Adhikarana vraNasya dvaividhyaM, vAtaja-pittaja-kaphaja-raktaja-dvandvaja-sannipAtajavraNalakShaNaM ca (1-4) · Śloka 5
atha śārīravraṇanidānam |
dvidhā vraṇaḥ sa vijñēyaḥ śārīrāgantubhēdataḥ |
dōṣairādyastayōranyaḥ śastrādikṣatasambhavaḥ ||1||
stabdhaḥ kaṭhinasaṁsparśō mandasrāvō mahārujaḥ |
tudyatē sphurati śyāvō vraṇō mārutasambhavaḥ ||2||
tr̥ṣṇāmōhajvaraklēdadāhaduṣṭyavadāraṇaiḥ |
vraṇaṁ pittakr̥taṁ vidyādgandhaiḥ srāvaiśca pūtikaiḥ ||3||
bahupicchō guruḥ snigdhaḥ stimitō mandavēdanaḥ |
pāṇḍuvarṇō'lpasaṅklēdaścirapākī kaphavraṇaḥ ||4||
(ca. ci. a. 25) |
raktō raktasrutī raktāddvitrijaḥ syāttadanvayaiḥ |5|
View original
अथ शारीरव्रणनिदानम् |
द्विधा व्रणः स विज्ञेयः शारीरागन्तुभेदतः |
दोषैराद्यस्तयोरन्यः शस्त्रादिक्षतसम्भवः ||१||
स्तब्धः कठिनसंस्पर्शो मन्दस्रावो महारुजः |
तुद्यते स्फुरति श्यावो व्रणो मारुतसम्भवः ||२||
तृष्णामोहज्वरक्लेददाहदुष्ट्यवदारणैः |
व्रणं पित्तकृतं विद्याद्गन्धैः स्रावैश्च पूतिकैः ||३||
बहुपिच्छो गुरुः स्निग्धः स्तिमितो मन्दवेदनः |
पाण्डुवर्णोऽल्पसङ्क्लेदश्चिरपाकी कफव्रणः ||४||
(च. चि. अ. २५) |
रक्तो रक्तस्रुती रक्ताद्द्वित्रिजः स्यात्तदन्वयैः |५|
Adhikarana vraNasya sAdhyAsAdhyavicAraH (5-6) · Śloka 6
tvaṅmāṁsajaḥ sukhē dēśē taruṇasyānupadravaḥ ||5||
dhīmatō'bhinavaḥ kālē sukhē sādhyaḥ sukhaṁ vraṇaḥ |
guṇairanyatamairhīnastataḥ kr̥cchrō vraṇaḥ smr̥taḥ ||6||
sarvairvihīnō vijñēyastvasādhyō bhūryupadravaḥ |
(ca. ci. a. 25) |
View original
त्वङ्मांसजः सुखे देशे तरुणस्यानुपद्रवः ||५||
धीमतोऽभिनवः काले सुखे साध्यः सुखं व्रणः |
गुणैरन्यतमैर्हीनस्ततः कृच्छ्रो व्रणः स्मृतः ||६||
सर्वैर्विहीनो विज्ञेयस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |
(च. चि. अ. २५) |
Adhikarana duShTavraNalakShaNam (7) · Śloka 8
pūtiḥ pūyātiduṣṭāsr̥ksrāvyutsaṅgī cirasthitiḥ ||7||
duṣṭō vraṇō'tigandhādiḥ śuddhaliṅgaviparyayaḥ |8|
View original
पूतिः पूयातिदुष्टासृक्स्राव्युत्सङ्गी चिरस्थितिः ||७||
दुष्टो व्रणोऽतिगन्धादिः शुद्धलिङ्गविपर्ययः |८|
Adhikarana shuddhavraNalakShaNam (8) · Śloka 9
jihvātalābhō'timr̥duḥ ślakṣṇaḥ snigdhō'lpavēdanaḥ ||8||
suvyavasthō nirāsrāvaḥ śuddhō vraṇa iti smr̥taḥ |9|
View original
जिह्वातलाभोऽतिमृदुः श्लक्ष्णः स्निग्धोऽल्पवेदनः ||८||
सुव्यवस्थो निरास्रावः शुद्धो व्रण इति स्मृतः |९|
Adhikarana ruhyamAnavraNalakShaNam (9) · Śloka 9
kapōtavarṇapratimā yasyāntāḥ klēdavarjitāḥ ||9||
sthirāśca piḍakāvantō rōhatīti tamādiśēt |
(su. sū. a. 23) |
View original
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः ||९||
स्थिराश्च पिडकावन्तो रोहतीति तमादिशेत् |
(सु. सू. अ. २३) |
Adhikarana samyagrUDhavraNalakShaNam (10) · Śloka 10
rūḍhavartmānamagranthimaśūnamarujaṁ vraṇam ||10||
tvaksavarṇaṁ samatalaṁ samyagrūḍhaṁ vinirdiśēt |
(su. sū. a. 23) |
View original
रूढवर्त्मानमग्रन्थिमशूनमरुजं व्रणम् ||१०||
त्वक्सवर्णं समतलं सम्यग्रूढं विनिर्दिशेत् |
(सु. सू. अ. २३) |
Adhikarana vyAdhivisheSheNa vraNasya kRucchrasAdhyatvam (11-12) · Śloka 12
kuṣṭhināṁ viṣajuṣṭānāṁ śōṣiṇāṁ madhumēhinām ||11||
vraṇāḥ kr̥cchrēṇa sidhyanti yēṣāṁ cāpi vraṇē vraṇāḥ |
vasāṁ mēdō'tha majjānaṁ mastuluṅgaṁ ca yaḥ sravēt ||12||
āgantujō vraṇaḥ siddhyēnna siddhyēddōṣasambhavaḥ |
(su. sū. a. 23) |
View original
कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम् ||११||
व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषां चापि व्रणे व्रणाः |
वसां मेदोऽथ मज्जानं मस्तुलुङ्गं च यः स्रवेत् ||१२||
आगन्तुजो व्रणः सिद्ध्येन्न सिद्ध्येद्दोषसम्भवः |
(सु. सू. अ. २३) |
Adhikarana vraNAnAM riShTarUpA gandhavikRutiH (13) · Śloka 13
madyāgurvājyasumanaḥpadmacandanacampakaiḥ ||13||
sagandhā divyagandhāśca mumūrṣūṇāṁ vraṇāḥ smr̥tāḥ |
(su. sū. a. 28) |
View original
मद्यागुर्वाज्यसुमनःपद्मचन्दनचम्पकैः ||१३||
सगन्धा दिव्यगन्धाश्च मुमूर्षूणां व्रणाः स्मृताः |
(सु. सू. अ. २८) |
Adhikarana vraNasyAsAdhyalakShaNam (14-17) · Śloka 17
yē ca marmasvasambhūtā bhavantyatyarthavēdanāḥ ||14||
dahyantē cāntaratyarthaṁ bahiḥśītāśca yē vraṇāḥ |
dahyantē bahiratyarthaṁ bhavantyantaśca śītalāḥ ||15||
prāṇamāṁsakṣayaśvāsakāsārōcakapīḍitāḥ |
pravr̥ddhapūyarudhirā vraṇā yēṣāṁ ca marmasu ||16||
kriyābhiḥ samyagārabdhā na sidhyanti ca yē vraṇāḥ |
varjayēdapi tān vaidyaḥ saṁrakṣannātmanō yaśaḥ ||17||
(su. sū. a. 28) |
View original
ये च मर्मस्वसम्भूता भवन्त्यत्यर्थवेदनाः ||१४||
दह्यन्ते चान्तरत्यर्थं बहिःशीताश्च ये व्रणाः |
दह्यन्ते बहिरत्यर्थं भवन्त्यन्तश्च शीतलाः ||१५||
प्राणमांसक्षयश्वासकासारोचकपीडिताः |
प्रवृद्धपूयरुधिरा व्रणा येषां च मर्मसु ||१६||
क्रियाभिः सम्यगारब्धा न सिध्यन्ति च ये व्रणाः |
वर्जयेदपि तान् वैद्यः संरक्षन्नात्मनो यशः ||१७||
(सु. सू. अ. २८) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 42
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē śārīravraṇanidānaṁ samāptam ||42||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शारीरव्रणनिदानं समाप्तम् ||४२||