേതച്ച മരിചേന വിനാ സ്മൃതമ്| ഗുല്മപ്ലീഹോദരാനാഹശൂലഘ്നം ദീപനം പരമ്||൩൩||

Adhikarana bRuhatpa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

ബില്വകാശ്മര്യതര്കാരീപാടലാടുണ്ടുകൈര്മഹത്| ജയേത്കഷായം തിക്തോഷ്ണം പഞ്ചമൂലം കഫാനിലൌ||൩൪||

Adhikarana hrasvapa~jcamUlaguNAH (2) · Śloka 2

ഹ്രസ്വം ബൃഹത്യംശുമതീദ്വയഗോക്ഷുരകൈഃ സ്മൃതമ്| സ്വാദുപാകരസം നാതിശീതോഷ്ണം സര്വദോഷജിത്||൨||

Adhikarana madhyamapa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

ബലാപുനര്നവൈരണ്ഡശൂര്പപര്ണീദ്വയേന ച| മധ്യമം കഫവാതഘ്നം നാതിപിത്തകരം ലഘു|൩൪|

Adhikarana jIvanapa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

അഭീരുവീരാജീവന്തീജീവകര്ഷഭകൈഃ സ്മൃതമ്| ജീവനാഖ്യം തു ചക്ഷുഷ്യം വൃഷ്യം പിത്താനിലാപഹമ്|൩൪|

Adhikarana tRuNapa~jcamUlaguNAH (34) · Śloka 34

തൃണാഖ്യം ശരദര്ഭേക്ഷുശാലികാശൈസ്തു പിത്തജിത്| അജശൃങ്ഗീ ഹരിദ്രാ ച വിദാരീ സാരിവാऽമൃതാഃ|൩൪|

Adhikarana vallIkaNTakapa~jcamUlayorguNAH (34) · Śloka 34

ബല്ല്യാഖ്യം കണ്ടകാഖ്യം തു ശ്വദംഷ്ട്രാऽഭീരുസൈര്യകൈഃ| സഹിംസ്രാകരമര്ദീകൈഃ സര്വദോഷഹരേ ച തേ||൩൪||

Adhikarana kAravyAdiguNAH (35) · Śloka 35

കാരവീ കുഞ്ചിവാജാജീകബരീധാന്യതുമ്ബുരു| അന്നഗന്ധഹരം രുച്യം ദീപനം കഫവാതജിത്||൩൫||

Adhikarana bAShpikArAjikayorguNAH (36) · Śloka 36

ബാഷ്പികാ കടുതിക്തോഷ്ണാ കൃമിശ്ലേഷ്മഹരാ പരമ്| തദ്വച്ച രാജികാ വിഘ്നസാദനീ ദീപനീ പരാ| ശൂലാടോപഹരാ രുച്യാ..........................||൩൬||

Adhikarana dIpyakaguNAH (37) · Śloka 37

...............ദീപ്യകഃ കോഷ്ഠശൂലജിത്|൩൭|

Adhikarana sarShapaguNAH (37) · Śloka 37

അഹൃദ്യാഃ സര്ഷപാഃ സ്നിഗ്ധാ ബാഷ്പികാവച്ച കീര്ത്തിതാഃ|൩൭|

Adhikarana hi~gguguNAH (37) · Śloka 37

ഹിങ്ഗു വാതകഫാനാഹശൂലഘ്നം പിത്തകോപനമ്| കടുപാകരസം രുച്യം ദീപനം പാചനം ലഘു| പിത്താസ്രകോപി തച്ചൈവ ശ്രേഷ്ഠം ബോഷ്കാണദേശജമ്| തതോ ന്യൂനഗുണം ത്വന്യദ്ദ്രവ്യവ്യഞ്ജനധൂപനമ്|൩൭|

Adhikarana shatAhvAdInAM guNAH (37) · Śloka 37

ശതാഹ്വാകുഷ്ഠതഗരസുരദാരുഹരേണവഃ| ഏലൈലവാലുസരലത്വഗ്വ്യാഘ്രനഖചോരകാഃ| ലഘൂഷ്ണാഃ കടുകാഃ പാകേ കഫവാതനിബര്ഹണാഃ|൩൭|

Adhikarana sairyakaguNAH (37) · Śloka 37

സൈര്യകസ്തിക്തമധുരഃ സ്നിഗ്ധോഷ്ണഃ കഫവാതജിത്|൩൭|

Adhikarana gokShurakaguNAH (37) · Śloka 37

ബസ്തിമൂത്രവിബന്ധഘ്നോ വൃഷ്യോ ഗോക്ഷുരകോ ഹിമഃ|൩൭|

Adhikarana viShAdvayaguNAH (37) · Śloka 37

പാചനം കഫപിത്തഘ്നം തിക്തം ശീതം വിഷാദ്വയമ്||൩൭||

Adhikarana mustaguNAH (38) · Śloka 38

കഫഘ്നം തിക്തകടുകം മുസ്തം സംഗ്രാഹി പാചനമ്|൩൮|

Adhikarana amRutAguNAH (38) · Śloka 38

തിക്താऽമൃതാ ത്രിദോഷഘ്നീ ഗ്രാഹിണ്യുഷ്ണാ രസായനീ| ദീപനീ ജ്വരതൃഡ്ദാഹകാമലാവാതരക്തനുത്|൩൮|

Adhikarana bhUnimbaparpaTayorguNAH (38) · Śloka 38

തിക്തശീതൌ ജ്വരഹരൌ ലഘൂ ഭൂനിമ്ബപര്പടൌ|൩൮|

Adhikarana nimbaguNAH (38) · Śloka 38

നിമ്ബസ്തിക്തോ ഹിമഃ കുഷ്ഠകൃമിപിത്തകഫാപഹഃ|൩൮|

Adhikarana mahAnimbaguNAH (38) · Śloka 38

മഹാനിമ്ബഃ പരം ഗ്രാഹീ കഷായോ രൂക്ഷശീതലഃ|൩൮|

Adhikarana gugguluguNAH (38) · Śloka 38

ഗുഗ്ഗുലുഃ പിച്ഛിലസ്പര്ശേ വിശദോऽഭ്യവഹാരതഃ| സസ്വാദുഃ സകടുസ്തിക്തഃ സകഷായോ രസായനമ്| വര്ണ്യഃ സ്വര്യഃ കടുഃ പാകേ രൂക്ഷഃ സൂക്ഷ്മോऽഗ്നിദീപനഃ| ക്ലേദമേദോനിലശ്ലേഷ്മഗണ്ഡമേഹാപചീക്രിമീന്| പിടകാഗ്രന്ഥിശോഫാംശ്ച ഹന്ത്യുഷ്ണഃ സ്രംസനോ ലഘുഃ||൩൮||

Adhikarana sha~gKapuShpIguNAH (39) · Śloka 39

ശങ്ഖപുഷ്പീ സരാ തിക്താ മേധ്യാ കൃമിവിഷാപഹാ|൩൯|

Adhikarana aguruguNAH (39) · Śloka 39

കടുതിക്തോഷ്ണമഗുരു സ്നിഗ്ധം വാതകഫാപഹമ്| പിത്താസ്രവിഷതൃഡ്ദാഹക്ലമഘ്നം ഗുരു രൂക്ഷണമ്|൩൯|

Adhikarana caMdanasAmAnyaguNAH (39) · Śloka 39

സര്വം സതിക്തമധുരം ചന്ദനം ശിശിരം പരമ്| ലഘു രക്തമ്......................||൩൯||

Adhikarana ushIravAlakayorguNAH (40) · Śloka 40

..............തഥോശീരം വാലകം പാചനം ച തത്| ജ്വരാതിസാരവമഥുരക്തപിത്തക്ഷതാപഹമ്||൪൦||

Adhikarana madhukaguNAH (41) · Śloka 41

മധുകം രക്തപിത്തഘ്നം വ്രണശോധനരോപണമ്| ഗുരു സ്വാദു ഹിമം വൃഷ്യം ചക്ഷുഷ്യം സ്വരവര്ണകൃത്||൪൧||

Adhikarana nishAdvayaguNAH (42) · Śloka 42

കടുതിക്തേ നിശേ കുഷ്ഠമേഹപിത്തകഫാപഹേ| പ്രലേപാജ്ജയതഃ കണ്ഡൂം ശോഫം ദുഷ്ടവ്രണം വിഷമ്|൪൨|

Adhikarana prapauNDarIkaguNAH (42) · Śloka 42

പ്രപൌണ്ഡരീകം ചക്ഷുഷ്യം ശിശിരം വ്രണരോപണമ്| കഷായതിക്തമധുരം രക്തപിത്തപ്രസാദനമ്|൪൨|

Adhikarana balAtrayaguNAH (42) · Śloka 42

ബലാത്രയം സ്വാദു വൃഷ്യം സ്നിഗ്ധം ശീതം ബലപ്രദമ്|൪൨|

Adhikarana nAgabalAguNAH (42) · Śloka 42

തത്ര നാഗബലാ ബല്യാ ക്ഷതക്ഷീണഹിതാ ഗുരുഃ||൪൨||

Adhikarana tAmbUlaguNAH (43) · Śloka 43

താമ്ബൂലം കടു സക്ഷാരം രുച്യമുഷ്ണം കഫപ്രണുത്||൪൩||

Adhikarana pUgaguNAH (44) · Śloka 44

ഭേദി സമ്മോഹകൃത് പൂഗം കഷായം സ്വാദു രോചനമ്|൪൪|

Adhikarana jAtipatryAdInAM guNAH (44) · Śloka 44

ജാതിപത്രീ കടുഫലം കങ്കോലകലവങ്ഗകമ്| ലഘു തൃഷ്ണാപഹം ഹൃദ്യം വക്ത്രദൌര്ഗന്ധ്യനാശനമ്||൪൪||

Adhikarana karpUraguNAH (1) · Śloka 1

സസ്വാദുതിക്തസ്തൃഷ്ണാഘ്നഃ കര്പൂരശ്ഛേദനോ ഹിമഃ||൧||

Adhikarana latAkastUrikAguNAH (44) · Śloka 44

ലതാകസ്തൂരികാ തദ്വന്മുഖശോഷഹരാ പരമ്|൪൪|

Adhikarana padmAdInAM guNAH (44) · Śloka 44

കഷായമധുരം ശീതം പദ്മം പിത്തകഫാസ്രജിത്| തദ്വദ്വകുലപുന്നാഗകുമുദോത്പലപാടലമ്||൪൪||

Adhikarana campakAdInAM guNAH (45) · Śloka 45

സചമ്പകം തതോ ന്യൂനം ഗുണൈഃ കോരണ്ഡകിംശുകമ്| മാലതീമല്ലികാപുഷ്പം തിക്തം ജയതി മാരുതമ്||൪൫||

Adhikarana nAgakesarasindhuvArayorguNAH (46) · Śloka 46

വിഷപിത്തകഫാന്നാഗം സിന്ദുവാരം ച തദ്ഗുണമ്||൪൬||

Adhikarana ketakIshirIShapuShpayoH guNAH (47) · Śloka 47

കഫഘ്നം കൈതകം തിക്തം ശൈരീഷം വിഷഹാരി ച|൪൭|

Adhikarana agastyapuShpaguNAH (47) · Śloka 47

വാതലം പുഷ്പമാഗസ്ത്യം കഷായം കഫപിത്തജിത്| ചതുര്ഥികജ്വരഹരം നാവനേനോപയോജിതമ്|൪൭|

Adhikarana bandhUkayUthikApuShpayorguNAH (47) · Śloka 47

ബന്ധൂകം ശ്ലേഷ്മലം ഗ്രാഹി തദ്വദേവ ച യൂഥികാ|൪൭|

Adhikarana ku~gkumaguNAH (47) · Śloka 47

കഫഘ്നമുഷ്ണവീര്യം ച കുങ്കുമം വ്രണശോധനമ്|൪൭|

Adhikarana avalgujaiDagajabIjayorguNAH (47) · Śloka 47

അവല്ഗ്വേഡകജം ബീജം കടിവാതകഫപ്രണുത്|൪൭|

Adhikarana AsyA-adhva-caMkramaNa-guNAH (47) · Śloka 47

ആസ്യാ വര്ണശ്ലേഷ്മമേദഃ സൌകുമാര്യകൃദന്യഥാ| അതോऽധ്വാഗ്നിബലായൂംഷി കുര്യാച്ചങ്ക്രമണം സുഖമ്| മാരുതസ്യാനുലോമ്യം ച ഖുഡസ്തമ്ഭശ്രമാപഹമ്||൪൭||

Adhikarana pAdatraguNAH (48) · Śloka 48

അന്വര്ഥസംജ്ഞം പാദത്രം ബലദൃക്ശുക്രവര്ദ്ധനമ്||൪൮||

Adhikarana chatraguNAH (49) · Śloka 49

വര്ണ്യം നേത്രഹിതം ഛത്രം വാതവര്ഷാതപാപഹമ്||൪൯||

Adhikarana pravAta- apravAtayorguNAH (50) · Śloka 50

പ്രവാതോ രൌക്ഷ്യവൈവര്ണ്യസ്തമ്ഭകൃദ്ദാഹതൃഡ്ഭ്രമാന്| ശ്രമാഗ്നിമൂര്ച്ഛാംശ്ച ജയേദപ്രവാതസ്ത്വതോऽന്യഥാ||൫൦||

Adhikarana prAgvAtaguNAH (51) · Śloka 51

പ്രാഗ്വായുരുഷ്ണോऽഭിഷ്യന്ദി ത്വഗ്ദോഷാര്ശോവിഷക്രിമീന്| സന്നിപാതജ്വരം ശ്വാസമാമം വായും ച കോപയേത്|൫൧|

Adhikarana pashcimavAtaguNAH (51) · Śloka 51

പശ്ചിമഃ ശിശിരോ ഹന്തി മൂര്ച്ഛാം ദാഹം തൃഷം വിഷമ്|൫൧|

Adhikarana dakShiNamArutaguNAH (51) · Śloka 51

ദക്ഷിണോ മാരുതഃ ശ്രേഷ്ഠോ നേത്ര്യോऽങ്ഗബലവര്ധനഃ| രക്തപിത്തപ്രശമനോ ന ച വാതപ്രകോപനഃ|൫൧|

Adhikarana uttaravAtaguNAH (51) · Śloka 51

ഉത്തരോ മാരുതഃ സ്നിഗ്ധോ മൃദുര്മധുര ഏവ ച| കഷായാനുരസഃ ശീതോ ദോഷാണാമപ്രകോപനഃ|൫൧|

Adhikarana AtapAdInAM guNAH (51) · Śloka 51

ആതപോ ഭ്രമതൃട്സ്വേദദാഹമൂര്ച്ഛാവിവര്ണതാഃ| കുര്യാത് പിത്ത്താസ്രവഹ്നിംശ്ച ഛായാ ചൈതാനപോഹതി| തമഃ കഷായകടുകം ജ്യോത്സ്നാ മധുരശീലതാ||൫൧||

Adhikarana tamasaH guNAH (52) · Śloka 52

തമഃ കഷാകടുകം ജ്യോത്സ്നാ മധുരശീലതാ|൫൨|

Adhikarana upasaMhAraH (12) · Śloka 12

ഭവതി ചാത്ര- രസാദിഭേദൈരിതി ഭേഷജാനാം ദിങ്മാത്രമുക്തന്ന യതോऽസ്തി കിഞ്ചിത്| അനൌഷധം ദ്രവ്യമിഹാവബോധോ രൂപസ്യ തേഷാം വനഗോചരേഭ്യഃ||൫൨|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വിവിധൌഷധവിജ്ഞാനീയോ നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||