అథారోచకనిదానం | వాతాదిభిః శోకభయాతిలోభక్రోధైర్మనోఘ్నాశనరూపగంధైః | అరోచకాః స్యుః ... |1| (చ. చి. అ. 26) |
View original
अथारोचकनिदानम् | वातादिभिः शोकभयातिलोभक्रोधैर्मनोघ्नाशनरूपगन्धैः | अरोचकाः स्युः ... |१| (च. चि. अ. २६) |
🔊 Audio coming soon
Show commentary
మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)
ఊర్ధ్వగవికారసాధర్మ్యాదరోచకమాహ– వాతాదిభిరిత్యాది| ఏకైకశో వాతాదిభిస్త్రయః, సన్నిపాతేనైకః, శోకాదినా గంధాంతేనాగంతురేక ఏవ గణనీయః, యతః పంచానామేకం లక్షణం వక్ష్యతి; సుశ్రుతే చోక్తం– “భక్తోపఘాతమిహ పంచవిధం వదంతి|” (సు. ఉ. తం. అ. 57) ఇతి| శోకాదిజస్తు యద్యపి వాతాదిజః, తథాऽపి హేతుప్రత్యనీకచికిత్సాకరణార్థం పృథగుక్తః| అతిలోభోऽత్రాహితస్య సతతోపయోగహేతుతయా దోషప్రకోపక ఇతి దర్శయతి| అరోచకాః స్యురితి ఛేదః|1|–
ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)
ఊర్ధ్వగవికారసాధర్మ్యాదరోచకమాహ– వాతాదిభిరితి| ఏకైకశో వాతాదిభిస్త్రయః, సన్నిపాతేనైకః, శోకభయాదినాऽऽగంతురేక ఏవ గణనీయః, యతః పంచానామపి లక్షణం వక్ష్యతి; సుశ్రుతే చోక్తం– “భక్తోపఘాతమిహ పంచవిధం వదంతి” ఇతి| తంత్రాంతరేऽపి– “అరోచకో భవేద్దోషైరేకో హృదయసంశ్రయైః| సన్నిపాతేన మనసః సంతాపేన చ పంచమః” ఇతి| శోకాదిజో యద్యపి వాతజస్తథాऽపి హేతుప్రత్యనీకచికిత్సార్థం పృథగుక్తః| ఏతైర్హేతుభిరరోచకా భవంతి| మనోఘ్నాశనముచ్ఛిష్టకృమిక్లిన్నాదిరూపం శరీరశ్వయథుగతం, గంధః పూతిః, తైః|1|–