Adhikarana atha gaNDUShAdividhirnAmaikatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो गण्डूषादिविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDUShaBedAH tadviShayAshca (2) · Śloka 2
ಚತುರ್ವಿಧೋ ಭವತಿ ಗಣ್ಡೂಷಃ-ಸ್ನೈಹಿಕಃ ಶಮನಃ ಶೋಧನೋ ರೋಪಣಶ್ಚ| ತೇಷಾಮಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯಃ ಕ್ರಮೇಣ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾಮಯ- ಘ್ನಾಃ| ರೋಪಣಸ್ತ್ವಾಸ್ಯವ್ರಣಘ್ನಃ ಶಮನಃ ಸ್ತಮ್ಭನಃ ಪ್ರಸಾದನೋ ನಿರ್ವಾಪಣ ಇತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ||೨||
चतुर्विधो भवति गण्डूषः-स्नैहिकः शमनः शोधनो रोपणश्च| तेषामाद्यास्त्रयः क्रमेण वातपित्तकफामय- ग़्नाः| रोपणस्त्वास्यव्रणघ्नः शमनः स्तम्भनः प्रसादनो निर्वापण इति पर्यायाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snaihikAdi gaNDUShadravyANi (3) · Śloka 3
ತತ್ರ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣೈರೌಷಧೈಃ ಸಿದ್ಧೋ ಯುಕ್ತೋ ವಾ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಃ ಸ್ನೇಹೋ ಮಾಂಸರಸಸ್ತಿಲಕಲ್ಕೋದಕಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಸ್ನೈಹಿಕಃ| ತಿಕ್ತಕಶಾಯಮಧುರಶೀತೈಃ ಪಟೋಲಾರಿಷ್ಟಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಮಾಲತೀಪಲ್ಲ ವೋತ್ಪಲಮಧುಕಕ್ವಾಥಸಿತೋದಕಕ್ಷೌದ್ರಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಘೃತಾದಿಭಿಃ ಶಮನಃ| ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣೈಃ ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಃ ಶುಕ್ತ ಮದ್ಯಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮೂತ್ರಾನ್ಯತಮಕಲ್ಕಿತಾಲೋಡಿತೈಃ ಶೋಧನಃ| ರೋಪ ಣಸ್ತು ಕಷಾಯಮಧುರಶೀತೈ-ರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಚೋಪದಿಷ್ಟಃ|೩|
तत्र स्वाद्वम्ललवणोष्णैरौषधैः सिद्धो युक्तो वा नात्युष्णः स्नेहो मांसरसस्तिलकल्कोदकं क्षीरं वा स्नैहिकः| तिक्तकशायमधुरशीतैः पटोलारिष्टजम्ब्वाम्रमालतीपल्ल वोत्पलमधुकक्वाथसितोदकक्षौद्रक्षीरेक्षुरसघृतादिभिः शमनः| कट्वम्ललवणोष्णैः शिरोविरेचनद्रव्यैः शुक्त मद्यधान्याम्लमूत्रान्यतमकल्कितालोडितैः शोधनः| रोप णस्तु कषायमधुरशीतै-र्यथास्वं चोपदिष्टः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantaharShAdau gaNDUShaH svasthe gaNDUShaH (3) · Śloka 3
ಅಪಿ ಚ- ದನ್ತಹರ್ಷೇ ದನ್ತಚಾಲೇ ಮುಖರೋಗೇ ಚ ವಾತಿಕೇ| ಸುಖೋಷ್ಣಮಥವಾ ಶೀತಂ ತಿಲಕಲ್ಕೋದಕಂ ಹಿತಮ್| ಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣೇ ನಿತ್ಯಂ ತೈಲಂ ಮಾಂಸರಸೋಽಥವಾ||೩||
अपि च- दन्तहर्षे दन्तचाले मुख़रोगे च वातिके| सुख़ोष्णमथवा शीतं तिलकल्कोदकं हितम्| गण्डूषधारणे नित्यं तैलं मांसरसोऽथवा||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShAdyanvite gaNDUShaHvaishadyAdikaro gaNDUShaH (4) · Śloka 4
ಊಷಾದಾಹಾನ್ವಿತೇ ಪಾಕೇ ಕ್ಷತೇ ಚಾಗನ್ತುಸಮ್ಭವೇ| ವಿಷೇ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಧಾರ್ಯಂ ಪಯೋಽಥವಾ| ವೈಶದ್ಯಂ ಜನಯತ್ಯಾಸ್ಯೇ ಸನ್ದಧಾತಿ ಮುಖೇ ವ್ರಣಾನ್| ದಾಹತೃಷ್ಣಾಪ್ರಶಮನಂ ಮಧುಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಮ್|೪|
ऊषादाहान्विते पाके क्षते चागन्तुसम्भवे| विषे क्षाराग्निदग्धे च सर्पिर्धार्यं पयोऽथवा| वैशद्यं जनयत्यास्ये सन्दधाति मुख़े व्रणान्| दाहतृष्णाप्रशमनं मधुगण्डूषधारणम्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AsyavairasyAdiharamuKashoShaharagaNDUShaushleShmasa~jcayaharagaNDUShaH (4) · Śloka 4
ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಮಲದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯನಾಶನಮ್| ತದೇವಾಲವಣಂ ಶೀತಂ ಮುಖಶೋಷಹರಂ ಪರಮ್| ಆಶು ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುಗಣ್ಡೂಷೋ ಭಿನತ್ತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಶ್ಚಯಮ್||೪||
धान्याम्लमास्यवैरस्यमलदौर्गन्ध्यनाशनम्| तदेवालवणं शीतं मुख़शोषहरं परम्| आशु क्षाराम्बुगण्डूषो भिनत्ति श्लेष्मणश्चयम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kavalagaNDUShayordhAraNavidhiH mAtrA dhAraNAvadhishca (5) · Śloka 5
ಅಥ ನಿವಾತೇ ಸಾತಪೇ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ತನ್ಮನಾಃ ಸ್ವಿನ್ನಮೃದಿತಗಲಕಪೋಲಲಲಾಟದೇಶೋ ವರಮಧ್ಯಾವರಾಂ ಕ್ರಮಾದ್ವಕ್ತ್ರಾರ್ಧತ್ರಿಭಾಗಚತುರ್ಭಾಗಪೂರಣೀಂ ದ್ರವಮಾತ್ರಾಂ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಂ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನಮಿತಾಸ್ಯೋಽನಭ್ಯವಹರನ್ ಧಾರಯೇತ್| ಕವಲೇ ತು ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಕಪೋಲೌ ಕಣ್ಠಂ ಚ ಸಞ್ಚಾರಯೇತ್| ಅಯಮೇವ ಚ ಕವಲಗಣ್ಡೂಷಯೋರ್ವಿಶೇಷಃ| ಮುಖೇ ಸಞ್ಚಾರ್ಯತೇ ಯಾ ತು ಸಾ ಮಾತ್ರಾ ಕವಲಃ ಸ್ಮೃತಃ| ಅಸಞ್ಚಾರಾ ತು ಯಾ ಮಾತ್ರಾ ಸ ಗಣ್ಡೂಷಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ| ಪುನಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸ್ವೇದಮರ್ದನಾನ್ಯಾಚರೇತ್| ಏವಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಕಫೋ ವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ತಾವಚ್ಚ ಧಾರ್ಯೋ ಯಾವತ್ ಕಫಪೂರ್ಣಕಪೋಲತಾ ಸ್ರವದ್ಘ್ರಾಣನೇತ್ರತಾ ಭೇಷಜಸ್ಯ ವಾನುಪಹತಿಃ ಕಫೇನ| ಏವಂ ತ್ರೀನ್ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ವಾ ಗಣ್ಡೂಷಾನ್ ಧಾರಯೇತ್| ಯಾವದ್ವಾ ಸಮ್ಯಗ್ಧೂಮಪೀತಲಿಙ್ಗೋತ್ಪತ್ತಿಃ||೫||
अथ निवाते सातपे सुख़ोपविष्टस्तन्मनाः स्विन्नमृदितगलकपोलललाटदेशो वरमध्यावरां क्रमाद्वक्त्रार्धत्रिभागचतुर्भागपूरणीं द्रवमात्रां कल्कं वा कोलप्रमाणं किञ्चिदुन्नमितास्योऽनभ्यवहरन् धारयेत्| कवले तु पर्यायेण कपोलौ कण्ठं च सञ्चारयेत्| अयमेव च कवलगण्डूषयोर्विशेषः| मुख़े सञ्चार्यते या तु सा मात्रा कवलः स्मृतः| असञ्चारा तु या मात्रा स गण्डूषः प्रकीर्तितः| पुनश्चास्य स्वेदमर्दनान्याचरेत्| एवमुत्क्लिष्टः कफो वक्त्रं प्रतिपद्यते| तावच्च धार्यो यावत् कफपूर्णकपोलता स्रवद्ग़्राणनेत्रता भेषजस्य वानुपहतिः कफेन| एवं त्रीन् पञ्च सप्त वा गण्डूषान् धारयेत्| यावद्वा सम्यग्धूमपीतलिङ्गोत्पत्तिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogAyogAtiyogalakShaNAni cikitsAtideshashca (6) · Śloka 6
ತಸ್ಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯೇನ ಯೋಗಂ ಜಾಡ್ಯರಸಾಜ್ಞಾನಾರುಚಿಪ್ರಸೇಕೋಪಲೇಪೈರಯೋಗಮ್, ಮುಖಶೋಷಪಾಕಕ್ಲಮಾರುಚಿಹೃದಯದ್ರವಸ್ವರಸಾದಕರ್ಣನಾದೈರತಿಯೋಗಮುಪಲಕ್ಷಯೇತ್| ತೇಷಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ||೬||
तस्य स्वास्थ्येन योगं जाड्यरसाज्ञानारुचिप्रसेकोपलेपैरयोगम्, मुख़शोषपाकक्लमारुचिहृदयद्रवस्वरसादकर्णनादैरतियोगमुपलक्षयेत्| तेषां यथास्वं प्रतिकुर्वीत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratisAraNaBedAH dravya~jcapratisAraNArhAH vyAdhayaH atiyogalakShaNam (7) · Śloka 7
ಪ್ರತಿಸಾರಣಂ ತು ತ್ರಿವಿಧಮ್| ಗಣ್ಡೂಷೋದಿತಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಕಲ್ಕಶ್ಚರ್ಣೂಶ್ಚ| ತದಭಿಷ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾದಿಷು ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಅತಿಪ್ರತಿಸಾರಣಾದೂಷಾಪ್ಲೋಷದಾಹಕ್ಲೇದಶೋಷಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ||೭||
प्रतिसारणं तु त्रिविधम्| गण्डूषोदितानां द्रव्याणां रसक्रिया कल्कश्चर्णूश्च| तदभिष्यन्दाधिमन्थगलशुण्डिकादिषु युक्त्या प्रयोज्यम्| अतिप्रतिसारणादूषाप्लोषदाहक्लेदशोषादयो भवन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAlepavidhiH (8) · Śloka 8
ಮುಖಾಲೇಪೋಽಪಿ ತ್ರಿವಿಧೋ ದೋಷಘ್ನೋ ವಿಷಘ್ನೋ ವರ್ಣ್ಯಶ್ಚ| ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣಶ್ಚತುರ್ಭಾಗತ್ರಿಭಾಗಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಃ| ನ ಚಾಲಿಪ್ತಮುಖೋಽತಿಭಾಷ್ಯಹಾಸ್ಯಕ್ರೋಧಶೋಕರೋದನಖಾದನಾಗ್ಯಾತಪದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾನ್ ಸೇವೇತ| ಕಣ್ಡೂತ್ವಕ್ಶೋಷಪೀನಸದೃಷ್ಟ್ಯುಪಘಾತ ಭಯಾತ್| ನ ಚ ಶುಷ್ಯನ್ನುಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಃ| ಶುಷ್ಕೋ ಹಿ ಛವಿಂ ದೂಷಯತಿ| ತಮಾರ್ದ್ರಯಿತ್ವಾಪನಯೇತ್| ಆಲೋಪಾನ್ತೇ ಚ ಮುಖಮಭ್ಯಜ್ಯಾತ್||೮||
मुख़ालेपोऽपि त्रिविधो दोषग़्नो विषघ्नो वर्ण्यश्च| त्रिप्रमाणश्चतुर्भागत्रिभागार्धाङ्गुलोत्सेधः| न चालिप्तमुख़ोऽतिभाष्यहास्यक्रोधशोकरोदनख़ादनाग्यातपदिवास्वप्नान् सेवेत| कण्डूत्वक्शोषपीनसदृष्ट्युपग़ात भयात्| न च शुष्यन्नुपेक्षितव्यः| शुष्को हि छविं दूषयति| तमार्द्रयित्वापनयेत्| आलोपान्ते च मुख़मभ्यज्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana muKAlepAnarhAH samyakprayuktamuKAlepaPala~jca (9) · Śloka 9
ನ ತು ಯೋಜ್ಯೋ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಿತಾಜೀರ್ಣದತ್ತನಸ್ಯಾರುಚಿಹನುಗ್ರಹಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಿನಾಮ್| ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಯುಕ್ತಶ್ಚಾಕಾಲವಲೀಪಲಿತತಿಮಿರವ್ಯಙ್ಗತಿಲಕಾದೀನ್ ಪ್ರಶಮಯತಿ| ಸ್ವಸ್ಥಸ್ಯ ತು ದೃಪ್ಟಿಬಲಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಕಾನ್ತವಕ್ತ್ರತಾಞ್ಚ ಕರೋತಿ||೯||
न तु योज्यो रात्रिजागरिताजीर्णदत्तनस्यारुचिहनुग्रहप्रतिश्यायिनाम्| सम्यक्प्रयुक्तश्चाकालवलीपलिततिमिरव्यङ्गतिलकादीन् प्रशमयति| स्वस्थस्य तु दृप्टिबलं पुण्डरीककान्तवक्त्रताञ्च करोति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhatailaBedAH prayojyavyAdhayashca (10) · Śloka 10
ಮೂರ್ಧತೈಲಂ ಪುನಶ್ಚತುರ್ಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ-ಅಭ್ಯಙ್ಗಃ ಪರಿಷೇಕಃ ಪಿಚುರ್ಬಸ್ತಿರಿತಿ| ಯಥೋತ್ತರಂ ತೇ ಬಲಿನಃ| ತತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗೋ ರೂಕ್ಷಕಣ್ಡೂಮಲಾದಿಷು ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ| ಪರಿಷೇಕತ್ವರೂ~ಂಷಿಕಾಶಿರಸ್ತೋದದಾಹಪಾಕವ್ರಣೇಷು| ಕೇಶಶಾತಸ್ಫುಟನಧೂಪನನೇತ್ರಸ್ತಮ್ಭೇಷು ಪಿಚುಃ| ಬಸ್ತಿಸ್ತು ಪ್ರಸುಪ್ತ್ಯರ್ದಿತರಾತ್ರಿಜಾಗರಿತನಾಸಾಸ್ಯಶೋಷತಿಮಿರವಾಕ್ಸಙ್ಗೇಷು ಚಾತಿದಾರುಣೇಷು| ತೇಷ್ವಭ್ಯಙ್ಗಾದಯಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಸ್ವರೂಪಾಃ||೧೦||
मूर्धतैलं पुनश्चतुर्धा भिद्यते-अभ्यङ्गः परिषेकः पिचुर्बस्तिरिति| यथोत्तरं ते बलिनः| तत्राभ्यङ्गो रूक्षकण्डूमलादिषु प्रयुज्यते| परिषेकत्वरू~ंषिकाशिरस्तोददाहपाकव्रणेषु| केशशातस्फुटनधूपननेत्रस्तम्भेषु पिचुः| बस्तिस्तु प्रसुप्त्यर्दितरात्रिजागरितनासास्यशोषतिमिरवाक्सङ्गेषु चातिदारुणेषु| तेष्वभ्यङ्गादयः प्रसिद्धस्वरूपाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirobastividhiH (11) · Śloka 11
ಶಿರೋಬಸ್ತಿವಿಧಿಸ್ತು ಬಸ್ತಿಂ ಸುಮೃದಿತಂ ದ್ವಿಮುಖಂ ಶಿರಃಪ್ರಮಾಣಮಾಕರ್ಣಪ್ರವೇಶಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥ ಶುದ್ಧತನೋಃ ಸಾಯಂ ರಾತ್ರೌ ವಾ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಜಾನುಸಮಸೋಪಾಶ್ರಯಾಸನೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕೇಶಾನ್ತೇ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮೇಣ ಮಾಷಪಿಷ್ಟೇನ ಸದ್ಯಃ ಸುಖಾಮ್ಬುಮೃದಿತೇನೋಭಯತಃ ಪ್ರದಿಗ್ಧಂ ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಂ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ತತಸ್ತಸ್ಯೋಪರಿ ಸನ್ಧಾಯ ಬಸ್ತಿಮಾಕರ್ಣಂ ಬಸ್ತಿಮೂಲಂ ಚ ದೃಢಮವಲೀಕಂ ಸಮಞ್ಚೈಲವೇಣಿಕಯಾ ಬಧ್ವಾ ಪುನರ್ಮಾಷಪಿಷ್ಟೇನಾಪರಿಸ್ರಾವಿ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿದೋಷದೂಷ್ಯಹಿತಂ ಸಿದ್ಧಮನ್ಯತಮಂ ಸ್ನೇಹಂ ಸುಸುಖೋಷ್ಣಮಾಸೇಚಯೇದ್ಯಾವತ್ ಕೇಶಭೂಮೇರುಪರ್ಯಙ್ಗುಲಮ್| ತಾವಚ್ಚ ಧಾರ್ಯೋ ಯಾವತ್ ಕರ್ಣಮುಖನಾಸಾಸ್ರುತಿರ್ವೇದನೋಪಶಮೋ ವಾ ಭವತಿ| ವಿಶೇಷತೋ ವಾತಜೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ದಶ ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಾಣಿ| ಪಿತ್ತರಕ್ತಜೇಷ್ವಷ್ಟೌ| ಷಟ್ ಕಫಜೇಷು| ಸಹಸ್ರಮರೋಗಕರ್ಮಣಿ| ತತೋಽಪನೀತೇ ಸ್ನೇಹೇ ವಿಮುಚ್ಯ ಬಸ್ತಿಂ ಶಿರಸಃ ಸ್ಕನ್ಧಗ್ರೀವಾಪೃಷ್ಠಲಲಾಟಾದೀನ್ಯನುಸುಖಂ ಮರ್ದಯೇತ್| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಸ್ನಾತಂ ಚ ಯಥಾರ್ಹಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಸ್ನೇಹೋಕ್ತಂ ಚಾಸ್ಯಾಚಾರಮಾದಿಶೇತ| ಏವಂ ತ್ರೀಣಿ ಪಞ್ಚ ಸಪ್ತ ವಾ ದಿನಾನಿ ಯೋಜಯೇದಿತಿ||೧೧||
शिरोबस्तिविधिस्तु बस्तिं सुमृदितं द्विमुख़ं शिरःप्रमाणमाकर्णप्रवेशं द्वादशाङ्गुलविस्तारं कुर्यात्| अथ शुद्धतनोः सायं रात्रौ वा स्वभ्यक्तस्विन्नस्य जानुसमसोपाश्रयासनोपविष्टस्य केशान्ते श्लक्ष्णं त्र्यङ्गुलं सुसूक्ष्मेण माषपिष्टेन सद्यः सुख़ाम्बुमृदितेनोभयतः प्रदिग्धं वस्त्रपट्टं बध्नीयात्| ततस्तस्योपरि सन्धाय बस्तिमाकर्णं बस्तिमूलं च दृढमवलीकं समञ्चैलवेणिकया बध्वा पुनर्माषपिष्टेनापरिस्रावि कृत्वा यथाव्याधिदोषदूष्यहितं सिद्धमन्यतमं स्नेहं सुसुख़ोष्णमासेचयेद्यावत् केशभूमेरुपर्यङ्गुलम्| तावच्च धार्यो यावत् कर्णमुख़नासास्रुतिर्वेदनोपशमो वा भवति| विशेषतो वातजेषु विकारेषु दश मात्रासहस्राणि| पित्तरक्तजेष्वष्टौ| षट् कफजेषु| सहस्रमरोगकर्मणि| ततोऽपनीते स्नेहे विमुच्य बस्तिं शिरसः स्कन्धग्रीवापृष्ठललाटादीन्यनुसुख़ं मर्दयेत्| उष्णाम्बुना स्नातं च यथार्हं भोजयेत्| स्नेहोक्तं चास्याचारमादिशेत| एवं त्रीणि पञ्च सप्त वा दिनानि योजयेदिति||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrdhatailaguNAH (12) · Śloka 12
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ತತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಕಣ್ಡೂಮಲಾದಿಷು| ಅರೂ~ಂಷಿಕಾಶಿರಸ್ತೋದದಾಹಪಾಕವ್ರಣೇಷು ಚ| ಪರಿಷೇಕಃ ಪಿಚುಃ ಕೇಶಶಾತಸ್ಫುಟನಧೂಪನೇ| ನೇತ್ರಸ್ತಮ್ಭೇ ಚ ಬಸ್ತಿಸ್ತು ಪ್ರಸುಪ್ತ್ಯರ್ದಿತಜಾಗರೇ| ನಾಸಾಸ್ಯಶೋಷೇ ತಿಮಿರೇ ಶಿರೋರೋಗೇ ಚ ದಾರುಣೇ| ಕಚಶತನಸಿತತ್ವಪಿಞ್ಜರತ್ವಂ ಪರಿಪುಟನಂ ಶಿರಸಃ ಸಮೀರರೋಗಾನ್| ಜಯತಿ ಜನಯತೀನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಂ ಸ್ವರಹನುಮೂರ್ಧಬಲಂ ಚ ಮೂರ್ಧತೈಲಮ್||೧೨||
भवति चात्र- तत्राभ्यङ्गः प्रयोक्तव्यो रौक्ष्यकण्डूमलादिषु| अरू~ंषिकाशिरस्तोददाहपाकव्रणेषु च| परिषेकः पिचुः केशशातस्फुटनधूपने| नेत्रस्तम्भे च बस्तिस्तु प्रसुप्त्यर्दितजागरे| नासास्यशोषे तिमिरे शिरोरोगे च दारुणे| कचशतनसितत्वपिञ्जरत्वं परिपुटनं शिरसः समीररोगान्| जयति जनयतीन्द्रियप्रसादं स्वरहनुमूर्धबलं च मूर्धतैलम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNapUraNavidhiH (13) · Śloka 13
ಧಾರಯೇತ್ಪೂರಣಂ ಕರ್ಣೇ ಕರ್ಣಮೂಲಂ ವಿಮರ್ದಯನ್| ರುಜಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಾರ್ದವಂ ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಾಶತಮವೇದನೇ||೧೩||
धारयेत्पूरणं कर्णे कर्णमूलं विमर्दयन्| रुजः स्यान्मार्दवं यावन्मात्राशतमवेदने||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAlakShaNam (14-15) · Śloka 15
ಯಾವತ್ ಪರ್ಯೇತಿ ಹಸ್ತಾಗ್ರಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಜಾನುಮಣ್ಡಲಮ್| ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಕಾಲೇನ ಸಮಂ ಮಾತ್ರಾ ತು ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ||೧೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||
यावत् पर्येति हस्ताग्रं दक्षिणं जानुमण्डलम्| निमेषोन्मेषकालेन समं मात्रा तु सा स्मृता||१४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने गण्डूषादिविधिर्नामैकत्रिंशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon