Adhikarana vraNasya dvaividhyaM, vAtaja-pittaja-kaphaja-raktaja-dvandvaja-sannipAtajavraNalakShaNaM ca (1-4) · Śloka 5
ਅਥ ਸ਼ਾਰੀਰਵ੍ਰਣਨਿਦਾਨਮ੍ |
ਦ੍ਵਿਧਾ ਵ੍ਰਣਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ਾਰੀਰਾਗਨ੍ਤੁਭੇਦਤਃ |
ਦੋਸੈਰਾਦ੍ਯਸ੍ਤਯੋਰਨ੍ਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕ੍ਸਤਸਮ੍ਭਵਃ ||੧||
ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਕਠਿਨਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਮਨ੍ਦਸ੍ਰਾਵੋ ਮਹਾਰੁਜਃ |
ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਵ੍ਰਣੋ ਮਾਰੁਤਸਮ੍ਭਵਃ ||੨||
ਤਸ੍ਣਾਮੋਹਜ੍ਵਰਕ੍ਲੇਦਦਾਹਦੁਸ੍ਟ੍ਯਵਦਾਰਣੈਃ |
ਵ੍ਰਣਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗਨ੍ਧੈਃ ਸ੍ਰਾਵੈਸ਼੍ਚ ਪੂਤਿਕੈਃ ||੩||
ਬਹੁਪਿਚ੍ਛੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਃ |
ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣੋਲ੍ਪਸਙ੍ਕ੍ਲੇਦਸ਼੍ਚਿਰਪਾਕੀ ਕਫਵ੍ਰਣਃ ||੪||
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੫) |
ਰਕ੍ਤੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤੀ ਰਕ੍ਤਾਦ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਜਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਨ੍ਵਯੈਃ |੫|
View original
अथ शारीरव्रणनिदानम् |
द्विधा व्रणः स विज्ञेयः शारीरागन्तुभेदतः |
दोषैराद्यस्तयोरन्यः शस्त्रादिक्षतसम्भवः ||१||
स्तब्धः कठिनसंस्पर्शो मन्दस्रावो महारुजः |
तुद्यते स्फुरति श्यावो व्रणो मारुतसम्भवः ||२||
तृष्णामोहज्वरक्लेददाहदुष्ट्यवदारणैः |
व्रणं पित्तकृतं विद्याद्गन्धैः स्रावैश्च पूतिकैः ||३||
बहुपिच्छो गुरुः स्निग्धः स्तिमितो मन्दवेदनः |
पाण्डुवर्णोऽल्पसङ्क्लेदश्चिरपाकी कफव्रणः ||४||
(च. चि. अ. २५) |
रक्तो रक्तस्रुती रक्ताद्द्वित्रिजः स्यात्तदन्वयैः |५|
Adhikarana vraNasya sAdhyAsAdhyavicAraH (5-6) · Śloka 6
ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਜਃ ਸੁਖੇ ਦੇਸ਼ੇ ਤਰੁਣਸ੍ਯਾਨੁਪਦ੍ਰਵਃ ||੫||
ਧੀਮਤੋਭਿਨਵਃ ਕਾਲੇ ਸੁਖੇ ਸਾਧ੍ਯਃ ਸੁਖਂ ਵ੍ਰਣਃ |
ਗੁਣੈਰਨ੍ਯਤਮੈਰ੍ਹੀਨਸ੍ਤਤਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੬||
ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਹੀਨੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯੋ ਭੂਰ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ |
(ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੫) |
View original
त्वङ्मांसजः सुखे देशे तरुणस्यानुपद्रवः ||५||
धीमतोऽभिनवः काले सुखे साध्यः सुखं व्रणः |
गुणैरन्यतमैर्हीनस्ततः कृच्छ्रो व्रणः स्मृतः ||६||
सर्वैर्विहीनो विज्ञेयस्त्वसाध्यो भूर्युपद्रवः |
(च. चि. अ. २५) |
Adhikarana duShTavraNalakShaNam (7) · Śloka 8
ਪੂਤਿਃ ਪੂਯਾਤਿਦੁਸ੍ਟਾਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵ੍ਯੁਤ੍ਸਙ੍ਗੀ ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਿਃ ||੭||
ਦੁਸ੍ਟੋ ਵ੍ਰਣੋਤਿਗਨ੍ਧਾਦਿਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰ੍ਯਯਃ |੮|
View original
पूतिः पूयातिदुष्टासृक्स्राव्युत्सङ्गी चिरस्थितिः ||७||
दुष्टो व्रणोऽतिगन्धादिः शुद्धलिङ्गविपर्ययः |८|
Adhikarana shuddhavraNalakShaNam (8) · Śloka 9
ਜਿਹ੍ਵਾਤਲਾਭੋਤਿਮਦੁਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਲ੍ਪਵੇਦਨਃ ||੮||
ਸੁਵ੍ਯਵਸ੍ਥੋ ਨਿਰਾਸ੍ਰਾਵਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਣ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ |੯|
View original
जिह्वातलाभोऽतिमृदुः श्लक्ष्णः स्निग्धोऽल्पवेदनः ||८||
सुव्यवस्थो निरास्रावः शुद्धो व्रण इति स्मृतः |९|
Adhikarana ruhyamAnavraNalakShaNam (9) · Śloka 9
ਕਪੋਤਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਮਾ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਲੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ||੯||
ਸ੍ਥਿਰਾਸ਼੍ਚ ਪਿਡਕਾਵਨ੍ਤੋ ਰੋਹਤੀਤਿ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ |
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੩) |
View original
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः ||९||
स्थिराश्च पिडकावन्तो रोहतीति तमादिशेत् |
(सु. सू. अ. २३) |
Adhikarana samyagrUDhavraNalakShaNam (10) · Śloka 10
ਰੂਢਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨਮਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮਸ਼ੂਨਮਰੁਜਂ ਵ੍ਰਣਮ੍ ||੧੦||
ਤ੍ਵਕ੍ਸਵਰ੍ਣਂ ਸਮਤਲਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੂਢਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ |
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੩) |
View original
रूढवर्त्मानमग्रन्थिमशूनमरुजं व्रणम् ||१०||
त्वक्सवर्णं समतलं सम्यग्रूढं विनिर्दिशेत् |
(सु. सू. अ. २३) |
Adhikarana vyAdhivisheSheNa vraNasya kRucchrasAdhyatvam (11-12) · Śloka 12
ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ੋਸਿਣਾਂ ਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍ ||੧੧||
ਵ੍ਰਣਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇਸਾਂ ਚਾਪਿ ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਾਃ |
ਵਸਾਂ ਮੇਦੋਥ ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਂ ਚ ਯਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ||੧੨||
ਆਗਨ੍ਤੁਜੋ ਵ੍ਰਣਃ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੇਨ੍ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੇਦ੍ਦੋਸਸਮ੍ਭਵਃ |
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੩) |
View original
कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम् ||११||
व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषां चापि व्रणे व्रणाः |
वसां मेदोऽथ मज्जानं मस्तुलुङ्गं च यः स्रवेत् ||१२||
आगन्तुजो व्रणः सिद्ध्येन्न सिद्ध्येद्दोषसम्भवः |
(सु. सू. अ. २३) |
Adhikarana vraNAnAM riShTarUpA gandhavikRutiH (13) · Śloka 13
ਮਦ੍ਯਾਗੁਰ੍ਵਾਜ੍ਯਸੁਮਨਃਪਦ੍ਮਚਨ੍ਦਨਚਮ੍ਪਕੈਃ ||੧੩||
ਸਗਨ੍ਧਾ ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਮੁਮੂਰ੍ਸੂਣਾਂ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ |
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੮) |
View original
मद्यागुर्वाज्यसुमनःपद्मचन्दनचम्पकैः ||१३||
सगन्धा दिव्यगन्धाश्च मुमूर्षूणां व्रणाः स्मृताः |
(सु. सू. अ. २८) |
Adhikarana vraNasyAsAdhyalakShaNam (14-17) · Śloka 17
ਯੇ ਚ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਸਮ੍ਭੂਤਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਵੇਦਨਾਃ ||੧੪||
ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਾਨ੍ਤਰਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬਹਿਃਸ਼ੀਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਃ |
ਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬਹਿਰਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਾਃ ||੧੫||
ਪ੍ਰਾਣਮਾਂਸਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰੋਚਕਪੀਡਿਤਾਃ |
ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਪੂਯਰੁਧਿਰਾ ਵ੍ਰਣਾ ਯੇਸਾਂ ਚ ਮਰ੍ਮਸੁ ||੧੬||
ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਸਮ੍ਯਗਾਰਬ੍ਧਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਯੇ ਵ੍ਰਣਾਃ |
ਵਰ੍ਜਯੇਦਪਿ ਤਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਂਰਕ੍ਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨੋ ਯਸ਼ਃ ||੧੭||
(ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੮) |
View original
ये च मर्मस्वसम्भूता भवन्त्यत्यर्थवेदनाः ||१४||
दह्यन्ते चान्तरत्यर्थं बहिःशीताश्च ये व्रणाः |
दह्यन्ते बहिरत्यर्थं भवन्त्यन्तश्च शीतलाः ||१५||
प्राणमांसक्षयश्वासकासारोचकपीडिताः |
प्रवृद्धपूयरुधिरा व्रणा येषां च मर्मसु ||१६||
क्रियाभिः सम्यगारब्धा न सिध्यन्ति च ये व्रणाः |
वर्जयेदपि तान् वैद्यः संरक्षन्नात्मनो यशः ||१७||
(सु. सू. अ. २८) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 42
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਸ਼ਾਰੀਰਵ੍ਰਣਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੨||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शारीरव्रणनिदानं समाप्तम् ||४२||