Adhikarana chardyA nidAnaM niruktishca (1-4) · Śloka 4
అథ ఛర్దినిదానం |
దుష్టైర్దోషైః పృథక్ సర్వైర్బీభత్సాలోచనాదిభిః |
ఛర్దయః పంచ విజ్ఞేయాస్తాసాం లక్షణముచ్యతే ||1||
అతిద్రవైరతిస్నిగ్ధైరహృద్యైర్లవణైరతి |
అకాలే చాతిమాత్రైశ్చ తథాऽసాత్మ్యైశ్చ భోజనైః ||2||
శ్రమాద్భయాత్తథోద్వేగాదజీర్ణాత్ క్రిమిదోషతః |
నార్యాశ్చాపన్నసత్త్వాయాస్తథాऽతిద్రుతమశ్నతః ||3||
బీభత్సైర్హేతుభిశ్చాన్యైర్ద్రుతముత్క్లేశితో బలాత్ |
ఛాదయన్నాననం వేగైరర్దయేన్నంగభంజనైః |
అత్యంతమపరీతస్య చ్ఛర్దేర్వై సంభవో ధ్రువం |
నిరుచ్యతే ఛర్దిరితి దోషో వక్త్రం ప్రధావితః ||4||
(సు. ఉ. తం. అ. 49) |
View original
अथ छर्दिनिदानम् |
दुष्टैर्दोषैः पृथक् सर्वैर्बीभत्सालोचनादिभिः |
छर्दयः पञ्च विज्ञेयास्तासां लक्षणमुच्यते ||१||
अतिद्रवैरतिस्निग्धैरहृद्यैर्लवणैरति |
अकाले चातिमात्रैश्च तथाऽसात्म्यैश्च भोजनैः ||२||
श्रमाद्भयात्तथोद्वेगादजीर्णात् क्रिमिदोषतः |
नार्याश्चापन्नसत्त्वायास्तथाऽतिद्रुतमश्नतः ||३||
बीभत्सैर्हेतुभिश्चान्यैर्द्रुतमुत्क्लेशितो बलात् |
छादयन्नाननं वेगैरर्दयेन्नङ्गभञ्जनैः |
अत्यन्तमपरीतस्य च्छर्देर्वै सम्भवो ध्रुवम् |
निरुच्यते छर्दिरिति दोषो वक्त्रं प्रधावितः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana chardipUrvarUpam (5) · Śloka 5
హృల్లాసోద్గారరోధౌ చ ప్రసేకో లవణస్తనుః |
ద్వేషోऽన్నపానే చ భృశం వమీనాం పూర్వలక్షణం ||5||
(సు. ఉ. తం. అ. 49) |
View original
हृल्लासोद्गाररोधौ च प्रसेको लवणस्तनुः |
द्वेषोऽन्नपाने च भृशं वमीनां पूर्वलक्षणम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana vAtajacchardilakShaNam (6) · Śloka 6
హృత్పార్శ్వపీడాముఖశోషశీర్షనాభ్యర్తికాసస్వరభేదతోదైః |
ఉద్గారశబ్దప్రబలం సఫేనం విచ్ఛిన్నకృష్ణం తనుకం కషాయం |
కృచ్ఛ్రేణ చాల్పం మహతా చ వేగేనార్తోऽనిలాచ్ఛర్దయతీహ దుఃఖం ||6||
(చ. చి. అ. 23) |
View original
हृत्पार्श्वपीडामुखशोषशीर्षनाभ्यर्तिकासस्वरभेदतोदैः |
उद्गारशब्दप्रबलं सफेनं विच्छिन्नकृष्णं तनुकं कषायम् |
कृच्छ्रेण चाल्पं महता च वेगेनार्तोऽनिलाच्छर्दयतीह दुःखम् ||६||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana pittajacchardilakShaNam (7) · Śloka 7
మూర్ఛాపిపాసాముఖశోషమూర్ధతాల్వక్షిసంతాపతమోభ్రమార్తః |
పీతం భృశోష్ణం హరితం సతిక్తం ధూమ్రం చ పిత్తేన వమేత్ సదాహం ||7||
(చ. చి. అ. 23) |
View original
मूर्छापिपासामुखशोषमूर्धताल्वक्षिसन्तापतमोभ्रमार्तः |
पीतं भृशोष्णं हरितं सतिक्तं धूम्रं च पित्तेन वमेत् सदाहम् ||७||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana kaphajacchardilakShaNam (8) · Śloka 8
తంద్రాస్యమాధుర్యకఫప్రసేకసంతోషనిద్రారుచిగౌరవార్తః |
స్నిగ్ధం ఘనం స్వాదు కఫాద్విశుద్ధం సరోమహర్షోऽల్పరుజం వమేత్తు ||8||
(చ. చి. అ. 23) |
View original
तन्द्रास्यमाधुर्यकफप्रसेकसन्तोषनिद्रारुचिगौरवार्तः |
स्निग्धं घनं स्वादु कफाद्विशुद्धं सरोमहर्षोऽल्परुजं वमेत्तु ||८||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana tridoShajacchardilakShaNam (9) · Śloka 9
శూలావిపాకారుచిదాహతృష్ణాశ్వాసప్రమోహప్రబలా ప్రసక్తం |
ఛర్దిస్త్రిదోషాల్లవణామ్లనీలసాంద్రోష్ణరక్తం వమతాం నృణాం స్యాత్ ||9||
(చ. చి. అ. 23) |
View original
शूलाविपाकारुचिदाहतृष्णाश्वासप्रमोहप्रबला प्रसक्तम् |
छर्दिस्त्रिदोषाल्लवणाम्लनीलसान्द्रोष्णरक्तं वमतां नृणां स्यात् ||९||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana tridoShajacchardyA asAdhyalakShaNam (10-11) · Śloka 11
విట్స్వేదమూత్రాంబువహాని వాయుః స్రోతాంసి సంరుధ్య యదోర్ధ్వమేతి |
ఉత్సన్నదోషస్య సమాచితం తం దోషం సముద్ధూయ నరస్య కోష్ఠాత్ ||10||
విణ్మూత్రయోస్తత్సమగంధవర్ణం తృట్శ్వాసహిక్కార్తియుతం ప్రసక్తం |
ప్రచ్ఛర్దయేద్దుష్టమిహాతివేగాత్తయాऽర్దితశ్చాశు వినాశమేతి ||11||
(చ. చి. అ. 23) |
View original
विट्स्वेदमूत्राम्बुवहानि वायुः स्रोतांसि संरुध्य यदोर्ध्वमेति |
उत्सन्नदोषस्य समाचितं तं दोषं समुद्धूय नरस्य कोष्ठात् ||१०||
विण्मूत्रयोस्तत्समगन्धवर्णं तृट्श्वासहिक्कार्तियुतं प्रसक्तम् |
प्रच्छर्दयेद्दुष्टमिहातिवेगात्तयाऽर्दितश्चाशु विनाशमेति ||११||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana AgantucchardilakShaNam (12) · Śloka 12
బీభత్సజా దౌర్హృదజాऽऽమజా చ హ్యసాత్మజా చ క్రిమిజా చ యా హి |
సా పంచమీ తాం చ విభావయేచ్చ దోషోచ్ఛ్రయేణైవ యథోక్తమాదౌ ||12||
(సు. ఉ. తం. అ. 49) |
View original
बीभत्सजा दौर्हृदजाऽऽमजा च ह्यसात्मजा च क्रिमिजा च या हि |
सा पञ्चमी तां च विभावयेच्च दोषोच्छ्रयेणैव यथोक्तमादौ ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana krimijacchardilakShaNam (13) · Śloka 13
శూలహృల్లాసబహులా క్రిమిజా చ విశేషతః |
క్రిమిహృద్రోగతుల్యేన లక్షణేన చ లక్షితా ||13||
(సు. ఉ. తం. అ. 49) |
View original
शूलहृल्लासबहुला क्रिमिजा च विशेषतः |
क्रिमिहृद्रोगतुल्येन लक्षणेन च लक्षिता ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana asAdhyacchardilakShaNam (14) · Śloka 14
క్షీణస్య యా ఛర్దిరతిప్రసక్తా సోపద్రవా శోణితపూయయుక్తా |
సచంద్రికాం తాం ప్రవదేదసాధ్యాం సాధ్యాం చికిత్సేన్నిరుపద్రవాం చ ||14||
(చ. చి. అ. 23) |
View original
क्षीणस्य या छर्दिरतिप्रसक्ता सोपद्रवा शोणितपूययुक्ता |
सचन्द्रिकां तां प्रवदेदसाध्यां साध्यां चिकित्सेन्निरुपद्रवां च ||१४||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana chardyA upadravAH (15) · Śloka 15
తాల్వోష్ఠకంఠాస్యవిశోషదాహసంతాపమోహభ్రమవిప్రలాపాః |
పూర్వాణి రూపాణి భవంతి తాసాముత్పత్తికాలే తు విశేషతో హి |
కాసః శ్వాసో జ్వరో హిక్కా తృష్ణా వైచిత్త్యమేవ చ |
హృద్రోగస్తమకశ్చైవ జ్ఞేయాశ్ఛర్దేరుపద్రవాః ||15||
View original
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहसन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः |
पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकाले तु विशेषतो हि |
कासः श्वासो ज्वरो हिक्का तृष्णा वैचित्त्यमेव च |
हृद्रोगस्तमकश्चैव ज्ञेयाश्छर्देरुपद्रवाः ||१५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే ఛర్దినిదానం సమాప్తం ||15||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने छर्दिनिदानं समाप्तम् ||१५||