Adhikarana atha tarpaNapuTapAkavidhirnAma trayastriMsho~adhyAyaH pratij~jA (2) · Śloka 2
অথাতস্তর্পণপুটপাকবিধিং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||২||
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिं नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkArho~anarhashca (1) · Śloka 1
যন্নযনং পরিতাম্যতি পরিশুষ্কং রূক্ষং স্তব্ধজিহ্যং নিম্নমাবিলমবনদ্ধং শীর্ণপক্ষ্ম তথা কৃচ্ছ্রোন্মীলসিরোত্পাতসিরাহর্ষার্জুনশুষ্কতিমিরাভিষ্যন্দাধিমন্থান্যতোবাতবাতপর্যযশুষ্কাল্পশোফাদিরোগাতুরমপগতরাগাশ্রুদূষিকাবেদনং তত্র তর্পণং যোজযেত্| ন ত্বশান্তোপদ্রবেঽক্ষ্ণি নাতিশীতোষ্ণবর্ষদুর্দিনে ন নস্যানর্হেষু চ| তদ্বত্ পুটপাকমপি||১||
यन्नयनं परिताम्यति परिशुष्कं रूक्षं स्तब्धजिह्यं निम्नमाविलमवनद्धं शीर्णपक्ष्म तथा कृच्छ्रोन्मीलसिरोत्पातसिराहर्षार्जुनशुष्कतिमिराभिष्यन्दाधिमन्थान्यतोवातवातपर्ययशुष्काल्पशोफादिरोगातुरमपगतरागाश्रुदूषिकावेदनं तत्र तर्पणं योजयेत्| न त्वशान्तोपद्रवेऽक्ष्णि नातिशीतोष्णवर्षदुर्दिने न नस्यानर्हेषु च| तद्वत् पुटपाकमपि||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkayorvidhistarpaNauvadhadhAraNAvadhishca (2) · Śloka 2
অথ দিবসস্যাষ্টমে ভাগে গতে শেষে বা নির্বাতাতপরজোধূমে কৃতনীলপীতান্যতরজবনিকে বেশ্মনি জীর্ণভক্তস্য সুখশযনগতস্যোত্তানস্য মৃদিতমাষপিষ্টকল্কেননেত্রকোশাদ্ বহির্দ্ব্যঙ্গুলোচ্ছ্রাযাধারৌ পরিমণ্ডলাবসম্বাধৌ সমাবপরিস্রাবিণৌ কৃত্বা তত্রোষ্ণোদকপ্রবিলীনং নিমীলিতে নেত্রে যথাস্বৌষধবিপক্বং ক্ষীরং সর্পিঃ সর্পির্মণ্ডং বাঽবসেচযেত্| যাবন্নিমগ্নান্যক্ষিপক্ষ্মাণি ভ্রূরোমাণি চ| ততঃ শনৈরস্যোন্মেষমাচরতো মাত্রাং গণযেত্| বর্ত্মজেষু বিকারেষু শতং সন্ধিজেষু ত্রীণি শুক্লজেষু পঞ্চ কৃষ্ণজেশু সপ্ত দৃষ্টিজেষ্বষ্টৌ সহস্রমধিমন্থেষু| প্রতিদোষং তু বাতে সহস্র পিত্তে ষট্ শতানি কফে পঞ্চ স্বস্থকর্মণি চ||২||
अथ दिवसस्याष्टमे भागे गते शेषे वा निर्वातातपरजोधूमे कृतनीलपीतान्यतरजवनिके वेश्मनि जीर्णभक्तस्य सुख़शयनगतस्योत्तानस्य मृदितमाषपिष्टकल्केननेत्रकोशाद् बहिर्द्व्यङ्गुलोच्छ्रायाधारौ परिमण्डलावसम्बाधौ समावपरिस्राविणौ कृत्वा तत्रोष्णोदकप्रविलीनं निमीलिते नेत्रे यथास्वौषधविपक्वं क्षीरं सर्पिः सर्पिर्मण्डं वाऽवसेचयेत्| यावन्निमग्नान्यक्षिपक्ष्माणि भ्रूरोमाणि च| ततः शनैरस्योन्मेषमाचरतो मात्रां गणयेत्| वर्त्मजेषु विकारेषु शतं सन्धिजेषु त्रीणि शुक्लजेषु पञ्च कृष्णजेशु सप्त दृष्टिजेष्वष्टौ सहस्रमधिमन्थेषु| प्रतिदोषं तु वाते सहस्र पित्ते षट् शतानि कफे पञ्च स्वस्थकर्मणि च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNasyAntarakarma (3) · Śloka 3
ততোঽস্যাপাঙ্গদেশে শলাকযা দ্বারং কৃত্ব স্নেহং ভাজনে স্রাবযেত্| আধারৌ চাপনীয যবকল্কেনাক্ষিকোশৌ প্রমৃজ্য স্নেহেরিতকফোপশান্তযে যথার্হং ধূমং পাযযেত্| সুখোদকপ্রক্ষালিতমুখং চৈনং যথাব্যাধি ভোজযেত্| আতপাকাশভস্বদ্দর্শনানি চ পরিহরেত্||৩||
ततोऽस्यापाङ्गदेशे शलाकया द्वारं कृत्व स्नेहं भाजने स्रावयेत्| आधारौ चापनीय यवकल्केनाक्षिकोशौ प्रमृज्य स्नेहेरितकफोपशान्तये यथार्हं धूमं पाययेत्| सुख़ोदकप्रक्षालितमुख़ं चैनं यथाव्याधि भोजयेत्| आतपाकाशभस्वद्दर्शनानि च परिहरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNavRuttikAlamaryAdAdi (4) · Śloka 4
অনেন বিধিনা প্রত্যহং বাযাবোকান্তরং রক্তপিত্তযোদ্বর্যন্তরং কফে স্বস্থে চ| যথা দোষোত্কর্ষং সংসর্গসন্নিপাতযোঃ| এবমেকাহং ত্র্যহং পঞ্চাহং ব কুর্যাদাতৃপ্তের্বা| তৃপ্তাতৃপ্তাতিতৃপ্তলিঙ্গানি তু ক্রমাত্ স্বাস্থ্যবাতকফবিকারৈরাদিশেত্||৪||
अनेन विधिना प्रत्यहं वायावोकान्तरं रक्तपित्तयोद्वर्यन्तरं कफे स्वस्थे च| यथा दोषोत्कर्षं संसर्गसन्निपातयोः| एवमेकाहं त्र्यहं पञ्चाहं व कुर्यादातृप्तेर्वा| तृप्तातृप्तातितृप्तलिङ्गानि तु क्रमात् स्वास्थ्यवातकफविकारैरादिशेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkArharogAH puTapAkaBedAshca (5) · Śloka 5
যদা তু সম্যগ্যোপ্রাপ্তং তর্পণং ভবতি তদা তদ্বিধেষ্বেব রোগেষু পুটপাকং বিদধ্যাত্| স ত্রিবিধঃ-স্নেহনো লেখনঃ প্রসাদনশ্চ||৫||
यदा तु सम्यग्योप्राप्तं तर्पणं भवति तदा तद्विधेष्वेव रोगेषु पुटपाकं विदध्यात्| स त्रिविधः-स्नेहनो लेख़नः प्रसादनश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (6) · Śloka 6
তত্র স্নেহনমানূপসাধারণমাংসমেদোমজ্জবসাভিঃ তথা স্বাদুদ্রব্যৈশ্চ ক্ষীরপিষ্টৈঃ রূক্ষেঽক্ষ্ণি প্রযোজযেত্||৬||
तत्र स्नेहनमानूपसाधारणमांसमेदोमज्जवसाभिः तथा स्वादुद्रव्यैश्च क्षीरपिष्टैः रूक्षेऽक्ष्णि प्रयोजयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana leKanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArashca (7) · Śloka 7
লেখনং জাঙ্গলমৃগপক্ষিমাংসযকৃদ্ভির্মুক্তাপ্রবালশঙ্খতাম্রাযস্সমুদ্রফেনকাসীসস্রোতোজসৈন্ধবাদিভিশ্চ লেখনদ্রব্যৈর্দধিমস্তুপিষ্টৈঃ স্নিগ্ধে||৭||
लेख़नं जाङ्गलमृगपक्षिमांसयकृद्भिर्मुक्ताप्रवालशङ्ख़ताम्रायस्समुद्रफेनकासीसस्रोतोजसैन्धवादिभिश्च लेख़नद्रव्यैर्दधिमस्तुपिष्टैः स्निग्धे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasAdanapuTapAkadravyANi tadarhanetravikArAshca (8) · Śloka 8
প্রসাদনীযং তু জাঙ্গলমৃগপক্ষিযকৃদ্ধৃদযমজ্জবসাভির্মধুরদ্রব্যৈশ্চ স্ত্রীস্তন্যক্ষীরাজ্যপিষ্টৈঃ| স তু বাতপিত্তরক্তদৃষ্টিদৌর্বল্যব্রণনাশনঃ কফবিরুদ্ধঃ||৮||
प्रसादनीयं तु जाङ्गलमृगपक्षियकृद्धृदयमज्जवसाभिर्मधुरद्रव्यैश्च स्त्रीस्तन्यक्षीराज्यपिष्टैः| स तु वातपित्तरक्तदृष्टिदौर्बल्यव्रणनाशनः कफविरुद्धः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkanirmANavidhistadrasadhAraNakAlo~avadhishca (9) · Śloka 9
অথ বিল্বমাত্রং বেশবারীকৃতং মাংসপিণ্ডং তন্মাত্রেণৈবৌষধপিণ্ডেন সংসৃজ্যৈরণ্ডবটোত্পলপত্রৈঃ স্নেহনাদিষু ক্রমাদ্বেষ্টযিত্বা কুশমুঞ্জসূত্রান্যতমেন বধ্নীযাত্| মৃত্প্রলেপনং চাত্র দ্ব্যঙ্গুলোত্সেধং কৃত্বা ধবধন্বমধূকন্যগ্রোধকাশ্মর্যরাজাদনার্জুননক্তমালপাটলীনামন্যতমৈঃ কাষ্ঠৈঃ শকৃতা বা গোমহিষযোঃ পচেত্| অগ্নিবর্ণঞ্চৈনমপনীয বিগতমৃত্সূত্রপত্রং কৃত্বা বস্ত্রেণ পীডযেত্| তেন রসেন সাযং তর্পণবত্ পূরযেন্নেত্রে| ধারযেচ্চ স্নেহনে শতদ্বযং মাত্রাণাং লেখনে শতং প্রসাদনে ত্রীণি শতানি||৯||
अथ बिल्वमात्रं वेशवारीकृतं मांसपिण्डं तन्मात्रेणैवौषधपिण्डेन संसृज्यैरण्डवटोत्पलपत्रैः स्नेहनादिषु क्रमाद्वेष्टयित्वा कुशमुञ्जसूत्रान्यतमेन बध्नीयात्| मृत्प्रलेपनं चात्र द्व्यङ्गुलोत्सेधं कृत्वा धवधन्वमधूकन्यग्रोधकाश्मर्यराजादनार्जुननक्तमालपाटलीनामन्यतमैः काष्ठैः शकृता वा गोमहिषयोः पचेत्| अग्निवर्णञ्चैनमपनीय विगतमृत्सूत्रपत्रं कृत्वा वस्त्रेण पीडयेत्| तेन रसेन सायं तर्पणवत् पूरयेन्नेत्रे| धारयेच्च स्नेहने शतद्वयं मात्राणां लेख़ने शतं प्रसादने त्रीणि शतानि||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkAnantarakRutyantarpaNapuTapAkayoH parihArakAlAvadhyAdishca (10) · Śloka 10
তর্পণবদেব ধূমপানং প্রসাদনবর্জ্যম্| সুখোষ্ণৌ চ পূর্বৌ| শীতঃ প্রসাদনঃ| পুটপাকস্ত্বেকাহং দ্ব্যহং ত্র্যহং বা যোজ্যঃ| দ্বিগুণশ্চ তর্পণপুটপাকযোঃ পরিহারঃ| বদ্ধাক্ষৈশ্চ মালতীমল্লিকাকুসুমৈর্নিবসেত্| তথা পক্বাতিসারেঽপি পুটপাকস্যাযমেব বিধিরিতি||১০||
तर्पणवदेव धूमपानं प्रसादनवर्ज्यम्| सुख़ोष्णौ च पूर्वौ| शीतः प्रसादनः| पुटपाकस्त्वेकाहं द्व्यहं त्र्यहं वा योज्यः| द्विगुणश्च तर्पणपुटपाकयोः परिहारः| बद्धाक्षैश्च मालतीमल्लिकाकुसुमैर्निवसेत्| तथा पक्वातिसारेऽपि पुटपाकस्यायमेव विधिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshcyotanAdivyApatprashamanam (11-12) · Śloka 12
ভবতি চাত্র শ্লোকঃ- সেকেঽঞ্জনে তর্পণে চ পুটপাকে চ যে গদাঃ| জাযেরন্ বিধিবিভ্রংশাদ্যথাস্বং তান্ প্রসাধযেত্||১১|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে তর্পণপুটপাকবিধির্নাম ত্রযস্ত্রিংশোঽধ্যাযঃ||১২||
भवति चात्र श्लोकः- सेकेऽञ्जने तर्पणे च पुटपाके च ये गदाः| जायेरन् विधिविभ्रंशाद्यथास्वं तान् प्रसाधयेत्||११|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon