Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో మేధాయుష్కామీయం రసాయనచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो मेधायुष्कामीयं रसायनचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
28. mēdhāyuḥkāmīyarasāyanam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
మేధాయుఃకామః శ్వేతావల్గుజఫలాన్యాతపపరిశుష్కాణ్యాదాయ సూక్ష్మచూర్ణాని కృత్వా గుడేన సహాలోడ్య స్నేహకుంభే సప్తరాత్రం ధాన్యరాశౌ నిదధ్యాత్, సప్తరాత్రాదుద్ధృత్య హృతదోషస్య యథాబలం పిండం ప్రయచ్ఛేదనుదితే సూర్యే, ఉష్ణోదకం చానుపిబేత్; భల్లాతకవిధానవచ్చాగారప్రవేశః, జీర్ణౌషధశ్చాపరాహ్ణే హిమాభిరద్భిః పరిషిక్తగాత్రః శాలీనాం షష్టికానాం చ పయసా శర్కరామధురేణౌదనమశ్నీయాత్; ఏవం షణ్మాసానుపయుజ్య విగతపాప్మా బలవర్ణోపేతః శ్రుతనిగాదీ స్మృతిమానరోగో వర్షశతాయుర్భవతి | కుష్ఠినం పాండురోగిణముదరిణం వా కృష్ణాయా గోర్మూత్రేణాలోడ్యార్ధపలికం పిండం విగతలౌహిత్యే సవితరి పాయయేత్, పరాహ్ణే చాలవణేనామలకయూషేణ సర్పిష్మంతమోదనమశ్నీయాత్, ఏవం మాసముపయుజ్య స్మృతిమానరోగో వర్షశతాయుర్భవతి | ఏష ఏవోపయోగశ్చిత్రకమూలానాం రజన్యాశ్చ; చిత్రకమూలే విశేషో ద్విపలికం పిండం పరం ప్రమాణం, శేషం పూర్వవత్ ||3|| హృతదోష ఏవ ప్రతిసంసృష్టభక్తో యథాక్రమమాగారం ప్రవిశ్య మండూకపర్ణీస్వరసమాదాయ సహస్రసంపాతాభిహుతం కృత్వా యథాబలం పయసాఽఽలోడ్య పిబేత్ పయోఽనుపానం వా, తస్యాం జీర్ణాయాం యవాన్నం పయసోపయుంజీత; తిలైర్వా సహ భక్షయేత్త్రీన్ మాసాన్ పయోఽనుపానం, జీర్ణే పయః సర్పిరోదన ఇత్యాహారః; ఏవముపయుంజానో బ్రహ్మవర్చసీ శ్రుతనిగాదీ భవతి వర్షశతమాయురవాప్నోతి | త్రిరాత్రోపోషితశ్చ త్రిరాత్రమేనాం భక్షయేత్, త్రిరాత్రాదూర్ధ్వం పయః సర్పిరితి చోపయుంజీత | బిల్వమాత్రం పిండం వా పయసాఽఽలోడ్య పిబేత్, ఏవం ద్వాదశరాత్రముపయుజ్య మేధావీ వర్షశతాయుర్భవతి ||4||
View original
मेधायुःकामः श्वेतावल्गुजफलान्यातपपरिशुष्काण्यादाय सूक्ष्मचूर्णानि कृत्वा गुडेन सहालोड्य स्नेहकुम्भे सप्तरात्रं धान्यराशौ निदध्यात्, सप्तरात्रादुद्धृत्य हृतदोषस्य यथाबलं पिण्डं प्रयच्छेदनुदिते सूर्ये, उष्णोदकं चानुपिबेत्; भल्लातकविधानवच्चागारप्रवेशः, जीर्णौषधश्चापराह्णे हिमाभिरद्भिः परिषिक्तगात्रः शालीनां षष्टिकानां च पयसा शर्करामधुरेणौदनमश्नीयात्; एवं षण्मासानुपयुज्य विगतपाप्मा बलवर्णोपेतः श्रुतनिगादी स्मृतिमानरोगो वर्षशतायुर्भवति | कुष्ठिनं पाण्डुरोगिणमुदरिणं वा कृष्णाया गोर्मूत्रेणालोड्यार्धपलिकं पिण्डं विगतलौहित्ये सवितरि पाययेत्, पराह्णे चालवणेनामलकयूषेण सर्पिष्मन्तमोदनमश्नीयात्, एवं मासमुपयुज्य स्मृतिमानरोगो वर्षशतायुर्भवति | एष एवोपयोगश्चित्रकमूलानां रजन्याश्च; चित्रकमूले विशेषो द्विपलिकं पिण्डं परं प्रमाणं, शेषं पूर्ववत् ||३|| हृतदोष एव प्रतिसंसृष्टभक्तो यथाक्रममागारं प्रविश्य मण्डूकपर्णीस्वरसमादाय सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा यथाबलं पयसाऽऽलोड्य पिबेत् पयोऽनुपानं वा, तस्यां जीर्णायां यवान्नं पयसोपयुञ्जीत; तिलैर्वा सह भक्षयेत्त्रीन् मासान् पयोऽनुपानं, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः; एवमुपयुञ्जानो ब्रह्मवर्चसी श्रुतनिगादी भवति वर्षशतमायुरवाप्नोति | त्रिरात्रोपोषितश्च त्रिरात्रमेनां भक्षयेत्, त्रिरात्रादूर्ध्वं पयः सर्पिरिति चोपयुञ्जीत | बिल्वमात्रं पिण्डं वा पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, एवं द्वादशरात्रमुपयुज्य मेधावी वर्षशतायुर्भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
హృతదోష ఏవాగారం ప్రవిశ్య ప్రతిసంసృష్టభక్తో బ్రాహ్మీస్వరసమాదాయ సహస్రసంపాతాభిహుతం కృత్వా యథాబలముపయుంజీత, జీర్ణౌషధశ్చాపరాహ్ణే యవాగూమలవణాం పిబేత్, క్షీరసాత్మ్యో వా పయసా భుంజీత, ఏవం సప్తరాత్రముపయుజ్య బ్రహ్మవర్చసీ మేధావీ భవతి, ద్వితీయం సప్తరాత్రముపయుజ్య గ్రంథమీప్సితముత్పాదయతి నష్టం చాస్య ప్రాదుర్భవతి, తృతీయం సప్తరాత్రముపయుజ్య ద్విరుచ్చారితం శతమప్యవధారయతి, ఏవమేకవింశతిరాత్రముపయుజ్యాలక్ష్మీరపక్రామతి; మూర్తిమతీ చైనం వాగ్దేవ్యనుప్రవిశతి, సర్వాశ్చైనం శ్రుతయ ఉపతిష్ఠంతి, శ్రుతధరః పంచవర్షశతాయుర్భవతి ||5|| బ్రాహ్మీస్వరసప్రస్థద్వయే ఘృతప్రస్థం విడంగతండులానాం కుడవం ద్వే ద్వే పలే వచామృతయోర్ద్వాదశ హరీతక్యామలకబిభీతకాని శ్లక్ష్ణపిష్టాన్యావాప్యైకధ్యం సాధయిత్వా స్వనుగుప్తం నిదధ్యాత్, తతః పూర్వవిధానేన మాత్రాం యథాబలముపయుంజీత, జీర్ణే పయః సర్పిరోదన ఇత్యాహారః, పూర్వవచ్చాత్ర పరీహారః, ఏతేనోర్ధ్వమధస్తిర్యక్ కృమయో నిష్క్రామంతి, అలక్ష్మీరపక్రామతి, పుష్కరవర్ణః స్థిరవయాః శ్రుతనిగాదీ త్రివర్షశతాయుర్భవతి; ఏతదేవ కుష్ఠవిషమజ్వరాపస్మారోన్మాదవిషభూతగ్రహేష్వన్యేషు చ మహావ్యాధిషు సంశోధనమాదిశంతి ||6||
View original
हृतदोष एवागारं प्रविश्य प्रतिसंसृष्टभक्तो ब्राह्मीस्वरसमादाय सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णौषधश्चापराह्णे यवागूमलवणां पिबेत्, क्षीरसात्म्यो वा पयसा भुञ्जीत, एवं सप्तरात्रमुपयुज्य ब्रह्मवर्चसी मेधावी भवति, द्वितीयं सप्तरात्रमुपयुज्य ग्रन्थमीप्सितमुत्पादयति नष्टं चास्य प्रादुर्भवति, तृतीयं सप्तरात्रमुपयुज्य द्विरुच्चारितं शतमप्यवधारयति, एवमेकविंशतिरात्रमुपयुज्यालक्ष्मीरपक्रामति; मूर्तिमती चैनं वाग्देव्यनुप्रविशति, सर्वाश्चैनं श्रुतय उपतिष्ठन्ति, श्रुतधरः पञ्चवर्षशतायुर्भवति ||५|| ब्राह्मीस्वरसप्रस्थद्वये घृतप्रस्थं विडङ्गतण्डुलानां कुडवं द्वे द्वे पले वचामृतयोर्द्वादश हरीतक्यामलकबिभीतकानि श्लक्ष्णपिष्टान्यावाप्यैकध्यं साधयित्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात्, ततः पूर्वविधानेन मात्रां यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, पूर्ववच्चात्र परीहारः, एतेनोर्ध्वमधस्तिर्यक् कृमयो निष्क्रामन्ति, अलक्ष्मीरपक्रामति, पुष्करवर्णः स्थिरवयाः श्रुतनिगादी त्रिवर्षशतायुर्भवति; एतदेव कुष्ठविषमज्वरापस्मारोन्मादविषभूतग्रहेष्वन्येषु च महाव्याधिषु संशोधनमादिशन्ति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7-8) · Śloka 8
హృతదోష ఏవాగారం ప్రవిశ్య హైమవత్యా వచాయాః పిండమామలకమాత్రమభిహుతం పయసాఽఽలోడ్య పిబేత్, జీర్ణే పయః సర్పిరోదన ఇత్యాహారః, ఏవం ద్వాదశరాత్ర ముపయుంజీత, తతోఽస్య శ్రోత్రం వివ్రియతే, ద్విరభ్యాసాత్ స్మృతిమాన్ భవతి, త్రిరభ్యాసాచ్ఛ్రుతమాదత్తే, చతుర్ద్వాదశరాత్రముపయుజ్య సర్వం తరతి కిల్బిషం, తార్క్ష్యదర్శనముత్పద్యతే, శతాయుశ్చ భవతి | ద్వే ద్వే పలే ఇత రస్యా వచాయా నిష్క్వాథ్య పిబేత్ పయసా, సమానం భోజనం, సమాః పూర్వేణాశిషశ్చ ||7|| వచాశతపాకం వా సర్పిర్ద్రోణముపయుజ్య పంచవర్షశతాయుర్భవతి, గలగండాపచీశ్లీపదస్వరభేదాంశ్చాపహంతీతి ||8||
View original
हृतदोष एवागारं प्रविश्य हैमवत्या वचायाः पिण्डमामलकमात्रमभिहुतं पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं द्वादशरात्र मुपयुञ्जीत, ततोऽस्य श्रोत्रं विव्रियते, द्विरभ्यासात् स्मृतिमान् भवति, त्रिरभ्यासाच्छ्रुतमादत्ते, चतुर्द्वादशरात्रमुपयुज्य सर्वं तरति किल्बिषं, तार्क्ष्यदर्शनमुत्पद्यते, शतायुश्च भवति | द्वे द्वे पले इत रस्या वचाया निष्क्वाथ्य पिबेत् पयसा, समानं भोजनं, समाः पूर्वेणाशिषश्च ||७|| वचाशतपाकं वा सर्पिर्द्रोणमुपयुज्य पञ्चवर्षशतायुर्भवति, गलगण्डापचीश्लीपदस्वरभेदांश्चापहन्तीति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-13) · Śloka 13
అత ఊర్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ఆయుష్కామరసాయనం | మంత్రౌషధసమాయుక్తం సంవత్సరఫలప్రదం ||9|| బిల్వస్య చూర్ణం పుష్యే తు హుతం వారాన్ సహస్రశః | శ్రీసూక్తేన నరః కల్యే ససువర్ణం దినే దినే ||10|| సర్పిర్మధుయుతం లిహ్యాదలక్ష్మీనాశనం పరం | త్వచం విహాయ బిల్వస్య మూలక్వాథం దినే దినే ||11|| ప్రాశ్నీయాత్ పయసా సార్ధం స్నాత్వా హుత్వా సమాహితః | దశసాహస్రమాయుష్యం స్మృతం యుక్తరథం భవేత్ ||12|| హుత్వా బిసానాం క్వాథం తు మధులాజైశ్చ సంయుతం | అమోఘం శతసాహస్రం యుక్తం యుక్తరథం స్మృతం ||13||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि आयुष्कामरसायनम् | मन्त्रौषधसमायुक्तं संवत्सरफलप्रदम् ||९|| बिल्वस्य चूर्णं पुष्ये तु हुतं वारान् सहस्रशः | श्रीसूक्तेन नरः कल्ये ससुवर्णं दिने दिने ||१०|| सर्पिर्मधुयुतं लिह्यादलक्ष्मीनाशनं परम् | त्वचं विहाय बिल्वस्य मूलक्वाथं दिने दिने ||११|| प्राश्नीयात् पयसा सार्धं स्नात्वा हुत्वा समाहितः | दशसाहस्रमायुष्यं स्मृतं युक्तरथं भवेत् ||१२|| हुत्वा बिसानां क्वाथं तु मधुलाजैश्च संयुतम् | अमोघं शतसाहस्रं युक्तं युक्तरथं स्मृतम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14-16) · Śloka 16
సువర్ణం పద్మబీజాని మధు లాజాః ప్రియంగవః | గవ్యేన పయసా పీతమలక్ష్మీం ప్రతిషేధయేత్ ||14|| నీలోత్పలదలక్వాథో గవ్యేన పయసా శృతః | ససువర్ణస్తిలైః సార్ధమలక్ష్మీనాశనః స్మృతః ||15|| గవ్యం పయః సువర్ణం చ మధూచ్ఛిష్టం చ మాక్షికం | పీతం శతసహస్రాభిహుతం యుక్తరథం స్మృతం ||16||
View original
सुवर्णं पद्मबीजानि मधु लाजाः प्रियङ्गवः | गव्येन पयसा पीतमलक्ष्मीं प्रतिषेधयेत् ||१४|| नीलोत्पलदलक्वाथो गव्येन पयसा शृतः | ससुवर्णस्तिलैः सार्धमलक्ष्मीनाशनः स्मृतः ||१५|| गव्यं पयः सुवर्णं च मधूच्छिष्टं च माक्षिकम् | पीतं शतसहस्राभिहुतं युक्तरथं स्मृतम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (17-19) · Śloka 19
వచాఘృతసువర్ణం చ బిల్వచూర్ణమితి త్రయం | మేధ్యమాయుష్యమారోగ్యపుష్టిసౌభాగ్యవర్ధనం ||17|| వాసామూలతులాక్వాథే తైలమావాప్య సాధితం | హుత్వా సహస్రమశ్నీయాన్మేధ్యమాయుష్యముచ్యతే ||18|| యావకాంస్తావకాన్ ఖాదేదభిభూయ యవాంస్తథా | పిప్పలీమధుసంయుక్తాన్ శిక్షా చరణవద్భవేత్ ||19||
View original
वचाघृतसुवर्णं च बिल्वचूर्णमिति त्रयम् | मेध्यमायुष्यमारोग्यपुष्टिसौभाग्यवर्धनम् ||१७|| वासामूलतुलाक्वाथे तैलमावाप्य साधितम् | हुत्वा सहस्रमश्नीयान्मेध्यमायुष्यमुच्यते ||१८|| यावकांस्तावकान् खादेदभिभूय यवांस्तथा | पिप्पलीमधुसंयुक्तान् शिक्षा चरणवद्भवेत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (20-26) · Śloka 26
మధ్వామలకచూర్ణాని సువర్ణమితి చ త్రయం | ప్రాశ్యారిష్టగృహీతోఽపి ముచ్యతే ప్రాణసంశయాత్ ||20|| శతావరీఘృతం సమ్యగుపయుక్తం దినే దినే | సక్షౌద్రం ససువర్ణం చ నరేంద్రం స్థాపయేద్వశే ||21|| గోచందనా మోహనికా మధుకం మాక్షికం మధు | సువర్ణమితి సంయోగః పేయః సౌభాగ్యమిచ్ఛతా ||22|| పద్మనీలోత్పలక్వాథే యష్టీమధుకసంయుతే | సర్పిరాసాదితం గవ్యం ససువర్ణం సదా పిబేత్ ||23|| పయశ్చానుపిబేత్ సిద్ధం తేషామేవ సముద్భవే | అలక్ష్మీఘ్నం సదాఽఽయుష్యం రాజ్యాయ సుభగాయ చ ||24|| యత్ర నోదీరితో మంత్రో యోగేష్వేతేషు సాధనే | శబ్దితా తత్ర సర్వత్ర గాయత్రీ త్రిపదా భవేత్ ||25|| పాప్మానం నాశయంత్యేతా దద్యుశ్చౌషధయః శ్రియం | కుర్యుర్నాగబలం చాపి మనుష్యమమరోపమం ||26||
View original
मध्वामलकचूर्णानि सुवर्णमिति च त्रयम् | प्राश्यारिष्टगृहीतोऽपि मुच्यते प्राणसंशयात् ||२०|| शतावरीघृतं सम्यगुपयुक्तं दिने दिने | सक्षौद्रं ससुवर्णं च नरेन्द्रं स्थापयेद्वशे ||२१|| गोचन्दना मोहनिका मधुकं माक्षिकं मधु | सुवर्णमिति संयोगः पेयः सौभाग्यमिच्छता ||२२|| पद्मनीलोत्पलक्वाथे यष्टीमधुकसंयुते | सर्पिरासादितं गव्यं ससुवर्णं सदा पिबेत् ||२३|| पयश्चानुपिबेत् सिद्धं तेषामेव समुद्भवे | अलक्ष्मीघ्नं सदाऽऽयुष्यं राज्याय सुभगाय च ||२४|| यत्र नोदीरितो मन्त्रो योगेष्वेतेषु साधने | शब्दिता तत्र सर्वत्र गायत्री त्रिपदा भवेत् ||२५|| पाप्मानं नाशयन्त्येता दद्युश्चौषधयः श्रियम् | कुर्युर्नागबलं चापि मनुष्यममरोपमम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (27-28) · Śloka 28
సతతాధ్యయనం వాదః పరతంత్రావలోకనం | తద్విద్యాచార్యసేవా చ బుద్ధిమేధాకరో గు(గ)ణః ||27|| ఆయుష్యం భోజనం జీర్ణే వేగానాం చావిధారణం | బ్రహ్మచర్యమహింసా చ సాహసానాం చ వర్జనం ||28||
View original
सतताध्ययनं वादः परतन्त्रावलोकनम् | तद्विद्याचार्यसेवा च बुद्धिमेधाकरो गु(ग)णः ||२७|| आयुष्यं भोजनं जीर्णे वेगानां चाविधारणम् | ब्रह्मचर्यमहिंसा च साहसानां च वर्जनम् ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 28
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే మేధాయుష్కామీయం రసాయనం నామాష్టావింశోఽధ్యాయః ||28||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने मेधायुष्कामीयं रसायनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः ||२८||
🔊 Audio coming soon