Adhikarana atha tarpaNapuTapAkavidhirnAma trayastriMsho~adhyAyaH pratij~jA (2) · Śloka 2
ಅಥಾತಸ್ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕವಿಧಿಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೨||
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkArho~anarhashca (1) · Śloka 1
ಯನ್ನಯನಂ ಪರಿತಾಮ್ಯತಿ ಪರಿಶುಷ್ಕಂ ರೂಕ್ಷಂ ಸ್ತಬ್ಧಜಿಹ್ಯಂ ನಿಮ್ನಮಾವಿಲಮವನದ್ಧಂ ಶೀರ್ಣಪಕ್ಷ್ಮ ತಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಸಿರೋತ್ಪಾತಸಿರಾಹರ್ಷಾರ್ಜುನಶುಷ್ಕತಿಮಿರಾಭಿಷ್ಯನ್ದಾಧಿಮನ್ಥಾನ್ಯತೋವಾತವಾತಪರ್ಯಯಶುಷ್ಕಾಲ್ಪಶೋಫಾದಿರೋಗಾತುರಮಪಗತರಾಗಾಶ್ರುದೂಷಿಕಾವೇದನಂ ತತ್ರ ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜಯೇತ್| ನ ತ್ವಶಾನ್ತೋಪದ್ರವೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷದುರ್ದಿನೇ ನ ನಸ್ಯಾನರ್ಹೇಷು ಚ| ತದ್ವತ್ ಪುಟಪಾಕಮಪಿ||೧||
यन्नयनं परिताम्यति परिशुष्कं रूक्षं स्तब्धजिह्यं निम्नमाविलमवनद्धं शीर्णपक्ष्म तथा कृच्छ्रोन्मीलसिरोत्पातसिराहर्षार्जुनशुष्कतिमिराभिष्यन्दाधिमन्थान्यतोवातवातपर्ययशुष्काल्पशोफादिरोगातुरमपगतरागाश्रुदूषिकावेदनं तत्र तर्पणं योजयेत्| न त्वशान्तोपद्रवेऽक्ष्णि नातिशीतोष्णवर्षदुर्दिने न नस्यानर्हेषु च| तद्वत् पुटपाकमपि||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkayorvidhistarpaNauvadhadhAraNAvadhishca (2) · Śloka 2
ಅಥ ದಿವಸಸ್ಯಾಷ್ಟಮೇ ಭಾಗೇ ಗತೇ ಶೇಷೇ ವಾ ನಿರ್ವಾತಾತಪರಜೋಧೂಮೇ ಕೃತನೀಲಪೀತಾನ್ಯತರಜವನಿಕೇ ವೇಶ್ಮನಿ ಜೀರ್ಣಭಕ್ತಸ್ಯ ಸುಖಶಯನಗತಸ್ಯೋತ್ತಾನಸ್ಯ ಮೃದಿತಮಾಷಪಿಷ್ಟಕಲ್ಕೇನನೇತ್ರಕೋಶಾದ್ ಬಹಿರ್ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಾಯಾಧಾರೌ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾವಸಮ್ಬಾಧೌ ಸಮಾವಪರಿಸ್ರಾವಿಣೌ ಕೃತ್ವಾ ತತ್ರೋಷ್ಣೋದಕಪ್ರವಿಲೀನಂ ನಿಮೀಲಿತೇ ನೇತ್ರೇ ಯಥಾಸ್ವೌಷಧವಿಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮಣ್ಡಂ ವಾಽವಸೇಚಯೇತ್| ಯಾವನ್ನಿಮಗ್ನಾನ್ಯಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಭ್ರೂರೋಮಾಣಿ ಚ| ತತಃ ಶನೈರಸ್ಯೋನ್ಮೇಷಮಾಚರತೋ ಮಾತ್ರಾಂ ಗಣಯೇತ್| ವರ್ತ್ಮಜೇಷು ವಿಕಾರೇಷು ಶತಂ ಸನ್ಧಿಜೇಷು ತ್ರೀಣಿ ಶುಕ್ಲಜೇಷು ಪಞ್ಚ ಕೃಷ್ಣಜೇಶು ಸಪ್ತ ದೃಷ್ಟಿಜೇಷ್ವಷ್ಟೌ ಸಹಸ್ರಮಧಿಮನ್ಥೇಷು| ಪ್ರತಿದೋಷಂ ತು ವಾತೇ ಸಹಸ್ರ ಪಿತ್ತೇ ಷಟ್ ಶತಾನಿ ಕಫೇ ಪಞ್ಚ ಸ್ವಸ್ಥಕರ್ಮಣಿ ಚ||೨||
अथ दिवसस्याष्टमे भागे गते शेषे वा निर्वातातपरजोधूमे कृतनीलपीतान्यतरजवनिके वेश्मनि जीर्णभक्तस्य सुख़शयनगतस्योत्तानस्य मृदितमाषपिष्टकल्केननेत्रकोशाद् बहिर्द्व्यङ्गुलोच्छ्रायाधारौ परिमण्डलावसम्बाधौ समावपरिस्राविणौ कृत्वा तत्रोष्णोदकप्रविलीनं निमीलिते नेत्रे यथास्वौषधविपक्वं क्षीरं सर्पिः सर्पिर्मण्डं वाऽवसेचयेत्| यावन्निमग्नान्यक्षिपक्ष्माणि भ्रूरोमाणि च| ततः शनैरस्योन्मेषमाचरतो मात्रां गणयेत्| वर्त्मजेषु विकारेषु शतं सन्धिजेषु त्रीणि शुक्लजेषु पञ्च कृष्णजेशु सप्त दृष्टिजेष्वष्टौ सहस्रमधिमन्थेषु| प्रतिदोषं तु वाते सहस्र पित्ते षट् शतानि कफे पञ्च स्वस्थकर्मणि च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNasyAntarakarma (3) · Śloka 3
ತತೋಽಸ್ಯಾಪಾಙ್ಗದೇಶೇ ಶಲಾಕಯಾ ದ್ವಾರಂ ಕೃತ್ವ ಸ್ನೇಹಂ ಭಾಜನೇ ಸ್ರಾವಯೇತ್| ಆಧಾರೌ ಚಾಪನೀಯ ಯವಕಲ್ಕೇನಾಕ್ಷಿಕೋಶೌ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಸ್ನೇಹೇರಿತಕಫೋಪಶಾನ್ತಯೇ ಯಥಾರ್ಹಂ ಧೂಮಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಸುಖೋದಕಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಮುಖಂ ಚೈನಂ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿ ಭೋಜಯೇತ್| ಆತಪಾಕಾಶಭಸ್ವದ್ದರ್ಶನಾನಿ ಚ ಪರಿಹರೇತ್||೩||
ततोऽस्यापाङ्गदेशे शलाकया द्वारं कृत्व स्नेहं भाजने स्रावयेत्| आधारौ चापनीय यवकल्केनाक्षिकोशौ प्रमृज्य स्नेहेरितकफोपशान्तये यथार्हं धूमं पाययेत्| सुख़ोदकप्रक्षालितमुख़ं चैनं यथाव्याधि भोजयेत्| आतपाकाशभस्वद्दर्शनानि च परिहरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNavRuttikAlamaryAdAdi (4) · Śloka 4
ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ವಾಯಾವೋಕಾನ್ತರಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋದ್ವರ್ಯನ್ತರಂ ಕಫೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ| ಯಥಾ ದೋಷೋತ್ಕರ್ಷಂ ಸಂಸರ್ಗಸನ್ನಿಪಾತಯೋಃ| ಏವಮೇಕಾಹಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ಪಞ್ಚಾಹಂ ವ ಕುರ್ಯಾದಾತೃಪ್ತೇರ್ವಾ| ತೃಪ್ತಾತೃಪ್ತಾತಿತೃಪ್ತಲಿಙ್ಗಾನಿ ತು ಕ್ರಮಾತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಾತಕಫವಿಕಾರೈರಾದಿಶೇತ್||೪||
अनेन विधिना प्रत्यहं वायावोकान्तरं रक्तपित्तयोद्वर्यन्तरं कफे स्वस्थे च| यथा दोषोत्कर्षं संसर्गसन्निपातयोः| एवमेकाहं त्र्यहं पञ्चाहं व कुर्यादातृप्तेर्वा| तृप्तातृप्तातितृप्तलिङ्गानि तु क्रमात् स्वास्थ्यवातकफविकारैरादिशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkArharogAH puTapAkaBedAshca (5) · Śloka 5
ಯದಾ ತು ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಪ್ರಾಪ್ತಂ ತರ್ಪಣಂ ಭವತಿ ತದಾ ತದ್ವಿಧೇಷ್ವೇವ ರೋಗೇಷು ಪುಟಪಾಕಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಸ ತ್ರಿವಿಧಃ-ಸ್ನೇಹನೋ ಲೇಖನಃ ಪ್ರಸಾದನಶ್ಚ||೫||
यदा तु सम्यग्योप्राप्तं तर्पणं भवति तदा तद्विधेष्वेव रोगेषु पुटपाकं विदध्यात्| स त्रिविधः-स्नेहनो लेख़नः प्रसादनश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ಸ್ನೇಹನಮಾನೂಪಸಾಧಾರಣಮಾಂಸಮೇದೋಮಜ್ಜವಸಾಭಿಃ ತಥಾ ಸ್ವಾದುದ್ರವ್ಯೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಃ ರೂಕ್ಷೇಽಕ್ಷ್ಣಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೬||
तत्र स्नेहनमानूपसाधारणमांसमेदोमज्जवसाभिः तथा स्वादुद्रव्यैश्च क्षीरपिष्टैः रूक्षेऽक्ष्णि प्रयोजयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana leKanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (7) · Śloka 7
ಲೇಖನಂ ಜಾಙ್ಗಲಮೃಗಪಕ್ಷಿಮಾಂಸಯಕೃದ್ಭಿರ್ಮುಕ್ತಾಪ್ರವಾಲಶಙ್ಖತಾಮ್ರಾಯಸ್ಸಮುದ್ರಫೇನಕಾಸೀಸಸ್ರೋತೋಜಸೈನ್ಧವಾದಿಭಿಶ್ಚ ಲೇಖನದ್ರವ್ಯೈರ್ದಧಿಮಸ್ತುಪಿಷ್ಟೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೇ||೭||
लेख़नं जाङ्गलमृगपक्षिमांसयकृद्भिर्मुक्ताप्रवालशङ्ख़ताम्रायस्समुद्रफेनकासीसस्रोतोजसैन्धवादिभिश्च लेख़नद्रव्यैर्दधिमस्तुपिष्टैः स्निग्धे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasAdanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArAshca (8) · Śloka 8
ಪ್ರಸಾದನೀಯಂ ತು ಜಾಙ್ಗಲಮೃಗಪಕ್ಷಿಯಕೃದ್ಧೃದಯಮಜ್ಜವಸಾಭಿರ್ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೀಸ್ತನ್ಯಕ್ಷೀರಾಜ್ಯಪಿಷ್ಟೈಃ| ಸ ತು ವಾತಪಿತ್ತರಕ್ತದೃಷ್ಟಿದೌರ್ಬಲ್ಯವ್ರಣನಾಶನಃ ಕಫವಿರುದ್ಧಃ||೮||
प्रसादनीयं तु जाङ्गलमृगपक्षियकृद्धृदयमज्जवसाभिर्मधुरद्रव्यैश्च स्त्रीस्तन्यक्षीराज्यपिष्टैः| स तु वातपित्तरक्तदृष्टिदौर्बल्यव्रणनाशनः कफविरुद्धः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkanirmANavidhistadrasadhAraNakAlo~avadhishca (9) · Śloka 9
ಅಥ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಂ ವೇಶವಾರೀಕೃತಂ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಂ ತನ್ಮಾತ್ರೇಣೈವೌಷಧಪಿಣ್ಡೇನ ಸಂಸೃಜ್ಯೈರಣ್ಡವಟೋತ್ಪಲಪತ್ರೈಃ ಸ್ನೇಹನಾದಿಷು ಕ್ರಮಾದ್ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಕುಶಮುಞ್ಜಸೂತ್ರಾನ್ಯತಮೇನ ಬಧ್ನೀಯಾತ್| ಮೃತ್ಪ್ರಲೇಪನಂ ಚಾತ್ರ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಂ ಕೃತ್ವಾ ಧವಧನ್ವಮಧೂಕನ್ಯಗ್ರೋಧಕಾಶ್ಮರ್ಯರಾಜಾದನಾರ್ಜುನನಕ್ತಮಾಲಪಾಟಲೀನಾಮನ್ಯತಮೈಃ ಕಾಷ್ಠೈಃ ಶಕೃತಾ ವಾ ಗೋಮಹಿಷಯೋಃ ಪಚೇತ್| ಅಗ್ನಿವರ್ಣಞ್ಚೈನಮಪನೀಯ ವಿಗತಮೃತ್ಸೂತ್ರಪತ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ ವಸ್ತ್ರೇಣ ಪೀಡಯೇತ್| ತೇನ ರಸೇನ ಸಾಯಂ ತರ್ಪಣವತ್ ಪೂರಯೇನ್ನೇತ್ರೇ| ಧಾರಯೇಚ್ಚ ಸ್ನೇಹನೇ ಶತದ್ವಯಂ ಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಲೇಖನೇ ಶತಂ ಪ್ರಸಾದನೇ ತ್ರೀಣಿ ಶತಾನಿ||೯||
अथ बिल्वमात्रं वेशवारीकृतं मांसपिण्डं तन्मात्रेणैवौषधपिण्डेन संसृज्यैरण्डवटोत्पलपत्रैः स्नेहनादिषु क्रमाद्वेष्टयित्वा कुशमुञ्जसूत्रान्यतमेन बध्नीयात्| मृत्प्रलेपनं चात्र द्व्यङ्गुलोत्सेधं कृत्वा धवधन्वमधूकन्यग्रोधकाश्मर्यराजादनार्जुननक्तमालपाटलीनामन्यतमैः काष्ठैः शकृता वा गोमहिषयोः पचेत्| अग्निवर्णञ्चैनमपनीय विगतमृत्सूत्रपत्रं कृत्वा वस्त्रेण पीडयेत्| तेन रसेन सायं तर्पणवत् पूरयेन्नेत्रे| धारयेच्च स्नेहने शतद्वयं मात्राणां लेख़ने शतं प्रसादने त्रीणि शतानि||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkAnantarakRutyantarpaNapuTapAkayoH parihArakAlAvadhyAdishca (10) · Śloka 10
ತರ್ಪಣವದೇವ ಧೂಮಪಾನಂ ಪ್ರಸಾದನವರ್ಜ್ಯಮ್| ಸುಖೋಷ್ಣೌ ಚ ಪೂರ್ವೌ| ಶೀತಃ ಪ್ರಸಾದನಃ| ಪುಟಪಾಕಸ್ತ್ವೇಕಾಹಂ ದ್ವ್ಯಹಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ಯೋಜ್ಯಃ| ದ್ವಿಗುಣಶ್ಚ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕಯೋಃ ಪರಿಹಾರಃ| ಬದ್ಧಾಕ್ಷೈಶ್ಚ ಮಾಲತೀಮಲ್ಲಿಕಾಕುಸುಮೈರ್ನಿವಸೇತ್| ತಥಾ ಪಕ್ವಾತಿಸಾರೇಽಪಿ ಪುಟಪಾಕಸ್ಯಾಯಮೇವ ವಿಧಿರಿತಿ||೧೦||
तर्पणवदेव धूमपानं प्रसादनवर्ज्यम्| सुख़ोष्णौ च पूर्वौ| शीतः प्रसादनः| पुटपाकस्त्वेकाहं द्व्यहं त्र्यहं वा योज्यः| द्विगुणश्च तर्पणपुटपाकयोः परिहारः| बद्धाक्षैश्च मालतीमल्लिकाकुसुमैर्निवसेत्| तथा पक्वातिसारेऽपि पुटपाकस्यायमेव विधिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshcyotanAdivyApatprashamanam (11-12) · Śloka 12
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಸೇಕೇಽಞ್ಜನೇ ತರ್ಪಣೇ ಚ ಪುಟಪಾಕೇ ಚ ಯೇ ಗದಾಃ| ಜಾಯೇರನ್ ವಿಧಿವಿಭ್ರಂಶಾದ್ಯಥಾಸ್ವಂ ತಾನ್ ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್||೧೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕವಿಧಿರ್ನಾಮ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||
भवति चात्र श्लोकः- सेकेऽञ्जने तर्पणे च पुटपाके च ये गदाः| जायेरन् विधिविभ्रंशाद्यथास्वं तान् प्रसाधयेत्||११|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon