Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो गोमयचूर्णीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
12. gōmayacūrṇīyamindriyam
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 8
ਯਸ੍ਯ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣਾਭਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਜਾਯਤੇ| ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੩|| ਨਿਕਸਨ੍ਨਿਵ ਯਃ ਪਾਦੌ ਚ੍ਯੁਤਾਂਸਃ ਪਰਿਧਾਵਤਿ| ਵਿਕਤ੍ਯਾ ਨ ਸ ਲੋਕੇਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਰਂ ਵਸਤਿ ਮਾਨਵਃ||੪|| ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯੁਰੋ ਭਸ਼ਮ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਸੋਰ੍ਧਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ||੫|| ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯਾਤੁਰਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਂਵਰ੍ਤਯਿਤੁਮੌਸਧਮ੍ | ਯਤਮਾਨੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੬|| ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਿਧਿਵਚ੍ਚਾਵਚਾਰਿਤਮ੍| ਨ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯੌਸਧਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੭|| ਆਹਾਰਮੁਪਯੁਞ੍ਜਾਨੋ ਭਿਸਜਾ ਸੂਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍| ਯਃ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੮||
View original
यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्धनि जायते| सस्नेहं भ्रश्यते चैव मासान्तं तस्य जीवितम्||३|| निकषन्निव यः पादौ च्युतांसः परिधावति| विकृत्या न स लोकेऽस्मिंश्चिरं वसति मानवः||४|| यस्य स्नातानुलिप्तस्य पूर्वं शुष्यत्युरो भृशम्| आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सोऽर्धमासं न जीवति||५|| यमुद्दिश्यातुरं वैद्यः संवर्तयितुमौषधम् | यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्||६|| विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्चावचारितम्| न सिध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्||७|| आहारमुपयुञ्जानो भिषजा सूपकल्पितम्| यः फलं तस्य नाप्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (9-24) · Śloka 25
ਦੂਤਾਧਿਕਾਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੋ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਮ੍| ਯਾਨਿ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਦਸਂਯਮਮ੍||੯|| ਮੁਕ੍ਤਕੇਸ਼ੇਥਵਾ ਨਗ੍ਨੇ ਰੁਦਤ੍ਯਪ੍ਰਯਤੇਥਵਾ| ਭਿਸਗਭ੍ਯਾਗਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦੂਤਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੧੦|| ਸੁਪ੍ਤੇ ਭਿਸਜਿ ਯੇ ਦੂਤਾਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਤ੍ਯਪਿ ਚ ਭਿਨ੍ਦਤਿ| ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਿਸਕ੍ ਤੇਸਾਂ ਨ ਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਵ੍ਰਜੇਤ੍||੧੧|| ਜੁਹ੍ਵਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਤਥਾ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਪਿਤਭ੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਵਪਤ੍ਯਪਿ| ਵੈਦ੍ਯੇ ਦੂਤਾ ਯ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਜਿਘਾਂਸਵਃ||੧੨|| ਕਥਯਤ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ਯਥਵਾ ਪੁਨਃ| ਵੈਦ੍ਯੇ ਦੂਤਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਮਾਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਮ੍||੧੩|| ਮਤਦਗ੍ਧਵਿਨਸ੍ਟਾਨਿ ਭਜਤਿ ਵ੍ਯਾਹਰਤ੍ਯਪਿ| ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਵੈਦ੍ਯੇ ਦੂਤਾ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਮ੍||੧੪|| ਵਿਕਾਰਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣੇ ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇਥਵਾ ਭਿਸਕ੍| ਦੂਤਮਭ੍ਯਾਗਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਤੁਰਂ ਤਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੫|| ਦੀਨਭੀਤਦ੍ਰੁਤਤ੍ਰਸ੍ਤਮਲਿਨਾਮਸਤੀਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵ੍ਯਾਕਤੀਂਸ਼੍ਚ ਸਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਦੂਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਮ੍||੧੬|| ਅਙ੍ਗਵ੍ਯਸਨਿਨਂ ਦੂਤਂ ਲਿਙ੍ਗਿਨਂ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਤਥਾ| ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚੋਗ੍ਰਕਰ੍ਮਾਣਂ ਨ ਵੈਦ੍ਯੋ ਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੧੭|| ਆਤੁਰਾਰ੍ਥਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਰਥਵਾਹਨਮ੍| ਦੂਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਤੁਰਸ੍ਯ ਪਰਾਭਵਮ੍||੧੮|| ਪਲਾਲਬੁਸਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਕੇਸ਼ਲੋਮਨਖਦ੍ਵਿਜਾਨ੍| ਮਾਰ੍ਜਨੀਂ ਮੁਸਲਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਮੁਪਾਨਚ੍ਚਰ੍ਮ ਵਿਚ੍ਯੁਤਮ੍ ||੧੯|| ਤਣਕਾਸ੍ਠਤੁਸਾਙ੍ਗਾਰਂ ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤੋ ਲੋਸ੍ਟਮਸ਼੍ਮ ਚ| ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਦੂਤਾ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤਿ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਮ੍||੨੦|| ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਦੂਤੇ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮਾਤੁਰਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਸ਼ੁਭਂ ਤਂ ਚ ਨਾਨੁਵ੍ਰਜੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੨੧|| ਤਥਾ ਵ੍ਯਸਨਿਨਂ ਪ੍ਰੇਤਂ ਪ੍ਰੇਤਾਲਙ੍ਕਾਰਮੇਵ ਵਾ| ਭਿਨ੍ਨਂ ਦਗ੍ਧਂ ਵਿਨਸ੍ਟਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਾਦੀਨਿ ਵਚਾਂਸਿ ਵਾ||੨੨|| ਰਸੋ ਵਾ ਕਟੁਕਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋ ਗਨ੍ਧੋ ਵਾ ਕੌਣਪੋ ਮਹਾਨ੍| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਵਾ ਵਿਪੁਲਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਯਦ੍ਵਾਨ੍ਯਦਸ਼ੁਭਂ ਭਵੇਤ੍||੨੩|| ਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਭਿਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਕਾਲੇਥਵਾ ਪੁਨਃ| ਦੂਤਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਹਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧੀਰੋ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੪|| ਇਤਿ ਦੂਤਾਧਿਕਾਰੋਯਮੁਕ੍ਤਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨੋ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਮ੍|੨੫|
View original
दूताधिकारे वक्ष्यामो लक्षणानि मुमूर्षताम्| यानि दृष्ट्वा भिषक् प्राज्ञः प्रत्याख्यायादसंयमम्||९|| मुक्तकेशेऽथवा नग्ने रुदत्यप्रयतेऽथवा| भिषगभ्यागतं दृष्ट्वा दूतं मरणमादिशेत्||१०|| सुप्ते भिषजि ये दूताश्छिन्दत्यपि च भिन्दति| आगच्छन्ति भिषक् तेषां न भर्तारमनुव्रजेत्||११|| जुह्वत्यग्निं तथा पिण्डान् पितृभ्यो निर्वपत्यपि| वैद्ये दूता य आयान्ति ते घ्नन्ति प्रजिघांसवः||१२|| कथयत्यप्रशस्तानि चिन्तयत्यथवा पुनः| वैद्ये दूता मनुष्याणामागच्छन्ति मुमूर्षताम्||१३|| मृतदग्धविनष्टानि भजति व्याहरत्यपि| अप्रशस्तानि चान्यानि वैद्ये दूता मुमूर्षताम्||१४|| विकारसामान्यगुणे देशे कालेऽथवा भिषक्| दूतमभ्यागतं दृष्ट्वा नातुरं तमुपाचरेत्||१५|| दीनभीतद्रुतत्रस्तमलिनामसतीं स्त्रियम्| त्रीन् व्याकृतींश्च षण्डांश्च दूतान् विद्यान्मुमूर्षताम्||१६|| अङ्गव्यसनिनं दूतं लिङ्गिनं व्याधितं तथा| सम्प्रेक्ष्य चोग्रकर्माणं न वैद्यो गन्तुमर्हति||१७|| आतुरार्थमनुप्राप्तं खरोष्ट्ररथवाहनम्| दूतं दृष्ट्वा भिषग्विद्यादातुरस्य पराभवम्||१८|| पलालबुसमांसास्थिकेशलोमनखद्विजान्| मार्जनीं मुसलं शूर्पमुपानच्चर्म विच्युतम् ||१९|| तृणकाष्ठतुषाङ्गारं स्पृशन्तो लोष्टमश्म च| तत्पूर्वदर्शने दूता व्याहरन्ति मुमूर्षताम्||२०|| यस्मिंश्च दूते ब्रुवति वाक्यमातुरसंश्रयम्| पश्येन्निमित्तमशुभं तं च नानुव्रजेद्भिषक्||२१|| तथा व्यसनिनं प्रेतं प्रेतालङ्कारमेव वा| भिन्नं दग्धं विनष्टं वा तद्वादीनि वचांसि वा||२२|| रसो वा कटुकस्तीव्रो गन्धो वा कौणपो महान्| स्पर्शो वा विपुलः क्रूरो यद्वाऽन्यदशुभं भवेत्||२३|| तत्पूर्वमभितो वाक्यं वाक्यकालेऽथवा पुनः| दूतानां व्याहृतं श्रुत्वा धीरो मरणमादिशेत्||२४|| इति दूताधिकारोऽयमुक्तः कृत्स्नो मुमूर्षताम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (25-31) · Śloka 32
ਪਥ੍ਯਾਤੁਰਕੁਲਾਨਾਂ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯੌਤ੍ਪਾਤਿਕਂ ਪੁਨਃ||੨੫|| ਅਵਕ੍ਸੁਤਮਥੋਤ੍ਕ੍ਰੁਸ੍ਟਂ ਸ੍ਖਲਨਂ ਪਤਨਂ ਤਥਾ| ਆਕ੍ਰੋਸ਼ਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰੋ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਵਿਗਰ੍ਹਣਮ੍||੨੬|| ਵਸ੍ਤ੍ਰੋਸ੍ਣੀਸੋਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਸ਼੍ਛਤ੍ਰੋਪਾਨਦ੍ਯੁਗਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਵ੍ਯਸਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਾਪਿ ਮਤਵ੍ਯਸਨਿਨਾਂ ਤਥਾ||੨੭|| ਚੈਤ੍ਯਧ੍ਵਜਪਤਾਕਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਤਨਾਨਿ ਚ| ਹਤਾਨਿਸ੍ਟਪ੍ਰਵਾਦਾਸ਼੍ਚ ਦੂਸਣਂ ਭਸ੍ਮਪਾਂਸ਼ੁਭਿਃ||੨੮|| ਪਥਚ੍ਛੇਦੋ ਬਿਡਾਲੇਨ ਸ਼ੁਨਾ ਸਰ੍ਪੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਮਗਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਕ੍ਰੂਰਾਣਾਂ ਗਿਰੋ ਦੀਪ੍ਤਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿ||੨੯|| ਸ਼ਯਨਾਸਨਯਾਨਾਨਾਮੁਤ੍ਤਾਨਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਇਤ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸਿਣਃ||੩੦|| ਏਤਾਨਿ ਪਥਿ ਵੈਦ੍ਯੇਨ ਪਸ਼੍ਯਤਾਤੁਰਵੇਸ਼੍ਮਨਿ| ਸ਼ਣ੍ਵਤਾ ਚ ਨ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦਾਗਾਰਂ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਾ||੩੧|| ਇਤ੍ਯੌਤ੍ਪਾਤਿਕਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪਥਿ ਵੈਦ੍ਯਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍|੩੨|
View original
पथ्यातुरकुलानां च वक्ष्याम्यौत्पातिकं पुनः||२५|| अवक्षुतमथोत्क्रुष्टं स्खलनं पतनं तथा| आक्रोशः सम्प्रहारो वा प्रतिषेधो विगर्हणम्||२६|| वस्त्रोष्णीषोत्तरासङ्गश्छत्रोपानद्युगाश्रयम्| व्यसनं दर्शनं चापि मृतव्यसनिनां तथा||२७|| चैत्यध्वजपताकानां पूर्णानां पतनानि च| हतानिष्टप्रवादाश्च दूषणं भस्मपांशुभिः||२८|| पथच्छेदो बिडालेन शुना सर्पेण वा पुनः| मृगद्विजानां क्रूराणां गिरो दीप्तां दिशं प्रति||२९|| शयनासनयानानामुत्तानानां च दर्शनम्| इत्येतान्यप्रशस्तानि सर्वाण्याहुर्मनीषिणः||३०|| एतानि पथि वैद्येन पश्यताऽऽतुरवेश्मनि| शृण्वता च न गन्तव्यं तदागारं विपश्चिता||३१|| इत्यौत्पातिकमाख्यातं पथि वैद्यविगर्हितम्|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (32-39) · Śloka 39
ਇਮਾਮਪਿ ਚ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਗਹਾਵਸ੍ਥਾਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਮ੍||੩੨|| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਾਗ੍ਨਿਮਦ੍ਬੀਜਫਲਸਰ੍ਪਿਸਾਮ੍| ਵਸਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰਤ੍ਨਾਨ੍ਨਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਨਿਰ੍ਗਤਿਮ੍||੩੩|| ਅਗ੍ਨਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਵਿਸ਼ਿਖਾਨਿ ਚ| ਭਿਸਙ੍ ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਂ ਵੇਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੩੪|| ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਾਨਿ ਦਗ੍ਧਾਨਿ ਭਗ੍ਨਾਨਿ ਮਦਿਤਾਨਿ ਚ| ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਿ ਚ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਰ੍ਵੈਸ਼੍ਮਿਕਾ ਜਨਾਃ||੩੫|| ਸ਼ਯਨਂ ਵਸਨਂ ਯਾਨਂ ਗਮਨਂ ਭੋਜਨਂ ਰੁਤਮ੍| ਸ਼੍ਰੂਯਤੇਮਙ੍ਗਲਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੩੬|| ਸ਼ਯਨਂ ਵਸਨਂ ਯਾਨਮਨ੍ਯਂ ਵਾਪਿ ਪਰਿਚ੍ਛਦਮ੍| ਪ੍ਰੇਤਵਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸੁਹਦਃ ਪ੍ਰੇਤ ਏਵ ਸਃ||੩੭|| ਅਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚੈਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਨਿਵਾਤੇ ਸੇਨ੍ਧਨਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੩੮|| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਗਹੇ ਯਸ੍ਯ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵਾ| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਮਤ੍ਰਾਣਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੩੯||
View original
इमामपि च बुध्येत गृहावस्थां मुमूर्षताम्||३२|| प्रवेशे पूर्णकुम्भाग्निमृद्बीजफलसर्पिषाम्| वृषब्राह्मणरत्नान्नदेवतानां च निर्गतिम्||३३|| अग्निपूर्णानि पात्राणि भिन्नानि विशिखानि च| भिषङ् मुमूर्षतां वेश्म प्रविशन्नेव पश्यति||३४|| छिन्नभिन्नानि दग्धानि भग्नानि मृदितानि च| दुर्बलानि च सेवन्ते मुमूर्षोर्वैश्मिका जनाः||३५|| शयनं वसनं यानं गमनं भोजनं रुतम्| श्रूयतेऽमङ्गलं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्||३६|| शयनं वसनं यानमन्यं वाऽपि परिच्छदम्| प्रेतवद्यस्य कुर्वन्ति सुहृदः प्रेत एव सः||३७|| अन्नं व्यापद्यतेऽत्यर्थं ज्योतिश्चैवोपशाम्यति| निवाते सेन्धनं यस्य तस्य नास्ति चिकित्सितम्||३८|| आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा| अतिमात्रममत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (40-42) · Śloka 42
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਯਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰਧ੍ਯਾਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍| ਮੁਮੂਰ੍ਸਤਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਤ੍||੪੦|| ਤਤ੍ ਸਮਾਸੇਨ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ ਪਰ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਪਰ੍ਯਾਯਵਚਨਂ ਹ੍ਯਰ੍ਥਵਿਜ੍ਞਾਨਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ||੪੧|| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰੇਵੇਯਂ ਵਿਵਕ੍ਸਾ ਨੋ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਧਿਕਰਣੇ ਯਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਮ੍||੪੨||
View original
भवन्ति चात्र- यद्द्वादशभिरध्यायैर्व्यासतः परिकीर्तितम्| मुमूर्षतां मनुष्याणां लक्षणं जीवितान्तकृत्||४०|| तत् समासेन वक्ष्यामः पर्यायान्तरमाश्रितम्| पर्यायवचनं ह्यर्थविज्ञानायोपपद्यते||४१|| अत्यर्थं पुनरेवेयं विवक्षा नो विधीयते| तस्मिन्नेवाधिकरणे यत् पूर्वमभिशब्दितम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (43-61) · Śloka 61
ਵਸਤਾਂ ਚਰਮਂ ਕਾਲਂ ਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍| ਅਭ੍ਯੁਗ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦੇਹੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਿਵਤ੍ਸਤਾਮ੍||੪੩|| ਇਸ੍ਟਾਂਸ੍ਤਿਤਿਕ੍ਸਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਕਾਨ੍ਤਂ ਵਾਸਂ ਜਿਹਾਸਤਾਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਤਮੋਨ੍ਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਵਿਕ੍ਸਤਾਮ੍||੪੪|| ਵਿਨਾਸ਼ਾਯੇਹ ਰੂਪਾਣਿ ਯਾਨ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ| ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਯਥਾਗਮਮ੍||੪੫|| ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਮੁਪਤਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੁਪਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਵਮਨ੍ਤਿ ਬਲਮਙ੍ਗਾਨਿ ਚੇਸ੍ਟਾ ਵ੍ਯੁਪਰਮਨ੍ਤਿ ਚ||੪੬|| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਖਿਲੀਭਵਤਿ ਚੇਤਨਾ | ਔਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਭਜਤੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚੇਤੋ ਭੀਰਾਵਿਸ਼ਤ੍ਯਪਿ||੪੭|| ਸ੍ਮਤਿਸ੍ਤ੍ਯਜਤਿ ਮੇਧਾ ਚ ਹ੍ਰੀਸ਼੍ਰਿਯੌ ਚਾਪਸਰ੍ਪਤਃ| ਉਪਪ੍ਲਵਨ੍ਤੇ ਪਾਪ੍ਮਾਨ ਓਜਸ੍ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ||੪੮|| ਸ਼ੀਲਂ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਵਿਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਾਯਾਸ਼੍ਛਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਕਤਿਂ ਪ੍ਰਤਿ||੪੯|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਸ੍ਥਾਨਾਦੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਭਜਤੇਨਿਲਃ| ਕ੍ਸਯਂ ਮਾਂਸਾਨਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸਗਪਿ ਕ੍ਸਯਮ੍||੫੦|| ਊਸ੍ਮਾਣਃ ਪ੍ਰਲਯਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਧਯਃ| ਗਨ੍ਧਾ ਵਿਕਤਿਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਭੇਦਂ ਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰੌ ਤਥਾ||੫੧|| ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਭਜਤੇ ਕਾਯਃ ਕਾਯਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ| ਧੂਮਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਦਾਰੁਣਾਖ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਕਃ||੫੨|| ਸਤਤਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾ ਦੇਸ਼ਾਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਯੇਭਿਲਕ੍ਸਿਤਾਃ| ਤੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਨੁਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨ ਚਲਨ੍ਤਿ ਕਥਞ੍ਚਨ||੫੩|| ਗੁਣਾਃ ਸ਼ਰੀਰਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਮਦੁਦਾਰੁਣਾਃ| ਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇਨ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਵਨ੍ਯੇਸੁ ਤਦ੍ਵਿਧਾਃ||੫੪|| ਨਖੇਸੁ ਜਾਯਤੇ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪਙ੍ਕੋ ਦਨ੍ਤੇਸੁ ਜਾਯਤੇ| ਜਟਾਃ ਪਕ੍ਸ੍ਮਸੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸੀਮਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮੂਰ੍ਧਨਿ||੫੫|| ਭੇਸਜਾਨਿ ਨ ਸਂਵਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਯਥਾਰੁਚਿ| ਯਾਨਿ ਚਾਪ੍ਯੁਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇਸਾਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੫੬|| ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਤਯਃ ਕ੍ਰੂਰਾ ਵਿਕਾਰਾ ਵਿਵਿਧੌਸਧਾਃ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸਮਭਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤ੍ਯ ਬਲੌਜਸੀ||੫੭|| ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਰਸੋ ਰੂਪਂ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾ ਵਿਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍ | ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇਸ਼ੁਭਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਸੁ||੫੮|| ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਰੁਣਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾ ਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਪਜਾਯਤੇ| ਪ੍ਰੇਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤੀਪਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੇਤਾਕਤਿਰੁਦੀਰ੍ਯਤੇ||੫੯|| ਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਹੀਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਕਤਿਸ਼੍ਚਾਭਿਵਰ੍ਧਤੇ| ਕਤ੍ਸ੍ਨਮੌਤ੍ਪਾਤਿਕਂ ਘੋਰਮਰਿ(ਨਿ)ਸ੍ਟਮੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੬੦|| ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਨਸ਼ਿਸ੍ਯਤਾਮ੍| ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਥਾਗਮਮ੍||੬੧||
View original
वसतां चरमं कालं शरीरेषु शरीरिणाम्| अभ्युग्राणां विनाशाय देहेभ्यः प्रविवत्सताम्||४३|| इष्टांस्तितिक्षतां प्राणान् कान्तं वासं जिहासताम्| तन्त्रयन्त्रेषु भिन्नेषु तमोऽन्त्यं प्रविविक्षताम्||४४|| विनाशायेह रूपाणि यान्यवस्थान्तराणि च| भवन्ति तानि वक्ष्यामि यथोद्देशं यथागमम्||४५|| प्राणाः समुपतप्यन्ते विज्ञानमुपरुध्यते| वमन्ति बलमङ्गानि चेष्टा व्युपरमन्ति च||४६|| इन्द्रियाणि विनश्यन्ति खिलीभवति चेतना | औत्सुक्यं भजते सत्त्वं चेतो भीराविशत्यपि||४७|| स्मृतिस्त्यजति मेधा च ह्रीश्रियौ चापसर्पतः| उपप्लवन्ते पाप्मान ओजस्तेजश्च नश्यति||४८|| शीलं व्यावर्ततेऽत्यर्थं भक्तिश्च परिवर्तते| विक्रियन्ते प्रतिच्छायाश्छायाश्च विकृतिं प्रति||४९|| शुक्रं प्रच्यवते स्थानादुन्मार्गं भजतेऽनिलः| क्षयं मांसानि गच्छन्ति गच्छत्यसृगपि क्षयम्||५०|| ऊष्माणः प्रलयं यान्ति विश्लेषं यान्ति सन्धयः| गन्धा विकृतिमायान्ति भेदं वर्णस्वरौ तथा||५१|| वैवर्ण्यं भजते कायः कायच्छिद्रं विशुष्यति| धूमः सञ्जायते मूर्ध्नि दारुणाख्यश्च चूर्णकः||५२|| सततस्पन्दना देशाः शरीरे येऽभिलक्षिताः| ते स्तम्भानुगताः सर्वे न चलन्ति कथञ्चन||५३|| गुणाः शरीरदेशानां शीतोष्णमृदुदारुणाः| विपर्यासेन वर्तन्ते स्थानेष्वन्येषु तद्विधाः||५४|| नखेषु जायते पुष्पं पङ्को दन्तेषु जायते| जटाः पक्ष्मसु जायन्ते सीमन्ताश्चापि मूर्धनि||५५|| भेषजानि न संवृत्तिं प्राप्नुवन्ति यथारुचि| यानि चाप्युपपद्यन्ते तेषां वीर्यं न सिध्यति||५६|| नानाप्रकृतयः क्रूरा विकारा विविधौषधाः| क्षिप्रं समभिवर्तन्ते प्रतिहत्य बलौजसी||५७|| शब्दः स्पर्शो रसो रूपं गन्धश्चेष्टा विचिन्तितम् | उत्पद्यन्तेऽशुभान्येव प्रतिकर्मप्रवृत्तिषु||५८|| दृश्यन्ते दारुणाः स्वप्ना दौरात्म्यमुपजायते| प्रेष्याः प्रतीपतां यान्ति प्रेताकृतिरुदीर्यते||५९|| प्रकृतिर्हीयतेऽत्यर्थं विकृतिश्चाभिवर्धते| कृत्स्नमौत्पातिकं घोरमरि(नि)ष्टमुपलक्ष्यते||६०|| इत्येतानि मनुष्याणां भवन्ति विनशिष्यताम्| लक्षणानि यथोद्देशं यान्युक्तानि यथागमम्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (62-64) · Śloka 64
ਮਰਣਾਯੇਹ ਰੂਪਾਣਿ ਪਸ਼੍ਯਤਾਪਿ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਾ| ਅਪਸ੍ਟੇਨ ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍||੬੨|| ਪਸ੍ਟੇਨਾਪਿ ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰੋਪਘਾਤਕਮ੍| ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ਦੁਃਖਮਥਵਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍||੬੩|| ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ਮਰਣਂ ਤਸ੍ਯ ਨੈਨਮਿਚ੍ਛੇਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮ੍| ਯਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍||੬੪||
View original
मरणायेह रूपाणि पश्यताऽपि भिषग्विदा| अपृष्टेन न वक्तव्यं मरणं प्रत्युपस्थितम्||६२|| पृष्टेनापि न वक्तव्यं तत्र यत्रोपघातकम्| आतुरस्य भवेद्दुःखमथवाऽन्यस्य कस्यचित्||६३|| अब्रुवन्मरणं तस्य नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्| यस्य पश्येद्विनाशाय लिङ्गानि कुशलो भिषक्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (65-66) · Śloka 66
ਲਿਙ੍ਗੇਭ੍ਯੋ ਮਰਣਾਖ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਾ| ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਮਾਗਨ੍ਤੁ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਿਸਜਾ ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੬੫|| ਦੂਤੈਰੌਤ੍ਪਾਤਿਕੈਰ੍ਭਾਵੈਃ ਪਥ੍ਯਾਤੁਰਕੁਲਾਸ਼੍ਰਯੈਃ| ਆਤੁਰਾਚਾਰਸ਼ੀਲੇਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣੈਃ||੬੬||
View original
लिङ्गेभ्यो मरणाख्येभ्यो विपरीतानि पश्यता| लिङ्गान्यारोग्यमागन्तु वक्तव्यं भिषजा ध्रुवम्||६५|| दूतैरौत्पातिकैर्भावैः पथ्यातुरकुलाश्रयैः| आतुराचारशीलेष्टद्रव्यसम्पत्तिलक्षणैः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (67-70) · Śloka 70
ਸ੍ਵਾਚਾਰਂ ਹਸ੍ਟਮਵ੍ਯਙ੍ਗਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਸਸਮ੍| ਅਮੁਣ੍ਡਮਜਟਂ ਦੂਤਂ ਜਾਤਿਵੇਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾਸਮਮ੍||੬੭|| ਅਨੁਸ੍ਟ੍ਰਖਰਯਾਨਸ੍ਥਮਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ੍ਵਗ੍ਰਹੇਸੁ ਚ| ਅਦਾਰੁਣੇਸੁ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇਸ੍ਵਨੁਗ੍ਰੇਸੁ ਧ੍ਰੁਵੇਸੁ ਚ||੬੮|| ਵਿਨਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀਂ ਨਵਮੀਂ ਵਿਨਾ ਰਿਕ੍ਤਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਮ੍| ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਮਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਭੂਕਮ੍ਪਂ ਰਾਹੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੬੯|| ਵਿਨਾ ਦੇਸ਼ਮਸ਼ਸ੍ਤਂ ਚਾਸ਼ਸ੍ਤੌਤ੍ਪਾਤਿਕਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਦੂਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਦਾਗਤਂ ਭਿਸਕ੍||੭੦||
View original
स्वाचारं हृष्टमव्यङ्गं यशस्यं शुक्लवाससम्| अमुण्डमजटं दूतं जातिवेशक्रियासमम्||६७|| अनुष्ट्रखरयानस्थमसन्ध्यास्वग्रहेषु च| अदारुणेषु नक्षत्रेष्वनुग्रेषु ध्रुवेषु च||६८|| विना चतुर्थीं नवमीं विना रिक्तां चतुर्दशीम्| मध्याह्नमर्धरात्रं च भूकम्पं राहुदर्शनम्||६९|| विना देशमशस्तं चाशस्तौत्पातिकलक्षणम्| दूतं प्रशस्तमव्यग्रं निर्दिशेदागतं भिषक्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (71-79) · Śloka 80
ਦਧ੍ਯਕ੍ਸਤਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਵਸਭਾਣਾਂ ਨਪਸ੍ਯ ਚ||੭੧|| ਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭਾਨਾਂ ਸਿਤਸ੍ਯ ਤੁਰਗਸ੍ਯ ਚ| ਸੁਰਧ੍ਵਜਪਤਾਕਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਯਾਵਕਸ੍ਯ ਚ||੭੨|| ਕਨ੍ਯਾਪੁਂਵਰ੍ਧਮਾਨਾਨਾਂ ਬਦ੍ਧਸ੍ਯੈਕਪਸ਼ੋਸ੍ਤਸ੍ਥਾ| ਪਥਿਵ੍ਯਾ ਉਦ੍ਧਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਹ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤਸ੍ਯ ਚ||੭੩|| ਮੋਦਕਾਨਾਂ ਸੁਮਨਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਚ| ਮਨੋਜ੍ਞਸ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ਕਟਸ੍ਯ ਚ||੭੪|| ਨਭਿਰ੍ਧੇਨ੍ਵਾਃ ਸਵਤ੍ਸਾਯਾ ਵਡਵਾਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਥਾ| ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਸਾਰਸਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਾਮ੍||੭੫|| ਹਂਸਾਨਾਂ ਸ਼ਤਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚਾਸਾਣਾਂ ਸ਼ਿਖਿਨਾਂ ਤਥਾ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਜਦ੍ਵਿਜਸ਼ਙ੍ਖਾਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੂਨਾਂ ਘਤਸ੍ਯ ਚ||੭੬|| ਰੁਚਕਾਦਰ੍ਸ਼ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਰੋਚਨਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਗਨ੍ਧਃ ਸੁਰਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਮਧੁਰੋ ਰਸਃ||੭੭|| ਮਗਪਕ੍ਸਿਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਗਿਰਃ ਸ਼ੁਭਾਃ| ਛਤ੍ਰਧ੍ਵਜਪਤਾਕਾਨਾਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਣਮਭਿਸ੍ਟੁਤਿਃ||੭੮|| ਭੇਰੀਮਦਙ੍ਗਸ਼ਙ੍ਖਾਨਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਹਨਿਸ੍ਵਨਾਃ| ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਸੁਖੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣਃ||੭੯|| ਪਥਿ ਵੇਸ਼੍ਮਪ੍ਰਵੇਸ਼ੇ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦਾਰੋਗ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍|੮੦|
View original
दध्यक्षतद्विजातीनां वृषभाणां नृपस्य च||७१|| रत्नानां पूर्णकुम्भानां सितस्य तुरगस्य च| सुरध्वजपताकानां फलानां यावकस्य च||७२|| कन्यापुंवर्धमानानां बद्धस्यैकपशोस्तस्था| पृथिव्या उद्धृतायाश्च वह्नेः प्रज्वलितस्य च||७३|| मोदकानां सुमनसां शुक्लानां चन्दनस्य च| मनोज्ञस्यान्नपानस्य पूर्णस्य शकटस्य च||७४|| नृभिर्धेन्वाः सवत्साया वडवायाः स्त्रियास्तथा| जीवञ्जीवकसिद्धार्थसारसप्रियवादिनाम्||७५|| हंसानां शतपत्राणां चाषाणां शिखिनां तथा| मत्स्याजद्विजशङ्खानां प्रियङ्गूनां घृतस्य च||७६|| रुचकादर्शसिद्धार्थरोचनानां च दर्शनम्| गन्धः सुरभिर्वर्णश्च सुशुक्लो मधुरो रसः||७७|| मृगपक्षिमनुष्याणां प्रशस्ताश्च गिरः शुभाः| छत्रध्वजपताकानामुत्क्षेपणमभिष्टुतिः||७८|| भेरीमृदङ्गशङ्खानां शब्दाः पुण्याहनिस्वनाः| वेदाध्ययनशब्दाश्च सुखो वायुः प्रदक्षिणः||७९|| पथि वेश्मप्रवेशे तु विद्यादारोग्यलक्षणम्|८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (80-86) · Śloka 86
ਮਙ੍ਗਲਾਚਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸਾਤੁਰੋ ਵੈਸ਼੍ਮਿਕੋ ਜਨਃ||੮੦|| ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੋਨੁਕੂਲਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭੂਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਧਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸੁਖਾਵਾਪ੍ਤਿਰਿਸ੍ਟਲਾਭਃ ਸੁਖੇਨ ਚ||੮੧|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਾਨਾਂ ਯੋਜਨਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵ ਚ| ਗਹਪ੍ਰਾਸਾਦਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਨਾਗਾਨਾਮਸਭਸ੍ਯ ਚ||੮੨|| ਹਯਾਨਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਮਧਿਰੋਹਣਮ੍| ਸੋਮਾਰ੍ਕਾਗ੍ਨਿਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਗਵਾਂ ਨਣਾਂ ਪਯਸ੍ਵਿਨਾਮ੍||੮੩|| ਅਰ੍ਣਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਰਣਂ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸਮ੍ਬਾਧਨਿਃਸਤਿਃ| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦੇਵੈਃ ਸਪਿਤਭਿਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚਾਭਿਭਾਸਣਮ੍||੮੪|| ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਹ੍ਰਦਸ੍ਯ ਵਿਮਲਸ੍ਯ ਚ| ਮਾਂਸਮਤ੍ਸ੍ਯਵਿਸਾਮੇਧ੍ਯਚ੍ਛਤ੍ਰਾਦਰ੍ਸ਼ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ||੮੫|| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸੁਮਨਸਾਂ ਚੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਅਸ਼੍ਵਗੋਰਥਯਾਨਂ ਚ ਯਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇਣ ਚ| ਰੋਦਨਂ ਪਤਿਤੋਤ੍ਥਾਨਂ ਦ੍ਵਿਸਤਾਂ ਚਾਵਮਰ੍ਦਨਮ੍||੮੬||
View original
मङ्गलाचारसम्पन्नः सातुरो वैश्मिको जनः||८०|| श्रद्दधानोऽनुकूलश्च प्रभूतद्रव्यसङ्ग्रहः| धनैश्वर्यसुखावाप्तिरिष्टलाभः सुखेन च||८१|| द्रव्याणां तत्र योग्यानां योजना सिद्धिरेव च| गृहप्रासादशैलानां नागानामृषभस्य च||८२|| हयानां पुरुषाणां च स्वप्ने समधिरोहणम्| सोमार्काग्निद्विजातीनां गवां नॄणां पयस्विनाम्||८३|| अर्णवानां प्रतरणं वृद्धिः सम्बाधनिःसृतिः| स्वप्ने देवैः सपितृभिः प्रसन्नैश्चाभिभाषणम्||८४|| दर्शनं शुक्लवस्त्राणां ह्रदस्य विमलस्य च| मांसमत्स्यविषामेध्यच्छत्रादर्शपरिग्रहः||८५|| स्वप्ने सुमनसां चैव शुक्लानां दर्शनं शुभम्| अश्वगोरथयानं च यानं पूर्वोत्तरेण च| रोदनं पतितोत्थानं द्विषतां चावमर्दनम्||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (87-88) · Śloka 88
ਸਤ੍ਤ੍ਵਲਕ੍ਸਣਸਂਯੋਗੋ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯਦ੍ਵਿਜਾਤਿਸੁ| ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨ ਚ ਨਿਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤਦਾਰੋਗ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੮੭|| ਆਰੋਗ੍ਯਾਦ੍ਬਲਮਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸੁਖਂ ਚ ਲਭਤੇ ਮਹਤ੍| ਇਸ੍ਟਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਪਰਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਪੁਰੁਸਃ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸਣਃ||੮੮||
View original
सत्त्वलक्षणसंयोगो भक्तिर्वैद्यद्विजातिषु| साध्यत्वं न च निर्वेदस्तदारोग्यस्य लक्षणम्||८७|| आरोग्याद्बलमायुश्च सुखं च लभते महत्| इष्टांश्चाप्यपरान् भावान् पुरुषः शुभलक्षणः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (89) · Śloka 89
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਉਕ੍ਤਂ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣੀਯੇ ਮਰਣਾਰੋਗ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਦੂਤਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤੁਰੋਤ੍ਪਾਤਯੁਕ੍ਤਿਸਿਦ੍ਧਿਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਮ੍||੮੯||
View original
तत्र श्लोकौ- उक्तं गोमयचूर्णीये मरणारोग्यलक्षणम्| दूतस्वप्नातुरोत्पातयुक्तिसिद्धिव्यपाश्रयम्||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (90) · Śloka 90
ਇਤੀਦਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕਤਂ ਯਥਾਤਥਂ ਤਦਨ੍ਵਵੇਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸਤਤਂ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਾ| ਤਥਾ ਹਿ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ ਸਿਦ੍ਧਕਰ੍ਮਾ ਲਭਤੇ ਧਨਾਨਿ ਚ||੯੦||
View original
इतीदमुक्तं प्रकृतं यथातथं तदन्ववेक्ष्यं सततं भिषग्विदा| तथा हि सिद्धिं च यशश्च शाश्वतं स सिद्धकर्मा लभते धनानि च||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇ ਗੋਮਯਚੂਰ੍ਣੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨|| ਇਤਿ ਚਰਕਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍|
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने गोमयचूर्णीयमिन्द्रियं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२|| इति चरकसंहितायां पञ्चमम् इन्द्रियस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon