Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಸ್ತ್ರಿಶೋಥೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातस्त्रिशोथीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
18. triśōthīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ತ್ರಯಃ ಶೋಥಾ ಭವನ್ತಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಮಿತ್ತಾಃ, ತೇ ಪುನರ್ದ್ವಿವಿಧಾ ನಿಜಾಗನ್ತುಭೇದೇನ||೩||
View original
त्रयः शोथा भवन्ति वातपित्तश्लेष्मनिमित्ताः, ते पुनर्द्विविधा निजागन्तुभेदेन||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರಾಗನ್ತವಶ್ಛೇದನಭೇದನಕ್ಷಣನಭಞ್ಜನಪಿಚ್ಛನೋತ್ಪೇಷಣಪ್ರಹಾರವಧಬನ್ಧನವೇಷ್ಟನವ್ಯಧನಪೀಡನಾದಿಭಿರ್ವಾ ಭಲ್ಲಾತಕಪುಷ್ಪಫಲರಸಾತ್ಮಗುಪ್ತಾಶೂಕಕ್ರಿಮಿಶೂಕಾಹಿತಪತ್ರಲತಾಗುಲ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶನೈರ್ವಾ ಸ್ವೇದನಪರಿಸರ್ಪಣಾವಮೂತ್ರಣೈರ್ವಾ ವಿಷಿಣಾಂ ಸವಿಷಪ್ರಾಣಿದಂಷ್ಟ್ರಾದನ್ತವಿಷಾಣನಖನಿಪಾತೈರ್ವಾ ಸಾಗರವಿಷವಾತಹಿಮದಹನಸಂಸ್ಪರ್ಶನೈರ್ವಾ ಶೋಥಾಃ ಸಮುಪಜಾಯನ್ತೇ||೪||
View original
तत्रागन्तवश्छेदनभेदनक्षणनभञ्जनपिच्छनोत्पेषणप्रहारवधबन्धनवेष्टनव्यधनपीडनादिभिर्वा भल्लातकपुष्पफलरसात्मगुप्ताशूकक्रिमिशूकाहितपत्रलतागुल्मसंस्पर्शनैर्वा स्वेदनपरिसर्पणावमूत्रणैर्वा विषिणां सविषप्राणिदंष्ट्रादन्तविषाणनखनिपातैर्वा सागरविषवातहिमदहनसंस्पर्शनैर्वा शोथाः समुपजायन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತೇ ಪುನರ್ಯಥಾಸ್ವಂ ಹೇತುವ್ಯಞ್ಜನೈರಾದಾವುಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ನಿಜವ್ಯಞ್ಜನೈಕದೇಶವಿಪರೀತೈಃ; ಬನ್ಧಮನ್ತ್ರಾಗದಪ್ರಲೇಪಪ್ರತಾಪನಿರ್ವಾಪಣಾದಿಭಿಶ್ಚೋಪಕ್ರಮೈರುಪಕ್ರಮ್ಯಮಾಣಾಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ||೫||
View original
ते पुनर्यथास्वं हेतुव्यञ्जनैरादावुपलभ्यन्ते निजव्यञ्जनैकदेशविपरीतैः; बन्धमन्त्रागदप्रलेपप्रतापनिर्वापणादिभिश्चोपक्रमैरुपक्रम्यमाणाः प्रशान्तिमापद्यन्ते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ನಿಜಾಃ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನಶಿರೋವಿರೇಚನಾನಾಮಯಥಾವತ್ಪ್ರಯೋಗಾನ್ಮಿಥ್ಯಾಸಂಸರ್ಜನಾದ್ವಾ ಛರ್ದ್ಯಲಸಕವಿಸೂಚಿಕಾಶ್ವಾಸಕಾಸಾತಿಸಾರಶೋಷಪಾಣ್ಡುರೋಗೋದರಜ್ವರಪ್ರದರಭಗನ್ದರಾರ್ಶೋವಿಕಾರಾತಿಕರ್ಶನೈರ್ವಾ ಕುಷ್ಠಕಣ್ಡೂಪಿಡಕಾದಿಭಿರ್ವಾ ಛರ್ದಿಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರಶುಕ್ರವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗಧಾರಣೈರ್ವಾ ಕರ್ಮರೋಗೋಪವಾಸಾಧ್ವಕರ್ಶಿತಸ್ಯ ವಾ ಸಹಸಾಽತಿಗುರ್ವಮ್ಲಲವಣಪಿಷ್ಟಾನ್ನಫಲಶಾಕರಾಗದಧಿಹರಿತಕಮದ್ಯಮನ್ದಕವಿರೂಢನವಶೂಕಶಮೀಧಾನ್ಯಾನೂಪೌದಕ- ಪಿಶಿತೋಪಯೋಗಾನ್ಮೃತ್ಪಙ್ಕಲೋಷ್ಟಭಕ್ಷಣಾಲ್ಲವಣಾತಿಭಕ್ಷಣಾದ್ಗರ್ಭಸಮ್ಪೀಡನಾದಾಮಗರ್ಭಪ್ರಪತನಾತ್ ಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ಚ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರಾದುದೀರ್ಣದೋಷತ್ವಾಚ್ಚ ಶೋಫಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ; ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸಾಮಾನ್ಯೋ ಹೇತುಃ||೬||
View original
निजाः पुनः स्नेहस्वेदवमनविरेचनास्थापनानुवासनशिरोविरेचनानामयथावत्प्रयोगान्मिथ्यासंसर्जनाद्वा छर्द्यलसकविसूचिकाश्वासकासातिसारशोषपाण्डुरोगोदरज्वरप्रदरभगन्दरार्शोविकारातिकर्शनैर्वा कुष्ठकण्डूपिडकादिभिर्वा छर्दिक्षवथूद्गारशुक्रवातमूत्रपुरीषवेगधारणैर्वा कर्मरोगोपवासाध्वकर्शितस्य वा सहसाऽतिगुर्वम्ललवणपिष्टान्नफलशाकरागदधिहरितकमद्यमन्दकविरूढनवशूकशमीधान्यानूपौदक- पिशितोपयोगान्मृत्पङ्कलोष्टभक्षणाल्लवणातिभक्षणाद्गर्भसम्पीडनादामगर्भप्रपतनात् प्रजातानां च मिथ्योपचारादुदीर्णदोषत्वाच्च शोफाः प्रादुर्भवन्ति; इत्युक्तः सामान्यो हेतुः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ಅಯಂ ತ್ವತ್ರ ವಿಶೇಷಃ- ಶೀತರೂಕ್ಷಲಘುವಿಶದಶ್ರಮೋಪವಾಸಾತಿಕರ್ಶನಕ್ಷಪಣಾದಿಭಿರ್ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಶೋಣಿತಾದೀನ್ಯಭಿಭೂಯ ಶೋಫಂ ಜನಯತಿ; ಸ ಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಥಾನಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ, ತಥಾ ಶ್ಯಾಮಾರುಣವರ್ಣಃ ಪ್ರಕೃತಿವರ್ಣೋ ವಾ, ಚಲಃ ಸ್ಪನ್ದನಃ ಖರಪರುಷಭಿನ್ನತ್ವಗ್ರೋಮಾ ಛಿದ್ಯತ ಇವ ಭಿದ್ಯತ ಇವ ಪೀಡ್ಯತ ಇವ ಸೂಚೀಭಿರಿವ ತುದ್ಯತೇ ಪಿಪೀಲಿಕಾಭಿರಿವ ಸಂಸೃಪ್ಯತೇ ಸರ್ಷಪಕಲ್ಕಾವಲಿಪ್ತ ಇವ ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ ಸಙ್ಕುಚ್ಯತ ಆಯಮ್ಯತ ಇವೇತಿ ವಾತಶೋಥಃ (೧); ಉಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಕಟುಕಕ್ಷಾರಲವಣಾಮ್ಲಾಜೀರ್ಣಭೋಜನೈರಗ್ನ್ಯಾತಪಪ್ರತಾಪೈಶ್ಚ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪಿತಂ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಶೋಣಿತಾನ್ಯಭಿಭೂಯ ಶೋಥಂ ಜನಯತಿ; ಸ ಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಥಾನಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ, ಕೃಷ್ಣಪೀತನೀಲತಾಮ್ರಾವಭಾಸ ಉಷ್ಣೋ ಮೃದುಃ ಕಪಿಲತಾಮ್ರರೋಮಾ ಉಷ್ಯತೇ ದೂಯತೇ ಧೂಪ್ಯತೇ ಊಷ್ಮಾಯತೇ ಸ್ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ಲಿದ್ಯತೇ ನ ಚ ಸ್ಪರ್ಶಮುಷ್ಣಂ ಚ ಸುಷೂಯತ ಇತಿ ಪಿತ್ತಶೋಥಃ (೨); ಗುರುಮಧುರಶೀತಸ್ನಿಗ್ಧೈರತಿಸ್ವಪ್ನಾವ್ಯಾಯಾಮಾದಿಭಿಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಶೋಣಿತಾದೀನ್ಯಭಿಭೂಯ ಶೋಥಂ ಜನಯತಿ; ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರೋತ್ಥಾನಪ್ರಶಮೋ ಭವತಿ, ಪಾಣ್ಡುಶ್ವೇತಾವಭಾಸೋ ಗುರುಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಸ್ಥಿರಃ ಸ್ತ್ಯಾನಃ ಶುಕ್ಲಾಗ್ರರೋಮಾ ಸ್ಪರ್ಶೋಷ್ಣಸಹಶ್ಚೇತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಥಃ (೩); ಯಥಾಸ್ವಕಾರಣಾಕೃತಿಸಂಸರ್ಗಾದ್ದ್ವಿದೋಷಜಾಸ್ತ್ರಯಃ ಶೋಥಾ ಭವನ್ತಿ; ಯಥಾಸ್ವಕಾರಣಾಕೃತಿಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕ ಏಕಃ; ಏವಂ ಸಪ್ತವಿಧೋ ಭೇದಃ||೭|| ಪ್ರಕೃತಿಭಿಸ್ತಾಭಿಸ್ತಾಭಿರ್ಭಿದ್ಯಮಾನೋ ದ್ವಿವಿಧಸ್ತ್ರಿವಿಧಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ ಸಪ್ತವಿಧೋಽಷ್ಟವಿಧಶ್ಚ ಶೋಥ ಉಪಲಭ್ಯತೇ, ಪುನಶ್ಚೈಕ ಏವೋತ್ಸೇಧಸಾಮಾನ್ಯಾತ್||೮||
View original
अयं त्वत्र विशेषः- शीतरूक्षलघुविशदश्रमोपवासातिकर्शनक्षपणादिभिर्वायुः प्रकुपितस्त्वङ्मांसशोणितादीन्यभिभूय शोफं जनयति; स क्षिप्रोत्थानप्रशमो भवति, तथा श्यामारुणवर्णः प्रकृतिवर्णो वा, चलः स्पन्दनः खरपरुषभिन्नत्वग्रोमा छिद्यत इव भिद्यत इव पीड्यत इव सूचीभिरिव तुद्यते पिपीलिकाभिरिव संसृप्यते सर्षपकल्कावलिप्त इव चिमिचिमायते सङ्कुच्यत आयम्यत इवेति वातशोथः (१); उष्णतीक्ष्णकटुकक्षारलवणाम्लाजीर्णभोजनैरग्न्यातपप्रतापैश्च पित्तं प्रकुपितं त्वङ्मांसशोणितान्यभिभूय शोथं जनयति; स क्षिप्रोत्थानप्रशमो भवति, कृष्णपीतनीलताम्रावभास उष्णो मृदुः कपिलताम्ररोमा उष्यते दूयते धूप्यते ऊष्मायते स्विद्यते क्लिद्यते न च स्पर्शमुष्णं च सुषूयत इति पित्तशोथः (२); गुरुमधुरशीतस्निग्धैरतिस्वप्नाव्यायामादिभिश्च श्लेष्मा प्रकुपितस्त्वङ्मांसशोणितादीन्यभिभूय शोथं जनयति; स कृच्छ्रोत्थानप्रशमो भवति, पाण्डुश्वेतावभासो गुरुः स्निग्धः श्लक्ष्णः स्थिरः स्त्यानः शुक्लाग्ररोमा स्पर्शोष्णसहश्चेति श्लेष्मशोथः (३); यथास्वकारणाकृतिसंसर्गाद्द्विदोषजास्त्रयः शोथा भवन्ति; यथास्वकारणाकृतिसन्निपातात् सान्निपातिक एकः; एवं सप्तविधो भेदः||७|| प्रकृतिभिस्ताभिस्ताभिर्भिद्यमानो द्विविधस्त्रिविधश्चतुर्विधः सप्तविधोऽष्टविधश्च शोथ उपलभ्यते, पुनश्चैक एवोत्सेधसामान्यात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-15) · Śloka 15
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಶೂಯನ್ತೇ ಯಸ್ಯ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಸ್ವಪನ್ತೀವ ರುಜನ್ತಿ ಚ| ಪೀಡಿತಾನ್ಯುನ್ನಮನ್ತ್ಯಾಶು ವಾತಶೋಥಂ ತಮಾದಿಶೇತ್||೯|| ಯಶ್ಚಾಪ್ಯರುಣವರ್ಣಾಭಃ ಶೋಥೋ ನಕ್ತಂ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ| ಸ್ನೇಹೋಷ್ಣಮರ್ದನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಪ್ರಣಶ್ಯೇತ್ ಸ ಚ ವಾತಿಕಃ||೧೦|| ಯಃ ಪಿಪಾಸಾಜ್ವರಾರ್ತಸ್ಯ ದೂಯತೇಽಥ ವಿದಹ್ಯತೇ| ಸ್ವಿದ್ಯತಿ ಕ್ಲಿದ್ಯತೇ ಗನ್ಧೀ ಸ ಪೈತ್ತಃ ಸ್ವಯಥುಃ ಸ್ಮೃತಃ||೧೧|| ಯಃ ಪೀತನೇತ್ರವಕ್ತ್ರತ್ವಕ್ ಪೂರ್ವಂ ಮಧ್ಯಾತ್ ಪ್ರಶೂಯತೇ| ತನುತ್ವಕ್ ಚಾತಿಸಾರೀ ಚ ಪಿತ್ತಶೋಥಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ||೧೨|| ಶೀತಃ ಸಕ್ತಗತಿರ್ಯಸ್ತು ಕಣ್ಡೂಮಾನ್ ಪಾಣ್ಡುರೇವ ಚ| ನಿಪೀಡಿತೋ ನೋನ್ನಮತಿ ಶ್ವಯಥುಃ ಸ ಕಫಾತ್ಮಕಃ||೧೩|| ಯಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಕುಶಚ್ಛಿನ್ನಾಚ್ಛೋಣಿತಂ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಪಿಚ್ಛಾ ಸ್ರವತಿ ಸ ಚಾಪಿ ಕಫಸಮ್ಭವಃ||೧೪|| ನಿದಾನಾಕೃತಿಸಂಸರ್ಗಾಚ್ಛ್ವಯಥುಃ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿದೋಷಜಃ| ಸರ್ವಾಕೃತಿಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾಚ್ಛೋಥೋ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಹೇತುಜಃ||೧೫||
View original
भवन्ति चात्र- शूयन्ते यस्य गात्राणि स्वपन्तीव रुजन्ति च| पीडितान्युन्नमन्त्याशु वातशोथं तमादिशेत्||९|| यश्चाप्यरुणवर्णाभः शोथो नक्तं प्रणश्यति| स्नेहोष्णमर्दनाभ्यां च प्रणश्येत् स च वातिकः||१०|| यः पिपासाज्वरार्तस्य दूयतेऽथ विदह्यते| स्विद्यति क्लिद्यते गन्धी स पैत्तः स्वयथुः स्मृतः||११|| यः पीतनेत्रवक्त्रत्वक् पूर्वं मध्यात् प्रशूयते| तनुत्वक् चातिसारी च पित्तशोथः स उच्यते||१२|| शीतः सक्तगतिर्यस्तु कण्डूमान् पाण्डुरेव च| निपीडितो नोन्नमति श्वयथुः स कफात्मकः||१३|| यस्य शस्त्रकुशच्छिन्नाच्छोणितं न प्रवर्तते| कृच्छ्रेण पिच्छा स्रवति स चापि कफसम्भवः||१४|| निदानाकृतिसंसर्गाच्छ्वयथुः स्याद्द्विदोषजः| सर्वाकृतिः सन्निपाताच्छोथो व्यामिश्रहेतुजः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (16-17) · Śloka 17
ಯಸ್ತು ಪಾದಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಃ ಶೋಥಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗೋ ಭವೇತ್| ಜನ್ತೋಃ ಸ ಚ ಸುಕಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಸೃತಃ ಸ್ತ್ರೀಮುಖಾಚ್ಚ ಯಃ||೧೬|| ಯಶ್ಚಾಪಿ ಗುಹ್ಯಪ್ರಭವಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ವಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಾ| ಸ ಚ ಕಷ್ಟತಮೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಯಸ್ಯ ಚ ಸ್ಯುರುಪದ್ರವಾಃ||೧೭||
View original
यस्तु पादाभिनिर्वृत्तः शोथः सर्वाङ्गगो भवेत्| जन्तोः स च सुकष्टः स्यात् प्रसृतः स्त्रीमुखाच्च यः||१६|| यश्चापि गुह्यप्रभवः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा| स च कष्टतमो ज्ञेयो यस्य च स्युरुपद्रवाः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
ಛರ್ದಿಃ ಶ್ವಾಸೋಽರುಚಿಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಜ್ವರೋಽತೀಸಾರ ಏವ ಚ| ಸಪ್ತಕೋಽಯಂ ಸದೌರ್ಬಲ್ಯಃ ಶೋಫೋಪದ್ರವಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೧೮||
View original
छर्दिः श्वासोऽरुचिस्तृष्णा ज्वरोऽतीसार एव च| सप्तकोऽयं सदौर्बल्यः शोफोपद्रवसङ्ग्रहः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19-36) · Śloka 36
ಯಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೇಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಆಶು ಸಞ್ಜನಯೇಚ್ಛೋಥಂ ಜಾಯತೇಽಸ್ಯೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾ||೧೯|| ಯಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಕಾಕಲೇ ವ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ| ಆಶು ಸಞ್ಜನಯೇಚ್ಛೋಫಂ ಕರೋತಿ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾಮ್||೨೦|| ಯಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ಗಲಬಾಹ್ಯೇಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಶನೈಃ ಸಞ್ಜನಯೇಚ್ಛೋಫಂ ಗಲಗಣ್ಡೋಽಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೨೧|| ಯಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ತಿಷ್ಠತ್ಯನ್ತರ್ಗಲೇ ಸ್ಥಿರಃ| ಆಶು ಸಞ್ಜನಯೇಚ್ಛೋಫಂ ಜಾಯತೇಽಸ್ಯ ಗಲಗ್ರಹಃ||೨೨|| ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪಿತಂ ಸರಕ್ತಂ ತ್ವಚಿ ಸರ್ಪತಿ| ಶೋಫಂ ಸರಾಗಂ ಜನಯೇದ್ವಿಸರ್ಪಸ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೨೩|| ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪಿತಂ ತ್ವಚಿ ರಕ್ತೇಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಶೋಥಂ ಸರಾಗಂ ಜನಯೇತ್ ಪಿಡಕಾ ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೨೪|| ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕುಪಿತಂ ಪಿತ್ತಂ ಶೋಣಿತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶುಷ್ಯತಿ| ತಿಲಕಾ ಪಿಪ್ಲವೋ ವ್ಯಙ್ಗಾ ನೀಲಿಕಾ ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೨೫|| ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪಿತಂ ಶಙ್ಖಯೋರವತಿಷ್ಠತೇ| ಶ್ವಯಥುಃ ಶಙ್ಖಕೋ ನಾಮ ದಾರುಣಸ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೨೬|| ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕುಪಿತಂ ಕರ್ಣಮೂಲೇಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಜ್ವರಾನ್ತೇ ದುರ್ಜಯೋಽನ್ತಾಯ ಶೋಥಸ್ತಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ||೨೭|| ವಾತಃ ಪ್ಲೀಹಾನಮುದ್ಧೂಯ ಕುಪಿತೋ ಯಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ| ಶನೈಃ ಪರಿತುದನ್ ಪಾರ್ಶ್ವಂ ಪ್ಲೀಹಾ ತಸ್ಯಾಭಿವರ್ಧತೇ||೨೮|| ಯಸ್ಯ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ಗುಲ್ಮಸ್ಥಾನೇಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಶೋಫಂ ಸಶೂಲಂ ಜನಯನ್ ಗುಲ್ಮಸ್ತಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ||೨೯|| ಯಸ್ಯ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಶೋಫಶೂಲಕರಶ್ಚರನ್| ವಙ್ಕ್ಷಣಾದ್ವೃಷಣೌ ಯಾತಿ ವೃದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ||೩೦|| ಯಸ್ಯ ವಾತಃ ಪ್ರಕುಪಿತಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನ್ತರಮಾಶ್ರಿತಃ| ಶೋಥಂ ಸಞ್ಜನಯೇತ್ ಕುಕ್ಷಾವುದರಂ ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೩೧|| ಯಸ್ಯ ವಾತಃ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಕುಕ್ಷಿಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ| ನಾಧೋ ವ್ರಜತಿ ನಾಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಾನಾಹಸ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೩೨|| ರೋಗಾಶ್ಚೋತ್ಸೇಧಸಾಮಾನ್ಯದಧಿಮಾಂಸಾರ್ಬುದಾದಯಃ| ವಿಶಿಷ್ಟಾ ನಾಮರೂಪಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ದೇಶ್ಯಾಃ ಶೋಥಸಙ್ಗ್ರಹೇ||೩೩|| ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾ ಯಸ್ಯ ಯುಗಪತ್ ಕುಪಿತಾಸ್ತ್ರಯಃ| ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೇಽವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ವಿದಹನ್ತಃ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಾಃ||೩೪|| ಜನಯನ್ತಿ ಭೃಶಂ ಶೋಥಂ ವೇದನಾಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ| ತಂ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಂ ರೋಗಂ ರೋಹಿಣೀತಿ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್||೩೫|| ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಪರಮಂ ತಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ಭವತಿ ಜೀವಿತಮ್| ಕುಶಲೇನ ತ್ವನುಕ್ರಾನ್ತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸುಖೀ||೩೬||
View original
यस्य श्लेष्मा प्रकुपितो जिह्वामूलेऽवतिष्ठते| आशु सञ्जनयेच्छोथं जायतेऽस्योपजिह्विका||१९|| यस्य श्लेष्मा प्रकुपितः काकले व्यवतिष्ठते| आशु सञ्जनयेच्छोफं करोति गलशुण्डिकाम्||२०|| यस्य श्लेष्मा प्रकुपितो गलबाह्येऽवतिष्ठते| शनैः सञ्जनयेच्छोफं गलगण्डोऽस्य जायते||२१|| यस्य श्लेष्मा प्रकुपितस्तिष्ठत्यन्तर्गले स्थिरः| आशु सञ्जनयेच्छोफं जायतेऽस्य गलग्रहः||२२|| यस्य पित्तं प्रकुपितं सरक्तं त्वचि सर्पति| शोफं सरागं जनयेद्विसर्पस्तस्य जायते||२३|| यस्य पित्तं प्रकुपितं त्वचि रक्तेऽवतिष्ठते| शोथं सरागं जनयेत् पिडका तस्य जायते||२४|| यस्य प्रकुपितं पित्तं शोणितं प्राप्य शुष्यति| तिलका पिप्लवो व्यङ्गा नीलिका तस्य जायते||२५|| यस्य पित्तं प्रकुपितं शङ्खयोरवतिष्ठते| श्वयथुः शङ्खको नाम दारुणस्तस्य जायते||२६|| यस्य पित्तं प्रकुपितं कर्णमूलेऽवतिष्ठते| ज्वरान्ते दुर्जयोऽन्ताय शोथस्तस्योपजायते||२७|| वातः प्लीहानमुद्धूय कुपितो यस्य तिष्ठति| शनैः परितुदन् पार्श्वं प्लीहा तस्याभिवर्धते||२८|| यस्य वायुः प्रकुपितो गुल्मस्थानेऽवतिष्ठते| शोफं सशूलं जनयन् गुल्मस्तस्योपजायते||२९|| यस्य वायुः प्रकुपितः शोफशूलकरश्चरन्| वङ्क्षणाद्वृषणौ याति वृद्धिस्तस्योपजायते||३०|| यस्य वातः प्रकुपितस्त्वङ्मांसान्तरमाश्रितः| शोथं सञ्जनयेत् कुक्षावुदरं तस्य जायते||३१|| यस्य वातः प्रकुपितः कुक्षिमाश्रित्य तिष्ठति| नाधो व्रजति नाप्यूर्ध्वमानाहस्तस्य जायते||३२|| रोगाश्चोत्सेधसामान्यदधिमांसार्बुदादयः| विशिष्टा नामरूपाभ्यां निर्देश्याः शोथसङ्ग्रहे||३३|| वातपित्तकफा यस्य युगपत् कुपितास्त्रयः| जिह्वामूलेऽवतिष्ठन्ते विदहन्तः समुच्छ्रिताः||३४|| जनयन्ति भृशं शोथं वेदनाश्च पृथग्विधाः| तं शीघ्रकारिणं रोगं रोहिणीति विनिर्दिशेत्||३५|| त्रिरात्रं परमं तस्य जन्तोर्भवति जीवितम्| कुशलेन त्वनुक्रान्तः क्षिप्रं सम्पद्यते सुखी||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (37-41) · Śloka 41
ಸನ್ತಿ ಹ್ಯೇವಂವಿಧಾ ರೋಗಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ದಾರುಣಸಮ್ಮತಾಃ| ಯೇ ಹನ್ಯುರನುಪಕ್ರಾನ್ತಾ ಮಿಥ್ಯಾಚಾರೇಣ ವಾ ಪುನಃ||೩೭|| ಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯಪರೇ ಸನ್ತಿ ವ್ಯಾಧಯೋ ಮೃದುಸಮ್ಮತಾಃ| ಯತ್ನಾಯತ್ನಕೃತಂ ಯೇಷು ಕರ್ಮ ಸಿಧ್ಯತ್ಯಸಂಶಯಮ್||೩೮|| ಅಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚಾಪರೇ ಸನ್ತಿ ವ್ಯಾಧಯೋ ಯಾಪ್ಯಸಞ್ಜ್ಞಿತಾಃ| ಸುಸಾಧ್ವಪಿ ಕೃತಂ ಯೇಷು ಕರ್ಮ ಯಾತ್ರಾಕರಂ ಭವೇತ್||೩೯|| ಸನ್ತಿ ಚಾಪ್ಯಪರೇ ರೋಗಾ ಯೇಷು ಕರ್ಮ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ| ಅಪಿ ಯತ್ನಕೃತಂ ಬಾಲೈರ್ನ ತಾನ್ ವಿದ್ವಾನುಪಾಚರೇತ್||೪೦|| ಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚೈವಾಪ್ಯಸಾಧ್ಯಾಶ್ಚ ವ್ಯಾಧಯೋ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ| ಮೃದುದಾರುಣಭೇದೇನ ತೇ ಭವನ್ತಿ ಚತುರ್ವಿಧಾಃ||೪೧||
View original
सन्ति ह्येवंविधा रोगाः साध्या दारुणसम्मताः| ये हन्युरनुपक्रान्ता मिथ्याचारेण वा पुनः||३७|| साध्याश्चाप्यपरे सन्ति व्याधयो मृदुसम्मताः| यत्नायत्नकृतं येषु कर्म सिध्यत्यसंशयम्||३८|| असाध्याश्चापरे सन्ति व्याधयो याप्यसञ्ज्ञिताः| सुसाध्वपि कृतं येषु कर्म यात्राकरं भवेत्||३९|| सन्ति चाप्यपरे रोगा येषु कर्म न सिध्यति| अपि यत्नकृतं बालैर्न तान् विद्वानुपाचरेत्||४०|| साध्याश्चैवाप्यसाध्याश्च व्याधयो द्विविधाः स्मृताः| मृदुदारुणभेदेन ते भवन्ति चतुर्विधाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (42-43) · Śloka 43
ತ ಏವಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ಭಿದ್ಯಮಾನಾ ಭವನ್ತಿ ಹಿ| ರುಜಾವರ್ಣಸಮುತ್ಥಾನಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನನಾಮಭಿಃ ||೪೨|| ವ್ಯವಸ್ಥಾಕರಣಂ ತೇಷಾಂ ಯಥಾಸ್ಥೂಲೇಷು ಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ತಥಾ ಪ್ರಕೃತಿಸಾಮಾನ್ಯಂ ವಿಕಾರೇಷೂಪದಿಶ್ಯತೇ||೪೩||
View original
त एवापरिसङ्ख्येया भिद्यमाना भवन्ति हि| रुजावर्णसमुत्थानस्थानसंस्थाननामभिः ||४२|| व्यवस्थाकरणं तेषां यथास्थूलेषु सङ्ग्रहः| तथा प्रकृतिसामान्यं विकारेषूपदिश्यते||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (44-47) · Śloka 47
ವಿಕಾರನಾಮಾಕುಶಲೋ ನ ಜಿಹ್ರೀಯಾತ್ ಕದಾಚನ| ನ ಹಿ ಸರ್ವವಿಕಾರಾಣಾಂ ನಾಮತೋಽಸ್ತಿ ಧ್ರುವಾ ಸ್ಥಿತಿಃ||೪೪|| ಸ ಏವ ಕುಪಿತೋ ದೋಷಃ ಸಮುತ್ಥಾನವಿಶೇಷತಃ| ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತಶ್ಚೈವ ಜನಯತ್ಯಾಮಯಾನ್ ಬಹೂನ್ ||೪೫|| ತಸ್ಮಾದ್ವಿಕಾರಪ್ರಕೃತೀರಧಿಷ್ಠಾನಾನ್ತರಾಣಿ ಚ| ಸಮುತ್ಥಾನವಿಶೇಷಾಂಶ್ಚ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರೇತ್||೪೬|| ಯೋ ಹ್ಯೇತತ್ತ್ರಿತಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾರಭತೇ ಭಿಷಕ್| ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಂ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಸ ಕರ್ಮಸು ನ ಮುಹ್ಯತಿ||೪೭||
View original
विकारनामाकुशलो न जिह्रीयात् कदाचन| न हि सर्वविकाराणां नामतोऽस्ति ध्रुवा स्थितिः||४४|| स एव कुपितो दोषः समुत्थानविशेषतः| स्थानान्तरगतश्चैव जनयत्यामयान् बहून् ||४५|| तस्माद्विकारप्रकृतीरधिष्ठानान्तराणि च| समुत्थानविशेषांश्च बुद्ध्वा कर्म समाचरेत्||४६|| यो ह्येतत्त्रितयं ज्ञात्वा कर्माण्यारभते भिषक्| ज्ञानपूर्वं यथान्यायं स कर्मसु न मुह्यति||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (48) · Śloka 48
ನಿತ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ದೇಹೇ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾಸ್ತ್ರಯಃ| ವಿಕೃತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾ ವಾ ತಾನ್ ಬುಭುತ್ಸೇತ ಪಣ್ಡಿತಃ||೪೮||
View original
नित्याः प्राणभृतां देहे वातपित्तकफास्त्रयः| विकृताः प्रकृतिस्था वा तान् बुभुत्सेत पण्डितः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (49-51) · Śloka 51
ಉತ್ಸಾಹೋಚ್ಛ್ವಾಸನಿಃ ಶ್ವಾಸಚೇಷ್ಟಾ ಧಾತುಗತಿಃ ಸಮಾ| ಸಮೋ ಮೋಕ್ಷೋ ಗತಿಮತಾಂ ವಾಯೋಃ ಕರ್ಮಾವಿಕಾರಜಮ್||೪೯|| ದರ್ಶನಂ ಪಕ್ತಿರೂಷ್ಮಾ ಚ ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾ ದೇಹಮಾರ್ದವಮ್| ಪ್ರಭಾ ಪ್ರಸಾದೋ ಮೇಧಾ ಚ ಪಿತ್ತಕರ್ಮಾವಿಕಾರಜಮ್||೫೦|| ಸ್ನೇಹೋ ಬನ್ಧಃ ಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಚ ಗೌರವಂ ವೃಷತಾ ಬಲಮ್| ಕ್ಷಮಾ ಧೃತಿರಲೋಭಶ್ಚ ಕಫಕರ್ಮಾವಿಕಾರಜಮ್||೫೧||
View original
उत्साहोच्छ्वासनिः श्वासचेष्टा धातुगतिः समा| समो मोक्षो गतिमतां वायोः कर्माविकारजम्||४९|| दर्शनं पक्तिरूष्मा च क्षुत्तृष्णा देहमार्दवम्| प्रभा प्रसादो मेधा च पित्तकर्माविकारजम्||५०|| स्नेहो बन्धः स्थिरत्वं च गौरवं वृषता बलम्| क्षमा धृतिरलोभश्च कफकर्माविकारजम्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (52) · Śloka 52
ವಾತೇ ಪಿತ್ತೇ ಕಫೇ ಚೈವ ಕ್ಷೀಣೇ ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ಕರ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಕೃತಾದ್ಧಾನಿರ್ವೃದ್ಧಿರ್ವಾಽಪಿ ವಿರೋಧಿನಾಮ್||೫೨||
View original
वाते पित्ते कफे चैव क्षीणे लक्षणमुच्यते| कर्मणः प्राकृताद्धानिर्वृद्धिर्वाऽपि विरोधिनाम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (53) · Śloka 53
ದೋಷಪ್ರಕೃತಿವೈಶೇಷ್ಯಂ ನಿಯತಂ ವೃದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಮ್| ದೋಷಾಣಾಂ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಹಾನಿರ್ವೃದ್ಧಿಶ್ಚೈವಂ ಪರೀಕ್ಷ್ಯತೇ||೫೩||
View original
दोषप्रकृतिवैशेष्यं नियतं वृद्धिलक्षणम्| दोषाणां प्रकृतिर्हानिर्वृद्धिश्चैवं परीक्ष्यते||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (54-56) · Śloka 56
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ರೂಪಾಣಿ ಶೋಥಾನಾಂ ಸಾಧ್ಯತಾಂ ನ ಚ| ತೇಷಾಂ ತೇಷಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಶೋಥಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಪೂರ್ವಜಾನ್||೫೪|| ವಿಧಿಭೇದಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಬೋಧ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಮ್| ಪ್ರಾಕೃತಂ ಕರ್ಮ ದೋಷಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಹಾನಿವೃದ್ಧಿಷು||೫೫|| ವೀತಮೋಹರಜೋದೋಷಲೋಭಮಾನಮದಸ್ಪೃಹಃ| ವ್ಯಾಖ್ಯಾತವಾಂಸ್ತ್ರಿಶೋಥೀಯೇ ರೋಗಾಧ್ಯಾಯೇ ಪುನರ್ವಸುಃ||೫೬||
View original
तत्र श्लोकाः- सङ्ख्यां निमित्तं रूपाणि शोथानां साध्यतां न च| तेषां तेषां विकाराणां शोथांस्तांस्तांश्च पूर्वजान्||५४|| विधिभेदं विकाराणां त्रिविधं बोध्यसङ्ग्रहम्| प्राकृतं कर्म दोषाणां लक्षणं हानिवृद्धिषु||५५|| वीतमोहरजोदोषलोभमानमदस्पृहः| व्याख्यातवांस्त्रिशोथीये रोगाध्याये पुनर्वसुः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ತ್ರಿಶೋಥೀಯೋ ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೮||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने त्रिशोथीयो नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon