36. śōthanidānam

Adhikarana shothasamprAptiH (1-2) · Śloka 3

अथ शोथनिदानम् | रक्तपित्तकफान् वायुर्दुष्टो दुष्टान् बहिःसिराः | नीत्वा रुद्धगतिस्तैर्हि कुर्यात्त्वङ्मांससंश्रयम् ||१|| उत्सेधं संहतं शोथं तमाहुर्निचयादतः | सर्वं हेतुविशेषैस्तु रूपभेदान्नवात्मकम् ||२|| दोषैः पृथग्द्वयैः सर्वैरभिघाताद्विषादपि |३| (वा. नि. अ. १३) |

Adhikarana shothapUrvarUpam (3) · Śloka 3

तत्पूर्वरूपं दवथुः सिरायामोऽङ्गगौरवम् ||३|| (वा. नि. अ. १३) |

Adhikarana shothanidAnam (4-5) · Śloka 5

शुद्ध्यामयाभुक्तकृशाबलानां क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णगुरूपसेवा | दध्याममृच्छाकविरोधिदुष्टगरोपसृष्टान्ननिषेवणं च ||४|| अर्शांस्यचेष्टा न च देहशुद्धिर्मर्मोपघातो विषमा प्रसूतिः | मिथ्योपचारः प्रतिकर्मणां च निजस्य हेतुः श्वयथोः प्रदिष्टः ||५|| (च. चि. अ. १२) |

Adhikarana shothasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6

सगौरवं स्यादनवस्थितत्वं सोत्सेधमूष्माऽथ सिरातनुत्वम् | सलोमहर्षश्च विवर्णता च सामान्यलिङ्गं श्वयथोः प्रदिष्टम् ||६||

Adhikarana vAtashothali~ggam (7) · Śloka 7

चलस्तनुत्वक् परुषोऽरुणोऽसितः सुषुप्तिहर्षार्तियुतोऽनिमित्ततः | प्रशाम्यति प्रोन्नमति प्रपीडितो दिवाबली च श्वयथुः समीरणात् ||७|| (च. चि. अ. १२) |

Adhikarana paittikashothali~ggam (8) · Śloka 8

मृदुः सगन्धोऽसितपीतरागवान् भ्रमज्वरस्वेदतृषामदान्वितः | य उष्यते स्पष्टरुगक्षिरागकृत् स पित्तशोथो भृशदाहपाकवान् ||८|| (च. चि. अ. १२) |

Adhikarana kaphajashothali~ggam (9) · Śloka 9

गुरुः स्थिरः पाण्डुररोचकान्वितः प्रसेकनिद्रावमिवह्निमान्द्यकृत् | स कृच्छ्रजन्मप्रशमो निपीडितो न चोन्नमेद्रात्रिबली कफात्मकः ||९|| (च. चि. अ. १२) |

Adhikarana dvidoShaja-sannipAtajashothali~ggam (10) · Śloka 10

निदानाकृतिसंसर्गाच्छ्वयथुः स्याद्द्विदोषजः | सर्वाकृतिः सन्निपाताच्छोथो व्यामिश्रलक्षणः ||१०|| (च. सू. अ. १८) |

Adhikarana abhighAtajashothali~ggam (11-12) · Śloka 12

अभिघातेन शस्त्रादिच्छेदभेदक्षतादिभिः | हिमानिलोदध्यनिलैर्भल्लातकपिकच्छुजैः ||११|| रसैः शूकैश्च संस्पर्शाच्छ्वयथुः स्याद्विसर्पवान् | भृशोष्मा लोहिताभासः प्रायशः पित्तलक्षणः ||१२|| (वा. नि. अ. १३) |

Adhikarana viShajashvayathuli~ggam (13-14) · Śloka 15

विषजः सविषप्राणिपरिसर्पणमूत्रणात् | दंष्ट्रादन्तनखाघातादविषप्राणिनामपि ||१३|| विण्मूत्रशुक्रोपहतमलवद्वस्त्रसङ्करात् | विषवृक्षानिलस्पर्शाद्गरयोगावचूर्णनात् ||१४|| मृदुश्चलोऽवलम्बी च शीघ्रो दाहरुजाकरः |१५| (वा. नि. अ. १३) |

Adhikarana yatrasthA doShA yatra deshe shothaM kurvanti tannirUpaNam (15-16) · Śloka 16

दोषाः श्वयथुमूर्ध्वं हि कुर्वन्त्यामाशयस्थिताः ||१५|| पक्वाशयस्था मध्ये तु वर्चःस्थानगतास्त्वधः | कृत्स्नदेहमनुप्राप्ताः कुर्युः सर्वसरं तथा ||१६|| (सु. चि. अ. २३) |

Adhikarana shothasya sAdhyAsAdhyavicAraH (17-20) · Śloka 20

यो मध्यदेशे श्वयथुः स कष्टः सर्वगश्च यः | अर्धाङ्गे रिष्टभूतः स्याद्यश्चोर्ध्वं परिसर्पति ||१७|| श्वासः पिपासा छर्दिश्च दौर्बल्यं ज्वर एव च | यस्य चान्ने रुचिर्नास्ति श्वयथुं तं विवर्जयेत् ||१८|| (सु. चि. अ. २३) | अनन्योपद्रवकृतः शोथः पादसमुत्थितः | पुरुषं हन्ति नारीं च मुखजो गुह्यजो द्वयम् | नवोऽनुपद्रवः शोथः साध्योऽसाध्यः पुरेरितः ||१९|| (वा. नि. अ. १३) | विवर्जयेत् कुक्ष्युदराश्रितं च तथा गले मर्मणि संश्रितं च | स्थूलः खरश्चापि भवेद्विवर्ज्यो यश्चापि बालस्थविराबलानाम् ||२०||

Adhikarana puShpikA · Śloka 36

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने शोथनिदानं समाप्तम् ||३६||