Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాత ఋతుచర్యాం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
View original
अथात ऋतुचर्यां नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
4. r̥tucaryā
Adhikarana kAlalakShaNam (2) · Śloka 2
కాలో హి నామ భగవాననాదినిధనో యథోపచితకర్మానుసారీ యదనురోధాదాదిత్యాదయః ఖాదయశ్చ మహాభూతవిశేషాస్తథా తథా విపరిణమంతో జన్మవతాం జన్మమరణస్యర్తురసవీర్యదోషదేహబలవ్యాపత్సంపదాంచ కారణత్వం ప్రత్యయతాం ప్రతిపద్యంతే||2||
View original
कालो हि नाम भगवाननादिनिधनो यथोपचितकर्मानुसारी यदनुरोधादादित्यादयः खादयश्च महाभूतविशेषास्तथा तथा विपरिणमन्तो जन्मवतां जन्ममरणस्यर्तुरसवीर्यदोषदेहबलव्यापत्सम्पदाञ्च कारणत्वं प्रत्ययतां प्रतिपद्यन्ते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlasya dvAdashabhedAH (3) · Śloka 3
స మాత్రాకాష్ఠాకలానాడికాముహూర్తయామాహోరాత్రపక్షమాసర్త్వయనవర్షభేదేన ద్వాదశధా విభజ్యతే||3||
View original
स मात्राकाष्ठाकलानाडिकामुहूर्तयामाहोरात्रपक्षमासर्त्वयनवर्षभेदेन द्वादशधा विभज्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAdInAM lakShaNAni (4) · Śloka 4
తత్రాక్షినిమేషో మాత్రా| తాః పంచదశ కాష్ఠా| తాః త్రింశత్ కలా| తాః సదశభాగా వింశతిర్నాడికా| నాడికాద్వయం ముహూర్తశ్చ| తే తుల్యరాత్రిందివే రాశిభాగే చత్వారః పాదోనో యామః| తైశ్చతుర్భిః అహోరాత్రిశ్చ| పంచదశాహోరాత్రాః పక్షః| పక్షద్వయం మాసః| స శుక్లాంతః| తైర్మార్గశీర్షాదిభిర్ద్విసంఖ్యైః క్రమాద్ధేమంతశిశిరవసంతగ్రీష్మవర్షాశరదాఖ్యాః షడృతవో భవంతి| తేషు శిశిరాదయస్త్రయో రవేరుదగయనమాదానంచ| శేషా దక్షిణాయనం విసర్గశ్చ| తావాదానవిసర్గౌ వర్షం||4||
View original
तत्राक्षिनिमेषो मात्रा| ताः पञ्चदश काष्ठा| ताः त्रिंशत् कला| ताः सदशभागा विंशतिर्नाडिका| नाडिकाद्वयं मुहूर्तश्च| ते तुल्यरात्रिन्दिवे राशिभागे चत्वारः पादोनो यामः| तैश्चतुर्भिः अहोरात्रिश्च| पञ्चदशाहोरात्राः पक्षः| पक्षद्वयं मासः| स शुक्लान्तः| तैर्मार्गशीर्षादिभिर्द्विसङ्ख्यैः क्रमाद्धेमन्तशिशिरवसन्तग्रीष्मवर्षाशरदाख्याः षडृतवो भवन्ति| तेषु शिशिरादयस्त्रयो रवेरुदगयनमादानञ्च| शेषा दक्षिणायनं विसर्गश्च| तावादानविसर्गौ वर्षम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdAnakAlaH (5) · Śloka 5
తయోరాదామాగ్నేయం| తస్మిన్ ఖలు కాలస్వభావమార్గపరిగృహీతోఽత్యర్థోష్ణాగభస్తిజాలమండలోఽర్కః తత్సంపర్కాద్వాయవశ్చ తీవ్రరూక్షాః సోమజం గుణముపశోషయంతో జగతః స్నేహమాదదానా ఋతుక్రమేణోపజనితరౌక్ష్యా రూక్షాన్ రసాంస్తిక్తకషాయకటుకానభిప్రబలయంతో నృణాం దౌర్బల్యమావహంతి||5||
View original
तयोरादामाग्नेयम्| तस्मिन् खलु कालस्वभावमार्गपरिगृहीतोऽत्यर्थोष्णागभस्तिजालमण्डलोऽर्कः तत्सम्पर्काद्वायवश्च तीव्ररूक्षाः सोमजं गुणमुपशोषयन्तो जगतः स्नेहमाददाना ऋतुक्रमेणोपजनितरौक्ष्या रूक्षान् रसांस्तिक्तकषायकटुकानभिप्रबलयन्तो नृणां दौर्बल्यमावहन्ति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visargakAlaH (6) · Śloka 6
విసర్గస్తు సౌమ్యః| తస్మిన్నపి కాలమార్గమేఘవాతవర్షాభిహతప్రభావే దక్షిణాయనగేఽర్కే శశిని చావ్యాహతబలే శిశిరాభిర్భాభిః శశ్వదాప్యాయమానే మాహేంద్రసలిలప్రశాంతసంతాపే జగత్యరూక్షాః రసాః ప్రవర్ధంతేఽమ్లలవణమధురా యథాక్రమం బలం చోపచీయతే నృణామితి||6||
View original
विसर्गस्तु सौम्यः| तस्मिन्नपि कालमार्गमेघवातवर्षाभिहतप्रभावे दक्षिणायनगेऽर्के शशिनि चाव्याहतबले शिशिराभिर्भाभिः शश्वदाप्यायमाने माहेन्द्रसलिलप्रशान्तसन्तापे जगत्यरूक्षाः रसाः प्रवर्धन्तेऽम्ललवणमधुरा यथाक्रमं बलं चोपचीयते नृणामिति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutusharIrabalasvarUpam (7) · Śloka 7
భవతి చాత్ర- హేమంతే శిశిరే చాగ్ర్యం విసర్గాదానయోర్బలం| శరద్వసంతయోర్మధ్యం హీనం వర్షానిదాఘయోః||7||
View original
भवति चात्र- हेमन्ते शिशिरे चाग्र्यं विसर्गादानयोर्बलम्| शरद्वसन्तयोर्मध्यं हीनं वर्षानिदाघयोः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemantartulakShaNam (8) · Śloka 8
ధూమధూమ్రా రజోమందాస్తుషారావిలమండలాః| దిగాదిత్యా మరుచ్ఛైత్యాదుత్తరో రోమహర్షణః| లోధ్రప్రియంగుపున్నాగలవల్యః కుసుమోజ్జ్వలాః| దృప్తా గజాజమహిషవాజివాయససూకరాః| హిమానీపటలచ్ఛన్నాః లీనమీనవిహంగమాః| నద్యః సవాష్పాః సోష్మాణః కూపాపశ్చ హిమాగమే||8||
View original
धूमधूम्रा रजोमन्दास्तुषाराविलमण्डलाः| दिगादित्या मरुच्छैत्यादुत्तरो रोमहर्षणः| लोध्रप्रियङ्गुपुन्नागलवल्यः कुसुमोज्ज्वलाः| दृप्ता गजाजमहिषवाजिवायससूकराः| हिमानीपटलच्छन्नाः लीनमीनविहङ्गमाः| नद्यः सवाष्पाः सोष्माणः कूपापश्च हिमागमे||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemante caryA (9) · Śloka 9
దేహోష్మాణో విశంతోఽథ శీతే శీతానిలాహతా| జఠరే పిండ్తోష్మాణం ప్రబలం కుర్వతేఽనలం| విసర్గే బలినాం ప్రాయః స్వభావాదిగురుక్షమం| బృంహణాన్యన్నపానాని యోజయేత్తస్య యుక్తయే| అనింధనోఽన్యథా సీదేదత్యుదీర్ణతయాఽథవా| ధాతూనపి పచేదస్య తతస్తేషాం క్షయాన్మరుత్| తేజః సహచరః కుప్యేచ్ఛీతః శీతే విశేషతః||9||
View original
देहोष्माणो विशन्तोऽथ शीते शीतानिलाहता| जठरे पिण्ड्तोष्माणं प्रबलं कुर्वतेऽनलम्| विसर्गे बलिनां प्रायः स्वभावादिगुरुक्षमम्| बृंहणान्यन्नपानानि योजयेत्तस्य युक्तये| अनिन्धनोऽन्यथा सीदेदत्युदीर्णतयाऽथवा| धातूनपि पचेदस्य ततस्तेषां क्षयान्मरुत्| तेजः सहचरः कुप्येच्छीतः शीते विशेषतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemantacaryA (10) · Śloka 10
అతో హిమే భజేత్స్నిగ్ధాన్స్వాద్వమ్లలవణాన్రసాన్| బిలేశయౌదకానూప్రసహానాం భృతాని చ| మాంసాని గుడపిష్టోత్థమద్యాన్యభినవాని చ| మాషేక్షుక్షీరవికృతివసాతైలనవౌదనాన్| వ్యాయామోద్వర్తనాభ్యంగస్వేదధూమాంజనాతపాన్| సుఖోదకం శౌచవిధౌ భూమిగర్భగృహాణి చ| సాంగారయానాం శయ్యాంచ కుథకంబలసంస్కృతాం| కుంకుమేనానులిప్తాంగో గురుణాఽగరుణాపి వా| లఘూష్ణైః ప్రావృతః స్వప్యాత్కాలే ధూపాధివాసితః| పీనాంగనాసంసర్గనివారితహితమానిలః||10||
View original
अतो हिमे भजेत्स्निग्धान्स्वाद्वम्ललवणान्रसान्| बिलेशयौदकानूप्रसहानां भृतानि च| मांसानि गुडपिष्टोत्थमद्यान्यभिनवानि च| माषेक्षुक्षीरविकृतिवसातैलनवौदनान्| व्यायामोद्वर्तनाभ्यङ्गस्वेदधूमाञ्जनातपान्| सुखोदकं शौचविधौ भूमिगर्भगृहाणि च| साङ्गारयानां शय्याञ्च कुथकम्बलसंस्कृताम्| कुङ्कुमेनानुलिप्ताङ्गो गुरुणाऽगरुणापि वा| लघूष्णैः प्रावृतः स्वप्यात्काले धूपाधिवासितः| पीनाङ्गनासंसर्गनिवारितहितमानिलः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shishirartulakShaNantatra caryAtideshashca (11) · Śloka 11
శిశిరే శీతమధికం మేఘమారుతవర్షజం| రౌక్ష్యమాదానజం తస్మాత్కార్యః పూర్వోఽధికం విధిః||11||
View original
शिशिरे शीतमधिकं मेघमारुतवर्षजम्| रौक्ष्यमादानजं तस्मात्कार्यः पूर्वोऽधिकं विधिः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasantartulakShaNam (12) · Śloka 12
వసంతే దక్షిణో వాయురాతామ్రకిరణో రవిః| నవప్రవాలత్వక్పత్రాః పాదపాః కకుభోఽమలాః| కింశుకాశోకచూతాదివనరాజివిరాజితాః| కోకిలాలికులాలాపకలకోలాహలాకులాః||12||
View original
वसन्ते दक्षिणो वायुराताम्रकिरणो रविः| नवप्रवालत्वक्पत्राः पादपाः ककुभोऽमलाः| किंशुकाशोकचूतादिवनराजिविराजिताः| कोकिलालिकुलालापकलकोलाहलाकुलाः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasante caryA (13) · Śloka 13
శిశిరే సముచితః శ్లేష్మా దినకృద్భాభిరీరితః| తదా ప్రబోధమానోఽగ్నిం రోగాన్ ప్రకురుతే బహూన్| అతోఽస్మింస్తీక్ష్ణవమనధూమగండూషనావనం| వ్యాయామోద్వర్తనక్షౌద్రయవగోధూమజాంగలాన్| సేవేత సుహృద్యుద్యానయువతీశ్చ మనోరమాః| స్నాతః స్వలంకృతః స్రగ్వీ చందనాగరురూషితః| విచిత్రామత్రవిన్యస్తాన్ సహకారోత్పలాంకితాన్| నిర్గదాంశ్చాసవారిష్టశీధుమార్ద్వీకమాధవాన్| క్వథితం ముస్తశుంఠ్యంబుసారాంభః క్షౌద్రవారి వా| గురుశీతదివాస్వప్నస్నిగ్ధామ్లమధురాంస్త్యజేత్||13||
View original
शिशिरे समुचितः श्लेष्मा दिनकृद्भाभिरीरितः| तदा प्रबोधमानोऽग्निं रोगान् प्रकुरुते बहून्| अतोऽस्मिंस्तीक्ष्णवमनधूमगण्डूषनावनम्| व्यायामोद्वर्तनक्षौद्रयवगोधूमजाङ्गलान्| सेवेत सुहृद्युद्यानयुवतीश्च मनोरमाः| स्नातः स्वलङ्कृतः स्रग्वी चन्दनागरुरूषितः| विचित्रामत्रविन्यस्तान् सहकारोत्पलाङ्कितान्| निर्गदांश्चासवारिष्टशीधुमार्द्वीकमाधवान्| क्वथितं मुस्तशुण्ठ्यम्बुसाराम्भः क्षौद्रवारि वा| गुरुशीतदिवास्वप्नस्निग्धाम्लमधुरांस्त्यजेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmartulakShaNam (14) · Śloka 14
గ్రీష్మేఽతసీపుష్పనిభస్తీక్ష్ణాంశుర్దావదీపితాః| దిశో జ్వలంతి భూమిశ్చ మారుతో నైఋతో సుఖః| ప్రవాతాతపసంస్వేదైర్జంతవో జ్వరితా ఇవా| తాపార్తతుంగమాతంగమహిషైః కలుషీకృతాః| దివాకరకరాంగారనికరక్షపితాంభసః| ప్రవృద్ధరోధసో నద్యశ్ఛాయాహీనా మహీరుహాః| విశీర్ణజీర్ణపర్ణాశ్చ శుష్కవల్కలతాంకితాః||14||
View original
ग्रीष्मेऽतसीपुष्पनिभस्तीक्ष्णांशुर्दावदीपिताः| दिशो ज्वलन्ति भूमिश्च मारुतो नैऋतो सुखः| प्रवातातपसंस्वेदैर्जन्तवो ज्वरिता इवा| तापार्ततुङ्गमातङ्गमहिषैः कलुषीकृताः| दिवाकरकराङ्गारनिकरक्षपिताम्भसः| प्रवृद्धरोधसो नद्यश्छायाहीना महीरुहाः| विशीर्णजीर्णपर्णाश्च शुष्कवल्कलताङ्किताः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmacaryA (15) · Śloka 15
ఆదత్తే జగతస్తేజస్తదాఽదిత్యో భృశం యతః| వ్యాయామాతపకట్వమ్లలవణోష్ణం త్యజేదతః| మద్యం న సేవ్యం స్వల్పం వా సేవ్యం సుబహువారి వా| అన్యథా శోఫశైథిల్యదాహమోహాంకరోతి తత్| నవమృద్భాజనస్థాని హృద్యాని సురభీణి చ| పానకాని సమంథాని సితాఢ్యాని హిమాని చ| స్వాదు శీతం ద్రవం చాన్నం జాంగలాన్మృగపక్షిణః| శాలిక్షీరఘృతద్రాక్షానాలికేరాంబు శర్కరాః| తాలవృంతానిలాణారాన్స్రజః సకమలోత్పలాః| తన్వీర్మృణాలవలయాః కాంతాశ్చందనరూషితాః| సరాంసి వాపీః సరితః కాననాని హిమాని చ| సురభీణి నిషేవేత వాసాంసి సులఘూని చ| నిష్పతద్యంత్రసలిలే స్వప్యాద్ధారాగృహే దివా| రాత్రౌ చాఽకాశతలకే సుగంధికుసుమాస్తృతే| కర్పూరచందనార్ద్రాంకో విరలానంగసంగమః||15||
View original
आदत्ते जगतस्तेजस्तदाऽदित्यो भृशं यतः| व्यायामातपकट्वम्ललवणोष्णं त्यजेदतः| मद्यं न सेव्यं स्वल्पं वा सेव्यं सुबहुवारि वा| अन्यथा शोफशैथिल्यदाहमोहान्करोति तत्| नवमृद्भाजनस्थानि हृद्यानि सुरभीणि च| पानकानि समन्थानि सिताढ्यानि हिमानि च| स्वादु शीतं द्रवं चान्नं जाङ्गलान्मृगपक्षिणः| शालिक्षीरघृतद्राक्षानालिकेराम्बु शर्कराः| तालवृन्तानिलान्हारान्स्रजः सकमलोत्पलाः| तन्वीर्मृणालवलयाः कान्ताश्चन्दनरूषिताः| सरांसि वापीः सरितः काननानि हिमानि च| सुरभीणि निषेवेत वासांसि सुलघूनि च| निष्पतद्यन्त्रसलिले स्वप्याद्धारागृहे दिवा| रात्रौ चाऽकाशतलके सुगन्धिकुसुमास्तृते| कर्पूरचन्दनार्द्राङ्को विरलानङ्गसङ्गमः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShartulakShaNam (16) · Śloka 16
వర్షాసు వారుణో వాయుః సర్వసస్యసముద్గమః| భిన్నేంద్రనీలనీలాభ్రవృందమందావిలం నభః| దీర్ఘికానవవార్యౌఘమగ్నసోపానపంక్తయః| వారిధారాభృశాఘాతవికాసితసరోరుహాః| సరితః సాగరాకారా భూరవ్యక్తజలస్థలా| మంద్రస్తనితజీమూతశిఖిదర్దురనాదితా| ఇంద్రగోపధనుఃఖండవిద్యుదుద్యోతదీపితా| పరితః శ్యామలతృణా సిలింధ్రకుటజోజ్జ్వలా||16||
View original
वर्षासु वारुणो वायुः सर्वसस्यसमुद्गमः| भिन्नेन्द्रनीलनीलाभ्रवृन्दमन्दाविलं नभः| दीर्घिकानववार्यौघमग्नसोपानपङ्क्तयः| वारिधाराभृशाघातविकासितसरोरुहाः| सरितः सागराकारा भूरव्यक्तजलस्थला| मन्द्रस्तनितजीमूतशिखिदर्दुरनादिता| इन्द्रगोपधनुःखण्डविद्युदुद्योतदीपिता| परितः श्यामलतृणा सिलिन्ध्रकुटजोज्ज्वला||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAcaryA (17) · Śloka 17
తదాఽఽదానాబలే దేహే మందేఽగ్నౌ బాధితే పునః| వృష్టిభూవాష్పతోయామ్లపాకదుష్టశ్చలాదిభిః| బస్తికర్మ నిషేవేత కృతసంశోధనక్రమః| పురాణశాలిగోధూమయవాన్యూషరసైః కృతైః| నిగదం మదిరారిష్టమార్ద్వీకం స్వల్పమంబు వా| దివ్యం క్వథితకూపోత్థం చౌండం సారసమేవ వా| వృష్టివాతాకులే త్వహ్ని భోజనం క్లేదవాతజిత్| పరిశుష్కం లఘు స్నిగ్ధముష్ణామ్లలవణం భజేత్| ప్రాయోఽన్నపానం సక్షౌద్రం సంస్కృతం చ ఘనోదయే| అసరీసృపభూవాష్పశీతమారుతశీకరం| సాగ్నియానంచ భవనం నిర్దంశమశకోందురం| ప్రఘర్షోద్వర్తనస్నానధూమగంధాగరుప్రియః| యాయాత్కరేణుముఖ్యాభిశ్చిత్రస్రగ్వస్త్రభూషితః| నదీజలోదమంథాహః స్వప్నాతిద్రవమైథునం| తుషారపాదచరణవ్యాయామార్కకరాంస్త్యజేత్||17||
View original
तदाऽऽदानाबले देहे मन्देऽग्नौ बाधिते पुनः| वृष्टिभूवाष्पतोयाम्लपाकदुष्टश्चलादिभिः| बस्तिकर्म निषेवेत कृतसंशोधनक्रमः| पुराणशालिगोधूमयवान्यूषरसैः कृतैः| निगदं मदिरारिष्टमार्द्वीकं स्वल्पमम्बु वा| दिव्यं क्वथितकूपोत्थं चौण्डं सारसमेव वा| वृष्टिवाताकुले त्वह्नि भोजनं क्लेदवातजित्| परिशुष्कं लघु स्निग्धमुष्णाम्ललवणं भजेत्| प्रायोऽन्नपानं सक्षौद्रं संस्कृतं च घनोदये| असरीसृपभूवाष्पशीतमारुतशीकरम्| साग्नियानञ्च भवनं निर्दंशमशकोन्दुरम्| प्रघर्षोद्वर्तनस्नानधूमगन्धागरुप्रियः| यायात्करेणुमुख्याभिश्चित्रस्रग्वस्त्रभूषितः| नदीजलोदमन्थाहः स्वप्नातिद्रवमैथुनम्| तुषारपादचरणव्यायामार्ककरांस्त्यजेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadRutulakShaNam (18) · Śloka 18
శరది వ్యోమ శుభ్రాభ్రం కించిత్పంకాంకితా మహీ| ప్రకాశకాశసప్తాహ్వకుముదా శాలిశాలినీ| విక్షిప్తతీక్ష్ణకిరణో మేద్యౌఘవిగమాద్రవిః| బభ్రువర్ణోఽతివిమలాః క్రౌంచమాలాకులా దిశః| కమలాంతరసంలీనమీనహంసాంసఘట్టనైః| తరంగభంగతుంగాని సరాంసి విమలాని చ||18||
View original
शरदि व्योम शुभ्राभ्रं किञ्चित्पङ्काङ्किता मही| प्रकाशकाशसप्ताह्वकुमुदा शालिशालिनी| विक्षिप्ततीक्ष्णकिरणो मेद्यौघविगमाद्रविः| बभ्रुवर्णोऽतिविमलाः क्रौञ्चमालाकुला दिशः| कमलान्तरसंलीनमीनहंसांसघट्टनैः| तरङ्गभङ्गतुङ्गानि सरांसि विमलानि च||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi caryA (19) · Śloka 19
వర్షాశీతోచితాంగానాం సహసైవార్కరశ్మిభిః| తప్తానాం సంచితం పూర్వం తదా పిత్తం ప్రకుప్యతి| శస్తం తిక్తహవిఃపానం విరేకోఽస్రస్రుతిః సదా| శీతం లఘ్వన్నపానం చ కషాయస్వాదుతిక్తకం| శాలిషష్టికగోధూమయవముద్గసితామధు| పటోలామలకం ద్రాక్షా జాంగలం క్షుద్వతాం భృశం| దివా దివాకరకరైర్నిశాకరకరైర్నిశి| సంతప్తం హ్లాదితం తోయమగస్త్యేనావిషీకృతం| నిర్మలం శుచి కాలేన పక్వం పానేఽమృతోపమం| హంసౌఘపక్షవిక్షేపభ్రమరపంక్తిషు| సుసరోరుహసేవ్యాసు సరసీషు ప్లవేత్ చ| లఘుశుద్ధాంబరః స్రగ్వీ శీతోశీరవిలేపనః| సేవేత చంద్రకిరణాంప్రదోషే సౌధమాశ్రితః| తృప్తిదధ్యాతపక్షారవసాతైలపురోనిలాన్| తీక్ష్ణమద్యదివాస్వప్నతుషారాంశ్చ వివర్జయేత్||19||
View original
वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः| तप्तानां सञ्चितं पूर्वं तदा पित्तं प्रकुप्यति| शस्तं तिक्तहविःपानं विरेकोऽस्रस्रुतिः सदा| शीतं लघ्वन्नपानं च कषायस्वादुतिक्तकम्| शालिषष्टिकगोधूमयवमुद्गसितामधु| पटोलामलकं द्राक्षा जाङ्गलं क्षुद्वतां भृशम्| दिवा दिवाकरकरैर्निशाकरकरैर्निशि| सन्तप्तं ह्लादितं तोयमगस्त्येनाविषीकृतम्| निर्मलं शुचि कालेन पक्वं पानेऽमृतोपमम्| हंसौघपक्षविक्षेपभ्रमरपङ्क्तिषु| सुसरोरुहसेव्यासु सरसीषु प्लवेत् च| लघुशुद्धाम्बरः स्रग्वी शीतोशीरविलेपनः| सेवेत चन्द्रकिरणान्प्रदोषे सौधमाश्रितः| तृप्तिदध्यातपक्षारवसातैलपुरोनिलान्| तीक्ष्णमद्यदिवास्वप्नतुषारांश्च विवर्जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvartuShu ShaDsopayogakramaH (20) · Śloka 20
నిత్యం సర్వరసాభ్యాసః స్వస్వాధిక్యమృతావృతౌ||20||
View original
नित्यं सर्वरसाभ्यासः स्वस्वाधिक्यमृतावृतौ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutusandhiH caryAkramashca (21) · Śloka 21
ఋత్వోరంతాదిసప్తాహావృతుసంధిరితి స్మృతః| తత్ర పూర్వో విధిస్త్యాజ్యః సేవనీయోఽపరః క్రమాత్| అసాత్మ్యజా హి రోగాః స్యుః సహసా త్యాగశీలనాత్||21||
View original
ऋत्वोरन्तादिसप्ताहावृतुसन्धिरिति स्मृतः| तत्र पूर्वो विधिस्त्याज्यः सेवनीयोऽपरः क्रमात्| असात्म्यजा हि रोगाः स्युः सहसा त्यागशीलनात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagrogamukteShveva RutuShvayaM vidhiH (22) · Śloka 22
ఋతుష్వేవంవిధేష్వేష విధిః స్వాస్థ్యే చ దేహినాం| నిర్దిశ్యతేఽన్యరూపేషు విరుద్ధజ్ఞనికో విధిః||22||
View original
ऋतुष्वेवंविधेष्वेष विधिः स्वास्थ्ये च देहिनाम्| निर्दिश्यतेऽन्यरूपेषु विरुद्धज्ञनिको विधिः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutoH lakShaNatrayaM sUtra~jca (4) · Śloka 4
మాసరాశిస్వరూపాఖ్యమృతోర్యల్లక్షణత్రయం| యథోత్తరం భజేచ్చర్యాం తత్ర తస్య బలాదితి||23|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే ఋతుచర్యానామ చతుర్థోఽధ్యాయః||4||
View original
मासराशिस्वरूपाख्यमृतोर्यल्लक्षणत्रयम्| यथोत्तरं भजेच्चर्यां तत्र तस्य बलादिति||२३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्यानाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon