Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽಷ್ಟೋದರೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातोऽष्टोदरीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
19. aṣṭōdarīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಇಹ ಖಲ್ವಷ್ಟಾವುದರಾಣಿ, ಅಷ್ಟೌ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾಃ, ಅಷ್ಟೌ ಕ್ಷೀರದೋಷಾಃ, ಅಷ್ಟೌ ರೇತೋದೋಷಾಃ; ಸಪ್ತ ಕುಷ್ಠಾನಿ, ಸಪ್ತ ಪಿಡಕಾಃ, ಸಪ್ತ ವೀಸರ್ಪಾಃ; ಷಡತೀಸಾರಾಃ, ಷಡುದಾವರ್ತಾಃ; ಪಞ್ಚ ಗುಲ್ಮಾಃ, ಪಞ್ಚ ಪ್ಲೀಹದೋಷಾಃ, ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾಃ, ಪಞ್ಚ ಶ್ವಾಸಾಃ, ಪಞ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾಃ, ಪಞ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಃ, ಪಞ್ಚ ಛರ್ದಯಃ, ಪಞ್ಚ ಭಕ್ತಸ್ಯಾನಶನಸ್ಥಾನಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಶಿರೋರೋಗಾಃ, ಪಞ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಾಃ, ಪಞ್ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾಃ, ಪಞ್ಚೋನ್ಮಾದಾಃ, ಚತ್ವಾರೋಽಪಸ್ಮಾರಾಃ, ಚತ್ವಾರೋಽಕ್ಷಿರೋಗಾಃ, ಚತ್ವಾರಃ ಕರ್ಣರೋಗಾಃ, ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾಃ, ಚತ್ವಾರೋ ಮುಖರೋಗಾಃ, ಚತ್ವಾರೋ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಾಃ, ಚತ್ವಾರೋ ಮದಾಃ, ಚತ್ವಾರೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾಃ, ಚತ್ವಾರಃ ಶೋಷಾಃ, ಚತ್ವಾರಿ ಕ್ಲೈಬ್ಯಾನಿ; ತ್ರಯಃ ಶೋಫಾಃ, ತ್ರೀಣಿ ಕಿಲಾಸಾನಿ, ತ್ರಿವಿಧಂ ಲೋಹಿತಪಿತ್ತಂ; ದ್ವೌ ಜ್ವರೌ, ದ್ವೌ ವ್ರಣೌ, ದ್ವಾವಾಯಾಮೌ, ದ್ವೇ ಗೃಧ್ರಸ್ಯೌ, ದ್ವೇ ಕಾಮಲೇ, ದ್ವಿವಿಧಮಾಮಂ, ದ್ವಿವಿಧಂ ವಾತರಕ್ತಂ, ದ್ವಿವಿಧಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸಿ; ಏಕ ಊರುಸ್ತಮ್ಭಃ, ಏಕಃ ಸನ್ನ್ಯಾಸಃ, ಏಕೋ ಮಹಾಗದಃ; ವಿಂಶತಿಃ ಕ್ರಿಮಿಜಾತಯಃ, ವಿಂಶತಿಃ ಪ್ರಮೇಹಾಃ, ವಿಂಶತಿರ್ಯೋನಿವ್ಯಾಪದಃ; ಇತ್ಯಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ರೋಗಾಧಿಕರಣಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಾನಿ||೩||
View original
इह खल्वष्टावुदराणि, अष्टौ मूत्राघाताः, अष्टौ क्षीरदोषाः, अष्टौ रेतोदोषाः; सप्त कुष्ठानि, सप्त पिडकाः, सप्त वीसर्पाः; षडतीसाराः, षडुदावर्ताः; पञ्च गुल्माः, पञ्च प्लीहदोषाः, पञ्च कासाः, पञ्च श्वासाः, पञ्च हिक्काः, पञ्च तृष्णाः, पञ्च छर्दयः, पञ्च भक्तस्यानशनस्थानानि, पञ्च शिरोरोगाः, पञ्च हृद्रोगाः, पञ्च पाण्डुरोगाः, पञ्चोन्मादाः, चत्वारोऽपस्माराः, चत्वारोऽक्षिरोगाः, चत्वारः कर्णरोगाः, चत्वारः प्रतिश्यायाः, चत्वारो मुखरोगाः, चत्वारो ग्रहणीदोषाः, चत्वारो मदाः, चत्वारो मूर्च्छायाः, चत्वारः शोषाः, चत्वारि क्लैब्यानि; त्रयः शोफाः, त्रीणि किलासानि, त्रिविधं लोहितपित्तं; द्वौ ज्वरौ, द्वौ व्रणौ, द्वावायामौ, द्वे गृध्रस्यौ, द्वे कामले, द्विविधमामं, द्विविधं वातरक्तं, द्विविधान्यर्शांसि; एक ऊरुस्तम्भः, एकः सन्न्यासः, एको महागदः; विंशतिः क्रिमिजातयः, विंशतिः प्रमेहाः, विंशतिर्योनिव्यापदः; इत्यष्टचत्वारिंशद्रोगाधिकरणान्यस्मिन् सङ्ग्रहे समुद्दिष्टानि||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಏತಾನಿ ಯಥೋದ್ದೇಶಮಭಿನಿರ್ದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಅಷ್ಟಾವುದರಾಣೀತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಪ್ಲೀಹಬದ್ಧಚ್ಛಿದ್ರದಕೋದರಾಣಿ, ಅಷ್ಟೌ ಮೂತ್ರಾಘಾತಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಾಶ್ಮರೀಶರ್ಕರಾಶುಕ್ರಶೋಣಿತಜಾಃ, ಅಷ್ಟೌ ಕ್ಷೀರದೋಷಾ ಇತಿ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ವೈಗನ್ಧ್ಯಂ ವೈರಸ್ಯಂ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಂ ಫೇನಸಙ್ಘಾತೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಗೌರವಮತಿಸ್ನೇಹಶ್ಚ, ಅಷ್ಟೌ ರೇತೋದೋಷಾ ಇತಿ ತನು ಶುಷ್ಕಂ ಫೇನಿಲಮಶ್ವೇತಂ ಪೂತ್ಯತಿಪಿಚ್ಛಲಮನ್ಯಧಾತೂಪಹಿತಮವಸಾದಿ ಚ (೧); ಸಪ್ತ ಕುಷ್ಠಾನೀತಿ ಕಪಾಲೋದುಮ್ಬರಮಣ್ಡಲರ್ಷ್ಯಜಿಹ್ವಪುಣ್ಡರೀಕಸಿಧ್ಮಕಾಕಣಾನಿ, ಸಪ್ತ ಪಿಡಕಾ ಇತಿ ಶರಾವಿಕಾ ಕಚ್ಛಪಿಕಾ ಜಾಲಿನೀ ಸರ್ಷಪ್ಯಲಜೀ ವಿನತಾ ವಿದ್ರಧೀ ಚ, ಸಪ್ತ ವಿಸರ್ಪಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾಗ್ನಿಕರ್ದಮಕಗ್ರನ್ಥಿಸನ್ನಿಪಾತಾಖ್ಯಾಃ (೨); ಷಡತೀಸಾರಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಭಯಶೋಕಜಾಃ, ಷಡುದಾವರ್ತಾ ಇತಿ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಶುಕ್ರಚ್ಛರ್ದಿಕ್ಷವಥುಜಾಃ (೩); ಪಞ್ಚ ಗುಲ್ಮಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಶೋಣಿತಜಾಃ, ಪಞ್ಚ ಪ್ಲೀಹದೋಷಾ ಇತಿ ಗುಲ್ಮೈರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ, ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಕ್ಷತಕ್ಷಯಜಾಃ, ಪಞ್ಚ ಶ್ವಾಸಾ ಇತಿ ಮಹೋರ್ಧ್ವಚ್ಛಿನ್ನತಮಕಕ್ಷುದ್ರಾಃ, ಪಞ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾ ಇತಿ ಮಹತೀ ಗಮ್ಭೀರಾ ವ್ಯಪೇತಾ ಕ್ಷುದ್ರಾಽನ್ನಜಾ ಚ, ಪಞ್ಚ ತೃಷ್ಣಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಾಮಕ್ಷಯೋಪಸರ್ಗಾತ್ಮಿಕಾಃ, ಪಞ್ಚ ಛರ್ದಯ ಇತಿ ದ್ವಿಷ್ಟಾರ್ಥಸಂಯೋಗಜಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತೋದ್ರೇಕೋತ್ಥಾಶ್ಚ , ಪಞ್ಚ ಭಕ್ತಸ್ಯಾನಶನಸ್ಥಾನಾನೀತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತದ್ವೇಷಾಃ, ಪಞ್ಚ ಶಿರೋರೋಗಾ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋದ್ದೇಶಮಭಿಸಮಸ್ಯ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಕ್ರಿಮಿಜಾಃ, ಪಞ್ಚ ಹೃದ್ರೋಗಾ ಇತಿ ಶಿರೋರೋಗೈರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ, ಪಞ್ಚ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಮೃದ್ಭಕ್ಷಣಜಾಃ, ಪಞ್ಚೋನ್ಮಾದಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತಾಗನ್ತುನಿಮಿತ್ತಾಃ (೪); ಚತ್ವಾರೋಽಪಸ್ಮಾರಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತನಿಮಿತ್ತಾಃ, ಚತ್ವಾರೋಽಕ್ಷಿರೋಗಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಕರ್ಣರೋಗಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಮುಖರೋಗಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಮದಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾ ಇತ್ಯಪಸ್ಮಾರೈರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ, ಚತ್ವಾರಃ ಶೋಷಾ ಇತಿ ಸಾಹಸಸನ್ಧಾರಣಕ್ಷಯವಿಷಮಾಶನಜಾಃ, ಚತ್ವಾರಿ ಕ್ಲೈಬ್ಯಾನೀತಿ ಬೀಜೋಪಘಾತಾದ್ಧ್ವಜಭಙ್ಗಾಜ್ಜರಾಯಾಃ ಶುಕ್ರಕ್ಷಯಾಚ್ಚ (೫); ತ್ರಯಃ ಶೋಥಾ ಇತಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಮಿತ್ತಾಃ, ತ್ರೀಣಿ ಕಿಲಾಸಾನೀತಿ ರಕ್ತತಾಮ್ರಶುಕ್ಲಾನಿ, ತ್ರಿವಿಧಂ ಲೋಹಿತಪಿತ್ತಮಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಭಾಗಮಧೋಭಾಗಮುಭಯಭಾಗಂ ಚ (೬); ದ್ವೌ ಜ್ವರಾವಿತಿ ಉಷ್ಣಾಭಿಪ್ರಾಯಃ ಶೀತಸಮುತ್ಥಶ್ಚ ಶೀತಾಭಿಪ್ರಾಯಶ್ಚೋಷ್ಣಸಮುತ್ಥಃ, ದ್ವೌ ವ್ರಣಾವಿತಿ ನಿಜಶ್ಚಾಗನ್ತುಜಶ್ಚ, ದ್ವಾವಾಯಾಮಾವಿತಿ ಬಾಹ್ಯಶ್ಚಾಭ್ಯನ್ತರಶ್ಚ, ದ್ವೇ ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾವಿತಿ ವಾತಾದ್ವಾತಕಫಾಚ್ಚ, ದ್ವೇ ಕಾಮಲೇ ಇತಿ ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಯಾ ಶಾಖಾಶ್ರಯಾ ಚ, ದ್ವಿವಿಧಮಾಮಮಿತಿ ಅಲಸಕೋ ವಿಸೂಚಿಕಾ ಚ, ದ್ವಿವಿಧಂ ವಾತರಕ್ತಮಿತಿ ಗಮ್ಭೀರಮುತ್ತಾನಂ ಚ, ದ್ವಿವಿಧಾನ್ಯರ್ಶಾಂಸೀತಿ ಶುಷ್ಕಾಣ್ಯಾರ್ದ್ರಾಣಿ ಚ (೭); ಏಕ ಊರುಸ್ತಮ್ಭ ಇತ್ಯಾಮತ್ರಿದೋಷಸಮುತ್ಥಃ, ಏಕಃ ಸನ್ನ್ಯಾಸ ಇತಿ ತ್ರಿದೋಷಾತ್ಮಕೋ ಮನಃಶರೀರಾಧಿಷ್ಠಾನಃ, ಏಕೋ ಮಹಾಗದ ಇತಿ ಅತತ್ತ್ವಾಭಿನಿವೇಶಃ (೮); ವಿಂಶತಿಃ ಕ್ರಿಮಿಜಾತಯ ಇತಿ ಯೂಕಾ ಪಿಪೀಲಿಕಾಶ್ಚೇತಿ ದ್ವಿವಿಧಾ ಬಹಿರ್ಮಲಜಾಃ, ಕೇಶಾದಾ ಲೋಮಾದಾ ಲೋಮದ್ವೀಪಾಃ ಸೌರಸಾ ಔದುಮ್ಬರಾ ಜನ್ತುಮಾತರಶ್ಚೇತಿ ಷಟ್ ಶೋಣಿತಜಾಃ, ಅನ್ತ್ರಾದಾ ಉದರಾವೇಷ್ಟಾ ಹೃದಯಾದಾಶ್ಚುರವೋ ದರ್ಭಪುಷ್ಪಾಃ ಸೌಗನ್ಧಿಕಾ ಮಹಾಗುದಾಶ್ಚೇತಿ ಸಪ್ತ ಕಫಜಾಃ, ಕಕೇರುಕಾ ಮಕೇರುಕಾ ಲೇಲಿಹಾಃ ಸಶೂಲಕಾಃ ಸೌಸುರಾದಾಶ್ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ಪುರೀಷಜಾಃ; ವಿಂಶತಿಃ ಪ್ರಮೇಹಾ ಇತ್ಯುದಕಮೇಹಶ್ಚೇಕ್ಷುಬಾಲಿಕಾರಸಮೇಹಶ್ಚ ಸಾನ್ದ್ರಮೇಹಶ್ಚ ಸಾನ್ದ್ರಪ್ರಸಾದಮೇಹಶ್ಚ ಶುಕ್ಲಮೇಹಶ್ಚ ಶುಕ್ರಮೇಹಶ್ಚ ಶೀತಮೇಹಶ್ಚ ಶನೈರ್ಮೇಹಶ್ಚ ಸಿಕತಾಮೇಹಶ್ಚ ಲಾಲಾಮೇಹಶ್ಚೇತಿ ದಶ ಶ್ಲೇಷ್ಮನಿಮಿತ್ತಾಃ, ಕ್ಷಾರಮೇಹಶ್ಚ ಕಾಲಮೇಹಶ್ಚ ನೀಲಮೇಹಶ್ಚ ಲೋಹಿತಮೇಹಶ್ಚ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮೇಹಶ್ಚ ಹರಿದ್ರಾಮೇಹಶ್ಚೇತಿ ಷಟ್ ಪಿತ್ತನಿಮಿತ್ತಾಃ, ವಸಾಮೇಹಶ್ಚ ಮಜ್ಜಾಮೇಹಶ್ಚ ಹಸ್ತಿಮೇಹಶ್ಚ ಮಧುಮೇಹಶ್ಚೇತಿ ಚತ್ವಾರೋ ವಾತನಿಮಿತ್ತಾಃ, ಇತಿ ವಿಂಶತಿಃ ಪ್ರಮೇಹಾಃ; ವಿಂಶತಿರ್ಯೋನಿವ್ಯಾಪದ ಇತಿ ವಾತಿಕೀ ಪೈತ್ತಿಕೀ ಶ್ಲೇಷ್ಮಿಕೀ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೀ ಚೇತಿ ಚತಸ್ರೋ ದೋಷಜಾಃ, ದೋಷದೂಷ್ಯಸಂಸರ್ಗಪ್ರಕೃತಿನಿರ್ದೇಶೈರವಶಿಷ್ಟಾಃ ಷೋಡಶ ನಿರ್ದಿಶ್ಯನ್ತೇ, ತದ್ಯಥಾ- ರಕ್ತಯೋನಿಶ್ಚಾರಜಸ್ಕಾ ಚಾಚರಣಾ ಚಾತಿಚರಣಾ ಚ ಪ್ರಾಕ್ಚರಣಾ ಚೋಪಪ್ಲುತಾ ಚ ಪರಿಪ್ಲುತಾ ಚೋದಾವರ್ತಿನೀ ಚ ಕರ್ಣಿನೀ ಚ ಪುತ್ರಘ್ನೀ ಚಾನ್ತರ್ಮುಖೀ ಚ ಸೂಚೀಮುಖೀ ಚ ಶುಷ್ಕಾ ಚ ವಾಮಿನೀ ಚ ಷಣ್ಢಯೋನಿಶ್ಚ ಮಹಾಯೋನಿಶ್ಚೇತಿ ವಿಂಶತಿರ್ಯೋನಿವ್ಯಾಪದೋ ಭವನ್ತಿ (೯); ಕೇವಲಶ್ಚಾಯಮುದ್ದೇಶೋ ಯಥೋದ್ದೇಶಮಭಿನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಭವತಿ||೪||
View original
एतानि यथोद्देशमभिनिर्देक्ष्यामः- अष्टावुदराणीति वातपित्तकफसन्निपातप्लीहबद्धच्छिद्रदकोदराणि, अष्टौ मूत्राघाता इति वातपित्तकफसन्निपाताश्मरीशर्कराशुक्रशोणितजाः, अष्टौ क्षीरदोषा इति वैवर्ण्यं वैगन्ध्यं वैरस्यं पैच्छिल्यं फेनसङ्घातो रौक्ष्यं गौरवमतिस्नेहश्च, अष्टौ रेतोदोषा इति तनु शुष्कं फेनिलमश्वेतं पूत्यतिपिच्छलमन्यधातूपहितमवसादि च (१); सप्त कुष्ठानीति कपालोदुम्बरमण्डलर्ष्यजिह्वपुण्डरीकसिध्मकाकणानि, सप्त पिडका इति शराविका कच्छपिका जालिनी सर्षप्यलजी विनता विद्रधी च, सप्त विसर्पा इति वातपित्तकफाग्निकर्दमकग्रन्थिसन्निपाताख्याः (२); षडतीसारा इति वातपित्तकफसन्निपातभयशोकजाः, षडुदावर्ता इति वातमूत्रपुरीषशुक्रच्छर्दिक्षवथुजाः (३); पञ्च गुल्मा इति वातपित्तकफसन्निपातशोणितजाः, पञ्च प्लीहदोषा इति गुल्मैर्व्याख्याताः, पञ्च कासा इति वातपित्तकफक्षतक्षयजाः, पञ्च श्वासा इति महोर्ध्वच्छिन्नतमकक्षुद्राः, पञ्च हिक्का इति महती गम्भीरा व्यपेता क्षुद्राऽन्नजा च, पञ्च तृष्णा इति वातपित्तामक्षयोपसर्गात्मिकाः, पञ्च छर्दय इति द्विष्टार्थसंयोगजा वातपित्तकफसन्निपातोद्रेकोत्थाश्च , पञ्च भक्तस्यानशनस्थानानीति वातपित्तकफसन्निपातद्वेषाः, पञ्च शिरोरोगा इति पूर्वोद्देशमभिसमस्य वातपित्तकफसन्निपातक्रिमिजाः, पञ्च हृद्रोगा इति शिरोरोगैर्व्याख्याताः, पञ्च पाण्डुरोगा इति वातपित्तकफसन्निपातमृद्भक्षणजाः, पञ्चोन्मादा इति वातपित्तकफसन्निपातागन्तुनिमित्ताः (४); चत्वारोऽपस्मारा इति वातपित्तकफसन्निपातनिमित्ताः, चत्वारोऽक्षिरोगाश्चत्वारः कर्णरोगाश्चत्वारः प्रतिश्यायाश्चत्वारो मुखरोगाश्चत्वारो ग्रहणीदोषाश्चत्वारो मदाश्चत्वारो मूर्च्छाया इत्यपस्मारैर्व्याख्याताः, चत्वारः शोषा इति साहससन्धारणक्षयविषमाशनजाः, चत्वारि क्लैब्यानीति बीजोपघाताद्ध्वजभङ्गाज्जरायाः शुक्रक्षयाच्च (५); त्रयः शोथा इति वातपित्तश्लेष्मनिमित्ताः, त्रीणि किलासानीति रक्तताम्रशुक्लानि, त्रिविधं लोहितपित्तमिति ऊर्ध्वभागमधोभागमुभयभागं च (६); द्वौ ज्वराविति उष्णाभिप्रायः शीतसमुत्थश्च शीताभिप्रायश्चोष्णसमुत्थः, द्वौ व्रणाविति निजश्चागन्तुजश्च, द्वावायामाविति बाह्यश्चाभ्यन्तरश्च, द्वे गृध्रस्याविति वाताद्वातकफाच्च, द्वे कामले इति कोष्ठाश्रया शाखाश्रया च, द्विविधमाममिति अलसको विसूचिका च, द्विविधं वातरक्तमिति गम्भीरमुत्तानं च, द्विविधान्यर्शांसीति शुष्काण्यार्द्राणि च (७); एक ऊरुस्तम्भ इत्यामत्रिदोषसमुत्थः, एकः सन्न्यास इति त्रिदोषात्मको मनःशरीराधिष्ठानः, एको महागद इति अतत्त्वाभिनिवेशः (८); विंशतिः क्रिमिजातय इति यूका पिपीलिकाश्चेति द्विविधा बहिर्मलजाः, केशादा लोमादा लोमद्वीपाः सौरसा औदुम्बरा जन्तुमातरश्चेति षट् शोणितजाः, अन्त्रादा उदरावेष्टा हृदयादाश्चुरवो दर्भपुष्पाः सौगन्धिका महागुदाश्चेति सप्त कफजाः, ककेरुका मकेरुका लेलिहाः सशूलकाः सौसुरादाश्चेति पञ्च पुरीषजाः; विंशतिः प्रमेहा इत्युदकमेहश्चेक्षुबालिकारसमेहश्च सान्द्रमेहश्च सान्द्रप्रसादमेहश्च शुक्लमेहश्च शुक्रमेहश्च शीतमेहश्च शनैर्मेहश्च सिकतामेहश्च लालामेहश्चेति दश श्लेष्मनिमित्ताः, क्षारमेहश्च कालमेहश्च नीलमेहश्च लोहितमेहश्च मञ्जिष्ठामेहश्च हरिद्रामेहश्चेति षट् पित्तनिमित्ताः, वसामेहश्च मज्जामेहश्च हस्तिमेहश्च मधुमेहश्चेति चत्वारो वातनिमित्ताः, इति विंशतिः प्रमेहाः; विंशतिर्योनिव्यापद इति वातिकी पैत्तिकी श्लेष्मिकी सान्निपातिकी चेति चतस्रो दोषजाः, दोषदूष्यसंसर्गप्रकृतिनिर्देशैरवशिष्टाः षोडश निर्दिश्यन्ते, तद्यथा- रक्तयोनिश्चारजस्का चाचरणा चातिचरणा च प्राक्चरणा चोपप्लुता च परिप्लुता चोदावर्तिनी च कर्णिनी च पुत्रघ्नी चान्तर्मुखी च सूचीमुखी च शुष्का च वामिनी च षण्ढयोनिश्च महायोनिश्चेति विंशतिर्योनिव्यापदो भवन्ति (९); केवलश्चायमुद्देशो यथोद्देशमभिनिर्दिष्टो भवति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಸರ್ವ ಏವ ನಿಜಾ ವಿಕಾರಾ ನಾನ್ಯತ್ರ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೇಭ್ಯೋ ನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇ, ಯಥಾಹಿ- ಶಕುನಿಃ ಸರ್ವಂ ದಿವಸಮಪಿ ಪರಿಪತನ್ ಸ್ವಾಂ ಛಾಯಾಂ ನಾತಿವರ್ತತೇ, ತಥಾ ಸ್ವಧಾತುವೈಷಮ್ಯನಿಮಿತ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ವಿಕಾರಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾನ್ನಾತಿವರ್ತನ್ತೇ| ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಂ ಪುನಃ ಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಕೃತಿವಿಶೇಷಾನಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತದಾತ್ಮಕಾನಪಿ ಚ ಸರ್ವವಿಕಾರಾಂ ಸ್ತಾನೇವೋಪದಿಶನ್ತಿ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತಃ||೫||
View original
सर्व एव निजा विकारा नान्यत्र वातपित्तकफेभ्यो निर्वर्तन्ते, यथाहि- शकुनिः सर्वं दिवसमपि परिपतन् स्वां छायां नातिवर्तते, तथा स्वधातुवैषम्यनिमित्ताः सर्वे विकारा वातपित्तकफान्नातिवर्तन्ते| वातपित्तश्लेष्मणां पुनः स्थानसंस्थानप्रकृतिविशेषानभिसमीक्ष्य तदात्मकानपि च सर्वविकारां स्तानेवोपदिशन्ति बुद्धिमन्तः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಭವತಶ್ಚಾತ್ರ- ಸ್ವಧಾತುವೈಷಮ್ಯನಿಮಿತ್ತಜಾ ಯೇ ವಿಕಾರಸಙ್ಘಾ ಬಹವಃ ಶರೀರೇ| ನ ತೇ ಪೃಥಕ್ ಪಿತ್ತಕಫಾನಿಲೇಭ್ಯ ಆಗನ್ತವಸ್ತ್ವೇವ ತತೋ ವಿಶಿಷ್ಟಾಃ||೬||
View original
भवतश्चात्र- स्वधातुवैषम्यनिमित्तजा ये विकारसङ्घा बहवः शरीरे| न ते पृथक् पित्तकफानिलेभ्य आगन्तवस्त्वेव ततो विशिष्टाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಆಗನ್ತುರನ್ವೇತಿ ನಿಜಂ ವಿಕಾರಂ ನಿಜಸ್ತಥಾಽಽಗನ್ತುಮಪಿ ಪ್ರವೃದ್ಧಃ| ತತ್ರಾನುಬನ್ಧಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚ ಸಮ್ಯಗ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತತಃ ಕರ್ಮ ಸಮಾರಭೇತ||೭||
View original
आगन्तुरन्वेति निजं विकारं निजस्तथाऽऽगन्तुमपि प्रवृद्धः| तत्रानुबन्धं प्रकृतिं च सम्यग् ज्ञात्वा ततः कर्म समारभेत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ವಿಂಶಕಾಶ್ಚೈಕಕಾಶ್ಚೈವ ತ್ರಿಕಾಶ್ಚೋಕ್ತಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯಃ| ದ್ವಿಕಾಶ್ಚಾಷ್ಟೌ, ಚತುಷ್ಕಾಶ್ಚ ದಶ, ದ್ವಾದಶ ಪಞ್ಚಕಾಃ||೮|| ಚತ್ವಾರಶ್ಚಾಷ್ಟಕಾ ವರ್ಗಾಃ, ಷಟ್ಕೌ ದ್ವೌ, ಸಪ್ತಕಾಸ್ತ್ರಯಃ| ಅಷ್ಟೋದರೀಯೇ ರೋಗಾಣಾಂ ರೋಗಾಧ್ಯಾಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿತಾಃ||೯||
View original
तत्र श्लोकौ- विंशकाश्चैककाश्चैव त्रिकाश्चोक्तास्त्रयस्त्रयः| द्विकाश्चाष्टौ, चतुष्काश्च दश, द्वादश पञ्चकाः||८|| चत्वारश्चाष्टका वर्गाः, षट्कौ द्वौ, सप्तकास्त्रयः| अष्टोदरीये रोगाणां रोगाध्याये प्रकाशिताः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇಽಷ್ಟೋದರೀಯೋ ನಾಮೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೯||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थानेऽष्टोदरीयो नामोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon