26. kṣīṇabalīyavājīkaraṇam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ ક્ષીણબલીયં વાજીકરણચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

કલ્યસ્યોદગ્રવયસો વાજીકરણસેવિનઃ | સર્વેષ્વૃતુષ્વહરહર્વ્યવાયો ન નિવારિતઃ ||૩|| સ્થવિરાણાં રિરંસૂનાં સ્ત્રીણાં વાલ્લભ્યમિચ્છતામ્ | યોષિત્પ્રસઙ્ગાત્ ક્ષીણાનાં ક્લીબાનામલ્પરેતસામ્ ||૪|| વિલાસિનામર્થવતાં રૂપયૌવનશાલિનામ્ | નૃણાં ચ બહુભાર્યાણાં યોગા વાજીકરા હિતાઃ ||૫||

Adhikarana 3 (6-8) · Śloka 10

સેવમાનો યદૌચિત્યાદ્વાજીવાત્યર્થવેગવાન્ | નારીસ્તર્પયતે તેન વાજીકરણમુચ્યતે ||૬|| ભોજનાનિ વિચિત્રાણિ પાનાનિ વિવિધાનિ ચ | વાચઃ શ્રોત્રાનુગામિન્યસ્ત્વચઃ સ્પર્શસુખાસ્તથા ||૭|| યામિની સેન્દુતિલકા કામિની નવયૌવના | ગીતં શ્રોત્રમનોહારિ તામ્બૂલં મદિરાઃ સ્રજઃ ||૮|| ગન્ધા મનોજ્ઞા રૂપાણિ ચિત્રાણ્યુપવનાનિ ચ | મનસશ્ચાપ્રતીઘાતો વાજીકુર્વન્તિ માનવમ્ |૧૦|

Adhikarana 4 (9-15) · Śloka 15

તૈસ્તૈર્ભાવૈરહૃદ્યૈસ્તુ રિરંસોર્મનસિ ક્ષતે ||૯|| દ્વેષ્યસ્ત્રીસમ્પ્રયોગાચ્ચ ક્લૈબ્યં તન્માનસં સ્મૃતમ્ | કટુકામ્લોષ્ણલવણૈરતિમાત્રોપસેવિતૈઃ ||૧૦|| સૌમ્યધાતુક્ષયો દૃષ્ટઃ ક્લૈબ્યં તદપરં સ્મૃતમ્ | અતિવ્યવાયશીલો યો ન ચ વાજીક્રિયારતઃ ||૧૧|| ધ્વજભઙ્ગમવાપ્નોતિ તચ્છુક્રક્ષયહેતુકમ્ | મહતા મેઢ્રરોગેણ મર્મચ્છેદેન વા પુનઃ ||૧૨|| ક્લૈબ્યમેતચ્ચતુર્થં સ્યાન્નૃણાં પુંસ્ત્વોપઘાતજમ્ | જન્મપ્રભૃતિ યઃ ક્લીબઃ ક્લૈબ્યં તત્ સહજં સ્મૃતમ્ ||૧૩|| બલિનઃ ક્ષુબ્ધમનસો નિરોધાદ્ બ્રહ્મચર્યતઃ | ષષ્ઠં ક્લૈબ્યં મતં તત્તુ ખરશુક્રનિમિત્તજમ્ ||૧૪|| અસાધ્યં સહજં ક્લૈબ્યં મર્મચ્છેદાચ્ચ યદ્ભવેત્ | સાધ્યાનામિતરેષાં તુ કાર્યો હેતુવિપર્યયઃ ||૧૫||

Adhikarana 5 (16-17) · Śloka 18

વિધિર્વાજીકરો યસ્તુ તં પ્રવક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્ | તિલમાષવિદારીણાં શાલીનાં ચૂર્ણમેવ વા ||૧૬|| પૌણ્ડ્રકેક્ષુરસૈરાર્દ્રં મર્દિતં સૈન્ધવાન્વિતમ્ | વરાહમેદસા યુક્તાં ઘૃતેનોત્કારિકાં પચેત્ ||૧૭|| તાં ભક્ષયિત્વા પુરુષો ગચ્છેત્તુ પ્રમદાશતમ્ |૧૮|

Adhikarana 6 (18-19) · Śloka 19

બસ્તાણ્ડસિદ્ધે પયસિ ભાવિતાનસકૃત્તિલાન્ ||૧૮|| શિશુમારવસાપક્વાઃ શષ્કુલ્યસ્તિસ્તૈલૈઃ કૃતાઃ | યઃ ખાદેત્ સ પુમાન્ ગચ્છેત્ સ્ત્રીણાં શતમપૂર્વવત્ ||૧૯||

Adhikarana 7 (20) · Śloka 20

પિપ્પલીલવણોપેતે બસ્તાણ્ડે ક્ષીરસર્પિષિ | સાધિતે ભક્ષયેદ્યસ્તુ સ ગચ્છેત્ પ્રમદાશતમ્ ||૨૦||

Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 22

પિપ્પલીમાષશાલીનાં યવગોધૂમયોસ્તથા | ચૂર્ણભાગૈઃ સમૈસ્તૈસ્તુ ઘૃતે પૂપલિકાં પચેત્ ||૨૧|| તાં ભક્ષયિત્વા પીત્વા તુ શર્કરામધુરં પયઃ | નરશ્ચટકવદ્ગચ્છેદ્દશવારાન્નિરન્તરમ્ ||૨૨||

Adhikarana 9 (23-24) · Śloka 25

વિદાર્યાઃ સુકૃતં ચૂર્ણં સ્વરસેનૈવ ભાવિતમ્ | સર્પિર્મધુયુતં લીઢ્વા દશ સ્ત્રીરધિગચ્છતિ ||૨૩|| એવમામલકં ચૂર્ણં સ્વરસેનૈવ ભાવિતમ્ | શર્કરામધુસર્પિર્ભિર્યુક્તં લીઢ્વા પયઃ પિબેત્ ||૨૪|| એતેનાશીતિવર્ષોઽપિ યુવેવ પરિહૃષ્યતિ |૨૫|

Adhikarana 10 (25-26) · Śloka 27

પિપ્પલીલવણોપેતે બસ્તાણ્ડે ઘૃતસાધિતે ||૨૫|| શિશુમારસ્ય વા ખાદેત્તે તુ વાજીકરે ભૃશમ્ | કુલીરકૂર્મનક્રાણામણ્ડાન્યેવં તુ ભક્ષયેત્ ||૨૬|| મહિષર્ષભબસ્તાનાં પિબેચ્છુક્રાણિ વા નરઃ |૨૭|

Adhikarana 11 (27-36) · Śloka 36

અશ્વત્થફલમૂલત્વક્શુઙ્ગાસિદ્ધં પયો નરઃ ||૨૭|| પીત્વા સશર્કરાક્ષૌદ્રં કુલિઙ્ગ ઇવ હૃષ્યતિ | વિદારિમૂલકલ્કં તુ શૃતેન પયસા નરઃ ||૨૮|| ઉડુમ્બરસમં પીત્વા વૃદ્ધોઽપિ તરુણાયતે | માષાણાં પલમેકં તુ સંયુક્તં ક્ષૌદ્રસર્પિષા ||૨૯|| અવલિહ્ય પયઃ પીત્વા તેન વાજી ભવેન્નરઃ | ક્ષીરપક્વાંસ્તુ ગોધૂમાનાત્મગુપ્તાફલૈઃ સહ ||૩૦|| શીતાન્ ઘૃતયુતાન્ ખાદેત્તતઃ પશ્ચાત્ પયઃ પિબેત્ | નક્રમૂષિકમણ્ડૂકચટકાણ્ડકૃતં ઘૃતમ્ ||૩૧|| પાદાભ્યઙ્ગેન કુરુતે બલં ભૂમિં તુ ન સ્પૃશેત્ | યાવત્ સ્પૃશતિ નો ભૂમિં તાવદ્ગચ્છેન્નિરન્તરમ્ ||૩૨|| સ્વયઙ્ગુપ્તેક્ષુરકયોઃ ફલચૂર્ણં સશર્કરમ્ | ધારોષ્ણેન નરઃ પીત્વા પયસા ન ક્ષયં વ્રજેત્ ||૩૩|| ઉચ્ચટાચૂર્ણમપ્યેવં ક્ષીરેણોત્તમમિષ્યતે | શતાવર્યુચ્ચટાચૂર્ણં પેયમેવં બલાર્થિના | સ્વયઙ્ગુપ્તાફલૈર્યુક્તં માષસૂપં પિબેન્નરઃ ||૩૪|| ગુપ્તાફલં ગોક્ષુરકાચ્ચ બીજં તથોચ્ચટાં ગોપયસા વિપાચ્ય | ખજાહતં શર્કરયા ચ યુક્તં પીત્વા નરો હૃષ્યતિ સર્વરાત્રમ્ ||૩૫|| માષાન્ વિદારીમપિ સોચ્ચટાં ચ ક્ષીરે ગવાં ક્ષૌદ્રઘૃતોપપન્નામ્ | પીત્વા નરઃ શર્કરયા સુયુક્તાં કુલિઙ્ગવદ્ધૃષ્યતિ સર્વરાત્રમ્ ||૩૬||

Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38

ગૃષ્ટીનાં વૃદ્ધવત્સાનાં માષપર્ણભૃતાં ગવામ્ | યત્ ક્ષીરં તત્ પ્રશંસન્તિ બલકામેષુ જન્તુષુ ||૩૭|| ક્ષીરમાંસગણાઃ સર્વે કાકોલ્યાદિશ્ચ પૂજિતઃ | વાજીકરણહેતોર્હિ તસ્માત્તત્તુ પ્રયોજયેત્ ||૩૮||

Adhikarana 13 (39) · Śloka 39

એતે વાજીકરા યોગાઃ પ્રીત્યપત્યબલપ્રદાઃ | સેવ્યા વિશુદ્ધોપચિતદેહૈઃ કાલાદ્યપેક્ષયા ||૩૯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 26

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં ક્ષીણબલીયવાજીકરણચિકિત્સિતં નામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ ||૨૬||