4. bālagrahapratiṣēdhaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો બાલગ્રહપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana sAdhyagrahe sAmAnyacikitsA (2) · Śloka 2

ગ્રહેષુ સાધ્યેષુ શિશું વિવિક્તે શરણે સ્થિતમ્| ત્રિરહ્ના મુષ્ટસંસિક્તે સદા સન્નિહિતાનલે| વિકીર્ણભૂતિકુસુમબીજપત્રાન્નસર્ષપે| રક્ષોઘ્નતૈલજ્વલિતપ્રદીપહતપાપ્મનિ| વ્યવાયમદ્યપિશિતનિવૃત્તપરિચારકે| પુરાણસર્પિષાભ્યક્તં પરિષિક્તં સુખામ્બુના| સાધિતેન બલાનિમ્બવૈજયન્તીનૃપદ્રુમૈઃ| પારિભદ્રકકટ્વઙ્ગજમ્બૂવરણકત્તૃણૈઃ| કપોતવઙ્કાપામાર્ગપાટલીમધુશિગ્રુભિઃ| કાકજઙ્ઘામહાશ્વેતાકપિત્થક્ષીરિપાદપૈઃ| સકદમ્બકરઞ્ચૈશ્ચ ધૂપં સ્નાતસ્ય ચાચરેત્| દ્વીપિવ્યાઘ્રાહિસિંહર્ક્ષચર્મભિર્ઘૃતમિશ્રિતૈઃ||૨||

Adhikarana sarvagrahe dhUpAH (3) · Śloka 3

પૂતીદશાઙ્ગસિદ્ધાર્થવચાભલ્લાતદીપ્યકૈઃ| સકુષ્ઠૈઃ સઘૃતૈર્ધૂપઃ સર્વગ્રહવિમોક્ષણઃ| સર્ષપાનિમ્બપત્રાણિ મૂલમશ્વખુરાદ્વચા| ભૂર્જપત્રં ઘૃતં ધૂપઃ સર્વગ્રહનિબર્હણઃ||૩||

Adhikarana anantAdighRutam (4) · Śloka 4

અનન્તામ્રાસ્થિતગરં મરિચં મધુરો ગણઃ| સૃગાલવિન્ના મુસ્તા ચ કલ્કિતૈસ્તૈર્ઘૃતં પચેત્| દશમૂલરસક્ષીરયુક્તં તદ્ ગ્રહજિત્ પરમ્||૪||

Adhikarana sarvagrahe rAsnAdighRutam (5) · Śloka 5

રાસ્નાદ્વ્યંશુમતી વઢ્રપઞ્ચમૂલબલાઘનાત્| ક્વાથે સર્પિઃ પચેત્પિષ્ટૈઃ શારિવાવ્યોષચિત્રકૈઃ| પાઠાવિડઙ્ગમધુકપયસ્યાહિઙ્ગુદારુભિઃ| સગ્રન્થિકૈઃ સેન્દ્રયવૈઃ શિશોસ્તત્સતતં હિતમ્| સર્વરોગગ્રહહરં દીપનં બલવર્ણદમ્||૫||

Adhikarana sarvagrahe sArivAdighRutAni (6) · Śloka 6

સારિવાસુરાભિર્બ્રાહ્મીશઙ્ખિનીકુષ્ઠસર્ષપૈઃ| વચાશ્વગન્ધાસુરસાયુક્તૈઃ સર્પિર્વિપાચયેત્| તન્નાશયેદ્ ગ્રહાન્ સર્વાન્ પાનેનાભ્યઞ્જનેન ચ| યોજયેદ્ ભૂતવિદ્યાયાં યાન્યુક્તાનિ ઘૃતાનિ ચ||૬||

Adhikarana pratisarABimantraNam (7) · Śloka 7

હસ્તમાત્રં શુચૌ દેશે ગોમયેનોપલેપયેત્| તત્રાક્ષતાનાઞ્ચોક્ષાણાં સ્થાપ્યં પાત્રં સદક્ષિણમ્| નિર્ધૂમશ્ચાનલસ્તોયં ગુગ્ગુલુઃ સર્પિરાહુતિઃ| શુક્લં પુષ્પં બલિર્ધૂપો દૂર્વા શ્વેતાશ્ચ સર્ષપાઃ| પ્રાઙ્મુખોઽથ શુચિર્વૈદ્યસ્ત્રિવર્ણામથવા સિતામ્| ઉપવિષ્ટઃ પ્રતિસરાં ગૃહીત્વા વેષ્ટયેત્તયા| ભૂર્જે રોચનયા વિદ્યાં લિખિતામપરાજિતામ્| વિધિના સાધિતાં ભૂતૈઃ સર્વૈરપ્યપરાજિતામ્| લક્ષ્મણાદિપરીવારાં નિત્યાનુસ્મૃસેવિતામ્| લક્ષ્મણાસહદેવાખ્યાનાગદન્તીકટમ્ભરા| મર્કટી કર્કટી લમ્બા બૃહતી કણ્ટકારિકા| ખરનાસા મૃગોર્વારુર્મહાશ્વેતા શતાવરી| ઉદઙ્મુખસ્ય બાલસ્ય બધ્નીયાત્તાં તતો ગલે| તદભાવે દૃઢં ક્ષૌમસૂત્રં મન્ત્રમિદં જપન્||૭||

Adhikarana pratisarAbandhanamantraH (8) · Śloka 8

બધ્નામ્યહં પ્રતિસરાં નમસ્કૃત્વા સ્વયમ્ભુવે| બાલાનાં રક્ષણાર્થાય શિવાં પૂર્વર્ષિનિર્મિતામ્| ઇન્દ્રોઽનુમન્યતાં તુભ્યં યે ચ તસ્યાનુચારિણઃ| વજ્રાશનિધરા ભૂતા મેઘવૃન્દાનુસારિણઃ| ઐરાવતસ્કન્ધગતં યેઽનુયાન્તિ પુરન્દરમ્| યમો વૈવસ્વતો રાજા યે ચ તસ્યાનુચારિણઃ| મેષસૂકરસિંહોષ્ટ્રખરવાજિસમાનનાઃ| કાલા કાલાયસૈઃ પાશૈઃ સ્તબ્ધાક્ષા ભ્રુકુટીમુખાઃ| શક્તિમુદ્ગરહસ્તાશ્ચ ખડ્ગપાશધરાશ્ચ યે| પાશભૃદ્વરુણો રાજા તોયભૂઃ સાગરાલયઃ| શારદાભ્રઘનાકારા યે ચ તસ્યાનુચારિણઃ| મહોર્મિમન્તં વેગેન ક્ષોભયન્તિ સરિત્પતિમ્| ધનાધિપો વૈશ્રવણઃ સર્વયક્ષાધિપો વિભુઃ| નાનાકારાશ્ચ યે ભૂતાસ્તસ્યૈવાનુચરાઃ સદા| આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુતશ્ચાશ્વિનાવપિ| એતે સર્વેઽનુમન્યન્તામિમાં પ્રતિસરક્રિયામ્| દીર્ઘમાયુરરોગં ચ તવ દાસ્યન્તિ સ્વસ્તિ તે| સ્વસ્તિ તે ભગવાન્ બ્રહ્મા સ્વસ્તિ નારદપર્વતૌ| સ્વસ્તિ વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ અગ્નીષોમૌ ચ સ્વસ્તિ તે| સ્વસ્તિ તે શ્રીર્ધૃતિઃ કીર્તિર્લક્ષ્મીર્મેધાક્ષમાદ્યુતિઃ| સ્વસ્તિ તુષ્ટિશ્ચ પુષ્ટિશ્ચ વપુર્હ્રીર્બુદ્ધિરેવ ચ| સ્વસ્તિ રુદ્રો વિશાખશ્ચ સ્કન્દઃ શક્તિધરશ્ચ તે| સ્વસ્તિ ધાતા વિધાતા ચ સુપર્ણશ્ચ મહાબલઃ| સ્વસ્તિ દેવાશ્ચ યક્ષાશ્ચ મા ચ તે પાપમાગતમ્| દુર્વ્યાહૃતાનિ દુઃસ્વપ્નં મનસા ચિન્તિતાનિ ચ| દુષ્ટાદીનાં ભયકૃતો વાચઃ પ્રતિહતા મયા| રક્ષા પ્રતિસરા તુભ્યં બદ્ધેયં પાપઘાતિની| નિર્વૃતસ્ત્વં નિરુદ્વેગો જીવ વર્ષશતં સુખી||૮||

Adhikarana balivitaraNam (9) · Śloka 9

અપૂપપૂપસંયાવસ્વસ્તિકાલોપિકાદયઃ| પાયસો મિશ્રકઃ સિદ્ધો ગુડપૂરો હરિદ્રકઃ| કૃસરો યાવકઃ ક્ષૌદ્રં પલલં લવણં હવિઃ| દધિકુલ્માષનિષ્પાવો રક્તો ભૂતૌદનઃ પયઃ| પક્વામમાંસરુધિરમત્સ્યસક્તુસુરાસવાઃ| ગન્ધં માલ્યં ફલં હેમ ધૂપઃ સપુરકુન્દુરુઃ| સુરસાર્જકનિર્ગુણ્ડીકુસુમં ચ સપલ્લવમ્| બલિઃ સુશસ્તૈર્દેયઃ સ્યાદ્ભવનસ્ય ચતુર્દિશમ્| ચતુષ્કચૈત્યત્રિપથદેવાયતનગોપુરે| રેખાવૃક્ષોદપાને ચ સન્ધ્યયોર્દીપવાન્ નિશિ||૯||

Adhikarana maNDalavidhAnaM balimantrashca (10) · Śloka 10

અથાપતિતગોવર્ચઃ પ્રલિપ્તે દર્ભાસંસ્તૃતે| વૃત્તે વા ચતુરસ્રે વા મણ્ડલે કુસુમોજ્જ્વલે| નાનાગ્રહપરીવારં ભિષગ્ભૂતપતિં લિખેત્| તં પ્રતિપ્રાઙ્મુખો વિદ્યાં પઠન્નુપહરેદ્બલિમ્| નમો વિમારકસ્ય| નમઃ કુમારઙ્ગાય| નમઃ સપ્તાનાં માતૄણામ્| નમઃ સ્કન્દાય| એષ પરિગ્રહમન્ત્રઃ| માતૄણામાવાહનં ચ| હિલિહિલિનિમાપટલિનિ સ્વાહા| અનેન સપ્તકૃત્વઃ પરિજપિતેન પાનીયચુલુકેનાત્માભ્યુક્ષયિતવ્યઃ| એવમાત્મરક્ષા કૃતા ભવતિ||૧૦||

Adhikarana grahasannidhAyakaH mantraH (11) · Śloka 11

ગ્રહાણાં સન્નિધાનાય બલેશ્ચ પ્રતિપત્તયે| સત્યસન્ધાનસંયુક્તમિમં મન્ત્રં પઠેદનુ| પ્રજાપતૌ ચ યત્સત્યં યત્સત્યમમરેશ્વરે| ધર્મરાજે ચ યત્સત્યં યચ્ચ સત્યં જલાધિપે| યત્સત્યમગ્નિહોત્રેષુ સત્યં યચ્છ્રોત્રિયેષુ ચ| પતિવ્રતાસુ યત્સત્યમીશ્વરે ચ મહાત્મનિ| એતૈસ્તુ સત્યસમયૈર્ગુહ્યકાઃ સત્યવાદિનઃ| દર્શયધ્વં સ્વરૂપાણિ સત્યં રક્ષતુ સર્વતઃ| આમન્ત્રિતા મયા સૌમ્યાઃ સૌમ્યરૂપાઃ પ્રતીચ્છત| બલિં ચોપહૃતં સર્વં સર્વે કૌમારકા ગ્રહાઃ| દર્શયધ્વં સ્વરૂપાણિ બલિશ્ચ પ્રતિગૃહ્યતામ્||૧૧||

Adhikarana kulavidyApAThaH (12) · Śloka 12

તતશ્ચાનુ પઠેદેનાં કુલવિદ્યાં સમાહિતઃ| ઔલા નીલા ખલા કાલા નકુલા ગ્રહકારિકા| સેના સુસેના માતા ચ મહાસેના યશસ્વિની| કૃતમાલા ક્ષતશિરા એતાસ્તુ ગ્રહમાતરઃ| કુમારવચનાચ્છીઘ્રં પ્રમુઞ્ચન્તુ શિશુન્ત્વિમમ્| કાલકલ્પા જ્વલચ્છક્તિઃ કિઙ્કિણીજાલભૂષિતા| કુમારવચનાદ્ દૂતી સમ્પ્રાપ્તા મુચ્યતાં શિશુઃ| પતાકા કુક્કુટઃ છત્રં ઘણ્ટાવર્હધરઃ શિખી| શરસ્તમ્ભશ્ચ તે મુદ્રા મુચ્યતાં માતરઃ શિશુઃ| ગન્ધં ધૂપં ચ માલ્યં ચ કુમારસ્તે પ્રયચ્છતિ| ન સ્થાતવ્યં તદાઘ્રાય સ્વાં ગતિં ગચ્છ મા ચિરમ્| ધાત્ર્યાઃ સર્વાઃ કુમારસ્ય સઙ્ગતા ગન્ધમાદને| રક્તધ્વજપતાકસ્ય રક્તાંશુકનિવાસિનઃ| કુમારસ્યાલયં તત્ર યાત બાલં વિમુઞ્ચત| ષણ્મુખો દ્વાદશાક્ષો વૈ તસ્મિન્ કાલે વૃતો વરમ્| વીરઃ કુમારધિપતિસ્તવ પુત્રોઽભિષિચ્યતામ્| બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણાનાન્તુ સર્વવેદવિદાં વરઃ| યક્ષરાક્ષસનાગાનાં ગન્ધર્વાસુરયોરપિ| પિશાચભૂતસઙ્ઘાનાં વ્યાધીનાં ચ સ ઈશ્વરઃ| આજ્ઞાપયતિ વઃ સ્કન્દો ગમ્યતાં ગન્ધમાદનમ્| ગ્રહો યઃ કોપયેદાજ્ઞાં કુમારસ્ય યશસ્વિનઃ| સ્થાનાચ્ચ્યુતઃ સ વૈ ક્ષિપ્રં બાહ્યઃ પરિષદો ભવેત્||૧૨||

Adhikarana homavidhiH (13) · Śloka 13

બલેરનન્તરં કુર્યાદ્ધોમમભ્યર્ચ્ય પાવકમ્| પુષ્પૈર્ભક્ષ્યૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચરુણા લોહિતૈસ્તથા| ગન્ધૈર્ગુગ્ગુલુધૂપૈશ્ચ સમિધઃ ખદિરાદથ| શતમષ્ટોત્તરં હવ્યમથવા ચન્દનદ્રુમાત્||૧૩||

Adhikarana havanamantraH (14) · Śloka 14

અગ્નિદણ્ડં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વગ્રહવિમોક્ષણમ્| બ્રહ્મણ્યન્ત્વનલં (ત્વમલં) દેવં હવ્યકવ્યપ્રતીચ્છકમ્| દેવાનાં પ્રાઙ્મુખં (પ્રમુખં) સ્વસ્તિ સ્વાહાપહરતિ દ્રુતમ્| સન્નસ્રવિદ્યો દહનઃ પાવકઃ સર્વભક્ષણઃ| ત્વં હિ યજ્ઞશ્ચ યૂપશ્ચ ત્વં હિ ધર્મવતાં ગતિઃ| હિરણ્યરેતા દેવસ્ત્વં ત્વં હિ વેદવિદાં ગતિઃ| દુર્વૃત્તાનાં વિનાશાય ત્વં સમુત્પાદિતઃ સુરૈઃ| દહ સંગ્રહદેવત્વમિદં દુષ્ટસ્ય નિગ્રહમ્| અગ્નયે સ્વાહા| મહાગ્નયે સ્વાહા| ત્વં હિ શાન્તિકરો વહ્નિસ્ત્વં મારુતહરોદનઃ| હરિપ્રધાનગતિરાસીદિમં નિગૃહ્ય ગુહ્યકમુત્સાદયતેજસા| ત્વં મમ વશ્યં ચ તં કુરુ દુષ્ટગ્રહનિવારણં સર્વોપદ્રવેષુ ચ| ત્વયા કૃતેન હોમેન શીઘ્રં શાન્તિઃ પ્રજાયતે| આયાહિ વહ્ને દેવાનાં ત્વં હિ વક્ત્રં પુરાતનમ્| તેન સત્યેન દેવેશ ઇસ સાધય મે ગ્રહમ્| નમોઽસ્તુ તે હવ્યવાહન દણ્ડં પ્રદર્શય દહ દહ દર્શ દર્શ તેજ તેજ મોટય મોટય અપસ્મારમુદ્ઘાટય કુમાર પિશાચ-રેવતી-રોદન-ત્રાસન-વિત્રાસન-કમ્પન-ઉત્ક- મ્પન-વિજૃમ્ભણ-દેવ-યક્ષ-ગન્ધર્વ-ભૂત-નાગ-રાક્ષસ- સન્તર્જનદણ્ડ-નાવિધૂસારય ભગવન્નગ્નિદણ્ડ અગ્નિવીર્ય નમસ્તેજસા સ્વેન ત્યક્તમુત્સાદય સ્વાહા| (ભુર્ભુવાય સ્વાહા) ભૂર્ભુવસ્સ્વસ્સ્વાહા| દીપ્તતેજસે સ્વાહા| હવ્ય વાહનાય સ્વાહા| યમાય સ્વાહા| નશ્યન્ત્યનેન હોમેન સમસ્તા બાલકગ્રહાઃ||૧૪||

Adhikarana siddhilakShaNam (15-16) · Śloka 16

તત્રાગ્નાવરુણે તામ્રે તપ્તહેમસમાર્ચિષિ| તારાવૈડૂર્યસદૃશે શશિવિદ્યુત્સમપ્રભ| ઘૃતમણ્ડાભવર્ણે વા ગન્ધેન ચ ઘૃતોપમે| કેતકોત્પલદધ્યાભે ધ્રુવમારોગ્યમાદિશેત્| અનારોગ્યં તુ નીલેઽગ્નૌ કપિલે ભસ્મનિષ્પ્રભે| કૃષ્ણે કપોતે દુર્ગન્ધે મત્સ્યપૂયાસ્રગન્ધિકે| વચાલશુનગન્ધાભે વિસ્રે કર્દમગન્ધિકે||૧૫|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે બાલ ગ્રહપ્રતિષેધો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ||૧૬||