Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഗോമയചൂര്ണീയമിന്ദ്രിയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातो गोमयचूर्णीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
12. gōmayacūrṇīyamindriyam
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 8
യസ്യ ഗോമയചൂര്ണാഭം ചൂര്ണം മൂര്ധനി ജായതേ| സസ്നേഹം ഭ്രശ്യതേ ചൈവ മാസാന്തം തസ്യ ജീവിതമ്||൩|| നികഷന്നിവ യഃ പാദൌ ച്യുതാംസഃ പരിധാവതി| വികൃത്യാ ന സ ലോകേऽസ്മിംശ്ചിരം വസതി മാനവഃ||൪|| യസ്യ സ്നാതാനുലിപ്തസ്യ പൂര്വം ശുഷ്യത്യുരോ ഭൃശമ്| ആര്ദ്രേഷു സര്വഗാത്രേഷു സോऽര്ധമാസം ന ജീവതി||൫|| യമുദ്ദിശ്യാതുരം വൈദ്യഃ സംവര്തയിതുമൌഷധമ് | യതമാനോ ന ശക്നോതി ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്||൬|| വിജ്ഞാതം ബഹുശഃ സിദ്ധം വിധിവച്ചാവചാരിതമ്| ന സിധ്യത്യൌഷധം യസ്യ നാസ്തി തസ്യ ചികിത്സിതമ്||൭|| ആഹാരമുപയുഞ്ജാനോ ഭിഷജാ സൂപകല്പിതമ്| യഃ ഫലം തസ്യ നാപ്നോതി ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്||൮||
View original
यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्धनि जायते| सस्नेहं भ्रश्यते चैव मासान्तं तस्य जीवितम्||३|| निकषन्निव यः पादौ च्युतांसः परिधावति| विकृत्या न स लोकेऽस्मिंश्चिरं वसति मानवः||४|| यस्य स्नातानुलिप्तस्य पूर्वं शुष्यत्युरो भृशम्| आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सोऽर्धमासं न जीवति||५|| यमुद्दिश्यातुरं वैद्यः संवर्तयितुमौषधम् | यतमानो न शक्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्||६|| विज्ञातं बहुशः सिद्धं विधिवच्चावचारितम्| न सिध्यत्यौषधं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्||७|| आहारमुपयुञ्जानो भिषजा सूपकल्पितम्| यः फलं तस्य नाप्नोति दुर्लभं तस्य जीवितम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (9-24) · Śloka 25
ദൂതാധികാരേ വക്ഷ്യാമോ ലക്ഷണാനി മുമൂര്ഷതാമ്| യാനി ദൃഷ്ട്വാ ഭിഷക് പ്രാജ്ഞഃ പ്രത്യാഖ്യായാദസംയമമ്||൯|| മുക്തകേശേऽഥവാ നഗ്നേ രുദത്യപ്രയതേऽഥവാ| ഭിഷഗഭ്യാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ദൂതം മരണമാദിശേത്||൧൦|| സുപ്തേ ഭിഷജി യേ ദൂതാശ്ഛിന്ദത്യപി ച ഭിന്ദതി| ആഗച്ഛന്തി ഭിഷക് തേഷാം ന ഭര്താരമനുവ്രജേത്||൧൧|| ജുഹ്വത്യഗ്നിം തഥാ പിണ്ഡാന് പിതൃഭ്യോ നിര്വപത്യപി| വൈദ്യേ ദൂതാ യ ആയാന്തി തേ ഘ്നന്തി പ്രജിഘാംസവഃ||൧൨|| കഥയത്യപ്രശസ്താനി ചിന്തയത്യഥവാ പുനഃ| വൈദ്യേ ദൂതാ മനുഷ്യാണാമാഗച്ഛന്തി മുമൂര്ഷതാമ്||൧൩|| മൃതദഗ്ധവിനഷ്ടാനി ഭജതി വ്യാഹരത്യപി| അപ്രശസ്താനി ചാന്യാനി വൈദ്യേ ദൂതാ മുമൂര്ഷതാമ്||൧൪|| വികാരസാമാന്യഗുണേ ദേശേ കാലേऽഥവാ ഭിഷക്| ദൂതമഭ്യാഗതം ദൃഷ്ട്വാ നാതുരം തമുപാചരേത്||൧൫|| ദീനഭീതദ്രുതത്രസ്തമലിനാമസതീം സ്ത്രിയമ്| ത്രീന് വ്യാകൃതീംശ്ച ഷണ്ഡാംശ്ച ദൂതാന് വിദ്യാന്മുമൂര്ഷതാമ്||൧൬|| അങ്ഗവ്യസനിനം ദൂതം ലിങ്ഗിനം വ്യാധിതം തഥാ| സമ്പ്രേക്ഷ്യ ചോഗ്രകര്മാണം ന വൈദ്യോ ഗന്തുമര്ഹതി||൧൭|| ആതുരാര്ഥമനുപ്രാപ്തം ഖരോഷ്ട്രരഥവാഹനമ്| ദൂതം ദൃഷ്ട്വാ ഭിഷഗ്വിദ്യാദാതുരസ്യ പരാഭവമ്||൧൮|| പലാലബുസമാംസാസ്ഥികേശലോമനഖദ്വിജാന്| മാര്ജനീം മുസലം ശൂര്പമുപാനച്ചര്മ വിച്യുതമ് ||൧൯|| തൃണകാഷ്ഠതുഷാങ്ഗാരം സ്പൃശന്തോ ലോഷ്ടമശ്മ ച| തത്പൂര്വദര്ശനേ ദൂതാ വ്യാഹരന്തി മുമൂര്ഷതാമ്||൨൦|| യസ്മിംശ്ച ദൂതേ ബ്രുവതി വാക്യമാതുരസംശ്രയമ്| പശ്യേന്നിമിത്തമശുഭം തം ച നാനുവ്രജേദ്ഭിഷക്||൨൧|| തഥാ വ്യസനിനം പ്രേതം പ്രേതാലങ്കാരമേവ വാ| ഭിന്നം ദഗ്ധം വിനഷ്ടം വാ തദ്വാദീനി വചാംസി വാ||൨൨|| രസോ വാ കടുകസ്തീവ്രോ ഗന്ധോ വാ കൌണപോ മഹാന്| സ്പര്ശോ വാ വിപുലഃ ക്രൂരോ യദ്വാऽന്യദശുഭം ഭവേത്||൨൩|| തത്പൂര്വമഭിതോ വാക്യം വാക്യകാലേऽഥവാ പുനഃ| ദൂതാനാം വ്യാഹൃതം ശ്രുത്വാ ധീരോ മരണമാദിശേത്||൨൪|| ഇതി ദൂതാധികാരോऽയമുക്തഃ കൃത്സ്നോ മുമൂര്ഷതാമ്|൨൫|
View original
दूताधिकारे वक्ष्यामो लक्षणानि मुमूर्षताम्| यानि दृष्ट्वा भिषक् प्राज्ञः प्रत्याख्यायादसंयमम्||९|| मुक्तकेशेऽथवा नग्ने रुदत्यप्रयतेऽथवा| भिषगभ्यागतं दृष्ट्वा दूतं मरणमादिशेत्||१०|| सुप्ते भिषजि ये दूताश्छिन्दत्यपि च भिन्दति| आगच्छन्ति भिषक् तेषां न भर्तारमनुव्रजेत्||११|| जुह्वत्यग्निं तथा पिण्डान् पितृभ्यो निर्वपत्यपि| वैद्ये दूता य आयान्ति ते घ्नन्ति प्रजिघांसवः||१२|| कथयत्यप्रशस्तानि चिन्तयत्यथवा पुनः| वैद्ये दूता मनुष्याणामागच्छन्ति मुमूर्षताम्||१३|| मृतदग्धविनष्टानि भजति व्याहरत्यपि| अप्रशस्तानि चान्यानि वैद्ये दूता मुमूर्षताम्||१४|| विकारसामान्यगुणे देशे कालेऽथवा भिषक्| दूतमभ्यागतं दृष्ट्वा नातुरं तमुपाचरेत्||१५|| दीनभीतद्रुतत्रस्तमलिनामसतीं स्त्रियम्| त्रीन् व्याकृतींश्च षण्डांश्च दूतान् विद्यान्मुमूर्षताम्||१६|| अङ्गव्यसनिनं दूतं लिङ्गिनं व्याधितं तथा| सम्प्रेक्ष्य चोग्रकर्माणं न वैद्यो गन्तुमर्हति||१७|| आतुरार्थमनुप्राप्तं खरोष्ट्ररथवाहनम्| दूतं दृष्ट्वा भिषग्विद्यादातुरस्य पराभवम्||१८|| पलालबुसमांसास्थिकेशलोमनखद्विजान्| मार्जनीं मुसलं शूर्पमुपानच्चर्म विच्युतम् ||१९|| तृणकाष्ठतुषाङ्गारं स्पृशन्तो लोष्टमश्म च| तत्पूर्वदर्शने दूता व्याहरन्ति मुमूर्षताम्||२०|| यस्मिंश्च दूते ब्रुवति वाक्यमातुरसंश्रयम्| पश्येन्निमित्तमशुभं तं च नानुव्रजेद्भिषक्||२१|| तथा व्यसनिनं प्रेतं प्रेतालङ्कारमेव वा| भिन्नं दग्धं विनष्टं वा तद्वादीनि वचांसि वा||२२|| रसो वा कटुकस्तीव्रो गन्धो वा कौणपो महान्| स्पर्शो वा विपुलः क्रूरो यद्वाऽन्यदशुभं भवेत्||२३|| तत्पूर्वमभितो वाक्यं वाक्यकालेऽथवा पुनः| दूतानां व्याहृतं श्रुत्वा धीरो मरणमादिशेत्||२४|| इति दूताधिकारोऽयमुक्तः कृत्स्नो मुमूर्षताम्|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (25-31) · Śloka 32
പഥ്യാതുരകുലാനാം ച വക്ഷ്യാമ്യൌത്പാതികം പുനഃ||൨൫|| അവക്ഷുതമഥോത്ക്രുഷ്ടം സ്ഖലനം പതനം തഥാ| ആക്രോശഃ സമ്പ്രഹാരോ വാ പ്രതിഷേധോ വിഗര്ഹണമ്||൨൬|| വസ്ത്രോഷ്ണീഷോത്തരാസങ്ഗശ്ഛത്രോപാനദ്യുഗാശ്രയമ്| വ്യസനം ദര്ശനം ചാപി മൃതവ്യസനിനാം തഥാ||൨൭|| ചൈത്യധ്വജപതാകാനാം പൂര്ണാനാം പതനാനി ച| ഹതാനിഷ്ടപ്രവാദാശ്ച ദൂഷണം ഭസ്മപാംശുഭിഃ||൨൮|| പഥച്ഛേദോ ബിഡാലേന ശുനാ സര്പേണ വാ പുനഃ| മൃഗദ്വിജാനാം ക്രൂരാണാം ഗിരോ ദീപ്താം ദിശം പ്രതി||൨൯|| ശയനാസനയാനാനാമുത്താനാനാം ച ദര്ശനമ്| ഇത്യേതാന്യപ്രശസ്താനി സര്വാണ്യാഹുര്മനീഷിണഃ||൩൦|| ഏതാനി പഥി വൈദ്യേന പശ്യതാऽऽതുരവേശ്മനി| ശൃണ്വതാ ച ന ഗന്തവ്യം തദാഗാരം വിപശ്ചിതാ||൩൧|| ഇത്യൌത്പാതികമാഖ്യാതം പഥി വൈദ്യവിഗര്ഹിതമ്|൩൨|
View original
पथ्यातुरकुलानां च वक्ष्याम्यौत्पातिकं पुनः||२५|| अवक्षुतमथोत्क्रुष्टं स्खलनं पतनं तथा| आक्रोशः सम्प्रहारो वा प्रतिषेधो विगर्हणम्||२६|| वस्त्रोष्णीषोत्तरासङ्गश्छत्रोपानद्युगाश्रयम्| व्यसनं दर्शनं चापि मृतव्यसनिनां तथा||२७|| चैत्यध्वजपताकानां पूर्णानां पतनानि च| हतानिष्टप्रवादाश्च दूषणं भस्मपांशुभिः||२८|| पथच्छेदो बिडालेन शुना सर्पेण वा पुनः| मृगद्विजानां क्रूराणां गिरो दीप्तां दिशं प्रति||२९|| शयनासनयानानामुत्तानानां च दर्शनम्| इत्येतान्यप्रशस्तानि सर्वाण्याहुर्मनीषिणः||३०|| एतानि पथि वैद्येन पश्यताऽऽतुरवेश्मनि| शृण्वता च न गन्तव्यं तदागारं विपश्चिता||३१|| इत्यौत्पातिकमाख्यातं पथि वैद्यविगर्हितम्|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (32-39) · Śloka 39
ഇമാമപി ച ബുധ്യേത ഗൃഹാവസ്ഥാം മുമൂര്ഷതാമ്||൩൨|| പ്രവേശേ പൂര്ണകുമ്ഭാഗ്നിമൃദ്ബീജഫലസര്പിഷാമ്| വൃഷബ്രാഹ്മണരത്നാന്നദേവതാനാം ച നിര്ഗതിമ്||൩൩|| അഗ്നിപൂര്ണാനി പാത്രാണി ഭിന്നാനി വിശിഖാനി ച| ഭിഷങ് മുമൂര്ഷതാം വേശ്മ പ്രവിശന്നേവ പശ്യതി||൩൪|| ഛിന്നഭിന്നാനി ദഗ്ധാനി ഭഗ്നാനി മൃദിതാനി ച| ദുര്ബലാനി ച സേവന്തേ മുമൂര്ഷോര്വൈശ്മികാ ജനാഃ||൩൫|| ശയനം വസനം യാനം ഗമനം ഭോജനം രുതമ്| ശ്രൂയതേऽമങ്ഗലം യസ്യ നാസ്തി തസ്യ ചികിത്സിതമ്||൩൬|| ശയനം വസനം യാനമന്യം വാऽപി പരിച്ഛദമ്| പ്രേതവദ്യസ്യ കുര്വന്തി സുഹൃദഃ പ്രേത ഏവ സഃ||൩൭|| അന്നം വ്യാപദ്യതേऽത്യര്ഥം ജ്യോതിശ്ചൈവോപശാമ്യതി| നിവാതേ സേന്ധനം യസ്യ തസ്യ നാസ്തി ചികിത്സിതമ്||൩൮|| ആതുരസ്യ ഗൃഹേ യസ്യ ഭിദ്യന്തേ വാ പതന്തി വാ| അതിമാത്രമമത്രാണി ദുര്ലഭം തസ്യ ജീവിതമ്||൩൯||
View original
इमामपि च बुध्येत गृहावस्थां मुमूर्षताम्||३२|| प्रवेशे पूर्णकुम्भाग्निमृद्बीजफलसर्पिषाम्| वृषब्राह्मणरत्नान्नदेवतानां च निर्गतिम्||३३|| अग्निपूर्णानि पात्राणि भिन्नानि विशिखानि च| भिषङ् मुमूर्षतां वेश्म प्रविशन्नेव पश्यति||३४|| छिन्नभिन्नानि दग्धानि भग्नानि मृदितानि च| दुर्बलानि च सेवन्ते मुमूर्षोर्वैश्मिका जनाः||३५|| शयनं वसनं यानं गमनं भोजनं रुतम्| श्रूयतेऽमङ्गलं यस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्||३६|| शयनं वसनं यानमन्यं वाऽपि परिच्छदम्| प्रेतवद्यस्य कुर्वन्ति सुहृदः प्रेत एव सः||३७|| अन्नं व्यापद्यतेऽत्यर्थं ज्योतिश्चैवोपशाम्यति| निवाते सेन्धनं यस्य तस्य नास्ति चिकित्सितम्||३८|| आतुरस्य गृहे यस्य भिद्यन्ते वा पतन्ति वा| अतिमात्रममत्राणि दुर्लभं तस्य जीवितम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (40-42) · Śloka 42
ഭവന്തി ചാത്ര- യദ്ദ്വാദശഭിരധ്യായൈര്വ്യാസതഃ പരികീര്തിതമ്| മുമൂര്ഷതാം മനുഷ്യാണാം ലക്ഷണം ജീവിതാന്തകൃത്||൪൦|| തത് സമാസേന വക്ഷ്യാമഃ പര്യായാന്തരമാശ്രിതമ്| പര്യായവചനം ഹ്യര്ഥവിജ്ഞാനായോപപദ്യതേ||൪൧|| അത്യര്ഥം പുനരേവേയം വിവക്ഷാ നോ വിധീയതേ| തസ്മിന്നേവാധികരണേ യത് പൂര്വമഭിശബ്ദിതമ്||൪൨||
View original
भवन्ति चात्र- यद्द्वादशभिरध्यायैर्व्यासतः परिकीर्तितम्| मुमूर्षतां मनुष्याणां लक्षणं जीवितान्तकृत्||४०|| तत् समासेन वक्ष्यामः पर्यायान्तरमाश्रितम्| पर्यायवचनं ह्यर्थविज्ञानायोपपद्यते||४१|| अत्यर्थं पुनरेवेयं विवक्षा नो विधीयते| तस्मिन्नेवाधिकरणे यत् पूर्वमभिशब्दितम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (43-61) · Śloka 61
വസതാം ചരമം കാലം ശരീരേഷു ശരീരിണാമ്| അഭ്യുഗ്രാണാം വിനാശായ ദേഹേഭ്യഃ പ്രവിവത്സതാമ്||൪൩|| ഇഷ്ടാംസ്തിതിക്ഷതാം പ്രാണാന് കാന്തം വാസം ജിഹാസതാമ്| തന്ത്രയന്ത്രേഷു ഭിന്നേഷു തമോऽന്ത്യം പ്രവിവിക്ഷതാമ്||൪൪|| വിനാശായേഹ രൂപാണി യാന്യവസ്ഥാന്തരാണി ച| ഭവന്തി താനി വക്ഷ്യാമി യഥോദ്ദേശം യഥാഗമമ്||൪൫|| പ്രാണാഃ സമുപതപ്യന്തേ വിജ്ഞാനമുപരുധ്യതേ| വമന്തി ബലമങ്ഗാനി ചേഷ്ടാ വ്യുപരമന്തി ച||൪൬|| ഇന്ദ്രിയാണി വിനശ്യന്തി ഖിലീഭവതി ചേതനാ | ഔത്സുക്യം ഭജതേ സത്ത്വം ചേതോ ഭീരാവിശത്യപി||൪൭|| സ്മൃതിസ്ത്യജതി മേധാ ച ഹ്രീശ്രിയൌ ചാപസര്പതഃ| ഉപപ്ലവന്തേ പാപ്മാന ഓജസ്തേജശ്ച നശ്യതി||൪൮|| ശീലം വ്യാവര്തതേऽത്യര്ഥം ഭക്തിശ്ച പരിവര്തതേ| വിക്രിയന്തേ പ്രതിച്ഛായാശ്ഛായാശ്ച വികൃതിം പ്രതി||൪൯|| ശുക്രം പ്രച്യവതേ സ്ഥാനാദുന്മാര്ഗം ഭജതേऽനിലഃ| ക്ഷയം മാംസാനി ഗച്ഛന്തി ഗച്ഛത്യസൃഗപി ക്ഷയമ്||൫൦|| ഊഷ്മാണഃ പ്രലയം യാന്തി വിശ്ലേഷം യാന്തി സന്ധയഃ| ഗന്ധാ വികൃതിമായാന്തി ഭേദം വര്ണസ്വരൌ തഥാ||൫൧|| വൈവര്ണ്യം ഭജതേ കായഃ കായച്ഛിദ്രം വിശുഷ്യതി| ധൂമഃ സഞ്ജായതേ മൂര്ധ്നി ദാരുണാഖ്യശ്ച ചൂര്ണകഃ||൫൨|| സതതസ്പന്ദനാ ദേശാഃ ശരീരേ യേऽഭിലക്ഷിതാഃ| തേ സ്തമ്ഭാനുഗതാഃ സര്വേ ന ചലന്തി കഥഞ്ചന||൫൩|| ഗുണാഃ ശരീരദേശാനാം ശീതോഷ്ണമൃദുദാരുണാഃ| വിപര്യാസേന വര്തന്തേ സ്ഥാനേഷ്വന്യേഷു തദ്വിധാഃ||൫൪|| നഖേഷു ജായതേ പുഷ്പം പങ്കോ ദന്തേഷു ജായതേ| ജടാഃ പക്ഷ്മസു ജായന്തേ സീമന്താശ്ചാപി മൂര്ധനി||൫൫|| ഭേഷജാനി ന സംവൃത്തിം പ്രാപ്നുവന്തി യഥാരുചി| യാനി ചാപ്യുപപദ്യന്തേ തേഷാം വീര്യം ന സിധ്യതി||൫൬|| നാനാപ്രകൃതയഃ ക്രൂരാ വികാരാ വിവിധൌഷധാഃ| ക്ഷിപ്രം സമഭിവര്തന്തേ പ്രതിഹത്യ ബലൌജസീ||൫൭|| ശബ്ദഃ സ്പര്ശോ രസോ രൂപം ഗന്ധശ്ചേഷ്ടാ വിചിന്തിതമ് | ഉത്പദ്യന്തേऽശുഭാന്യേവ പ്രതികര്മപ്രവൃത്തിഷു||൫൮|| ദൃശ്യന്തേ ദാരുണാഃ സ്വപ്നാ ദൌരാത്മ്യമുപജായതേ| പ്രേഷ്യാഃ പ്രതീപതാം യാന്തി പ്രേതാകൃതിരുദീര്യതേ||൫൯|| പ്രകൃതിര്ഹീയതേऽത്യര്ഥം വികൃതിശ്ചാഭിവര്ധതേ| കൃത്സ്നമൌത്പാതികം ഘോരമരി(നി)ഷ്ടമുപലക്ഷ്യതേ||൬൦|| ഇത്യേതാനി മനുഷ്യാണാം ഭവന്തി വിനശിഷ്യതാമ്| ലക്ഷണാനി യഥോദ്ദേശം യാന്യുക്താനി യഥാഗമമ്||൬൧||
View original
वसतां चरमं कालं शरीरेषु शरीरिणाम्| अभ्युग्राणां विनाशाय देहेभ्यः प्रविवत्सताम्||४३|| इष्टांस्तितिक्षतां प्राणान् कान्तं वासं जिहासताम्| तन्त्रयन्त्रेषु भिन्नेषु तमोऽन्त्यं प्रविविक्षताम्||४४|| विनाशायेह रूपाणि यान्यवस्थान्तराणि च| भवन्ति तानि वक्ष्यामि यथोद्देशं यथागमम्||४५|| प्राणाः समुपतप्यन्ते विज्ञानमुपरुध्यते| वमन्ति बलमङ्गानि चेष्टा व्युपरमन्ति च||४६|| इन्द्रियाणि विनश्यन्ति खिलीभवति चेतना | औत्सुक्यं भजते सत्त्वं चेतो भीराविशत्यपि||४७|| स्मृतिस्त्यजति मेधा च ह्रीश्रियौ चापसर्पतः| उपप्लवन्ते पाप्मान ओजस्तेजश्च नश्यति||४८|| शीलं व्यावर्ततेऽत्यर्थं भक्तिश्च परिवर्तते| विक्रियन्ते प्रतिच्छायाश्छायाश्च विकृतिं प्रति||४९|| शुक्रं प्रच्यवते स्थानादुन्मार्गं भजतेऽनिलः| क्षयं मांसानि गच्छन्ति गच्छत्यसृगपि क्षयम्||५०|| ऊष्माणः प्रलयं यान्ति विश्लेषं यान्ति सन्धयः| गन्धा विकृतिमायान्ति भेदं वर्णस्वरौ तथा||५१|| वैवर्ण्यं भजते कायः कायच्छिद्रं विशुष्यति| धूमः सञ्जायते मूर्ध्नि दारुणाख्यश्च चूर्णकः||५२|| सततस्पन्दना देशाः शरीरे येऽभिलक्षिताः| ते स्तम्भानुगताः सर्वे न चलन्ति कथञ्चन||५३|| गुणाः शरीरदेशानां शीतोष्णमृदुदारुणाः| विपर्यासेन वर्तन्ते स्थानेष्वन्येषु तद्विधाः||५४|| नखेषु जायते पुष्पं पङ्को दन्तेषु जायते| जटाः पक्ष्मसु जायन्ते सीमन्ताश्चापि मूर्धनि||५५|| भेषजानि न संवृत्तिं प्राप्नुवन्ति यथारुचि| यानि चाप्युपपद्यन्ते तेषां वीर्यं न सिध्यति||५६|| नानाप्रकृतयः क्रूरा विकारा विविधौषधाः| क्षिप्रं समभिवर्तन्ते प्रतिहत्य बलौजसी||५७|| शब्दः स्पर्शो रसो रूपं गन्धश्चेष्टा विचिन्तितम् | उत्पद्यन्तेऽशुभान्येव प्रतिकर्मप्रवृत्तिषु||५८|| दृश्यन्ते दारुणाः स्वप्ना दौरात्म्यमुपजायते| प्रेष्याः प्रतीपतां यान्ति प्रेताकृतिरुदीर्यते||५९|| प्रकृतिर्हीयतेऽत्यर्थं विकृतिश्चाभिवर्धते| कृत्स्नमौत्पातिकं घोरमरि(नि)ष्टमुपलक्ष्यते||६०|| इत्येतानि मनुष्याणां भवन्ति विनशिष्यताम्| लक्षणानि यथोद्देशं यान्युक्तानि यथागमम्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (62-64) · Śloka 64
മരണായേഹ രൂപാണി പശ്യതാऽപി ഭിഷഗ്വിദാ| അപൃഷ്ടേന ന വക്തവ്യം മരണം പ്രത്യുപസ്ഥിതമ്||൬൨|| പൃഷ്ടേനാപി ന വക്തവ്യം തത്ര യത്രോപഘാതകമ്| ആതുരസ്യ ഭവേദ്ദുഃഖമഥവാऽന്യസ്യ കസ്യചിത്||൬൩|| അബ്രുവന്മരണം തസ്യ നൈനമിച്ഛേച്ചികിത്സിതുമ്| യസ്യ പശ്യേദ്വിനാശായ ലിങ്ഗാനി കുശലോ ഭിഷക്||൬൪||
View original
मरणायेह रूपाणि पश्यताऽपि भिषग्विदा| अपृष्टेन न वक्तव्यं मरणं प्रत्युपस्थितम्||६२|| पृष्टेनापि न वक्तव्यं तत्र यत्रोपघातकम्| आतुरस्य भवेद्दुःखमथवाऽन्यस्य कस्यचित्||६३|| अब्रुवन्मरणं तस्य नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्| यस्य पश्येद्विनाशाय लिङ्गानि कुशलो भिषक्||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (65-66) · Śloka 66
ലിങ്ഗേഭ്യോ മരണാഖ്യേഭ്യോ വിപരീതാനി പശ്യതാ| ലിങ്ഗാന്യാരോഗ്യമാഗന്തു വക്തവ്യം ഭിഷജാ ധ്രുവമ്||൬൫|| ദൂതൈരൌത്പാതികൈര്ഭാവൈഃ പഥ്യാതുരകുലാശ്രയൈഃ| ആതുരാചാരശീലേഷ്ടദ്രവ്യസമ്പത്തിലക്ഷണൈഃ||൬൬||
View original
लिङ्गेभ्यो मरणाख्येभ्यो विपरीतानि पश्यता| लिङ्गान्यारोग्यमागन्तु वक्तव्यं भिषजा ध्रुवम्||६५|| दूतैरौत्पातिकैर्भावैः पथ्यातुरकुलाश्रयैः| आतुराचारशीलेष्टद्रव्यसम्पत्तिलक्षणैः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (67-70) · Śloka 70
സ്വാചാരം ഹൃഷ്ടമവ്യങ്ഗം യശസ്യം ശുക്ലവാസസമ്| അമുണ്ഡമജടം ദൂതം ജാതിവേശക്രിയാസമമ്||൬൭|| അനുഷ്ട്രഖരയാനസ്ഥമസന്ധ്യാസ്വഗ്രഹേഷു ച| അദാരുണേഷു നക്ഷത്രേഷ്വനുഗ്രേഷു ധ്രുവേഷു ച||൬൮|| വിനാ ചതുര്ഥീം നവമീം വിനാ രിക്താം ചതുര്ദശീമ്| മധ്യാഹ്നമര്ധരാത്രം ച ഭൂകമ്പം രാഹുദര്ശനമ്||൬൯|| വിനാ ദേശമശസ്തം ചാശസ്തൌത്പാതികലക്ഷണമ്| ദൂതം പ്രശസ്തമവ്യഗ്രം നിര്ദിശേദാഗതം ഭിഷക്||൭൦||
View original
स्वाचारं हृष्टमव्यङ्गं यशस्यं शुक्लवाससम्| अमुण्डमजटं दूतं जातिवेशक्रियासमम्||६७|| अनुष्ट्रखरयानस्थमसन्ध्यास्वग्रहेषु च| अदारुणेषु नक्षत्रेष्वनुग्रेषु ध्रुवेषु च||६८|| विना चतुर्थीं नवमीं विना रिक्तां चतुर्दशीम्| मध्याह्नमर्धरात्रं च भूकम्पं राहुदर्शनम्||६९|| विना देशमशस्तं चाशस्तौत्पातिकलक्षणम्| दूतं प्रशस्तमव्यग्रं निर्दिशेदागतं भिषक्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (71-79) · Śloka 80
ദധ്യക്ഷതദ്വിജാതീനാം വൃഷഭാണാം നൃപസ്യ ച||൭൧|| രത്നാനാം പൂര്ണകുമ്ഭാനാം സിതസ്യ തുരഗസ്യ ച| സുരധ്വജപതാകാനാം ഫലാനാം യാവകസ്യ ച||൭൨|| കന്യാപുംവര്ധമാനാനാം ബദ്ധസ്യൈകപശോസ്തസ്ഥാ| പൃഥിവ്യാ ഉദ്ധൃതായാശ്ച വഹ്നേഃ പ്രജ്വലിതസ്യ ച||൭൩|| മോദകാനാം സുമനസാം ശുക്ലാനാം ചന്ദനസ്യ ച| മനോജ്ഞസ്യാന്നപാനസ്യ പൂര്ണസ്യ ശകടസ്യ ച||൭൪|| നൃഭിര്ധേന്വാഃ സവത്സായാ വഡവായാഃ സ്ത്രിയാസ്തഥാ| ജീവഞ്ജീവകസിദ്ധാര്ഥസാരസപ്രിയവാദിനാമ്||൭൫|| ഹംസാനാം ശതപത്രാണാം ചാഷാണാം ശിഖിനാം തഥാ| മത്സ്യാജദ്വിജശങ്ഖാനാം പ്രിയങ്ഗൂനാം ഘൃതസ്യ ച||൭൬|| രുചകാദര്ശസിദ്ധാര്ഥരോചനാനാം ച ദര്ശനമ്| ഗന്ധഃ സുരഭിര്വര്ണശ്ച സുശുക്ലോ മധുരോ രസഃ||൭൭|| മൃഗപക്ഷിമനുഷ്യാണാം പ്രശസ്താശ്ച ഗിരഃ ശുഭാഃ| ഛത്രധ്വജപതാകാനാമുത്ക്ഷേപണമഭിഷ്ടുതിഃ||൭൮|| ഭേരീമൃദങ്ഗശങ്ഖാനാം ശബ്ദാഃ പുണ്യാഹനിസ്വനാഃ| വേദാധ്യയനശബ്ദാശ്ച സുഖോ വായുഃ പ്രദക്ഷിണഃ||൭൯|| പഥി വേശ്മപ്രവേശേ തു വിദ്യാദാരോഗ്യലക്ഷണമ്|൮൦|
View original
दध्यक्षतद्विजातीनां वृषभाणां नृपस्य च||७१|| रत्नानां पूर्णकुम्भानां सितस्य तुरगस्य च| सुरध्वजपताकानां फलानां यावकस्य च||७२|| कन्यापुंवर्धमानानां बद्धस्यैकपशोस्तस्था| पृथिव्या उद्धृतायाश्च वह्नेः प्रज्वलितस्य च||७३|| मोदकानां सुमनसां शुक्लानां चन्दनस्य च| मनोज्ञस्यान्नपानस्य पूर्णस्य शकटस्य च||७४|| नृभिर्धेन्वाः सवत्साया वडवायाः स्त्रियास्तथा| जीवञ्जीवकसिद्धार्थसारसप्रियवादिनाम्||७५|| हंसानां शतपत्राणां चाषाणां शिखिनां तथा| मत्स्याजद्विजशङ्खानां प्रियङ्गूनां घृतस्य च||७६|| रुचकादर्शसिद्धार्थरोचनानां च दर्शनम्| गन्धः सुरभिर्वर्णश्च सुशुक्लो मधुरो रसः||७७|| मृगपक्षिमनुष्याणां प्रशस्ताश्च गिरः शुभाः| छत्रध्वजपताकानामुत्क्षेपणमभिष्टुतिः||७८|| भेरीमृदङ्गशङ्खानां शब्दाः पुण्याहनिस्वनाः| वेदाध्ययनशब्दाश्च सुखो वायुः प्रदक्षिणः||७९|| पथि वेश्मप्रवेशे तु विद्यादारोग्यलक्षणम्|८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (80-86) · Śloka 86
മങ്ഗലാചാരസമ്പന്നഃ സാതുരോ വൈശ്മികോ ജനഃ||൮൦|| ശ്രദ്ദധാനോऽനുകൂലശ്ച പ്രഭൂതദ്രവ്യസങ്ഗ്രഹഃ| ധനൈശ്വര്യസുഖാവാപ്തിരിഷ്ടലാഭഃ സുഖേന ച||൮൧|| ദ്രവ്യാണാം തത്ര യോഗ്യാനാം യോജനാ സിദ്ധിരേവ ച| ഗൃഹപ്രാസാദശൈലാനാം നാഗാനാമൃഷഭസ്യ ച||൮൨|| ഹയാനാം പുരുഷാണാം ച സ്വപ്നേ സമധിരോഹണമ്| സോമാര്കാഗ്നിദ്വിജാതീനാം ഗവാം നൃൗണാം പയസ്വിനാമ്||൮൩|| അര്ണവാനാം പ്രതരണം വൃദ്ധിഃ സമ്ബാധനിഃസൃതിഃ| സ്വപ്നേ ദേവൈഃ സപിതൃഭിഃ പ്രസന്നൈശ്ചാഭിഭാഷണമ്||൮൪|| ദര്ശനം ശുക്ലവസ്ത്രാണാം ഹ്രദസ്യ വിമലസ്യ ച| മാംസമത്സ്യവിഷാമേധ്യച്ഛത്രാദര്ശപരിഗ്രഹഃ||൮൫|| സ്വപ്നേ സുമനസാം ചൈവ ശുക്ലാനാം ദര്ശനം ശുഭമ്| അശ്വഗോരഥയാനം ച യാനം പൂര്വോത്തരേണ ച| രോദനം പതിതോത്ഥാനം ദ്വിഷതാം ചാവമര്ദനമ്||൮൬||
View original
मङ्गलाचारसम्पन्नः सातुरो वैश्मिको जनः||८०|| श्रद्दधानोऽनुकूलश्च प्रभूतद्रव्यसङ्ग्रहः| धनैश्वर्यसुखावाप्तिरिष्टलाभः सुखेन च||८१|| द्रव्याणां तत्र योग्यानां योजना सिद्धिरेव च| गृहप्रासादशैलानां नागानामृषभस्य च||८२|| हयानां पुरुषाणां च स्वप्ने समधिरोहणम्| सोमार्काग्निद्विजातीनां गवां नॄणां पयस्विनाम्||८३|| अर्णवानां प्रतरणं वृद्धिः सम्बाधनिःसृतिः| स्वप्ने देवैः सपितृभिः प्रसन्नैश्चाभिभाषणम्||८४|| दर्शनं शुक्लवस्त्राणां ह्रदस्य विमलस्य च| मांसमत्स्यविषामेध्यच्छत्रादर्शपरिग्रहः||८५|| स्वप्ने सुमनसां चैव शुक्लानां दर्शनं शुभम्| अश्वगोरथयानं च यानं पूर्वोत्तरेण च| रोदनं पतितोत्थानं द्विषतां चावमर्दनम्||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (87-88) · Śloka 88
സത്ത്വലക്ഷണസംയോഗോ ഭക്തിര്വൈദ്യദ്വിജാതിഷു| സാധ്യത്വം ന ച നിര്വേദസ്തദാരോഗ്യസ്യ ലക്ഷണമ്||൮൭|| ആരോഗ്യാദ്ബലമായുശ്ച സുഖം ച ലഭതേ മഹത്| ഇഷ്ടാംശ്ചാപ്യപരാന് ഭാവാന് പുരുഷഃ ശുഭലക്ഷണഃ||൮൮||
View original
सत्त्वलक्षणसंयोगो भक्तिर्वैद्यद्विजातिषु| साध्यत्वं न च निर्वेदस्तदारोग्यस्य लक्षणम्||८७|| आरोग्याद्बलमायुश्च सुखं च लभते महत्| इष्टांश्चाप्यपरान् भावान् पुरुषः शुभलक्षणः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (89) · Śloka 89
തത്ര ശ്ലോകൌ- ഉക്തം ഗോമയചൂര്ണീയേ മരണാരോഗ്യലക്ഷണമ്| ദൂതസ്വപ്നാതുരോത്പാതയുക്തിസിദ്ധിവ്യപാശ്രയമ്||൮൯||
View original
तत्र श्लोकौ- उक्तं गोमयचूर्णीये मरणारोग्यलक्षणम्| दूतस्वप्नातुरोत्पातयुक्तिसिद्धिव्यपाश्रयम्||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (90) · Śloka 90
ഇതീദമുക്തം പ്രകൃതം യഥാതഥം തദന്വവേക്ഷ്യം സതതം ഭിഷഗ്വിദാ| തഥാ ഹി സിദ്ധിം ച യശശ്ച ശാശ്വതം സ സിദ്ധകര്മാ ലഭതേ ധനാനി ച||൯൦||
View original
इतीदमुक्तं प्रकृतं यथातथं तदन्ववेक्ष्यं सततं भिषग्विदा| तथा हि सिद्धिं च यशश्च शाश्वतं स सिद्धकर्मा लभते धनानि च||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ഇന്ദ്രിയസ്ഥാനേ ഗോമയചൂര്ണീയമിന്ദ്രിയം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨|| ഇതി ചരകസംഹിതായാം പഞ്ചമമ് ഇന്ദ്രിയസ്ഥാനം സമ്പൂര്ണമ്|
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने गोमयचूर्णीयमिन्द्रियं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२|| इति चरकसंहितायां पञ्चमम् इन्द्रियस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon