5. snapanavidhiḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ સ્નપનાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રે યાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana snapanasthAnam (2) · Śloka 2

સરિત્સઙ્ગમગોતીર્થગજેન્દ્રસ્કન્ધગોકુલે| ચતુષ્પથે ચ સ્નપયેદ્બાલં સસ્તન્યમાતરમ્| શ્મશાને દીર્ઘરોગાર્ત્તં મૃતાપત્યાં ચ યોષિતમ્||૨||

Adhikarana snapanayogyA mahI (3) · Śloka 3

દૂર્વાક્ષીરિદ્રુમવતી પ્રાગુદક્પ્રવણા મહી| સ્નિગ્ધનીરુજપુષ્પાઢ્યપાદપા સ્નપને શુભા||૩||

Adhikarana snapanayogyaH kAlaH (4) · Śloka 4

રેવતીશ્રવણસ્વાતીપ્રાજાપત્યોત્તરૈન્દેવે| પુષ્યે મૂલે ચ બાલસ્ય સ્નાનં પર્વદિનેષુ ચ||૪||

Adhikarana snapanasthale maNDalanirmANam (5) · Śloka 5

ચતુર્હસ્તાષ્ટહસ્તં વા દ્વાત્રિંશદ્ધસ્તમેવ વા| નલ્વમાત્રપ્રમાણં વા ત્રિવર્ણં મણ્ડલં લિખેત્| ગોચર્મચાપેષુમિતસ્ત્રિવિધો નલ્વ ઉચ્યતે| ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારં પતાકાભિરલઙ્કૃતમ્| આકીર્ણં પરિતો દૂર્વાસિદ્ધાર્થકયવાઙ્કુરૈઃ||૫||

Adhikarana maNDale devatA~gkanam (6) · Śloka 6

ક્રમાત્પ્રાચ્યાદિષુ લિખેદ્ગજારૂઢં પુરન્દરમ્| ધર્મરાજં મહિષગં ચક્રાહ્વસ્થમપામ્પતિમ્| ધનદં ચ ગદાપાણિં યમસ્થાનમતીત્ય ચ| માતૃસ્થાનં લિખેત્તસ્મિન્ સવૃષં નન્દિકેશ્વરમ્| સવધ્વનુચરં ચાદૌ મૃન્મયં ચ વિનાયકમ્||૬||

Adhikarana maNDale vividhacihnAnAma~gkanam (7) · Śloka 7

અતીત્ય વરુણાવાસં સહસ્રારં નિવેશયેત્| વિષ્ણુપ્રહરણં ચક્રં સર્વવિઘ્નનિવારણમ્| સુરયક્ષેશયોર્મધ્યે પદ્મહસ્તાલયાં શ્રિયમ્| નન્દ્યાવર્તાઙ્કુશાદર્શમત્સ્યસ્વસ્તિકતોરણમ્| શઙ્ખં ચ દક્ષિણાવર્તં શ્રીવત્સં માલ્યદામ ચ| ઇન્દ્રાદીનાં પરીવારમૈશાન્યાદિ વિદિક્ષુ ચ||૭||

Adhikarana maNDale rAkShasInAma~gkanam (8) · Śloka 8

લમ્બોદરી લમ્બભુજા લમ્બકર્ણી ચ રાક્ષસી| ઇન્દ્રદ્વારે નિવેશ્યાઃ સ્યુર્યમદ્વારે પ્રલમ્બિની| લમ્બકેશ્યપતિદ્વારે કૌબરે લમ્બનાસિકા||૮||

Adhikarana maNDale sha~gkUnAma~gkanam (9) · Śloka 9

ષટ્કીલાનાયસાન્કુર્યાત્સપ્તત્રૈલૌહિકાન્ ભિષક્| દ્વૌ ચાત્ર ખાદિરૌ શઙ્કૂ ચન્દનામ્બુસમુક્ષિતૌ||૯||

Adhikarana maNDale ghaTAnAM niveshanam (10) · Śloka 10

અષ્ટૌ ઘટાઃ ષોડશ વા દ્વાત્રિંશદ્ દ્વિગુણા અપિ| સ્વસ્તિકાઙ્કાઃ પ્રવાલાભા રઙ્ગૈરશ્લેષકૈઃ કૃતાઃ| યથાર્હૌષધસંયુક્તશુચિતોયપ્રપૂરિતાઃ| ક્ષીરિવૃક્ષપલાશાબ્જગન્ધમાલ્યોપશોભિતાઃ| મણ્ડલસ્ય ચતુદ્વરિ કર્તવ્યાઃ સુનિવેશિતાઃ||૧૦||

Adhikarana ghaTAdiShu hemAdinikShepaNam (11) · Śloka 11

પૂર્વેષુ પ્રક્ષિપેદ્ધેમ તતશ્ચ મણિમૌક્તિકમ્| અપરેષ્વૌષધીબીજાનુદક્ષ્વક્ષતસર્ષપાન્||૧૧||

Adhikarana mRudAdisAmagryAharaNam (12) · Śloka 12

મૃદઃ પવિત્રા રક્ષોઘ્નીરાહરેત સુરાલયાત્| હસ્તિશાલાશ્વશાલાભ્યાં શૃઙ્ગાટકચતુષ્પથાત્| વલ્મીકાગ્રાન્નદીતીરાદ્વેશ્યાકોશનૃપાલયાત્| ગુપ્તિદ્વારાત્સમુદ્રાચ્ચ સમિદ્ધં ચાગ્નિમાહરેત્| સમિધઃ ક્ષીરિવૃક્ષાણાં ગન્ધમાલ્યં ઘૃતં મધુ| અક્ષતાંસ્તણ્ડુલાન્ લાજાન્ પઞ્ચવર્ણોદનં તિલાન્||૧૨||

Adhikarana tatra pIThe dhAtrIbAlayorupaveshanam (13) · Śloka 13

તતો મધ્યસ્થિતે પદ્મે સહ ધાત્ર્યોપવેશયેત્| બાલમૌદુમ્બરે પીઠે પાલાશે વાપ્યુદઙ્મુગ્ખમ્| આસ્તૃતે હરિતૈર્દર્ભૈર્ન તુ પ્રાચ્યાદિદિઙ્મુખમ્||૧૩||

Adhikarana tatra samantraM juhuyAt (14) · Śloka 14

ઉદાહરિષ્યતે મન્ત્રો યઃ સ્કન્દબલિકર્મણિ| જુહુયાત્તેન તત્રાગ્નિમુદીચ્યાં સ્થાપિતં દિશિ||૧૪||

Adhikarana vaidyadvArA snapanavidhiH (15) · Śloka 15

ત્રિરાત્રોપોષિતો વૈદ્યઃ શુક્લવાસા જિતેન્દ્રિયઃ| સર્ષપાક્ષતયુક્તાભિર્મૃદ્ધિર્ગાત્રાણિ માર્જયેત્| યથોદિતાભિઃ સ્નપયેદ્ ઘટૈઃ પ્રાચ્યાદિદિક્સ્થિતૈઃ| ક્રમાત્ પ્રદક્ષિણોત્ક્ષિપ્તઃ ....................||૧૫||

Adhikarana atha mantrAH - tatra prathamakalashamantraH (indrakalashamantraH) (17) · Śloka 17

...................................... તત્ર મન્ત્રં પ્રયોજયેત્| અમૃતાત્ પૂર્વમુત્પન્નમિમં તે કલશં શુભમ્| દદાતુ ભગવાનિન્દ્રો વિજયં નામ નામતઃ| રક્તપીતામ્બરધરૈર્ભૂતૈર્બહુભિરન્વિતઃ| રાક્ષસોરગગન્ધર્વપિશાચૈશ્ચાનુસેવિતઃ| વજ્રઘણ્ટાશનિધરૈર્મેઘૈશ્ચ વિવિધસ્વનૈઃ| દેવસઙ્ઘૈઃ પરિવૃતો ગજેન્દ્રસ્કન્ધસંશ્રિતઃ| એભિઃ સાર્ધં મહાનિન્દ્રઃ સ્નપનં તેઽનુમન્યતામ્| પૂર્વદ્વારે સ્થિતં દિવ્યં વજ્રમિન્દ્રાજ્ઞયા શુભમ્| તત્ર સર્વાણિ પાપાનિ નિહન્તા ચાપરાજિતઃ| ઇન્દ્રાય નમઃ સ્વાહા| ઇન્દ્રાણ્યૈ નમઃ સ્વાહા| અપરા- જિતાય સ્વાહા| મેઘાધિપતયે સ્વાહા| દેવાધિપતયે સ્વાહા| શતક્રતવે સ્વાહા| ૧૬(૧)|૧૭|

Adhikarana dvitIyakalashamantraH (yamakalashamantraH) (16(2)) · Śloka 17

દ્વિતીયં કલશં પુણ્યમાદિત્યસદૃશપ્રભમ્| યમો દદાતુ ભગવન્ વૈજયન્તં તુ નામતઃ| કૃષ્ણાઞ્જનનિભૈર્ઘોરૈઃ કૃષ્ણામ્બરધરૈસ્તથા| વૃતઃ કરાલૈર્વિકૃતૈ રાક્ષસૈરુગ્રવિક્રમૈઃ| શ્મશાનારણ્યનિલયૈર્મૃતવસ્ત્રાન્ત્રભૂષણૈઃ| ત્વગસ્થિમજ્જમાંસાદૈઃ પ્રેતૈર્બહુભિરાવૃતઃ| ધર્મરાજો યમઃ શ્રીમાન્ સત્યસન્ધો મહાતપાઃ| દિવ્યં મહિષમારુહ્ય સ્નપનં તેઽનુમન્યતામ્| દક્ષિણદ્વારસંસ્થસ્તે યમદણ્ડઃ પ્રતાપવાન્| દુઃસ્વપ્નં દુષ્કૃતં પાપં સર્વમદ્ય હનિષ્યતિ| યમાય નમઃ સ્વાહા| યમદણ્ડાય નમઃ સ્વાહા| મહિષ વાહનાય સ્વાહા| પ્રેતાધિપતયે સ્વાહા| ધર્માધિપતયે સ્વાહા| વૈજયન્તાય સ્વાહા| ૧૬(૨)||૧૭||

Adhikarana tRutIyakalashamantraH (varuNakalashamantraH) (16(3)) · Śloka 15

જયન્તં જયવૃદ્ધ્યર્થં તૃતીયં કલશં શુભમ્| દદાતુ મધુરાજસ્તે ભગવાન્ વરુણઃ સ્વયમ્| શ્વેતમાલ્યામ્બરધરૈઃ શ્વેતગન્ધાનુલેપનૈઃ| ગન્ધર્વૈઃ પત્રગેન્દ્રૈશ્ચ ભગવાનનુશોભિતઃ| તીર્થકૂપનદીવૃક્ષનિષ્કુટોદ્યાનવાસિભિઃ| પ્રબલૈઃ કપિલૈઃ મુણ્ડૈર્વિકટૈર્વામનૈસ્તથા| વૃતઃ પરિષદૈર્ભૂતૈઃ પાશમુદ્ગરપાણિભિઃ| એભિઃ સહાદ્ય ભગવાન્ વરુણસ્ત્વાભિષિઞ્ચતુ| વરુણસ્ય મહાપાશોઽપ્યપરદ્વારમાશ્રિતઃ| તવ પાપં વિહન્ત્યાશુ સર્વવિઘ્નનિવારણઃ| વરુણાય નમઃ સ્વાહા| શ્વેતામ્બરધરાય સ્વાહા| મકર વાહનાય સ્વાહા| જયન્તાય સ્વાહા| ૧૬(૩)||૧૫||

Adhikarana caturthakalashamantraH (dhanadakalashamantraH) (16(4)) · Śloka 13

ચતુર્થં કલશં પુણ્યં પ્રધાનમપરાજિતમ્| ધનેશ્વરો મહાબાહુઃ પ્રયચ્છત્વલકાધિપઃ| ચિત્રમાલ્યામ્બરધરૈશ્ચિત્રગન્ધાનુલોપનૈઃ| ચિત્રમદ્યમદોન્મત્તૈર્યક્ષૈઃ સમુપસેવિતઃ| મુદિતોદ્ગીતગન્ધર્વૈઃ સેવિતશ્ચાપ્સરોગણૈઃ| સ તે વૈશ્રવણઃ શ્રીમાન્ સ્નપનત્વનુમન્યતામ્| સર્વવ્યાધિહરા દીપ્તા દ્વારમુત્તરમાશ્રિતા| ગદા તે નાશયત્વદ્ય સર્વપાપં દિશો દશ| ધનાધિપતયે સ્વાહા| ગદાપાણયે સ્વાહા| અપરાજિતાય સ્વાહા| ચિત્રામ્બરધરાય સ્વાહા| ૧૬(૪)||૧૩||

Adhikarana mantrapAThaH (16(5)) · Śloka 33

આપઃ પવિત્રં લોકેઽસ્મિન્નાપો વૈ પરમં શુચિઃ| આપો વૈ દેવતાઃ સર્વા આપસ્ત્વામભિષિચ્યતામ્| બ્રહ્મા બ્રહ્મર્ષિભિઃ સાર્ધં ભગવાંસ્ત્વાભિષિઞ્ચતુ| સ્વાહા| સાઙ્ગોપાઙ્ગાસ્તથા વેદાઃ કીર્તિર્લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી| બાલા દાક્ષાયણી સીતા સાવિત્રી સરમા દ્યુતિઃ| આકાશગઙ્ગા ગઙ્ગાદ્યા મહાનદ્યો મહોદધિઃ| નદીનાં સઙ્ગમાસ્તીર્થા નિર્ઝરાઃ સાગરાસ્તથા| મેરુર્મહેન્દ્રો હિમવાન્ જગચ્ચ સ્થાવરત્ત્રયમ્| સ્કન્દાદયો ગ્રહાશ્ચૈવ તોષિતા બલિકર્મણા| અદ્ય ત્વામિભિષિઞ્ચન્તુ નીરુજો ભવ દારક| નમો ભગવતે પિતામહાય| ઔમ્ - મં ઔમ્ - મં - લ્મિ - લ્મિ - લિમુક્ - લિમુક્ - લિપિભવનેભ્યઃ સ્વાહા| નમો ભગવતે રુદ્રાય હિલિ - હિલિ મેલ્લિ - મેલ્લિ વેલ્લિ - વેલ્લિ મ્મિલિ -મ્મિલિ સ્વાહા| રાક્ષસાશ્ચ પલાયન્તુ ભૂતાશ્ચ ત્રસ્તમાનસાઃ| મૃતાશના મહાજિહ્વાસ્તથા વિઘ્નવિનાયકાઃ| નમો ભગવતે કુમારાય પિલિ-પિલિ ખિલ્લિ-ખિલ્લિ ખિણિ-ખિણિ સ્વાહા| પુષ્કરં પુષ્કરાખ્યં નૈમિશં ચ તથા ગયા| પ્રભાસં પ્રવરં તીર્થં તથા પિણ્ડારકાહ્વયમ્| તીર્થાન્યેતાનિ સર્વાણિ અભિષિઞ્ચન્તુ સ્વસ્તિ તે| નમો ભગવતીભ્યો મહાયોગીશ્વરીભ્યો નિમિ-નિમિ મેનુ- મેનુ તરુ-તુરુ સ્વાહા| યાશ્ચ જાતાપહારિણ્યો રાક્ષસ્યો વિકૃતાનનાઃ| અપિ તા નિહતાઃ સર્વાઃ યાશ્ચાન્યાઃ પાપચિન્તકાઃ| સતીનાં કપિલાનાં ચ સિદ્ધાનં ચૈવ તેજસા| તેજસા ચર્ષિવિપ્રાણાં મયાદ્ય સ્નપિતો ભવાન્| પ્રભુર્મૃત્યુરલક્ષ્મીશ્ચ કાલરાત્રિશ્ચ સારથિઃ (સારતિઃ)| લમ્બા ચ લોહશઙ્કુશ્ચ પૂતના કૂટપૂતના| અશુભં યચ્ચ તે કિઞ્ચિત્સર્વં પ્રતિહતં મયા| આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનાવૌષધીગણાઃ| ગાવોઽન્તરિક્ષં સન્ધ્યે ચ નક્ષત્રગ્રહવત્સરાઃ| વિશ્વાવસુશ્ચ હાહા ચ નારદસ્તુમ્બુરુસ્તથા| ધન્વન્તરિરગસ્ત્યશ્ચ સુસ્નાતં પ્રદિશન્તુ તે| ૧૬(૫)||૩૩||

Adhikarana snapanottarA caryA (17) · Śloka 17

સ્નાતો દ્વિજભિષગ્ભૃત્યાન્યથાવિભવમર્ચયેત્| માંસવ્યવાયાહઃ સ્વપ્નાન્ પઞ્ચરાત્રં વિવર્જયેત્||૧૭||

Adhikarana vidhivatsnapanastavanam (18) · Śloka 18

સ્નપનં પાપ્મજિત્પુણ્યં નીરુજામપિ પુષ્ટિકૃત્| રોગિણાં સર્વરોગઘ્નં વન્ધ્યાનામપિ પુત્રદમ્| વિધિના વિધિહીનન્તુ સવૈદ્યં હન્તિ બાલકમ્| નૈતદશ્રદ્દધાનાય યોજ્યં નાનુપસીદતે||૧૮||

Adhikarana snapanajalasAdhanArthamauShadhinirdeshaH (19-20) · Śloka 20

પૂતીકરઞ્જત્વક્પત્રં ક્ષીરિભ્યો વર્બરાદપિ| તુમ્બીવિશાલારલુકશમીબિલ્વકપિત્થતઃ| સ્થાલ્યામુત્ક્વાથ્ય તત્તોયં બાલાનાં સ્નપનં શિવમ્| રાત્રૌ પ્રસુપ્તલોકાયાં પુષ્ટિદં સર્વરોગજિત્||૧૯|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે સ્નપનવિધિર્નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ||૨૦||