Adhikarana chardyA nidAnaM niruktishca (1-4) · Śloka 4
അഥ ഛര്ദിനിദാനമ് |
ദുഷ്ടൈര്ദോഷൈഃ പൃഥക് സര്വൈര്ബീഭത്സാലോചനാദിഭിഃ |
ഛര്ദയഃ പഞ്ച വിജ്ഞേയാസ്താസാം ലക്ഷണമുച്യതേ ||൧||
അതിദ്രവൈരതിസ്നിഗ്ധൈരഹൃദ്യൈര്ലവണൈരതി |
അകാലേ ചാതിമാത്രൈശ്ച തഥാऽസാത്മ്യൈശ്ച ഭോജനൈഃ ||൨||
ശ്രമാദ്ഭയാത്തഥോദ്വേഗാദജീര്ണാത് ക്രിമിദോഷതഃ |
നാര്യാശ്ചാപന്നസത്ത്വായാസ്തഥാऽതിദ്രുതമശ്നതഃ ||൩||
ബീഭത്സൈര്ഹേതുഭിശ്ചാന്യൈര്ദ്രുതമുത്ക്ലേശിതോ ബലാത് |
ഛാദയന്നാനനം വേഗൈരര്ദയേന്നങ്ഗഭഞ്ജനൈഃ |
അത്യന്തമപരീതസ്യ ച്ഛര്ദേര്വൈ സമ്ഭവോ ധ്രുവമ് |
നിരുച്യതേ ഛര്ദിരിതി ദോഷോ വക്ത്രം പ്രധാവിതഃ ||൪||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൯) |
View original
अथ छर्दिनिदानम् |
दुष्टैर्दोषैः पृथक् सर्वैर्बीभत्सालोचनादिभिः |
छर्दयः पञ्च विज्ञेयास्तासां लक्षणमुच्यते ||१||
अतिद्रवैरतिस्निग्धैरहृद्यैर्लवणैरति |
अकाले चातिमात्रैश्च तथाऽसात्म्यैश्च भोजनैः ||२||
श्रमाद्भयात्तथोद्वेगादजीर्णात् क्रिमिदोषतः |
नार्याश्चापन्नसत्त्वायास्तथाऽतिद्रुतमश्नतः ||३||
बीभत्सैर्हेतुभिश्चान्यैर्द्रुतमुत्क्लेशितो बलात् |
छादयन्नाननं वेगैरर्दयेन्नङ्गभञ्जनैः |
अत्यन्तमपरीतस्य च्छर्देर्वै सम्भवो ध्रुवम् |
निरुच्यते छर्दिरिति दोषो वक्त्रं प्रधावितः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana chardipUrvarUpam (5) · Śloka 5
ഹൃല്ലാസോദ്ഗാരരോധൌ ച പ്രസേകോ ലവണസ്തനുഃ |
ദ്വേഷോऽന്നപാനേ ച ഭൃശം വമീനാം പൂര്വലക്ഷണമ് ||൫||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൯) |
View original
हृल्लासोद्गाररोधौ च प्रसेको लवणस्तनुः |
द्वेषोऽन्नपाने च भृशं वमीनां पूर्वलक्षणम् ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana vAtajacchardilakShaNam (6) · Śloka 6
ഹൃത്പാര്ശ്വപീഡാമുഖശോഷശീര്ഷനാഭ്യര്തികാസസ്വരഭേദതോദൈഃ |
ഉദ്ഗാരശബ്ദപ്രബലം സഫേനം വിച്ഛിന്നകൃഷ്ണം തനുകം കഷായമ് |
കൃച്ഛ്രേണ ചാല്പം മഹതാ ച വേഗേനാര്തോऽനിലാച്ഛര്ദയതീഹ ദുഃഖമ് ||൬||
(ച. ചി. അ. ൨൩) |
View original
हृत्पार्श्वपीडामुखशोषशीर्षनाभ्यर्तिकासस्वरभेदतोदैः |
उद्गारशब्दप्रबलं सफेनं विच्छिन्नकृष्णं तनुकं कषायम् |
कृच्छ्रेण चाल्पं महता च वेगेनार्तोऽनिलाच्छर्दयतीह दुःखम् ||६||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana pittajacchardilakShaNam (7) · Śloka 7
മൂര്ഛാപിപാസാമുഖശോഷമൂര്ധതാല്വക്ഷിസന്താപതമോഭ്രമാര്തഃ |
പീതം ഭൃശോഷ്ണം ഹരിതം സതിക്തം ധൂമ്രം ച പിത്തേന വമേത് സദാഹമ് ||൭||
(ച. ചി. അ. ൨൩) |
View original
मूर्छापिपासामुखशोषमूर्धताल्वक्षिसन्तापतमोभ्रमार्तः |
पीतं भृशोष्णं हरितं सतिक्तं धूम्रं च पित्तेन वमेत् सदाहम् ||७||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana kaphajacchardilakShaNam (8) · Śloka 8
തന്ദ്രാസ്യമാധുര്യകഫപ്രസേകസന്തോഷനിദ്രാരുചിഗൌരവാര്തഃ |
സ്നിഗ്ധം ഘനം സ്വാദു കഫാദ്വിശുദ്ധം സരോമഹര്ഷോऽല്പരുജം വമേത്തു ||൮||
(ച. ചി. അ. ൨൩) |
View original
तन्द्रास्यमाधुर्यकफप्रसेकसन्तोषनिद्रारुचिगौरवार्तः |
स्निग्धं घनं स्वादु कफाद्विशुद्धं सरोमहर्षोऽल्परुजं वमेत्तु ||८||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana tridoShajacchardilakShaNam (9) · Śloka 9
ശൂലാവിപാകാരുചിദാഹതൃഷ്ണാശ്വാസപ്രമോഹപ്രബലാ പ്രസക്തമ് |
ഛര്ദിസ്ത്രിദോഷാല്ലവണാമ്ലനീലസാന്ദ്രോഷ്ണരക്തം വമതാം നൃണാം സ്യാത് ||൯||
(ച. ചി. അ. ൨൩) |
View original
शूलाविपाकारुचिदाहतृष्णाश्वासप्रमोहप्रबला प्रसक्तम् |
छर्दिस्त्रिदोषाल्लवणाम्लनीलसान्द्रोष्णरक्तं वमतां नृणां स्यात् ||९||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana tridoShajacchardyA asAdhyalakShaNam (10-11) · Śloka 11
വിട്സ്വേദമൂത്രാമ്ബുവഹാനി വായുഃ സ്രോതാംസി സംരുധ്യ യദോര്ധ്വമേതി |
ഉത്സന്നദോഷസ്യ സമാചിതം തം ദോഷം സമുദ്ധൂയ നരസ്യ കോഷ്ഠാത് ||൧൦||
വിണ്മൂത്രയോസ്തത്സമഗന്ധവര്ണം തൃട്ശ്വാസഹിക്കാര്തിയുതം പ്രസക്തമ് |
പ്രച്ഛര്ദയേദ്ദുഷ്ടമിഹാതിവേഗാത്തയാऽര്ദിതശ്ചാശു വിനാശമേതി ||൧൧||
(ച. ചി. അ. ൨൩) |
View original
विट्स्वेदमूत्राम्बुवहानि वायुः स्रोतांसि संरुध्य यदोर्ध्वमेति |
उत्सन्नदोषस्य समाचितं तं दोषं समुद्धूय नरस्य कोष्ठात् ||१०||
विण्मूत्रयोस्तत्समगन्धवर्णं तृट्श्वासहिक्कार्तियुतं प्रसक्तम् |
प्रच्छर्दयेद्दुष्टमिहातिवेगात्तयाऽर्दितश्चाशु विनाशमेति ||११||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana AgantucchardilakShaNam (12) · Śloka 12
ബീഭത്സജാ ദൌര്ഹൃദജാऽऽമജാ ച ഹ്യസാത്മജാ ച ക്രിമിജാ ച യാ ഹി |
സാ പഞ്ചമീ താം ച വിഭാവയേച്ച ദോഷോച്ഛ്രയേണൈവ യഥോക്തമാദൌ ||൧൨||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൯) |
View original
बीभत्सजा दौर्हृदजाऽऽमजा च ह्यसात्मजा च क्रिमिजा च या हि |
सा पञ्चमी तां च विभावयेच्च दोषोच्छ्रयेणैव यथोक्तमादौ ||१२||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana krimijacchardilakShaNam (13) · Śloka 13
ശൂലഹൃല്ലാസബഹുലാ ക്രിമിജാ ച വിശേഷതഃ |
ക്രിമിഹൃദ്രോഗതുല്യേന ലക്ഷണേന ച ലക്ഷിതാ ||൧൩||
(സു. ഉ. തം. അ. ൪൯) |
View original
शूलहृल्लासबहुला क्रिमिजा च विशेषतः |
क्रिमिहृद्रोगतुल्येन लक्षणेन च लक्षिता ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ४९) |
Adhikarana asAdhyacchardilakShaNam (14) · Śloka 14
ക്ഷീണസ്യ യാ ഛര്ദിരതിപ്രസക്താ സോപദ്രവാ ശോണിതപൂയയുക്താ |
സചന്ദ്രികാം താം പ്രവദേദസാധ്യാം സാധ്യാം ചികിത്സേന്നിരുപദ്രവാം ച ||൧൪||
(ച. ചി. അ. ൨൩) |
View original
क्षीणस्य या छर्दिरतिप्रसक्ता सोपद्रवा शोणितपूययुक्ता |
सचन्द्रिकां तां प्रवदेदसाध्यां साध्यां चिकित्सेन्निरुपद्रवां च ||१४||
(च. चि. अ. २३) |
Adhikarana chardyA upadravAH (15) · Śloka 15
താല്വോഷ്ഠകണ്ഠാസ്യവിശോഷദാഹസന്താപമോഹഭ്രമവിപ്രലാപാഃ |
പൂര്വാണി രൂപാണി ഭവന്തി താസാമുത്പത്തികാലേ തു വിശേഷതോ ഹി |
കാസഃ ശ്വാസോ ജ്വരോ ഹിക്കാ തൃഷ്ണാ വൈചിത്ത്യമേവ ച |
ഹൃദ്രോഗസ്തമകശ്ചൈവ ജ്ഞേയാശ്ഛര്ദേരുപദ്രവാഃ ||൧൫||
View original
ताल्वोष्ठकण्ठास्यविशोषदाहसन्तापमोहभ्रमविप्रलापाः |
पूर्वाणि रूपाणि भवन्ति तासामुत्पत्तिकाले तु विशेषतो हि |
कासः श्वासो ज्वरो हिक्का तृष्णा वैचित्त्यमेव च |
हृद्रोगस्तमकश्चैव ज्ञेयाश्छर्देरुपद्रवाः ||१५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ ഛര്ദിനിദാനം സമാപ്തമ് ||൧൫||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने छर्दिनिदानं समाप्तम् ||१५||