4. snēhavyāpatsiddhiḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ સ્નેહવ્યાપત્સિદ્ધિં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

સ્નેહબસ્તીન્નિબોધેમાન્ વાતપિત્તકફાપહાન્| મિથ્યાપ્રણિહિતાનાં ચ વ્યાપદઃ સચિકિત્સિતાઃ||૩||

Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7

દશમૂલં બલાં રાસ્નામશ્વગન્ધાં પુનર્નવામ્| ગુડૂચ્યેરણ્ડભૂતીકભાર્ગીવૃષકરોહિષમ્||૪|| શતાવરીં સહચરં કાકનાસાં પલાંશિકમ્ | યવમાષાતસીકોલકુલત્થાન્ પ્રસૃતોન્મિતાન્||૫|| ચતુર્દ્રોણેઽમ્ભસઃ પક્ત્વા દ્રોણશેષેણ તેન ચ| તૈલાઢકં સમક્ષીરં જીવનીયૈઃ પલોન્મિતૈઃ||૬|| અનુવાસનમેતદ્ધિ સર્વવાતવિકારનુત્| આનૂપાનાં વસા તદ્વજ્જીવનીયોપસાધિતા||૭||

Adhikarana 4 (8) · Śloka 8

શતાહ્વાયવબિલ્વામ્લૈઃ સિદ્ધં તૈલં સમીરણે| સૈન્ધવેનાગ્નિતપ્તેન તપ્તં ચાનિલનુદ્ધૃતમ્||૮||

Adhikarana 5 (9-12) · Śloka 12

જીવન્તીં મદનં મેદાં શ્રાવણીં મધુકં બલામ્| શતાહ્વર્ષભકૌ કૃષ્ણાં કાકનાસાં શતાવરીમ્||૯|| સ્વગુપ્તાં ક્ષીરકાકોલીં કર્કટાખ્યાં શટીં વચામ્| પિષ્ટ્વા તૈલં ઘૃતં ક્ષીરે સાધયેત્તચ્ચતુર્ગુણે||૧૦|| બૃંહણં વાતપિત્તઘ્નં બલશુક્રાગ્નિવર્ધનમ્| મૂત્રરેતોરજોદોષાન્ હરેત્તદનુવાસનમ્||૧૧|| લાભતશ્ચન્દનાદ્યૈશ્ચ પિષ્ટૈઃ ક્ષીરચતુર્ગુણમ્| તૈલપાદં ઘૃતં સિદ્ધં પિત્તઘ્નમનુવાસનમ્||૧૨||

Adhikarana 6 (13-17) · Śloka 17

સૈન્ધવં મદનં કુષ્ઠં શતાહ્વાં નિચુલં વચામ્ | હ્રીવેરં મધુકં ભાર્ગીં દેવદારુ સકટ્ફલમ્||૧૩|| નાગરં પુષ્કરં મેદાં ચવિકાં ચિત્રકં શટીમ્| વિડઙ્ગાતિવિષે શ્યામાં હરેણું નીલિનીં સ્થિરામ્||૧૪|| બિલ્વાજમોદે કૃષ્ણાં ચ દન્તીં રાસ્નાં ચ પેષયેત્| સાધ્યમેરણ્ડજં તૈલં તૈલં વા કફરોગનુત્||૧૫|| વ્રધ્નોદાવર્તગુલ્માર્શઃપ્લીહમેહાઢ્યમારુતાન્| આનાહમશ્મરીં ચૈવ હન્યાત્તદનુવાસનાત્||૧૬|| મદનૈર્વાઽમ્લસંયુક્તૈર્બિલ્વાદ્યેન ગણેન વા| તૈલં કફહરૈર્વાઽપિ કફઘ્નં કલ્પયેદ્ભિષક્||૧૭||

Adhikarana 7 (18-24) · Śloka 24

વિડઙ્ગૈરણ્ડરજનીપટોલત્રિફલામૃતાઃ| જાતીપ્રવાલનિર્ગુણ્ડીદશમૂલાખુપર્ણિકાઃ||૧૮|| નિમ્બપાઠાસહચરશમ્પાકકરવીરકાઃ| એષાં ક્વાથેન વિપચેત્તૈલમેભિશ્ચ કલ્કિતૈઃ||૧૯|| ફલબિલ્વત્રિવૃત્કૃષ્ણારાસ્નાભૂનિમ્બદારુભિઃ| સપ્તપર્ણવચોશીરદાર્વીકુષ્ઠકલિઙ્ગકૈઃ||૨૦|| લતાગૌરીશતાહ્વાગ્નિશટીચોરકપૌષ્કરૈઃ | તત્ કુષ્ઠાનિ ક્રિમીન્ મેહાનર્શાંસિ ગ્રહણીગદમ્||૨૧|| ક્લીબતાં વિષમાગ્નિત્વં મલં દોષત્રયં તથા| પ્રયુક્તં પ્રણુદત્યાશુ પાનાભ્યઙ્ગાનુવાસનૈઃ||૨૨|| વ્યાધિવ્યાયામકર્માધ્વક્ષીણાબલનિરોજસામ્| ક્ષીણશુક્રસ્ય ચાતીવ સ્નેહવસ્તિર્બલપ્રદઃ||૨૩|| પાદજઙ્ઘોરુપૃષ્ઠાંસકટીનાં સ્થિરતાં પરામ્| જનયેદપ્રજાનાં ચ પ્રજાં સ્ત્રીણાં તથા નૃણામ્||૨૪||

Adhikarana 8 (25) · Śloka 25

વાતપિત્તકફાત્યન્નપુરીષૈરાવૃતસ્ય ચ| અભુક્તે ચ પ્રણીતસ્ય સ્નેહબસ્તેઃ ષડાપદઃ||૨૫||

Adhikarana 9 (26-28) · Śloka 28

શીતોઽલ્પો વાઽધિકે વાતે પિત્તેઽત્યુષ્ણઃ કફે મૃદુઃ| અતિભુક્તે ગુરુર્વર્ચઃસઞ્ચયેઽલ્પબલસ્તથા||૨૬|| દત્તસ્તૈરાવૃતઃ સ્નેહો ન યાત્યભિભવાદપિ | અભુક્તેઽનાવૃતત્વાચ્ચ યાત્યૂર્ધ્વં તસ્ય લક્ષણમ્||૨૭|| અઙ્ગમર્દજ્વરાધ્માનશીતસ્તમ્ભોરુપીડનૈઃ | પાર્શ્વરુગ્વેષ્ટનૈર્વિદ્યાત્ સ્નેહં વાતાવૃતં ભિષક્||૨૮||

Adhikarana 10 (29-31) · Śloka 31

સ્નિગ્ધામ્લલવણોષ્ણૈસ્તં રાસ્નાપીતદ્રુતૈલિકૈઃ | સૌવીરકસુરાકોલકુલત્થયવસાધિતૈઃ||૨૯|| નિરૂહૈર્નિર્હરેત્ સમ્યક્ સમૂત્રૈઃ પાઞ્ચમૂલિકૈઃ| તાભ્યામેવ ચ તૈલાભ્યાં સાયં ભુક્તેઽનુવાસયેત્||૩૦|| દાહરાગતૃષામોહતમકજ્વરદૂષણૈઃ| વિદ્યાત્ પિત્તાવૃતં સ્વાદુતિક્તૈસ્તં બસ્તિભિર્હરેત્||૩૧||

Adhikarana 11 (32-33) · Śloka 33

તન્દ્રાશીતજ્વરાલસ્યપ્રસેકારુચિગૌરવૈઃ| સમ્મૂર્ચ્છાગ્લાનિભિર્વિદ્યાચ્છ્લેષ્મણા સ્નેહમાવૃતમ્||૩૨|| કષાયકટુતીક્ષ્ણોષ્ણૈઃ સુરામૂત્રોપસાધિતૈઃ| ફલતૈલયુતૈઃ સામ્લૈર્બસ્તિભિસ્તં વિનિર્હરેત્||૩૩||

Adhikarana 12 (34-35) · Śloka 35

છર્દિમૂર્ચ્છારુચિગ્લાનિશૂલનિદ્રાઙ્ગમર્દનૈઃ | આમલિઙ્ગૈઃ સદાહૈસ્તં વિદ્યાદત્યશનાવૃતમ્||૩૪|| કટૂનાં લવણાનાં ચ ક્વાથૈશ્ચૂર્ણૈશ્ચ પાચનમ્| વિરેકો મૃદુરત્રામવિહિતા ચ ક્રિયા હિતા||૩૫||

Adhikarana 13 (36-37) · Śloka 37

વિણ્મૂત્રાનિલસઙ્ગાર્તિગુરુત્વાધ્માનહૃદ્ગ્રહૈઃ| સ્નેહં વિડાવૃતં જ્ઞાત્વા સ્નેહસ્વેદૈઃ સવર્તિભિઃ||૩૬|| શ્યામાબિલ્વાદિસિદ્ધૈશ્ચ નિરૂહૈઃ સાનુવાસનૈઃ| નિર્હરેદ્વિધિના સમ્યગુદાવર્તહરેણ ચ||૩૭||

Adhikarana 14 (38-40) · Śloka 40

અભુક્તે શૂન્યપાયૌ વા વેગાત્ સ્નેહોઽતિપીડિતઃ| ધાવત્યૂર્ધ્વં તતઃ કણ્ઠાદૂર્ધ્વેભ્યઃ ખેભ્ય એત્યપિ||૩૮|| મૂત્રશ્યામાત્રિવૃત્સિદ્ધો યવકોલકુલત્થવાન્| તત્સિદ્ધતૈલ ઇષ્ટોઽત્ર નિરૂહઃ સાનુવાસનઃ||૩૯|| કણ્ઠાદાગચ્છતઃ સ્તમ્ભકણ્ઠગ્રહવિરેચનૈઃ| છર્દિઘ્નીભિઃ ક્રિયાભિશ્ચ તસ્ય કાર્યં નિવર્તનમ્||૪૦||

Adhikarana 15 (41) · Śloka 41

યસ્ય નોપદ્રવં કુર્યાત્ સ્નેહબસ્તિરનિઃસૃતઃ| સર્વેઽલ્પો વાઽઽવૃતો રૌક્ષ્યાદુપેક્ષ્યઃ સ વિજાનતા||૪૧||

Adhikarana 16 (42-45) · Śloka 45

યુક્તસ્નેહં દ્રવોષ્ણં ચ લઘુપથ્યોપસેવનમ્| ભુક્તવાન્ માત્રયા ભોજ્યમનુવાસ્યસ્ત્ર્યહાત્ત્ર્યહાત્||૪૨|| ધાન્યનાગરસિદ્ધં હિ તોયં દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ| વ્યુષિતાય નિશાં કલ્યમુષ્ણં વા કેવલં જલમ્||૪૩|| સ્નેહાજીર્ણં જરયતિ શ્લેષ્માણં તદ્ભિનત્તિ ચ| મારુતસ્યાનુલોમ્યં ચ કુર્યાદુષ્ણોદકં નૃણામ્||૪૪|| વમને ચ વિરેકે ચ નિરૂહે સાનુવાસને| તસ્માદુષ્ણોદકં દેયં વાતશ્લેષ્મોપશાન્તયે||૪૫||

Adhikarana 17 (46-47) · Śloka 47

રૂક્ષનિત્યસ્તુ દીપ્તાગ્નિર્વ્યાયામી મારુતામયી| વઙ્ક્ષણશ્રોણ્યુદાવૃત્તવાતાશ્ચાર્હા દિને દિને||૪૬|| એષાં ચાશુ જરાં સ્નેહો યાત્યમ્બુ સિકતાસ્વિવ| અતોઽન્યેષાં ત્ર્યહાત્પ્રાયઃ સ્નેહં પચતિ પાવકઃ||૪૭||

Adhikarana 18 (48-49) · Śloka 49

ન ત્વામં પ્રણયેત્ સ્નેહં સ હ્યભિષ્યન્દયેદ્ગુદમ્| સાવશેષં ચ કુર્વીત વાયુઃ શેષે હિ તિષ્ઠતિ||૪૮|| ન ચૈવ ગુદકણ્ઠાભ્યાં દદ્યાત્ સ્નેહમનન્તરમ્| ઉભયસ્માત્ સમં ગચ્છન્ વાતમગ્નિં ચ દૂષયેત્||૪૯||

Adhikarana 19 (50-51) · Śloka 51

સ્નેહબસ્તિં નિરૂહં વા નૈકમેવાતિશીલયેત્| ઉત્ક્લેશાગ્નિવધૌ સ્નેહાન્નિરૂહાત્ પવનાદ્ભયમ્||૫૦|| તસ્માન્નિરૂઢઃ સંસ્નેહ્યો નિરૂહ્યશ્ચાનુવાસિતઃ| સ્નેહશોધનયુક્ત્યૈવં બસ્તિકર્મ ત્રિદોષનુત્||૫૧||

Adhikarana 20 (52-54) · Śloka 54

કર્મવ્યાયામભારાધ્વયા(પા)નસ્ત્રીકર્ષિતેષુ ચ| દુર્બલે વાતભગ્ને ચ માત્રાબસ્તિઃ સદા મતઃ||૫૨|| યથેષ્ટાહારચેષ્ટસ્ય સર્વકાલં નિરત્યયઃ| હ્રસ્વાયાઃ સ્નેહમાત્રાયા માત્રાબસ્તિઃ સમો ભવેત્||૫૩|| બલ્યં સુખોપચર્યં ચ સુખં સૃષ્ટપુરીષકૃત્| સ્નેહમાત્રાવિધાનં હિ બૃંહણં વાતરોગનુત્||૫૪||

Adhikarana 21 (55-56) · Śloka 56

તત્ર શ્લોકૌ- વાતાદીનાં શમાયોક્તાઃ પ્રવરાઃ સ્નેહબસ્તયઃ| તેષાં ચાજ્ઞપ્રયુક્તાનાં વ્યાપદઃ સચિકિત્સિતાઃ||૫૫|| પ્રાગ્ભોજ્યં સ્નેહબસ્તેર્યદ્ ધ્રુવં યેઽર્હાસ્ત્ર્યહાચ્ચ યે સ્નેહબસ્તિવિધિશ્ચોક્તો માત્રાબસ્તિવિધિસ્તથા||૫૬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 4

ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતેઽપ્રાપ્તે દૃઢબલસમ્પૂરિતે સિદ્ધિસ્થાને સ્નેહવ્યાપત્સિદ્ધિર્નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ||૪||