Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ മാത്രാശിതീയം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
View original
अथातो मात्राशितीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
11. mātrāśitīyaḥ
Adhikarana mAtrAshanopadeshaH mAtrA cAgnibalApekShiNI (2) · Śloka 2
മാത്രാശീ സ്യാത്| മാത്രാ പുനരഗ്നിബലാഹാരദ്രവ്യാപേക്ഷിണീ||൨||
View original
मात्राशी स्यात्| मात्रा पुनरग्निबलाहारद्रव्यापेक्षिणी||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAlakShaNam (3) · Śloka 3
കുക്ഷേരപ്രതിപീഡനമാഹാരേണ, ഹൃദയസ്യാസംരോധഃ, പാര്ശ്വയോരവിപാടനമനതിഗൌരവമുദരസ്യ, പ്രീണനമിന്ദ്രിയാണാം, ക്ഷുത്പിപാസോപരതിഃ, സ്ഥാനാസനശയനഗമനോച്ഛ്വാസപ്രശ്വാസഭാഷ്യസങ്കഥാസു സുഖാനുവൃത്തിഃ, സായം പ്രാതശ്ച സുഖേന പരിണമനമ്, ബലവര്ണോപചയകരത്വഞ്ചേതി മാത്രായാ ലക്ഷണമ്||൩||
View original
कुक्षेरप्रतिपीडनमाहारेण, हृदयस्यासंरोधः, पार्श्वयोरविपाटनमनतिगौरवमुदरस्य, प्रीणनमिन्द्रियाणां, क्षुत्पिपासोपरतिः, स्थानासनशयनगमनोच्छ्वासप्रश्वासभाष्यसङ्कथासु सुखानुवृत्तिः, सायं प्रातश्च सुखेन परिणमनम्, बलवर्णोपचयकरत्वञ्चेति मात्राया लक्षणम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurulaghudravyApekShayA mAtrA (4) · Śloka 4
ത്രിഭാഗസൌഹിത്യം വാ ഗുരൂണാമുപദിശ്യതേ| ലഘൂനാമപി നാതിസൌഹിത്യമ്| അനിലാനലഗുണബഹുലാനി ഹി ലഘൂനി തുല്യഗുണത്വാദഗ്നിസന്ധുക്ഷണാന്യവിധിനാ ചാല്പദോഷാണി| ഇതരാണി തു പൃഥിവീസലിലഗുണബഹുലാന്യസാമാന്യാദ്വിപരീതാന്യന്യത്ര വ്യായാമാഗ്നിബലാത്||൪||
View original
त्रिभागसौहित्यं वा गुरूणामुपदिश्यते| लघूनामपि नातिसौहित्यम्| अनिलानलगुणबहुलानि हि लघूनि तुल्यगुणत्वादग्निसन्धुक्षणान्यविधिना चाल्पदोषाणि| इतराणि तु पृथिवीसलिलगुणबहुलान्यसामान्याद्विपरीतान्यन्यत्र व्यायामाग्निबलात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amAtrAshanasya doShAH (5) · Śloka 5
അമാത്രാ പുനരശനസ്യ ഹീനതാऽऽധിക്യം ച| തത്ര ഹീനമാത്രമശനം ബലവര്ണോപചയമനോബുദ്ധീന്ദ്രിയോപഘാതകരം വിബന്ധകൃദവൃഷ്യമനായുഷ്യമനൌജസ്യം സാരവിധ്മാപനമലക്ഷ്മീജനനമശീതേശ്ച വാതവികാരാണാമായതനമ്| അതിമാത്രം പുനഃ സര്വദോഷപ്രകോപനമാഹുഃ||൫||
View original
अमात्रा पुनरशनस्य हीनताऽऽधिक्यं च| तत्र हीनमात्रमशनं बलवर्णोपचयमनोबुद्धीन्द्रियोपघातकरं विबन्धकृदवृष्यमनायुष्यमनौजस्यं सारविध्मापनमलक्ष्मीजननमशीतेश्च वातविकाराणामायतनम्| अतिमात्रं पुनः सर्वदोषप्रकोपनमाहुः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakaviShUcikAsambhavaH (6) · Śloka 6
തേന ഹി പ്രപീഡ്യമാനാ വാതാദയോ യുഗപത്പ്രകുപിതാഃ കുക്ഷ്യൈകദേശസ്ഥാസ്തദേവാപരിപക്വമാവിശ്യ വിഷ്ടമ്ഭയന്തോऽലസകമഭിനിര്വര്തയന്തി| സഹസാ വാധരോത്തരാഭ്യാം മാര്ഗാഭ്യാം പ്രച്യാവയന്തോ വിഷൂചികാമ്||൬||
View original
तेन हि प्रपीड्यमाना वातादयो युगपत्प्रकुपिताः कुक्ष्यैकदेशस्थास्तदेवापरिपक्वमाविश्य विष्टम्भयन्तोऽलसकमभिनिर्वर्तयन्ति| सहसा वाधरोत्तराभ्यां मार्गाभ्यां प्रच्यावयन्तो विषूचिकाम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakalakShaNam (7) · Śloka 7
അപി ച- പ്രയാതി നോര്ധ്വം നാധസ്താദാഹാരോ ന ച പച്യതേ| ആമാശയേऽലസീഭൂതസ്തേന സോऽലസകഃ സ്മൃതഃ||൭||
View original
अपि च- प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तादाहारो न च पच्यते| आमाशयेऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAlakShaNam (8) · Śloka 8
വിവിധൈര്വേദനോദ്ഭേദൈര്വായ്വാദിഭൃശകോപതഃ| സൂചീഭിരിവ ഗാത്രാണി വിധ്യതീതി വിഷൂചികാ||൮||
View original
विविधैर्वेदनोद्भेदैर्वाय्वादिभृशकोपतः| सूचीभिरिव गात्राणि विध्यतीति विषूचिका||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdhikaviShUcikAlakShaNam (9) · Śloka 9
തത്ര വാതഃ ശൂലാനാഹാങ്ഗമര്ദമുഖശോഷപ്രലാപകമ്പമൂര്ച്ഛാഭ്രമജൃമ്ഭോദ്വേ-ഷ്ടനാക്ഷിപ്രവേശശിരോഹൃദയാതിരുക്സിരാകുഞ്ചനസ്തമ്ഭനാനി കരോതി||൯||
View original
तत्र वातः शूलानाहाङ्गमर्दमुखशोषप्रलापकम्पमूर्च्छाभ्रमजृम्भोद्वे-ष्टनाक्षिप्रवेशशिरोहृदयातिरुक्सिराकुञ्चनस्तम्भनानि करोति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAdhikaviShUcikAlakShaNam (10) · Śloka 10
പിത്തം പുനഃ ജ്വരാതിസാരാന്തര്ദാഹവൈവര്ണ്യതൃഷ്ണാമദഭ്രമപ്രലയാനി||൧൦||
View original
पित्तं पुनः ज्वरातिसारान्तर्दाहवैवर्ण्यतृष्णामदभ्रमप्रलयानि||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAdhikaviShUcikAlakShaNam (11) · Śloka 11
ശ്ലേഷ്മാ തു ഛര്ദ്യരോചകപ്രസേകാങ്ഗസാദാവിപാകശീതജ്വരഗാത്രഗൌരവാണി||൧൧||
View original
श्लेष्मा तु छर्द्यरोचकप्रसेकाङ्गसादाविपाकशीतज्वरगात्रगौरवाणि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasalakShaNam (12) · Śloka 12
വിശേഷതസ്തു ദുര്ബലസ്യാല്പവഹ്നേര്ബഹുശ്ലേഷ്മണോ വാതമൂത്രപുരീഷവേഗവിധാരിണോऽന്നപാനമനിലപ്രപീഡിതം ശ്ലേഷ്മണാ വിബദ്ധമാര്ഗമലസത്ത്വാദബഹിര്മുഖീഭവത് ഛര്ദ്യതീസാരവര്ജ്യാനി യഥോക്താനി ശൂലാദീന്യുപജനയത്യതിമാത്രാണി സോऽലസഃ||൧൨||
View original
विशेषतस्तु दुर्बलस्याल्पवह्नेर्बहुश्लेष्मणो वातमूत्रपुरीषवेगविधारिणोऽन्नपानमनिलप्रपीडितं श्लेष्मणा विबद्धमार्गमलसत्त्वादबहिर्मुखीभवत् छर्द्यतीसारवर्ज्यानि यथोक्तानि शूलादीन्युपजनयत्यतिमात्राणि सोऽलसः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyAlasakalakShaNam (13) · Śloka 13
അതിമാത്രദുഷ്ടാസ്തു ദോഷാഃ പ്രദുഷ്ടാമബദ്ധമാര്ഗാസ്തിര്യഗ്ഗച്ഛന്തഃ കദാചിദസ്യ ശരീരം ദണ്ഡവത് സ്തമ്ഭയന്തി തതസ്തമലസകമസാധ്യം ബ്രുവതേ||൧൩||
View original
अतिमात्रदुष्टास्तु दोषाः प्रदुष्टामबद्धमार्गास्तिर्यग्गच्छन्तः कदाचिदस्य शरीरं दण्डवत् स्तम्भयन्ति ततस्तमलसकमसाध्यं ब्रुवते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmaviShaM tasyAsAdhyatva~jca (14) · Śloka 14
വിരുദ്ധാധ്യശനാജീര്ണശീലിനഃ പുനരാമദോഷമാമവിഷമാമനന്തി വിഷസദൃശലിങ്ഗത്വാത്| തത്പരമസാധ്യാനാമ്| ആശുകാരിതയാ വിരുദ്ധോപക്രമത്വാച്ച||൧൪||
View original
विरुद्धाध्यशनाजीर्णशीलिनः पुनरामदोषमामविषमामनन्ति विषसदृशलिङ्गत्वात्| तत्परमसाध्यानाम्| आशुकारितया विरुद्धोपक्रमत्वाच्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrayaiva na kRutsnAmAhAraphalamavApyate (15) · Śloka 15
ന ച കേവലം മാത്രയൈവ കൃത്സ്നമാഹാരഫലമവാപ്തും ശക്യം, സ്വഭാവാദീനാം ഭിന്നഫലത്വാത്| തഥാ ഹി-ഗുരുരൂക്ഷശുഷ്കശീതദ്വിഷ്ടവിഷ്ടമ്ഭിവിദാഹ്യശുചിവിരുദ്ധാത്യമ്ബുപാനദ്രവമകാലേ കാലേ വാ കാമക്രോധലോഭേര്ഷ്യാഹ്രീശോകോദ്വേഗഭയക്ഷുദുപതപ്തേന വാ യദന്നപാനമുപയുജ്യതേ തദപ്യാമമേവ പ്രദൂഷയതി||൧൫||
View original
न च केवलं मात्रयैव कृत्स्नमाहारफलमवाप्तुं शक्यं, स्वभावादीनां भिन्नफलत्वात्| तथा हि-गुरुरूक्षशुष्कशीतद्विष्टविष्टम्भिविदाह्यशुचिविरुद्धात्यम्बुपानद्रवमकाले काले वा कामक्रोधलोभेर्ष्याह्रीशोकोद्वेगभयक्षुदुपतप्तेन वा यदन्नपानमुपयुज्यते तदप्याममेव प्रदूषयति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake mRudu vamanam (16) · Śloka 16
തത്ര സാധ്യമാമം ദുഷ്ടമലസീഭൂതമുല്ലിഖേത്, പായയിത്വാ സലവണമുഷ്ണം വാരി||൧൬||
View original
तत्र साध्यमामं दुष्टमलसीभूतमुल्लिखेत्, पाययित्वा सलवणमुष्णं वारि||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake tIkShNAni vamanAni (17) · Śloka 17
തഥാത്വച്ഛര്ദയന്തമതിലീനദോഷം കൃഷ്ണാനാഗദന്തീകല്കയുക്തം പായയേത്| മദനഫലകഷായം വാ പിപ്പലീസിദ്ധാര്ഥകല്കയുക്തമ്| ദന്തീമാഗധികാവചൂര്ണിതം വാ കോശാതകീരസമ്| അവസ്ഥാപേക്ഷീ വാ വമനകല്പോക്താനി തീക്ഷ്ണവമനാനി||൧൭||
View original
तथात्वच्छर्दयन्तमतिलीनदोषं कृष्णानागदन्तीकल्कयुक्तं पाययेत्| मदनफलकषायं वा पिप्पलीसिद्धार्थकल्कयुक्तम्| दन्तीमागधिकावचूर्णितं वा कोशातकीरसम्| अवस्थापेक्षी वा वमनकल्पोक्तानि तीक्ष्णवमनानि||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake svedagudavartI (18) · Śloka 18
തതഃ സ്വേദവര്ത്തിപ്രണിധാനാഭ്യാമുപാചരേത്||൧൮||
View original
ततः स्वेदवर्त्तिप्रणिधानाभ्यामुपाचरेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake shUlaharAH yogAH (19) · Śloka 19
അപി ച- സദ്യഃ സമ്യഗ്വിശുദ്ധസ്യ ശാമ്യന്തി തദുപദ്രവാഃ| ശൂലേ നിരന്നകോഷ്ഠേऽദ്ഭിഃ കോഷ്ണാഭിശ്ചൂര്ണിതാഃ പിബേത്| ഹിങ്ഗുപ്രതിവിഷാവ്യോഷസൌവര്ചലവചാऽഭയാഃ| അഥവാ പിപ്പലീമൂലം ത്രിവൃതാദാരുസൈന്ധവമ്| ശുണ്ഠീഃ സക്ഷീരലവണപിപ്പലീമരിചാനി ച| പാഠാമ്ലവേതസക്ഷാരയവാനീപൌഷ്കരാണി വാ||൧൯||
View original
अपि च- सद्यः सम्यग्विशुद्धस्य शाम्यन्ति तदुपद्रवाः| शूले निरन्नकोष्ठेऽद्भिः कोष्णाभिश्चूर्णिताः पिबेत्| हिङ्गुप्रतिविषाव्योषसौवर्चलवचाऽभयाः| अथवा पिप्पलीमूलं त्रिवृतादारुसैन्धवम्| शुण्ठीः सक्षीरलवणपिप्पलीमरिचानि च| पाठाम्लवेतसक्षारयवानीपौष्कराणि वा||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake hi~ggvAdicUrNam (20) · Śloka 2
ദ്വിരുത്തരം ഹിങ്ഗുവചാऽഗ്നികുഷ്ഠസുവര്ചികാക്ഷാരബിഡാജമോജമ്| ശൂലോദരാനാഹവിഷൂചികാര്ശോഹൃദ്രോഗഗുല്മോര്ധ്വസമീരണഘ്നമ്||൨||
View original
द्विरुत्तरं हिङ्गुवचाऽग्निकुष्ठसुवर्चिकाक्षारबिडाजमोजम्| शूलोदरानाहविषूचिकार्शोहृद्रोगगुल्मोर्ध्वसमीरणघ्नम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake tRuTchUlasaMyukte mustAdikvAthaH (21) · Śloka 21
മുസ്താജമോജപൂതീകവചാശുണ്ഠ്യഗ്നിധാന്യകൈഃ| സവാലകശഠീബില്വൈഃ ക്വാഥം തൃട്ഛൂലവാന് പിബേത്||൨൧||
View original
मुस्ताजमोजपूतीकवचाशुण्ठ्यग्निधान्यकैः| सवालकशठीबिल्वैः क्वाथं तृट्छूलवान् पिबेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake rAsnAdilepodvarttanadhUpana~jca (22) · Śloka 22
രാസ്നാകട്ഫലഷഡ്ഗ്രന്ഥാബൃഹതീദ്വയജോങ്ഗകൈഃ| ഗുഗ്ഗുല്വതിവിഷാകുഷ്ഠപത്രവ്യാഘ്രനഖാമ്ബുദൈഃ| കുര്യാച്ഛുഷ്കൈഃ സമൂത്രൈര്വാ ലേപോദ്വര്ത്തനധൂപനമ്||൨൨||
View original
रास्नाकट्फलषड्ग्रन्थाबृहतीद्वयजोङ्गकैः| गुग्गुल्वतिविषाकुष्ठपत्रव्याघ्रनखाम्बुदैः| कुर्याच्छुष्कैः समूत्रैर्वा लेपोद्वर्त्तनधूपनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake saruje udare cAnaddhe devadArvAdilepaH (23) · Śloka 23
സരുക്ചാനദ്ധമുദരമമ്ലപിഷ്ടൈഃ പ്രലേപയേത്| ദാരുഹൈമവതീകുഷ്ഠശതാഹ്വാഹിങ്ഗുസൈന്ധവൈഃ||൨൩||
View original
सरुक्चानद्धमुदरमम्लपिष्टैः प्रलेपयेत्| दारुहैमवतीकुष्ठशताह्वाहिङ्गुसैन्धवैः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake koShThArttijidyavacUrNalepaH (24) · Śloka 24
യവചൂര്ണശ്ച സക്ഷാരതക്രഃ കോഷ്ഠാര്തിജിത് പരമ്||൨൪||
View original
यवचूर्णश्च सक्षारतक्रः कोष्ठार्तिजित् परम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake viNmUtrasaMgrahe gudavartiH (25) · Śloka 25
യോജയേത്സൈന്ധവാന്തൈശ്ച വര്തിം വിണ്മൂത്രസങ്ഗ്രഹേ||൨൫||
View original
योजयेत्सैन्धवान्तैश्च वर्तिं विण्मूत्रसङ्ग्रहे||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasake svinnasya veShTanam (26) · Śloka 26
നാമ്യമാനാനി ചാങ്ഗാനി ഭൃശം സ്വിന്നാനി വേഷ്ടയേത്||൨൬||
View original
नाम्यमानानि चाङ्गानि भृशं स्विन्नानि वेष्टयेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAyAM pArShNyordAhaH (27) · Śloka 27
വിഷൂച്യാമതിവൃദ്ധായാം പാര്ഷ്ണ്യോര്ദാഹഃ പ്രശസ്യതേ||൨൭||
View original
विषूच्यामतिवृद्धायां पार्ष्ण्योर्दाहः प्रशस्यते||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAyAM dvikShArAdi tailAbhya~jjanam (28) · Śloka 28
ദ്വിക്ഷാരജീര്ണപിണ്യാകകുഷ്ഠാരുഷ്കരചിത്രകൈഃ| സശുക്തസൈന്ധവൈസ്തൈലം പക്വമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്||൨൮||
View original
द्विक्षारजीर्णपिण्याककुष्ठारुष्करचित्रकैः| सशुक्तसैन्धवैस्तैलं पक्वमभ्यञ्जने हितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakAdiyamakaH gAtrAyAmakhallIghnaH (29) · Śloka 29
സുച്ഛര്ദിതവിരിക്തസ്യ ഗാത്രായാമേऽതിദാരുണേ| ഭല്ലാതകമധൂച്ഛിഷ്ടജീര്ണപിണ്യാകനാഗരൈഃ| ഘൃതതൈലം പചേത്സാമ്ലൈസ്തച്ച ഖല്ലീഘ്നമുത്തമമ്||൨൯||
View original
सुच्छर्दितविरिक्तस्य गात्रायामेऽतिदारुणे| भल्लातकमधूच्छिष्टजीर्णपिण्याकनागरैः| घृततैलं पचेत्साम्लैस्तच्च खल्लीघ्नमुत्तमम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana KalliviShUcikAghnamudvartanaM taila~jca (30) · Śloka 30
ത്വക്പത്രരാസ്നാഗരുശിഗ്രുകുഷ്ഠൈ രമ്ലപ്രപിഷ്ടൈഃ സവചാശതാഹ്വൈഃ| ഉദ്വര്തനം ഖല്ലിവിഷൂചികാഘ്നം തൈലം വിപക്വം ച തദര്ഥകാരി||൩൦||
View original
त्वक्पत्ररास्नागरुशिग्रुकुष्ठै रम्लप्रपिष्टैः सवचाशताह्वैः| उद्वर्तनं खल्लिविषूचिकाघ्नं तैलं विपक्वं च तदर्थकारि||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcyAmupavAsaH saMsarjanakramashca (31) · Śloka 31
തദഹശ്ചോപവാസ്യൈനം വിരിക്തവദുപാചരേത്| സാമാന്യേനേതി സിദ്ധോക്താ വിഷൂച്യലസകക്രിയാ||൩൧||
View original
तदहश्चोपवास्यैनं विरिक्तवदुपाचरेत्| सामान्येनेति सिद्धोक्ता विषूच्यलसकक्रिया||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sheSheshvAmadoSheShu pAcanadIpanauShadhadAnopadeshaH (32) · Śloka 32
ആമദോഷേഷു ത്വന്നകാലേ ജീര്ണാഹാരം ദോഷോപലിപ്താമാശയം സ്തിമിതഗുരുകോഷ്ഠമനന്നാഭിലാഷിണമഭിസമീക്ഷ്യ പായയേദ്ദോഷശേഷപാചനാര്ഥമൌഷധം വഹ്നി സംധുക്ഷണാര്ഥഞ്ച||൩൨||
View original
आमदोषेषु त्वन्नकाले जीर्णाहारं दोषोपलिप्तामाशयं स्तिमितगुरुकोष्ठमनन्नाभिलाषिणमभिसमीक्ष्य पाययेद्दोषशेषपाचनार्थमौषधं वह्नि संधुक्षणार्थञ्च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNAhArasya auShadhaniShedhastatra hetushca (33) · Śloka 33
അജീര്ണാഹാരം പുനര്ന പായയേത്| യത ആമദോഷദുര്ബലോ ഹ്യഗ്നിര്യുഗപദാമദോഷമൌഷധമാഹാരജാതം ചാശക്തഃ പക്തുമ്| അപി ചൈശാം വിഭ്രമോऽതിബലത്വാദുപരതാനലബലമാതുരം സഹസൈവാതിപാതയേത്||൩൩||
View original
अजीर्णाहारं पुनर्न पाययेत्| यत आमदोषदुर्बलो ह्यग्निर्युगपदामदोषमौषधमाहारजातं चाशक्तः पक्तुम्| अपि चैशां विभ्रमोऽतिबलत्वादुपरतानलबलमातुरं सहसैवातिपातयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmadoShANAmapatarpaNenaiva cikitsopadeshaH (34) · Śloka 1
ആമദോഷജാനാം പുനര്വികാരാണാമപതര്പണേനൈവോപശമോ ഭവതി||൧||
View original
आमदोषजानां पुनर्विकाराणामपतर्पणेनैवोपशमो भवति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatarpaNasya traividhyam (35) · Śloka 35
തത്തു ത്രിവിധം ലങ്ഘനം ലങ്ഘനപാചനമവസേവനഞ്ച||൩൫||
View original
तत्तु त्रिविधं लङ्घनं लङ्घनपाचनमवसेवनञ्च||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanam (36) · Śloka 36
തത്ര ലങ്ഘനമല്പദോഷാണാമ്| തേന ഹ്യനിലാനലവൃദ്ധ്യാ വാതാതപപരീത ഇവാല്പഃ സലിലാശയോऽല്പദോഷഃ പ്രശോഷമാപദ്യതേ||൩൬||
View original
तत्र लङ्घनमल्पदोषाणाम्| तेन ह्यनिलानलवृद्ध्या वातातपपरीत इवाल्पः सलिलाशयोऽल्पदोषः प्रशोषमापद्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanapAcanayoH (37) · Śloka 37
ലങ്ഘനപാചനാഭ്യാം മധ്യദോഷേ വാതാതപാഭ്യാന് പാംസുഭസ്മാവകിരണൈരിവ ചാനതിമഹാന് സലിലാശയഃ||൩൭||
View original
लङ्घनपाचनाभ्यां मध्यदोषे वातातपाभ्यान् पांसुभस्मावकिरणैरिव चानतिमहान् सलिलाशयः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasecanam (38) · Śloka 38
ബഹുദോഷാണാം പുനര്ദോഷാവസേചനമേവ കാര്യമ്| ന ഹ്യസ്രാവിതേ പല്വലോദകൌഘേ ശാല്യാദിപുഷ്ടിര്ഭവതി||൩൮||
View original
बहुदोषाणां पुनर्दोषावसेचनमेव कार्यम्| न ह्यस्राविते पल्वलोदकौघे शाल्यादिपुष्टिर्भवति||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNajanyavyAdherapatarpaNamauShadhamapatarpaNajanye santarpaNa~jca (39) · Śloka 39
തസ്മാത്സന്തര്പണനിമിത്താനാം നാന്തരേണാപതര്പണമസ്തി ശാന്തിഃ| അപതര്പണനിമിത്താനാഞ്ച നാന്തരേണ സന്തര്പണമിതി||൩൯||
View original
तस्मात्सन्तर्पणनिमित्तानां नान्तरेणापतर्पणमस्ति शान्तिः| अपतर्पणनिमित्तानाञ्च नान्तरेण सन्तर्पणमिति||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvAmayeShu nidAnaviparItamauShadhamavacAraNIyam (40) · Śloka 40
ഏവമന്യേഷാമപി വ്യാധീനാം യഥാസ്വം നിദാനവിപരീതമൌഷധമവചാരയേത്||൪൦||
View original
एवमन्येषामपि व्याधीनां यथास्वं निदानविपरीतमौषधमवचारयेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhiviparItatadarthakAricikitsayoshcAvasaraH (41) · Śloka 41
സതി ത്വനുബന്ധേ നിദാനവിപരീതമപാസ്യ വ്യാധിവിപരീതമേവ തദര്ഥകാരി വാ||൪൧||
View original
सति त्वनुबन्धे निदानविपरीतमपास्य व्याधिविपरीतमेव तदर्थकारि वा||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmAderabhya~ggAdividhAnam (42) · Śloka 42
വിമുക്താമദോഷസ്യ പുനഃ പരിക്വാമദോഷശേഷസ്യ ദീപ്തേ ചാഗ്നാവഭ്യങ്ഗാസ്ഥാപനാനുവാസനം വിവിധസ്നേഹപാനം ച യുക്ത്യാ പ്രയോജ്യമ്| പ്രസമീക്ഷ്യ ദോഷൌഷധാദീനാമവസ്ഥാന്തരാണി||൪൨||
View original
विमुक्तामदोषस्य पुनः परिक्वामदोषशेषस्य दीप्ते चाग्नावभ्यङ्गास्थापनानुवासनं विविधस्नेहपानं च युक्त्या प्रयोज्यम्| प्रसमीक्ष्य दोषौषधादीनामवस्थान्तराणि||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyAmadoShavataH lakShaNam (43) · Śloka 43
ഭവന്തി ചാത്ര- യഃ ശ്യാവദന്തൌഷ്ഠനഖോऽല്പസംജ്ഞഃ ഛര്ദ്യര്ദിതോऽന്തര്ഗതതാമ്രനേത്രഃ| ക്ഷാമസ്വരഃ സ്രസ്തസമസ്തസന്ധി- ര്യായാന്നരോऽസൌ പുനരാഗമായ||൪൩||
View original
भवन्ति चात्र- यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसंज्ञः छर्द्यर्दितोऽन्तर्गतताम्रनेत्रः| क्षामस्वरः स्रस्तसमस्तसन्धि- र्यायान्नरोऽसौ पुनरागमाय||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAghnAH vyoShAdya~jjanam (44) · Śloka 44
വ്യോഷം കരഞ്ജസ്യ ഫലം ഹരിദ്രേ മൂലം സമാവാപ്യ ച മാതുലുങ്ഗാഃ| ഛായാവിശുഷ്കാ ഗുലികാഃ കൃതാസ്താ ഹന്യുര്വിഷൂചീം നയനാഞ്ജനേന||൪൪||
View original
व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समावाप्य च मातुलुङ्गाः| छायाविशुष्का गुलिकाः कृतास्ता हन्युर्विषूचीं नयनाञ्जनेन||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShUcikAghnI shirIShAdivartiH (45) · Śloka 45
ശിരീഷനക്താഹ്വഫണിജ്ജബീജത്രായന്ത്യപാമാര്ഗഫലൈശ്ച വര്ത്തിഃ| ബസ്തസ്യ മൂത്രേണ വിഷൂചികാഘ്നീ പ്രലേപധൂപാഞ്ജനനസ്യയോഗൈഃ||൪൫||
View original
शिरीषनक्ताह्वफणिज्जबीजत्रायन्त्यपामार्गफलैश्च वर्त्तिः| बस्तस्य मूत्रेण विषूचिकाघ्नी प्रलेपधूपाञ्जननस्ययोगैः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNasya traividhyam (46) · Śloka 46
അജീര്ണം ച കഫാദാമം വിഷ്ടബ്ധമനിലാദ്ഭവേത്| വിദഗ്ധം പിത്തകോപേന ത്രിപ്രകാരമിതി സ്മൃതമ്||൪൬||
View original
अजीर्णं च कफादामं विष्टब्धमनिलाद्भवेत्| विदग्धं पित्तकोपेन त्रिप्रकारमिति स्मृतम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAjIrNalakShaNam (47) · Śloka 47
തത്രാമേ ഗുരുതോത്ക്ലേദഃ ശോഫോ ഗണ്ഡാക്ഷികൂടയോഃ| ഉദ്ഗാരശ്ച യഥാഭുക്തമവിദഗ്ധഃ പ്രവര്ത്തതേ||൪൭||
View original
तत्रामे गुरुतोत्क्लेदः शोफो गण्डाक्षिकूटयोः| उद्गारश्च यथाभुक्तमविदग्धः प्रवर्त्तते||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShTabdhAjIrNalakShaNam (48) · Śloka 48
വിഷ്ടബ്ധേ ശൂലമാധ്മാനം വിവിധാ വാതവേദനാഃ| മലവാതപ്രവൃത്തിശ്ച സ്തമ്ഭോ മോഹോऽങ്ഗപീഡനമ്||൪൮||
View original
विष्टब्धे शूलमाध्मानं विविधा वातवेदनाः| मलवातप्रवृत्तिश्च स्तम्भो मोहोऽङ्गपीडनम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAjIrNalakShaNam (49) · Śloka 49
വിദഗ്ധേ ഭ്രമതൃണ്മൂര്ച്ഛാഃ പിത്താച്ച വിവിധാ രുജാഃ| ഉദ്ഗാരശ്ച സധൂമാമ്ലഃ സ്വേദോ ദാഹശ്ച ജായതേ||൪൯||
View original
विदग्धे भ्रमतृण्मूर्च्छाः पित्ताच्च विविधा रुजाः| उद्गारश्च सधूमाम्लः स्वेदो दाहश्च जायते||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAdyajIrNeShu cikitsAsUtram (50) · Śloka 50
ലങ്ഘനം കാര്യമാമേ തു വിഷ്ടബ്ധേ സ്വേദനം ഭൃശമ്| വിദഗ്ധേ വമനമ് യദ്വാ യഥാവസ്ഥം ഹിതം ഭവേത്||൫൦||
View original
लङ्घनं कार्यमामे तु विष्टब्धे स्वेदनं भृशम्| विदग्धे वमनम् यद्वा यथावस्थं हितं भवेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambikAlakShaNaM pratIkArashca (51) · Śloka 51
ഗരീയസോ ഭവേല്ലീനാദാമാദേവ വിലമ്ബികാ| കഫവാതാനുവിദ്ധാമലിങ്ഗാ തത്സമസാധനാ||൫൧||
View original
गरीयसो भवेल्लीनादामादेव विलम्बिका| कफवातानुविद्धामलिङ्गा तत्समसाधना||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasasheShAjIrNalakShaNaM pratIkArashca (52) · Śloka 52
രസശേഷേऽന്നവിദ്വേഷോ ഹൃദയാശുദ്ധിഗൌരവേ| തത്രാഭുക്ത്വാ ദിവാ സ്വപ്യാത്ക്ഷുദ്വാനദ്യാല്ലഘു പ്രതി||൫൨||
View original
रसशेषेऽन्नविद्वेषो हृदयाशुद्धिगौरवे| तत्राभुक्त्वा दिवा स्वप्यात्क्षुद्वानद्याल्लघु प्रति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnyanurodhena bhojyauShadhayoH pAkakAlaH (53) · Śloka 53
യാമൈശ്ചതുര്ഭിര്ദ്വാഭ്യാം ച ഭോജ്യഭൈഷജ്യയോഃ സമേ| പാകോऽഗ്നൌ യുക്തയോര്ദ്രാക്ച തീക്ഷ്ണേ മന്ദേ പുനശ്ചിരാത്||൫൩||
View original
यामैश्चतुर्भिर्द्वाभ्यां च भोज्यभैषज्ययोः समे| पाकोऽग्नौ युक्तयोर्द्राक्च तीक्ष्णे मन्दे पुनश्चिरात्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgneH sabhaktauShadhadAnaM pUrvAhNe bhojana~jca (54) · Śloka 54
സഭക്തമൌഷധം തസ്മാന്മന്ദാഗ്നേരവചാരയേത്| പൂര്വാഹ്ണേ ഭോജനം സാത്മ്യം ലഘു ദീപനബൃംഹണമ്||൫൪||
View original
सभक्तमौषधं तस्मान्मन्दाग्नेरवचारयेत्| पूर्वाह्णे भोजनं सात्म्यं लघु दीपनबृंहणम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvAhNabhojane~ajIrNe~api sAyaMbhojanopadeshaH (55) · Śloka 55
പ്രാതരാശേ ത്വജീര്ണേऽപി സായമാശോ ന ദുഷ്യതി| അജീര്ണേ സായമാശേ തു പ്രാതരാശോ ഹി ദുഷ്യതി||൫൫||
View original
प्रातराशे त्वजीर्णेऽपि सायमाशो न दुष्यति| अजीर्णे सायमाशे तु प्रातराशो हि दुष्यति||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAtarAshe~ajIrNe~api sAyamAshAnumatau yuktiH (56) · Śloka 56
ദിവാ പ്രബോധ്യതേऽര്കേണ ഹൃദയം പുണ്ഡരീകവത്| തസ്മിന്വിബുദ്ധേ സ്രോതാംസി സ്ഫുടത്വം യാന്തി സര്വശഃ| വ്യായാമാച്ച വിചാരാച്ച വിക്ഷിപ്തത്വാച്ച ചേതസഃ| ന ക്ലേദമുപഗച്ഛന്തി ദിവാ തേനാസ്യ ധാതവഃ| അക്ലിന്നേഷ്വന്നമാസിക്തമത്യന്തേന ന ദുഷ്യതി| അവിദഗ്ധേഷ്വിവ പയസ്സ്വന്യത്സമ്മിശ്രിതം പയഃ||൫൬||
View original
दिवा प्रबोध्यतेऽर्केण हृदयं पुण्डरीकवत्| तस्मिन्विबुद्धे स्रोतांसि स्फुटत्वं यान्ति सर्वशः| व्यायामाच्च विचाराच्च विक्षिप्तत्वाच्च चेतसः| न क्लेदमुपगच्छन्ति दिवा तेनास्य धातवः| अक्लिन्नेष्वन्नमासिक्तमत्यन्तेन न दुष्यति| अविदग्धेष्विव पयस्स्वन्यत्सम्मिश्रितं पयः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAyamAshe~ajIrNe prAtarAshasya niShedhe yuktiH (57) · Śloka 57
രാത്രൌ തു ഹൃദയേ മ്ലാനേ സംവൃതേഷ്വയനേഷു ച| യാന്തി കോഷ്ഠേ പരിക്ലേദം സംവൃതേ സര്വധാതവഃ| ക്ലിന്നേഷ്വന്യദപക്വേഷു തേഷ്വാസിക്തം പ്രദുഷ്യതി| വിദഗ്ധേഷു പയസ്സ്വന്യത് പയസ്തപ്തേഷ്വിവാര്പിതം| നൈശേ തസ്മാദജീര്ണേऽന്നേ നാന്യദ്ഭുഞ്ജീത ഭോജനമ്||൫൭||
View original
रात्रौ तु हृदये म्लाने संवृतेष्वयनेषु च| यान्ति कोष्ठे परिक्लेदं संवृते सर्वधातवः| क्लिन्नेष्वन्यदपक्वेषु तेष्वासिक्तं प्रदुष्यति| विदग्धेषु पयस्स्वन्यत् पयस्तप्तेष्विवार्पितं| नैशे तस्मादजीर्णेऽन्ने नान्यद्भुञ्जीत भोजनम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAhAralakShaNam (58) · Śloka 58
ഉദ്ഗാരശുദ്ധിരുത്സാഹോ വേഗോത്സര്ഗോ യഥോചിതഃ| ലഘുതാ ക്ഷുത്പിപാസാ ച ജീര്ണാഹാരസ്യ ലക്ഷണമ്||൫൮||
View original
उद्गारशुद्धिरुत्साहो वेगोत्सर्गो यथोचितः| लघुता क्षुत्पिपासा च जीर्णाहारस्य लक्षणम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashanalubdhatvameva viShUcikAyAH kAraNam (59) · Śloka 59
പ്രായഃ പ്രജ്ഞാപരാധേന രോഗഗ്രാമഃ പ്രജായതേ| നൃണാമശനലുബ്ധാനാം വിശേഷേണ വിഷൂചികാ||൫൯||
View original
प्रायः प्रज्ञापराधेन रोगग्रामः प्रजायते| नृणामशनलुब्धानां विशेषेण विषूचिका||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTA buBukShA (11) · Śloka 11
ദോഷോപനദ്ധം യദി ലീനമന്നം പിത്തോല്ബണസ്യാവൃണുയാന്ന വഹ്നിമ്| ജായേത ദുഷ്ടാ തു തതോ ബുഭുക്ഷാ യാ മന്ദബുദ്ധീന് വിഷവന്നിഹന്തി| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ മാത്രാശിതീയോ നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
View original
दोषोपनद्धं यदि लीनमन्नं पित्तोल्बणस्यावृणुयान्न वह्निम्| जायेत दुष्टा तु ततो बुभुक्षा या मन्दबुद्धीन् विषवन्निहन्ति| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने मात्राशितीयो नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon