4. bālagrahapratiṣēdhaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

अथातो बालग्रहप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||

Adhikarana sAdhyagrahe sAmAnyacikitsA (2) · Śloka 2

ग्रहेषु साध्येषु शिशुं विविक्ते शरणे स्थितम्| त्रिरह्ना मुष्टसंसिक्ते सदा सन्निहितानले| विकीर्णभूतिकुसुमबीजपत्रान्नसर्षपे| रक्षोघ्नतैलज्वलितप्रदीपहतपाप्मनि| व्यवायमद्यपिशितनिवृत्तपरिचारके| पुराणसर्पिषाभ्यक्तं परिषिक्तं सुखाम्बुना| साधितेन बलानिम्बवैजयन्तीनृपद्रुमैः| पारिभद्रककट्वङ्गजम्बूवरणकत्तृणैः| कपोतवङ्कापामार्गपाटलीमधुशिग्रुभिः| काकजङ्घामहाश्वेताकपित्थक्षीरिपादपैः| सकदम्बकरञ्चैश्च धूपं स्नातस्य चाचरेत्| द्वीपिव्याघ्राहिसिंहर्क्षचर्मभिर्घृतमिश्रितैः||२||

Adhikarana sarvagrahe dhUpAH (3) · Śloka 3

पूतीदशाङ्गसिद्धार्थवचाभल्लातदीप्यकैः| सकुष्ठैः सघृतैर्धूपः सर्वग्रहविमोक्षणः| सर्षपानिम्बपत्राणि मूलमश्वखुराद्वचा| भूर्जपत्रं घृतं धूपः सर्वग्रहनिबर्हणः||३||

Adhikarana anantAdighRutam (4) · Śloka 4

अनन्ताम्रास्थितगरं मरिचं मधुरो गणः| सृगालविन्ना मुस्ता च कल्कितैस्तैर्घृतं पचेत्| दशमूलरसक्षीरयुक्तं तद् ग्रहजित् परम्||४||

Adhikarana sarvagrahe rAsnAdighRutam (5) · Śloka 5

रास्नाद्व्यंशुमती वढ्रपञ्चमूलबलाघनात्| क्वाथे सर्पिः पचेत्पिष्टैः शारिवाव्योषचित्रकैः| पाठाविडङ्गमधुकपयस्याहिङ्गुदारुभिः| सग्रन्थिकैः सेन्द्रयवैः शिशोस्तत्सततं हितम्| सर्वरोगग्रहहरं दीपनं बलवर्णदम्||५||

Adhikarana sarvagrahe sArivAdighRutAni (6) · Śloka 6

सारिवासुराभिर्ब्राह्मीशङ्खिनीकुष्ठसर्षपैः| वचाश्वगन्धासुरसायुक्तैः सर्पिर्विपाचयेत्| तन्नाशयेद् ग्रहान् सर्वान् पानेनाभ्यञ्जनेन च| योजयेद् भूतविद्यायां यान्युक्तानि घृतानि च||६||

Adhikarana pratisarABimantraNam (7) · Śloka 7

हस्तमात्रं शुचौ देशे गोमयेनोपलेपयेत्| तत्राक्षतानाञ्चोक्षाणां स्थाप्यं पात्रं सदक्षिणम्| निर्धूमश्चानलस्तोयं गुग्गुलुः सर्पिराहुतिः| शुक्लं पुष्पं बलिर्धूपो दूर्वा श्वेताश्च सर्षपाः| प्राङ्मुखोऽथ शुचिर्वैद्यस्त्रिवर्णामथवा सिताम्| उपविष्टः प्रतिसरां गृहीत्वा वेष्टयेत्तया| भूर्जे रोचनया विद्यां लिखितामपराजिताम्| विधिना साधितां भूतैः सर्वैरप्यपराजिताम्| लक्ष्मणादिपरीवारां नित्यानुस्मृसेविताम्| लक्ष्मणासहदेवाख्यानागदन्तीकटम्भरा| मर्कटी कर्कटी लम्बा बृहती कण्टकारिका| खरनासा मृगोर्वारुर्महाश्वेता शतावरी| उदङ्मुखस्य बालस्य बध्नीयात्तां ततो गले| तदभावे दृढं क्षौमसूत्रं मन्त्रमिदं जपन्||७||

Adhikarana pratisarAbandhanamantraH (8) · Śloka 8

बध्नाम्यहं प्रतिसरां नमस्कृत्वा स्वयम्भुवे| बालानां रक्षणार्थाय शिवां पूर्वर्षिनिर्मिताम्| इन्द्रोऽनुमन्यतां तुभ्यं ये च तस्यानुचारिणः| वज्राशनिधरा भूता मेघवृन्दानुसारिणः| ऐरावतस्कन्धगतं येऽनुयान्ति पुरन्दरम्| यमो वैवस्वतो राजा ये च तस्यानुचारिणः| मेषसूकरसिंहोष्ट्रखरवाजिसमाननाः| काला कालायसैः पाशैः स्तब्धाक्षा भ्रुकुटीमुखाः| शक्तिमुद्गरहस्ताश्च खड्गपाशधराश्च ये| पाशभृद्वरुणो राजा तोयभूः सागरालयः| शारदाभ्रघनाकारा ये च तस्यानुचारिणः| महोर्मिमन्तं वेगेन क्षोभयन्ति सरित्पतिम्| धनाधिपो वैश्रवणः सर्वयक्षाधिपो विभुः| नानाकाराश्च ये भूतास्तस्यैवानुचराः सदा| आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चाश्विनावपि| एते सर्वेऽनुमन्यन्तामिमां प्रतिसरक्रियाम्| दीर्घमायुररोगं च तव दास्यन्ति स्वस्ति ते| स्वस्ति ते भगवान् ब्रह्मा स्वस्ति नारदपर्वतौ| स्वस्ति वेदाश्च यज्ञाश्च अग्नीषोमौ च स्वस्ति ते| स्वस्ति ते श्रीर्धृतिः कीर्तिर्लक्ष्मीर्मेधाक्षमाद्युतिः| स्वस्ति तुष्टिश्च पुष्टिश्च वपुर्ह्रीर्बुद्धिरेव च| स्वस्ति रुद्रो विशाखश्च स्कन्दः शक्तिधरश्च ते| स्वस्ति धाता विधाता च सुपर्णश्च महाबलः| स्वस्ति देवाश्च यक्षाश्च मा च ते पापमागतम्| दुर्व्याहृतानि दुःस्वप्नं मनसा चिन्तितानि च| दुष्टादीनां भयकृतो वाचः प्रतिहता मया| रक्षा प्रतिसरा तुभ्यं बद्धेयं पापघातिनी| निर्वृतस्त्वं निरुद्वेगो जीव वर्षशतं सुखी||८||

Adhikarana balivitaraNam (9) · Śloka 9

अपूपपूपसंयावस्वस्तिकालोपिकादयः| पायसो मिश्रकः सिद्धो गुडपूरो हरिद्रकः| कृसरो यावकः क्षौद्रं पललं लवणं हविः| दधिकुल्माषनिष्पावो रक्तो भूतौदनः पयः| पक्वाममांसरुधिरमत्स्यसक्तुसुरासवाः| गन्धं माल्यं फलं हेम धूपः सपुरकुन्दुरुः| सुरसार्जकनिर्गुण्डीकुसुमं च सपल्लवम्| बलिः सुशस्तैर्देयः स्याद्भवनस्य चतुर्दिशम्| चतुष्कचैत्यत्रिपथदेवायतनगोपुरे| रेखावृक्षोदपाने च सन्ध्ययोर्दीपवान् निशि||९||

Adhikarana maNDalavidhAnaM balimantrashca (10) · Śloka 10

अथापतितगोवर्चः प्रलिप्ते दर्भासंस्तृते| वृत्ते वा चतुरस्रे वा मण्डले कुसुमोज्ज्वले| नानाग्रहपरीवारं भिषग्भूतपतिं लिखेत्| तं प्रतिप्राङ्मुखो विद्यां पठन्नुपहरेद्बलिम्| नमो विमारकस्य| नमः कुमारङ्गाय| नमः सप्तानां मातॄणाम्| नमः स्कन्दाय| एष परिग्रहमन्त्रः| मातॄणामावाहनं च| हिलिहिलिनिमापटलिनि स्वाहा| अनेन सप्तकृत्वः परिजपितेन पानीयचुलुकेनात्माभ्युक्षयितव्यः| एवमात्मरक्षा कृता भवति||१०||

Adhikarana grahasannidhAyakaH mantraH (11) · Śloka 11

ग्रहाणां सन्निधानाय बलेश्च प्रतिपत्तये| सत्यसन्धानसंयुक्तमिमं मन्त्रं पठेदनु| प्रजापतौ च यत्सत्यं यत्सत्यममरेश्वरे| धर्मराजे च यत्सत्यं यच्च सत्यं जलाधिपे| यत्सत्यमग्निहोत्रेषु सत्यं यच्छ्रोत्रियेषु च| पतिव्रतासु यत्सत्यमीश्वरे च महात्मनि| एतैस्तु सत्यसमयैर्गुह्यकाः सत्यवादिनः| दर्शयध्वं स्वरूपाणि सत्यं रक्षतु सर्वतः| आमन्त्रिता मया सौम्याः सौम्यरूपाः प्रतीच्छत| बलिं चोपहृतं सर्वं सर्वे कौमारका ग्रहाः| दर्शयध्वं स्वरूपाणि बलिश्च प्रतिगृह्यताम्||११||

Adhikarana kulavidyApAThaH (12) · Śloka 12

ततश्चानु पठेदेनां कुलविद्यां समाहितः| औला नीला खला काला नकुला ग्रहकारिका| सेना सुसेना माता च महासेना यशस्विनी| कृतमाला क्षतशिरा एतास्तु ग्रहमातरः| कुमारवचनाच्छीघ्रं प्रमुञ्चन्तु शिशुन्त्विमम्| कालकल्पा ज्वलच्छक्तिः किङ्किणीजालभूषिता| कुमारवचनाद् दूती सम्प्राप्ता मुच्यतां शिशुः| पताका कुक्कुटः छत्रं घण्टावर्हधरः शिखी| शरस्तम्भश्च ते मुद्रा मुच्यतां मातरः शिशुः| गन्धं धूपं च माल्यं च कुमारस्ते प्रयच्छति| न स्थातव्यं तदाघ्राय स्वां गतिं गच्छ मा चिरम्| धात्र्याः सर्वाः कुमारस्य सङ्गता गन्धमादने| रक्तध्वजपताकस्य रक्तांशुकनिवासिनः| कुमारस्यालयं तत्र यात बालं विमुञ्चत| षण्मुखो द्वादशाक्षो वै तस्मिन् काले वृतो वरम्| वीरः कुमारधिपतिस्तव पुत्रोऽभिषिच्यताम्| ब्राह्मणो ब्राह्मणानान्तु सर्ववेदविदां वरः| यक्षराक्षसनागानां गन्धर्वासुरयोरपि| पिशाचभूतसङ्घानां व्याधीनां च स ईश्वरः| आज्ञापयति वः स्कन्दो गम्यतां गन्धमादनम्| ग्रहो यः कोपयेदाज्ञां कुमारस्य यशस्विनः| स्थानाच्च्युतः स वै क्षिप्रं बाह्यः परिषदो भवेत्||१२||

Adhikarana homavidhiH (13) · Śloka 13

बलेरनन्तरं कुर्याद्धोममभ्यर्च्य पावकम्| पुष्पैर्भक्ष्यैश्च विविधैश्चरुणा लोहितैस्तथा| गन्धैर्गुग्गुलुधूपैश्च समिधः खदिरादथ| शतमष्टोत्तरं हव्यमथवा चन्दनद्रुमात्||१३||

Adhikarana havanamantraH (14) · Śloka 14

अग्निदण्डं प्रवक्ष्यामि सर्वग्रहविमोक्षणम्| ब्रह्मण्यन्त्वनलं (त्वमलं) देवं हव्यकव्यप्रतीच्छकम्| देवानां प्राङ्मुखं (प्रमुखं) स्वस्ति स्वाहापहरति द्रुतम्| सन्नस्रविद्यो दहनः पावकः सर्वभक्षणः| त्वं हि यज्ञश्च यूपश्च त्वं हि धर्मवतां गतिः| हिरण्यरेता देवस्त्वं त्वं हि वेदविदां गतिः| दुर्वृत्तानां विनाशाय त्वं समुत्पादितः सुरैः| दह संग्रहदेवत्वमिदं दुष्टस्य निग्रहम्| अग्नये स्वाहा| महाग्नये स्वाहा| त्वं हि शान्तिकरो वह्निस्त्वं मारुतहरोदनः| हरिप्रधानगतिरासीदिमं निगृह्य गुह्यकमुत्सादयतेजसा| त्वं मम वश्यं च तं कुरु दुष्टग्रहनिवारणं सर्वोपद्रवेषु च| त्वया कृतेन होमेन शीघ्रं शान्तिः प्रजायते| आयाहि वह्ने देवानां त्वं हि वक्त्रं पुरातनम्| तेन सत्येन देवेश इस साधय मे ग्रहम्| नमोऽस्तु ते हव्यवाहन दण्डं प्रदर्शय दह दह दर्श दर्श तेज तेज मोटय मोटय अपस्मारमुद्घाटय कुमार पिशाच-रेवती-रोदन-त्रासन-वित्रासन-कम्पन-उत्क- म्पन-विजृम्भण-देव-यक्ष-गन्धर्व-भूत-नाग-राक्षस- सन्तर्जनदण्ड-नाविधूसारय भगवन्नग्निदण्ड अग्निवीर्य नमस्तेजसा स्वेन त्यक्तमुत्सादय स्वाहा| (भुर्भुवाय स्वाहा) भूर्भुवस्स्वस्स्वाहा| दीप्ततेजसे स्वाहा| हव्य वाहनाय स्वाहा| यमाय स्वाहा| नश्यन्त्यनेन होमेन समस्ता बालकग्रहाः||१४||

Adhikarana siddhilakShaNam (15-16) · Śloka 16

तत्राग्नावरुणे ताम्रे तप्तहेमसमार्चिषि| तारावैडूर्यसदृशे शशिविद्युत्समप्रभ| घृतमण्डाभवर्णे वा गन्धेन च घृतोपमे| केतकोत्पलदध्याभे ध्रुवमारोग्यमादिशेत्| अनारोग्यं तु नीलेऽग्नौ कपिले भस्मनिष्प्रभे| कृष्णे कपोते दुर्गन्धे मत्स्यपूयास्रगन्धिके| वचालशुनगन्धाभे विस्रे कर्दमगन्धिके||१५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे बाल ग्रहप्रतिषेधो नाम चतुर्थोऽध्यायः||१६||