Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಆಯುರ್ವೇದಸಮುತ್ಥಾನೀಯಂ ರಸಾಯನಪಾದಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथात आयुर्वेदसमुत्थानीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
4. rasāyanādhyāyaḥ - āyurvēdasamutthānīyō rasāyanapādaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಋಷಯಃ ಖಲು ಕದಾಚಿಚ್ಛಾಲೀನಾ ಯಾಯಾವರಾಶ್ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯೌಷಧ್ಯಾಹಾರಾಃ ಸನ್ತಃ ಸಾಮ್ಪನ್ನಿಕಾ ಮನ್ದಚೇಷ್ಟಾ ನಾತಿಕಲ್ಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಾಯೇಣ ಬಭೂವುಃ| ತೇ ಸರ್ವಾಸಾಮಿತಿಕರ್ತವ್ಯತಾನಾಮಸಮರ್ಥಾಃ ಸನ್ತೋ ಗ್ರಾಮ್ಯವಾಸಕೃತಮಾತ್ಮದೋಷಂ ಮತ್ವಾ ಪೂರ್ವನಿವಾಸಮಪಗತಗ್ರಾಮ್ಯದೋಷಂ ಶಿವಂ ಪುಣ್ಯಮುದಾರಂ ಮೇಧ್ಯಮಗಮ್ಯಮಸುಕೃತಿಭಿರ್ಗಙ್ಗಾಪ್ರಭವಮಮರಗನ್ಧರ್ವಕಿನ್ನರಾನುಚರಿತಮನೇಕರತ್ನನಿಚಯಮಚಿನ್ತ್ಯಾದ್ಭುತಪ್ರಭಾವಂ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಶಿದ್ಧಚಾರಣಾನುಚರಿತಂ ದಿವ್ಯತೀರ್ಥೌಷಧಿಪ್ರಭವಮತಿಶರಣ್ಯಂ ಹಿಮವನ್ತಮಮರಾಧಿಪತಿಗುಪ್ತಂ ಜಗ್ಮುರ್ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋಽತ್ರಿವಸಿಷ್ಠಕಶ್ಯಪಾಗಸ್ತ್ಯಪುಲಸ್ತ್ಯವಾಮದೇವಾಸಿತಗೌತಮಪ್ರಭೃತಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೩||
View original
ऋषयः खलु कदाचिच्छालीना यायावराश्च ग्राम्यौषध्याहाराः सन्तः साम्पन्निका मन्दचेष्टा नातिकल्याश्च प्रायेण बभूवुः| ते सर्वासामितिकर्तव्यतानामसमर्थाः सन्तो ग्राम्यवासकृतमात्मदोषं मत्वा पूर्वनिवासमपगतग्राम्यदोषं शिवं पुण्यमुदारं मेध्यमगम्यमसुकृतिभिर्गङ्गाप्रभवममरगन्धर्वकिन्नरानुचरितमनेकरत्ननिचयमचिन्त्याद्भुतप्रभावं ब्रह्मर्षिशिद्धचारणानुचरितं दिव्यतीर्थौषधिप्रभवमतिशरण्यं हिमवन्तममराधिपतिगुप्तं जग्मुर्भृग्वङ्गिरोऽत्रिवसिष्ठकश्यपागस्त्यपुलस्त्यवामदेवासितगौतमप्रभृतयो महर्षयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ತಾನಿನ್ದ್ರಃ ಸಹಸ್ರದೃಗಮರಗುರುರಬ್ರವೀತ್- ಸ್ವಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಂ ಜ್ಞಾನತಪೋಧನಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೀಣಾಮ್| ಅಸ್ತಿ ನನು ವೋ ಗ್ಲಾನಿರಪ್ರಭಾವತ್ವಂ ವೈಸ್ವರ್ಯಂ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯವಾಸಕೃತಮಸುಖಮಸುಖಾನುಬನ್ಧಂ ಚ; ಗ್ರಾಮ್ಯೋ ಹಿ ವಾಸೋ ಮೂಲಮಶಸ್ತಾನಾಂ, ತತ್ ಕೃತಃ ಪುಣ್ಯಕೃದ್ಭಿರನುಗ್ರಹಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ, ಸ್ವಶರೀರಮವೇಕ್ಷಿತುಂ ಕಾಲಃ ಕಾಲಶ್ಚಾಯಮಾಯುರ್ವೇದೋಪದೇಶಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೀಣಾಮ್; ಆತ್ಮನಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚಾನುಗ್ರಹಾರ್ಥಮಾಯುರ್ವೇದಮಶ್ವಿನೌ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತಾಂ, ಪ್ರಜಾಪತಿರಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ, ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಪ್ರಜಾನಾಮಲ್ಪಮಾಯುರ್ಜರಾವ್ಯಾಧಿಬಹುಲಮಸುಖಮಸುಖಾನುಬನ್ಧಮಲ್ಪತ್ವಾದಲ್ಪತಪೋದಮನಿಯಮದಾನಾಧ್ಯಯನಸಞ್ಚಯಂ ಮತ್ವಾ ಪುಣ್ಯತಮಮಾಯುಃಪ್ರಕರ್ಷಕರಂ ಜರಾವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮನಮೂರ್ಜಸ್ಕರಮಮೃತಂ ಶಿವಂ ಶರಣ್ಯಮುದಾರಂ ಭವನ್ತೋ ಮತ್ತಃ ಶ್ರೋತುಮರ್ಹತಾಥೋಪಧಾರಯಿತುಂ ಪ್ರಕಾಶಯಿತುಂ ಚ ಪ್ರಜಾನುಗ್ರಹಾರ್ಥಮಾರ್ಷಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಪ್ರತಿ ಮೈತ್ರೀಂ ಕಾರುಣ್ಯಮಾತ್ಮನಶ್ಚಾನುತ್ತಮಂ ಪುಣ್ಯಮುದಾರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಮಕ್ಷಯಂ ಕರ್ಮೇತಿ||೪|| ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಿಬುಧಪತಿವಚನಮೃಷಯಃ ಸರ್ವ ಏವಾಮರವರಮೃಗ್ಭಿಸ್ತುಷ್ಟುವುಃ, ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಶ್ಚ ತದ್ವಚನಮಭಿನನನ್ದುಶ್ಚೇತಿ||೫||
View original
तानिन्द्रः सहस्रदृगमरगुरुरब्रवीत्- स्वागतं ब्रह्मविदां ज्ञानतपोधनानां ब्रह्मर्षीणाम्| अस्ति ननु वो ग्लानिरप्रभावत्वं वैस्वर्यं वैवर्ण्यं च ग्राम्यवासकृतमसुखमसुखानुबन्धं च; ग्राम्यो हि वासो मूलमशस्तानां, तत् कृतः पुण्यकृद्भिरनुग्रहः प्रजानां, स्वशरीरमवेक्षितुं कालः कालश्चायमायुर्वेदोपदेशस्य ब्रह्मर्षीणाम्; आत्मनः प्रजानां चानुग्रहार्थमायुर्वेदमश्विनौ मह्यं प्रायच्छतां, प्रजापतिरश्विभ्यां, प्रजापतये ब्रह्मा, प्रजानामल्पमायुर्जराव्याधिबहुलमसुखमसुखानुबन्धमल्पत्वादल्पतपोदमनियमदानाध्ययनसञ्चयं मत्वा पुण्यतममायुःप्रकर्षकरं जराव्याधिप्रशमनमूर्जस्करममृतं शिवं शरण्यमुदारं भवन्तो मत्तः श्रोतुमर्हताथोपधारयितुं प्रकाशयितुं च प्रजानुग्रहार्थमार्षं ब्रह्म च प्रति मैत्रीं कारुण्यमात्मनश्चानुत्तमं पुण्यमुदारं ब्राह्ममक्षयं कर्मेति||४|| तच्छ्रुत्वा विबुधपतिवचनमृषयः सर्व एवामरवरमृग्भिस्तुष्टुवुः, प्रहृष्टाश्च तद्वचनमभिननन्दुश्चेति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಅಥೇನ್ದ್ರಸ್ತದಾಯುರ್ವೇದಾಮೃತಮೃಷಿಭ್ಯಃ ಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯೋವಾಚ- ಏತತ್ ಸರ್ವಮನುಷ್ಠೇಯಮ್, ಅಯಂ ಚ ಶಿವಃ ಕಾಲೋ ರಸಾಯನಾನಾಂ, ದಿವ್ಯಾಶ್ಚೌಷಧಯೋ ಹಿಮವತ್ಪ್ರಭವಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತವೀರ್ಯಾಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಐನ್ದ್ರೀ, ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ಪಯಸ್ಯಾ, ಕ್ಷೀರಪುಷ್ಪೀ, ಶ್ರಾವಣೀ, ಮಹಾಶ್ರಾವಣೀ, ಶತಾವರೀ, ವಿದಾರೀ, ಜೀವನ್ತೀ, ಪುನರ್ನವಾ, ನಾಗಬಲಾ, ಸ್ಥಿರಾ, ವಚಾ, ಛತ್ರಾ, ಅತಿಚ್ಛತ್ರಾ, ಮೇದಾ, ಮಹಾಮೇದಾ, ಜೀವನೀಯಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಃ ಪಯಸಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ ಷಣ್ಮಾಸಾತ್ ಪರಮಾಯುರ್ವಯಶ್ಚ ತರುಣಮನಾಮಯತ್ವಂ ಸ್ವರವರ್ಣಸಮ್ಪದಮುಪಚಯಂ ಮೇಧಾಂ ಸ್ಮೃತಿಮುತ್ತಮಬಲಮಿಷ್ಟಾಂಶ್ಚಾಪರಾನ್ ಭಾವಾನಾವಹನ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾಃ||೬|| (ಇತೀನ್ದ್ರೋಕ್ತಂ ರಸಾಯನಮ್)|
View original
अथेन्द्रस्तदायुर्वेदामृतमृषिभ्यः सङ्क्रम्योवाच- एतत् सर्वमनुष्ठेयम्, अयं च शिवः कालो रसायनानां, दिव्याश्चौषधयो हिमवत्प्रभवाः प्राप्तवीर्याः; तद्यथा- ऐन्द्री, ब्राह्मी, पयस्या, क्षीरपुष्पी, श्रावणी, महाश्रावणी, शतावरी, विदारी, जीवन्ती, पुनर्नवा, नागबला, स्थिरा, वचा, छत्रा, अतिच्छत्रा, मेदा, महामेदा, जीवनीयाश्चान्याः पयसा प्रयुक्ताः षण्मासात् परमायुर्वयश्च तरुणमनामयत्वं स्वरवर्णसम्पदमुपचयं मेधां स्मृतिमुत्तमबलमिष्टांश्चापरान् भावानावहन्ति सिद्धाः||६|| (इतीन्द्रोक्तं रसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಬ್ರಹ್ಮಸುವರ್ಚಲಾ ನಾಮೌಷಧಿರ್ಯಾ ಹಿರಣ್ಯಕ್ಷೀರಾ ಪುಷ್ಕರಸದೃಶಪತ್ರಾ, ಆದಿತ್ಯಪರ್ಣೀ ನಾಮೌಷಧಿರ್ಯಾ ‘ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಾ’ ಇತಿ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರಾ ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಲಾಕಾರಪುಷ್ಪಾ ಚ, ನಾರೀನಾಮೌಷಧಿಃ ‘ಅಶ್ವಬಲಾ’ ಇತಿ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ಯಾ ಬಲ್ವಜಸದೃಶಪತ್ರಾ , ಕಾಷ್ಠಗೋಧಾ ನಾಮೌಷಧಿರ್ಗೋಧಾಕಾರಾ, ಸರ್ಪಾನಾಮೌಷಧಿಃ ಸರ್ಪಾಕಾರಾ, ಸೋಮೋ ನಾಮೌಷಧಿರಾಜಃ ಪಞ್ಚದಶಪರ್ವಾ ಸ ಸೋಮ ಇವ ಹೀಯತೇ ವರ್ಧತೇ ಚ, ಪದ್ಮಾ ನಾಮೌಷಧಿಃ ಪದ್ಮಾಕಾರಾ ಪದ್ಮರಕ್ತಾ ಪದ್ಮಗನ್ಧಾ ಚ, ಅಜಾ ನಾಮೌಷಧಿಃ ‘ಅಜಶೃಙ್ಗೀ’ ಇತಿ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ, ನೀಲಾ ನಾಮೌಷಧಿಸ್ತು ನೀಲಕ್ಷೀರಾ ನೀಲಪುಷ್ಪಾ ಲತಾಪ್ರತಾನಬಹುಲೇತಿ; ಆಸಾಮೋಷಧೀನಾಂ ಯಾಂ ಯಾಮೇವೋಪಲಭೇತ ತಸ್ಯಾಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಸ್ವರಸಸ್ಯ ಸೌಹಿತ್ಯಂ ಗತ್ವಾ ಸ್ನೇಹಭಾವಿತಾಯಾಮಾರ್ದ್ರಪಲಾಶದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಸಪಿಧಾನಾಯಾಂ ದಿಗ್ವಾಸಾಃ ಶಯೀತ, ತತ್ರ ಪ್ರಲೀಯತೇ, ಷಣ್ಮಾಸೇನ ಪುನಃ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಯಾಜಂ ಪಯಃ ಪ್ರತ್ಯವಸ್ಥಾಪನಂ; ಷಣ್ಮಾಸೇನ ದೇವತಾನುಕಾರೀ ಭವತಿ ವಯೋವರ್ಣಸ್ವರಾಕೃತಿಬಲಪ್ರಭಾಭಿಃ, ಸ್ವಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ವವಾಚೋಗತಾನಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ, ದಿವ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಚ ಭವತಿ, ಗತಿರ್ಯೋಜನಸಹಸ್ರಂ ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಾಯುರನುಪದ್ರವಂ ಚೇತಿ||೭||
View original
ब्रह्मसुवर्चला नामौषधिर्या हिरण्यक्षीरा पुष्करसदृशपत्रा, आदित्यपर्णी नामौषधिर्या ‘सूर्यकान्ता’ इति विज्ञायते सुवर्णक्षीरा सूर्यमण्डलाकारपुष्पा च, नारीनामौषधिः ‘अश्वबला’ इति विज्ञायते या बल्वजसदृशपत्रा , काष्ठगोधा नामौषधिर्गोधाकारा, सर्पानामौषधिः सर्पाकारा, सोमो नामौषधिराजः पञ्चदशपर्वा स सोम इव हीयते वर्धते च, पद्मा नामौषधिः पद्माकारा पद्मरक्ता पद्मगन्धा च, अजा नामौषधिः ‘अजशृङ्गी’ इति विज्ञायते, नीला नामौषधिस्तु नीलक्षीरा नीलपुष्पा लताप्रतानबहुलेति; आसामोषधीनां यां यामेवोपलभेत तस्यास्तस्याः स्वरसस्य सौहित्यं गत्वा स्नेहभावितायामार्द्रपलाशद्रोण्यां सपिधानायां दिग्वासाः शयीत, तत्र प्रलीयते, षण्मासेन पुनः सम्भवति, तस्याजं पयः प्रत्यवस्थापनं; षण्मासेन देवतानुकारी भवति वयोवर्णस्वराकृतिबलप्रभाभिः, स्वयं चास्य सर्ववाचोगतानि प्रादुर्भवन्ति, दिव्यं चास्य चक्षुः श्रोत्रं च भवति, गतिर्योजनसहस्रं दशवर्षसहस्राण्यायुरनुपद्रवं चेति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-10) · Śloka 10
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ದಿವ್ಯಾನಾಮೋಷಧೀನಾಂ ಯಃ ಪ್ರಭಾವಃ ಸ ಭವದ್ವಿಧೈಃ| ಶಕ್ಯಃ ಸೋಢುಮಶಕ್ಯಸ್ತು ಸ್ಯಾತ್ ಸೋಢುಮಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ||೮|| ಓಷಧೀನಾಂ ಪ್ರಭಾವೇಣ ತಿಷ್ಠತಾಂ ಸ್ವೇ ಚ ಕರ್ಮಣಿ| ಭವತಾಂ ನಿಖಿಲಂ ಶ್ರೇಯಃ ಸರ್ವಮೇವೋಪಪತ್ಸ್ಯತೇ||೯|| ವಾನಪ್ರಸ್ಥೈರ್ಗೃಹಸ್ಥೈಶ್ಚ ಪ್ರಯತೈರ್ನಿಯತಾತ್ಮಭಿಃ| ಶಕ್ಯಾ ಓಷಧಯೋ ಹ್ಯೇತಾಃ ಸೇವಿತುಂ ವಿಷಯಾಭಿಜಾಃ||೧೦||
View original
भवन्ति चात्र- दिव्यानामोषधीनां यः प्रभावः स भवद्विधैः| शक्यः सोढुमशक्यस्तु स्यात् सोढुमकृतात्मभिः||८|| ओषधीनां प्रभावेण तिष्ठतां स्वे च कर्मणि| भवतां निखिलं श्रेयः सर्वमेवोपपत्स्यते||९|| वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च प्रयतैर्नियतात्मभिः| शक्या ओषधयो ह्येताः सेवितुं विषयाभिजाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
ಯಾಸ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗುಣೈಸ್ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯಮೇನ ಚ ಕರ್ಮಣಾ| ಮೃದುವೀರ್ಯತರಾಸ್ತಾಸಾಂ ವಿಧಿರ್ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಏವ ತು||೧೧|| ಪರ್ಯೇಷ್ಟುಂ ತಾಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತುಂ ವಾ ಯೇಽಸಮರ್ಥಾಃ ಸುಖಾರ್ಥಿನಃ| ರಸಾಯನವಿಧಿಸ್ತೇಷಾಮಯಮನ್ಯಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೧೨||
View original
यास्तु क्षेत्रगुणैस्तेषां मध्यमेन च कर्मणा| मृदुवीर्यतरास्तासां विधिर्ज्ञेयः स एव तु||११|| पर्येष्टुं ताः प्रयोक्तुं वा येऽसमर्थाः सुखार्थिनः| रसायनविधिस्तेषामयमन्यः प्रशस्यते||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-26) · Śloka 26
ಬಲ್ಯಾನಾಂ ಜೀವನೀಯಾನಾಂ ಬೃಂಹಣೀಯಾಶ್ಚ ಯಾ ದಶ| ವಯಸಃ ಸ್ಥಾಪನಾನಾಂ ಚ ಖದಿರಸ್ಯಾಸನಸ್ಯ ಚ||೧೩|| ಖರ್ಜೂರಾಣಾಂ ಮಧೂಕಾನಾಂ ಮುಸ್ತಾನಾಮುತ್ಪಲಸ್ಯ ಚ| ಮೃದ್ವೀಕಾನಾಂ ವಿಡಙ್ಗಾನಾಂ ವಚಾಯಾಶ್ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ಚ||೧೪|| ಶತಾವರ್ಯಾಃ ಪಯಸ್ಯಾಯಾಃ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ಜೋಙ್ಗಕಸ್ಯ ಚ| ಋಧ್ದ್ಯಾ ನಾಗಬಲಾಯಾಶ್ಚ ದ್ವಾರದಾಯಾ ಧವಸ್ಯ ಚ||೧೫|| ತ್ರಿಫಲಾಕಣ್ಟಕಾರ್ಯೋಶ್ಚ ವಿದಾರ್ಯಾಶ್ಚನ್ದನಸ್ಯ ಚ| ಇಕ್ಷೂಣಾಂ ಶರಮೂಲಾನಾಂ ಶ್ರೀಪರ್ಣ್ಯಾಸ್ತಿನಿಶಸ್ಯ ಚ||೧೬|| ರಸಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ ಪಲಾಶಕ್ಷಾರ ಏವ ಚ| ಏಷಾಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಪಯೋ ಗವ್ಯಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೧೭|| ದ್ವೇ ಪಾತ್ರೇ ತಿಲತೈಲಸ್ಯ ದ್ವೇ ಚ ಗವ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ| ತತ್ ಸಾಧ್ಯಂ ಸರ್ವಮೇಕತ್ರ ಸುಸಿದ್ಧಂ ಸ್ನೇಹಮುದ್ಧರೇತ್||೧೮|| ತತ್ರಾಮಲಕಚೂರ್ಣಾನಾಮಾಢಕಂ ಶತಭಾವಿತಮ್| ಸ್ವರಸೇನೈವ ದಾತವ್ಯಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸ್ಯಾಭಿನವಸ್ಯ ಚ||೧೯|| ಶರ್ಕರಾಚೂರ್ಣಪಾತ್ರಂ ಚ ಪ್ರಸ್ಥಮೇಕಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್| ತುಗಾಕ್ಷೀರ್ಯಾಃ ಸಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ ಸ್ಥಾಪ್ಯಂ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ ಚ ತತ್||೨೦|| ಸುಚೌಕ್ಷೇ ಮಾರ್ತಿಕೇ ಕುಮ್ಭೇ ಮಾಸಾರ್ಧಂ ಘೃತಭಾವಿತೇ| ಮಾತ್ರಾಮಗ್ನಿಸಮಾಂ ತಸ್ಯ ತತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೧|| ಹೇಮತಾಮ್ರಪ್ರವಾಲಾನಾಮಯಸಃ ಸ್ಫಟಿಕಸ್ಯ ಚ| ಮುಕ್ತಾವೈದೂರ್ಯಶಙ್ಖಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಾಂ ರಜತಸ್ಯ ಚ||೨೨|| ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಷೋಡಶೀಂ ಮಾತ್ರಾಂ ವಿಹಾಯಾಯಾಸಮೈಥುನಮ್| ಜೀರ್ಣೇ ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಭುಞ್ಜೀತ ಷಷ್ಟಿಕಂ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಾ||೨೩|| ಸರ್ವರೋಗಪ್ರಶಮನಂ ವೃಷ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಮುತ್ತಮಮ್| ಸತ್ತ್ವಸ್ಮೃತಿಶರೀರಾಗ್ನಿಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಬಲಪ್ರದಮ್||೨೪|| ಪರಮೂರ್ಜಸ್ಕರಂ ಚೈವ ವರ್ಣಸ್ವರಕರಂ ತಥಾ| ವಿಷಾಲಕ್ಷ್ಮೀಪ್ರಶಮನಂ ಸರ್ವವಾಚೋಗತಪ್ರದಮ್||೨೫|| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥತಾಂ ಚಾಭಿನವಂ ವಯಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪ್ರಿಯತ್ವಂ ಚ ಯಶಶ್ಚ ಲೋಕೇ| ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿಚ್ಛದ್ಭಿರಿದಂ ಯಥಾವದ್ರಸಾಯನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಮುದಾರವೀರ್ಯಮ್||೨೬|| (ಇತೀನ್ದ್ರೋಕ್ತರಸಾಯನಮಪರಮ್)|
View original
बल्यानां जीवनीयानां बृंहणीयाश्च या दश| वयसः स्थापनानां च खदिरस्यासनस्य च||१३|| खर्जूराणां मधूकानां मुस्तानामुत्पलस्य च| मृद्वीकानां विडङ्गानां वचायाश्चित्रकस्य च||१४|| शतावर्याः पयस्यायाः पिप्पल्या जोङ्गकस्य च| ऋध्द्या नागबलायाश्च द्वारदाया धवस्य च||१५|| त्रिफलाकण्टकार्योश्च विदार्याश्चन्दनस्य च| इक्षूणां शरमूलानां श्रीपर्ण्यास्तिनिशस्य च||१६|| रसाः पृथक् पृथग्ग्राह्याः पलाशक्षार एव च| एषां पलोन्मितान् भागान् पयो गव्यं चतुर्गुणम्||१७|| द्वे पात्रे तिलतैलस्य द्वे च गव्यस्य सर्पिषः| तत् साध्यं सर्वमेकत्र सुसिद्धं स्नेहमुद्धरेत्||१८|| तत्रामलकचूर्णानामाढकं शतभावितम्| स्वरसेनैव दातव्यं क्षौद्रस्याभिनवस्य च||१९|| शर्कराचूर्णपात्रं च प्रस्थमेकं प्रदापयेत्| तुगाक्षीर्याः सपिप्पल्याः स्थाप्यं सम्मूर्च्छितं च तत्||२०|| सुचौक्षे मार्तिके कुम्भे मासार्धं घृतभाविते| मात्रामग्निसमां तस्य तत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्||२१|| हेमताम्रप्रवालानामयसः स्फटिकस्य च| मुक्तावैदूर्यशङ्खानां चूर्णानां रजतस्य च||२२|| प्रक्षिप्य षोडशीं मात्रां विहायायासमैथुनम्| जीर्णे जीर्णे च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीरसर्पिषा||२३|| सर्वरोगप्रशमनं वृष्यमायुष्यमुत्तमम्| सत्त्वस्मृतिशरीराग्निबुद्धीन्द्रियबलप्रदम्||२४|| परमूर्जस्करं चैव वर्णस्वरकरं तथा| विषालक्ष्मीप्रशमनं सर्ववाचोगतप्रदम्||२५|| सिद्धार्थतां चाभिनवं वयश्च प्रजाप्रियत्वं च यशश्च लोके| प्रयोज्यमिच्छद्भिरिदं यथावद्रसायनं ब्राह्ममुदारवीर्यम्||२६|| (इतीन्द्रोक्तरसायनमपरम्)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (27-29) · Śloka 29
ಸಮರ್ಥಾನಾಮರೋಗಾಣಾಂ ಧೀಮತಾಂ ನಿಯತಾತ್ಮನಾಮ್| ಕುಟೀಪ್ರವೇಶಃ ಕ್ಷಣಿನಾಂ ಪರಿಚ್ಛದವತಾಂ ಹಿತಃ||೨೭|| ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ತು ಯೇ ತೇಷಾಂ ಸೌರ್ಯಮಾರುತಿಕೋ ವಿಧಿಃ| ತಯೋಃ ಶ್ರೇಷ್ಠತರಃ ಪೂರ್ವೋ ವಿಧಿಃ ಸ ತು ಸುದುಷ್ಕರಃ||೨೮|| ರಸಾಯನವಿಧಿಭ್ರಂಶಾಜ್ಜಾಯೇರನ್ ವ್ಯಾಧಯೋ ಯದಿ| ಯಥಾಸ್ವಮೌಷಧಂ ತೇಷಾಂ ಕಾರ್ಯಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ರಸಾಯನಮ್||೨೯||
View original
समर्थानामरोगाणां धीमतां नियतात्मनाम्| कुटीप्रवेशः क्षणिनां परिच्छदवतां हितः||२७|| अतोऽन्यथा तु ये तेषां सौर्यमारुतिको विधिः| तयोः श्रेष्ठतरः पूर्वो विधिः स तु सुदुष्करः||२८|| रसायनविधिभ्रंशाज्जायेरन् व्याधयो यदि| यथास्वमौषधं तेषां कार्यं मुक्त्वा रसायनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (30-35) · Śloka 35
ಸತ್ಯವಾದಿನಮಕ್ರೋಧಂ ನಿವೃತ್ತಂ ಮದ್ಯಮೈಥುನಾತ್| ಅಹಿಂಸಕಮನಾಯಾಸಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್||೩೦|| ಜಪಶೌಚಪರಂ ಧೀರಂ ದಾನನಿತ್ಯಂ ತಪಸ್ವಿನಮ್| ದೇವಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚಾರ್ಯಗುರುವೃದ್ಧಾರ್ಚನೇ ರತಮ್||೩೧|| ಆನೃಶಂಸ್ಯಪರಂ ನಿತ್ಯಂ ನಿತ್ಯಂ ಕರುಣವೇದಿನಮ್ | ಸಮಜಾಗರಣಸ್ವಪ್ನಂ ನಿತ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಘೃತಾಶಿನಮ್||೩೨|| ದೇಶಕಾಲಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಂ ಯುಕ್ತಿಜ್ಞಮನಹಙ್ಕೃತಮ್| ಶಸ್ತಾಚಾರಮಸಙ್ಕೀರ್ಣಮಧ್ಯಾತ್ಮಪ್ರವಣೇನ್ದ್ರಿಯಮ್||೩೩|| ಉಪಾಸಿತಾರಂ ವೃದ್ಧಾನಾಮಾಸ್ತಿಕಾನಾಂ ಜಿತಾತ್ಮನಾಮ್| ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಪರಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನರಂ ನಿತ್ಯರಸಾಯನಮ್||೩೪|| ಗುಣೈರೇತೈಃ ಸಮುದಿತೈಃ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ ಯೋ ರಸಾಯನಮ್| ರಸಾಯನಗುಣಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಸ ಸಮಶ್ನುತೇ||೩೫|| (ಇತ್ಯಾಚಾರರಸಾಯನಮ್)|
View original
सत्यवादिनमक्रोधं निवृत्तं मद्यमैथुनात्| अहिंसकमनायासं प्रशान्तं प्रियवादिनम्||३०|| जपशौचपरं धीरं दाननित्यं तपस्विनम्| देवगोब्राह्मणाचार्यगुरुवृद्धार्चने रतम्||३१|| आनृशंस्यपरं नित्यं नित्यं करुणवेदिनम् | समजागरणस्वप्नं नित्यं क्षीरघृताशिनम्||३२|| देशकालप्रमाणज्ञं युक्तिज्ञमनहङ्कृतम्| शस्ताचारमसङ्कीर्णमध्यात्मप्रवणेन्द्रियम्||३३|| उपासितारं वृद्धानामास्तिकानां जितात्मनाम्| धर्मशास्त्रपरं विद्यान्नरं नित्यरसायनम्||३४|| गुणैरेतैः समुदितैः प्रयुङ्क्ते यो रसायनम्| रसायनगुणान् सर्वान् यथोक्तान् स समश्नुते||३५|| (इत्याचाररसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (36-38) · Śloka 38
ಯಥಾಸ್ಥೂಲಮನಿರ್ವಾಹ್ಯ ದೋಷಾಞ್ಛಾರೀರಮಾನಸಾನ್| ರಸಾಯನಗುಣೈರ್ಜನ್ತುರ್ಯುಜ್ಯತೇ ನ ಕದಾಚನ||೩೬|| ಯೋಗಾ ಹ್ಯಾಯುಃಪ್ರಕರ್ಷಾರ್ಥಾ ಜರಾರೋಗನಿಬರ್ಹಣಾಃ| ಮನಃಶರೀರಶುದ್ಧಾನಾಂ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಪ್ರಯತಾತ್ಮನಾಮ್||೩೭|| ತದೇತನ್ನ ಭವೇದ್ವಾಚ್ಯಂ ಸರ್ವಮೇವ ಹತಾತ್ಮಸು| ಅರುಜೇಭ್ಯೋಽದ್ವಿಜಾತಿಭ್ಯಃ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಯೇಷು ನಾಸ್ತಿ ಚ||೩೮||
View original
यथास्थूलमनिर्वाह्य दोषाञ्छारीरमानसान्| रसायनगुणैर्जन्तुर्युज्यते न कदाचन||३६|| योगा ह्यायुःप्रकर्षार्था जरारोगनिबर्हणाः| मनःशरीरशुद्धानां सिध्यन्ति प्रयतात्मनाम्||३७|| तदेतन्न भवेद्वाच्यं सर्वमेव हतात्मसु| अरुजेभ्योऽद्विजातिभ्यः शुश्रूषा येषु नास्ति च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (39-51) · Śloka 51
ಯೇ ರಸಾಯನಸಂಯೋಗಾ ವೃಷ್ಯಯೋಗಾಶ್ಚ ಯೇ ಮತಾಃ| ಯಚ್ಚೌಷಧಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಸರ್ವಂ ತದ್ವೈದ್ಯಸಂಶ್ರಯಮ್||೩೯|| ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಂ ಬುಧಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧೀಮನ್ತಂ ವೇದಪಾರಗಮ್| ಅಶ್ವಿನಾವಿವ ದೇವೇನ್ದ್ರಃ ಪೂಜಯೇದತಿಶಕ್ತಿತಃ||೪೦|| ಅಶ್ವಿನೌ ದೇವಭಿಷಜೌ ಯಜ್ಞವಾಹಾವಿತಿ ಸ್ಮೃತೌ| ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹಿ ಶಿರಶ್ಛಿನ್ನಂ ಪುನಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಾಹಿತಮ್||೪೧|| ಪ್ರಶೀರ್ಣಾ ದಶನಾಃ ಪೂಷ್ಣೋ ನೇತ್ರೇ ನಷ್ಟೇ ಭಗಸ್ಯ ಚ| ವಜ್ರಿಣಶ್ಚ ಭುಜಸ್ತಮ್ಭಸ್ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಃ||೪೨|| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಶ್ಚ ಶೀತಾಂಶುರ್ಗೃಹೀತೋ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಾ| ಸೋಮಾಭಿಪತಿತಶ್ಚನ್ದ್ರಃ ಕೃತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪುನಃ ಸುಖೀ||೪೩|| ಭಾರ್ಗವಶ್ಚ್ಯವನಃ ಕಾಮೀ ವೃದ್ಧಃ ಸನ್ ವಿಕೃತಿಂ ಗತಃ| ವೀತವರ್ಣಸ್ವರೋಪೇತಃ ಕೃತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪುನರ್ಯುವಾ||೪೪|| ಏತೈಶ್ಚಾನ್ಯೈಶ್ಚ ಬಹುಭಿಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ಭಿಷಗುತ್ತಮೌ| ಬಭೂವತುರ್ಭೃಶಂ ಪೂಜ್ಯಾವಿನ್ದ್ರಾದೀನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್||೪೫|| ಗ್ರಹಾಃ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ ಮನ್ತ್ರಾಣಿ ತಥಾ ನಾನಾಹವೀಂಷಿ ಚ| ಧೂಮ್ರಾಶ್ಚ ಪಶವಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಿಜಾತಿಭಿಃ||೪೬|| ಪ್ರಾತಶ್ಚ ಸವನೇ ಸೋಮಂ ಶಕ್ರೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸಹಾಶ್ನುತೇ| ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ಚ ಭಗವಾನಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಮೋದತೇ||೪೭|| ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಚಾಶ್ವಿನೌ ಚೈವ ಸ್ತೂಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಯಶೋ ದ್ವಿಜೈಃ| ಸ್ತೂಯನ್ತೇ ವೇದವಾಕ್ಯೇಷು ನ ತಥಾಽನ್ಯಾ ಹಿ ದೇವತಾಃ||೪೮|| ಅಜರೈರಮರೈಸ್ತಾವದ್ವಿಬುಧೈಃ ಸಾಧಿಪೈರ್ಧ್ರುವೈಃ| ಪೂಜ್ಯೇತೇ ಪ್ರಯತೈರೇವಮಶ್ವಿನೌ ಭಿಷಜಾವಿತಿ||೪೯|| ಮೃತ್ಯುವ್ಯಾಧಿಜರಾವಶ್ಯೈರ್ದುಃಖಪ್ರಾಯೈಃ ಸುಖಾರ್ಥಿಭಿಃ| ಕಿಂ ಪುನರ್ಭಿಷಜೋ ಮರ್ತ್ಯೈಃ ಪೂಜ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ನಾತಿಶಕ್ತಿತಃ||೫೦|| ಶೀಲವಾನ್ಮತಿಮಾನ್ ಯುಕ್ತೋ ದ್ವಿಜಾತಿಃ ಶಾಸ್ತ್ರಪಾರಗಃ| ಪ್ರಾಣಿಭಿರ್ಗುರುವತ್ ಪೂಜ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಃ ಸ ಹಿ ಸ್ಮೃತಃ||೫೧||
View original
ये रसायनसंयोगा वृष्ययोगाश्च ये मताः| यच्चौषधं विकाराणां सर्वं तद्वैद्यसंश्रयम्||३९|| प्राणाचार्यं बुधस्तस्माद्धीमन्तं वेदपारगम्| अश्विनाविव देवेन्द्रः पूजयेदतिशक्तितः||४०|| अश्विनौ देवभिषजौ यज्ञवाहाविति स्मृतौ| यज्ञस्य हि शिरश्छिन्नं पुनस्ताभ्यां समाहितम्||४१|| प्रशीर्णा दशनाः पूष्णो नेत्रे नष्टे भगस्य च| वज्रिणश्च भुजस्तम्भस्ताभ्यामेव चिकित्सितः||४२|| चिकित्सितश्च शीतांशुर्गृहीतो राजयक्ष्मणा| सोमाभिपतितश्चन्द्रः कृतस्ताभ्यां पुनः सुखी||४३|| भार्गवश्च्यवनः कामी वृद्धः सन् विकृतिं गतः| वीतवर्णस्वरोपेतः कृतस्ताभ्यां पुनर्युवा||४४|| एतैश्चान्यैश्च बहुभिः कर्मभिर्भिषगुत्तमौ| बभूवतुर्भृशं पूज्याविन्द्रादीनां महात्मनाम्||४५|| ग्रहाः स्तोत्राणि मन्त्राणि तथा नानाहवींषि च| धूम्राश्च पशवस्ताभ्यां प्रकल्प्यन्ते द्विजातिभिः||४६|| प्रातश्च सवने सोमं शक्रोऽश्विभ्यां सहाश्नुते| सौत्रामण्यां च भगवानश्विभ्यां सह मोदते||४७|| इन्द्राग्नी चाश्विनौ चैव स्तूयन्ते प्रायशो द्विजैः| स्तूयन्ते वेदवाक्येषु न तथाऽन्या हि देवताः||४८|| अजरैरमरैस्तावद्विबुधैः साधिपैर्ध्रुवैः| पूज्येते प्रयतैरेवमश्विनौ भिषजाविति||४९|| मृत्युव्याधिजरावश्यैर्दुःखप्रायैः सुखार्थिभिः| किं पुनर्भिषजो मर्त्यैः पूज्याः स्युर्नातिशक्तितः||५०|| शीलवान्मतिमान् युक्तो द्विजातिः शास्त्रपारगः| प्राणिभिर्गुरुवत् पूज्यः प्राणाचार्यः स हि स्मृतः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (52-54) · Śloka 54
ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತೌ ಭಿಷಜೋ ದ್ವಿತೀಯಾ ಜಾತಿರುಚ್ಯತೇ| ಅಶ್ನುತೇ ವೈದ್ಯಶಬ್ದಂ ಹಿ ನ ವೈದ್ಯಃ ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಾ||೫೨|| ವಿದ್ಯಾಸಮಾಪ್ತೌ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಾ ಸತ್ತ್ವಮಾರ್ಷಮಥಾಪಿ ವಾ| ಧ್ರುವಮಾವಿಶತಿ ಜ್ಞಾನಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈದ್ಯೋ ದ್ವಿಜಃ ಸ್ಮೃತಃ||೫೩|| ನಾಭಿಧ್ಯಾಯೇನ್ನ ಚಾಕ್ರೋಶೇದಹಿತಂ ನ ಸಮಾಚರೇತ್| ಪ್ರಾಣಾಚಾರ್ಯಂ ಬುಧಃ ಕಶ್ಚಿದಿಚ್ಛನ್ನಾಯುರನಿತ್ವರಮ್||೫೪||
View original
विद्यासमाप्तौ भिषजो द्वितीया जातिरुच्यते| अश्नुते वैद्यशब्दं हि न वैद्यः पूर्वजन्मना||५२|| विद्यासमाप्तौ ब्राह्मं वा सत्त्वमार्षमथापि वा| ध्रुवमाविशति ज्ञानात्तस्माद्वैद्यो द्विजः स्मृतः||५३|| नाभिध्यायेन्न चाक्रोशेदहितं न समाचरेत्| प्राणाचार्यं बुधः कश्चिदिच्छन्नायुरनित्वरम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (55-62) · Śloka 62
ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ತು ಸಂಶ್ರುತ್ಯ ಯೋ ವಾಽಸಂಶ್ರುತ್ಯ ಮಾನವಃ| ನೋಪಾಕರೋತಿ ವೈದ್ಯಾಯ ನಾಸ್ತಿ ತಸ್ಯೇಹ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ||೫೫|| ಭಿಷಗಪ್ಯಾತುರಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಸ್ವಸುತಾನಿವ ಯತ್ನವಾನ್| ಆಬಾಧೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಸಂರಕ್ಷೇದಿಚ್ಛನ್ ಧರ್ಮಮನುತ್ತಮಮ್||೫೬|| ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಚಾರ್ಥಕಾಮಾರ್ಥಮಾಯುರ್ವೇದೋ ಮಹರ್ಷಿಭಿಃ| ಪ್ರಕಾಶಿತೋ ಧರ್ಮಪರೈರಿಚ್ಛದ್ಭಿಃ ಸ್ಥಾನಮಕ್ಷರಮ್||೫೭|| ನಾರ್ಥಾರ್ಥಂ ನಾಪಿ ಕಾಮಾರ್ಥಮಥ ಭೂತದಯಾಂ ಪ್ರತಿ| ವರ್ತತೇ ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಸ ಸರ್ವಮತಿವರ್ತತೇ||೫೮|| ಕುರ್ವತೇ ಯೇ ತು ವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಪಣ್ಯವಿಕ್ರಯಮ್| ತೇ ಹಿತ್ವಾ ಕಾಞ್ಚನಂ ರಾಶಿಂ ಪಾಂಶುರಾಶಿಮುಪಾಸತೇ||೫೯|| ದಾರುಣೈಃ ಕೃಷ್ಯಮಾಣಾನಾಂ ಗದೈರ್ವೈವಸ್ವತಕ್ಷಯಮ್| ಛಿತ್ತ್ವಾ ವೈವಸ್ವತಾನ್ ಪಾಶಾನ್ ಜೀವಿತಂ ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ||೬೦|| ಧರ್ಮಾರ್ಥದಾತಾ ಸದೃಶಸ್ತಸ್ಯ ನೇಹೋಪಲಭ್ಯತೇ| ನ ಹಿ ಜೀವಿತದಾನಾದ್ಧಿ ದಾನಮನ್ಯದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ||೬೧|| ಪರೋ ಭೂತದಯಾ ಧರ್ಮ ಇತಿ ಮತ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ| ವರ್ತತೇ ಯಃ ಸ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಸುಖಮತ್ಯನ್ತಮಶ್ನುತೇ||೬೨||
View original
चिकित्सितस्तु संश्रुत्य यो वाऽसंश्रुत्य मानवः| नोपाकरोति वैद्याय नास्ति तस्येह निष्कृतिः||५५|| भिषगप्यातुरान् सर्वान् स्वसुतानिव यत्नवान्| आबाधेभ्यो हि संरक्षेदिच्छन् धर्ममनुत्तमम्||५६|| धर्मार्थं चार्थकामार्थमायुर्वेदो महर्षिभिः| प्रकाशितो धर्मपरैरिच्छद्भिः स्थानमक्षरम्||५७|| नार्थार्थं नापि कामार्थमथ भूतदयां प्रति| वर्तते यश्चिकित्सायां स सर्वमतिवर्तते||५८|| कुर्वते ये तु वृत्त्यर्थं चिकित्सापण्यविक्रयम्| ते हित्वा काञ्चनं राशिं पांशुराशिमुपासते||५९|| दारुणैः कृष्यमाणानां गदैर्वैवस्वतक्षयम्| छित्त्वा वैवस्वतान् पाशान् जीवितं यः प्रयच्छति||६०|| धर्मार्थदाता सदृशस्तस्य नेहोपलभ्यते| न हि जीवितदानाद्धि दानमन्यद्विशिष्यते||६१|| परो भूतदया धर्म इति मत्वा चिकित्सया| वर्तते यः स सिद्धार्थः सुखमत्यन्तमश्नुते||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (63-64) · Śloka 64
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಆಯುರ್ವೇದಸಮುತ್ಥಾನಂ ದಿವ್ಯೌಷಧಿವಿಧಿಂ ಶುಭಮ್| ಅಮೃತಾಲ್ಪಾನ್ತರಗುಣಂ ಸಿದ್ಧಂ ರತ್ನರಸಾಯನಮ್||೬೩|| ಸಿದ್ಧೇಭ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಭ್ಯೋ ಯದುವಾಚಾಮರೇಶ್ವರಃ| ಆಯುರ್ವೇದಸಮುತ್ಥಾನೇ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್||೬೪||
View original
तत्र श्लोकौ- आयुर्वेदसमुत्थानं दिव्यौषधिविधिं शुभम्| अमृताल्पान्तरगुणं सिद्धं रत्नरसायनम्||६३|| सिद्धेभ्यो ब्रह्मचारिभ्यो यदुवाचामरेश्वरः| आयुर्वेदसमुत्थाने तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ರಸಾಯನಾಧ್ಯಾಯೇ ಆಯುರ್ವೇದಸಮುತ್ಥಾನೀಯೋ ನಾಮ ರಸಾಯನಪಾದಶ್ಚತುರ್ಥಃ||೪|| ಸಮಾಪ್ತಶ್ಚಾಯಂ ರಸಾಯನಾಧ್ಯಾಯಃ||೧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने रसायनाध्याये आयुर्वेदसमुत्थानीयो नाम रसायनपादश्चतुर्थः||४|| समाप्तश्चायं रसायनाध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon