Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః సర్వోపఘాతశమనీయం రసాయనం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः सर्वोपघातशमनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
27. sarvōpaghātaśamanīyarasāyanam
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
పూర్వే వయసి మధ్యే వా మనుష్యస్య రసాయనం | ప్రయుంజీత భిషక్ ప్రాజ్ఞః స్నిగ్ధశుద్ధతనోః సదా ||3|| నావిశుద్ధశరీరస్య యుక్తో రాసాయనో విధిః | న భాతి వాససి క్లిష్టే రంగయోగ ఇవాహితః ||4|| శరీరస్యోపఘాతా యే దోషజా మానసాస్తథా | ఉపదిష్టాః ప్రదేశేషు తేషాం వక్ష్యామి వారణం ||5||
View original
पूर्वे वयसि मध्ये वा मनुष्यस्य रसायनम् | प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः स्निग्धशुद्धतनोः सदा ||३|| नाविशुद्धशरीरस्य युक्तो रासायनो विधिः | न भाति वाससि क्लिष्टे रङ्गयोग इवाहितः ||४|| शरीरस्योपघाता ये दोषजा मानसास्तथा | उपदिष्टाः प्रदेशेषु तेषां वक्ष्यामि वारणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
శీతోదకం పయః క్షౌద్రం సర్పిరిత్యేకశో ద్విశః | త్రిశః సమస్తమథవా ప్రాక్ పీతం స్థాపయేద్వయః ||6||
View original
शीतोदकं पयः क्षौद्रं सर्पिरित्येकशो द्विशः | त्रिशः समस्तमथवा प्राक् पीतं स्थापयेद्वयः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
తత్ర విడంగతండులచూర్ణమాహృత్య యష్టీమధుకమధుయుక్తం యథాబలం శీతతోయేనోపయుంజీత శీతతోయం చానుపిబేదేవమహరహర్మాసం, తదేవ మధుయుక్తం భల్లాతకక్వాథేన వా, మధుద్రాక్షాక్వాథయుక్తం వా, మధ్వామలకరసాభ్యాం వా, గుడూచీక్వాథేన వా, ఏవమేతే పంచ ప్రయోగా భవంతి; జీర్ణే ముద్గామలకయూషేణాలవణేనాల్పస్నేహేన ఘృతవంతమోదనమశ్నీయాత్; ఏతే ఖల్వర్శాంసి క్షపయంతి, కృమీనుపఘ్నంతి, గ్రహణధారణశక్తిం జనయంతి, మాసే మాసే చ ప్రయోగే వర్షశతం వర్షశతమాయుషోఽభివృద్ధిర్భవతి ||7||
View original
तत्र विडङ्गतण्डुलचूर्णमाहृत्य यष्टीमधुकमधुयुक्तं यथाबलं शीततोयेनोपयुञ्जीत शीततोयं चानुपिबेदेवमहरहर्मासं, तदेव मधुयुक्तं भल्लातकक्वाथेन वा, मधुद्राक्षाक्वाथयुक्तं वा, मध्वामलकरसाभ्यां वा, गुडूचीक्वाथेन वा, एवमेते पञ्च प्रयोगा भवन्ति; जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्; एते खल्वर्शांसि क्षपयन्ति, कृमीनुपघ्नन्ति, ग्रहणधारणशक्तिं जनयन्ति, मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिर्भवति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
విడంగతండులానాం ద్రోణం పిష్టపచనే పిష్టవదుపస్వేద్య విగతకషాయం స్విన్నమవతార్య దృషది పిష్టమాయసే దృఢే కుంభే మధూదకోత్తరం ప్రావృషి భస్మరాశావంతర్గృహే చతురో మాసాన్నిదధ్యాత్, వర్షావిగమే చోద్ధృత్యోపసంస్కృతశరీరః సహస్రసంపాతాభిహుతం కృత్వా ప్రాతః- ప్రాతర్యథాబలముపయుంజీత, జీర్ణే ముద్గామలకయూషేణాలవణేన ఘృతవంతమోదనమశ్నీయాత్, పాంశుశయ్యాయాం శయీత, తస్య మాసాదూర్ధ్వం సర్వాంగేభ్యః కృమయో నిష్క్రామంతి, తానణుతైలేనాభ్యక్తస్య వంశవిదలేనాపహరేత్, ద్వితీయే పిపీలికాస్తృతీయే యూకాస్తథైవాపహరేత్, చతుర్థే దంతనఖరోమాణ్యవశీర్యంతే; పంచమే ప్రశస్తగుణలక్షణాని జాయంతే, అమానుషం చాదిత్యప్రకాశం వపురధిగచ్ఛతి, దూరాచ్ఛ్రవణాని దర్శనా నిచాస్య భవంతి, రజస్తమసీ చాపోహ్య సత్త్వమధితిష్ఠతి, శ్రుతనిగాద్యపూర్వోత్పాదీ గజబలోఽశ్వజవః పునర్యువాఽష్టౌ వర్షశతాన్యాయురవాప్నోతి; తస్యాణుతైలమభ్యంగార్థే, అజకర్ణకషాయముత్సాదనార్థే, సోశీరం కూపోదకం స్నానార్థే, చందనముపలేపనార్థే, భల్లాతకవిధానవదాహారః పరిహారశ్చ ||8|| కాశ్మర్యాణాం నిష్కులీకృతానామేష ఏవ కల్పః పాంశుశయ్యాభోజనవర్జం; అత్ర హి పయసా శృతేన భోక్తవ్యం, సమానమన్యత్ పూర్వేణాశిషశ్చ | శోణితపిత్తనిమిత్తేషు వికారేష్వేతేషాముపయోగః ||9|| యథోక్తమాగారం ప్రవిశ్య బలామూలార్ధపలం పలం వా పయసాఽఽలోడ్య పిబేత్, జీర్ణే పయః సర్పిరోదన ఇత్యాహారః, ఏవం ద్వాదశరాత్రముపయుజ్య ద్వాదశ వర్షాణి వయస్తిష్ఠతి; ఏవం దివసశతముపయుజ్య వర్షశతం వయస్తిష్ఠతి | ఏవమేవాతిబలానాగబలావిదారీశతావరీణాముపయోగః | విశేషతస్త్వతిబలాముదకేన, నాగబలాచూర్ణం మధునా, విదారీచూర్ణం క్షీరేణ, శతావరీమప్యేవం, పూర్వేణాన్యత్ సమానమాశిషశ్చ సమాః | ఏతాస్త్వౌషధయో బలకామానాం శోషిణాం రక్తపిత్తోపసృష్టానాం శోణితం ఛర్దయతాం విరిచ్యమానానాం చోపదిశ్యంతే ||10||
View original
विडङ्गतण्डुलानां द्रोणं पिष्टपचने पिष्टवदुपस्वेद्य विगतकषायं स्विन्नमवतार्य दृषदि पिष्टमायसे दृढे कुम्भे मधूदकोत्तरं प्रावृषि भस्मराशावन्तर्गृहे चतुरो मासान्निदध्यात्, वर्षाविगमे चोद्धृत्योपसंस्कृतशरीरः सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा प्रातः- प्रातर्यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्, पांशुशय्यायां शयीत, तस्य मासादूर्ध्वं सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति, तानणुतैलेनाभ्यक्तस्य वंशविदलेनापहरेत्, द्वितीये पिपीलिकास्तृतीये यूकास्तथैवापहरेत्, चतुर्थे दन्तनखरोमाण्यवशीर्यन्ते; पञ्चमे प्रशस्तगुणलक्षणानि जायन्ते, अमानुषं चादित्यप्रकाशं वपुरधिगच्छति, दूराच्छ्रवणानि दर्शना निचास्य भवन्ति, रजस्तमसी चापोह्य सत्त्वमधितिष्ठति, श्रुतनिगाद्यपूर्वोत्पादी गजबलोऽश्वजवः पुनर्युवाऽष्टौ वर्षशतान्यायुरवाप्नोति; तस्याणुतैलमभ्यङ्गार्थे, अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे, सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे, चन्दनमुपलेपनार्थे, भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश्च ||८|| काश्मर्याणां निष्कुलीकृतानामेष एव कल्पः पांशुशय्याभोजनवर्जं; अत्र हि पयसा शृतेन भोक्तव्यं, समानमन्यत् पूर्वेणाशिषश्च | शोणितपित्तनिमित्तेषु विकारेष्वेतेषामुपयोगः ||९|| यथोक्तमागारं प्रविश्य बलामूलार्धपलं पलं वा पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं द्वादशरात्रमुपयुज्य द्वादश वर्षाणि वयस्तिष्ठति; एवं दिवसशतमुपयुज्य वर्षशतं वयस्तिष्ठति | एवमेवातिबलानागबलाविदारीशतावरीणामुपयोगः | विशेषतस्त्वतिबलामुदकेन, नागबलाचूर्णं मधुना, विदारीचूर्णं क्षीरेण, शतावरीमप्येवं, पूर्वेणान्यत् समानमाशिषश्च समाः | एतास्त्वौषधयो बलकामानां शोषिणां रक्तपित्तोपसृष्टानां शोणितं छर्दयतां विरिच्यमानानां चोपदिश्यन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
వారాహీమూలతులాచూర్ణం కృత్వా తతో మాత్రాం మధుయుక్తాం పయసాఽఽలోడ్య పిబేత్, జీర్ణే పయః సర్పిరోదన ఇత్యాహారః, ప్రతిషేధోఽత్ర పూర్వవత్ ; ప్రయోగమిమముపసేవమానో వర్షశతమాయురవాప్నోతి స్త్రీషు చాక్షయతాం, ఏతేనైవ చూర్ణేన పయోఽవచూర్ణ్య శృతశీతమభిమథ్యాజ్యముత్పాద్య మధుయుతముపయుంజీత సాయంప్రాతరేకకాలం వా, జీర్ణే పయః సర్పిరోదన ఇత్యాహారః, ఏవం మాసముపయుజ్య వర్షశతాయుర్భవతి ||11||
View original
वाराहीमूलतुलाचूर्णं कृत्वा ततो मात्रां मधुयुक्तां पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, प्रतिषेधोऽत्र पूर्ववत् ; प्रयोगमिममुपसेवमानो वर्षशतमायुरवाप्नोति स्त्रीषु चाक्षयताम्, एतेनैव चूर्णेन पयोऽवचूर्ण्य शृतशीतमभिमथ्याज्यमुत्पाद्य मधुयुतमुपयुञ्जीत सायम्प्रातरेककालं वा, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं मासमुपयुज्य वर्षशतायुर्भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
చక్షుఃకామః ప్రాణకామో వా బీజకసారాగ్నిమంథమూలం నిష్క్వాథ్య మాషప్రస్థం సాధయేత్, తస్మిన్ సిధ్యతి చిత్రకమూలానామక్షమాత్రం కల్కం దద్యాదామలకరసచతుర్థభాగం, తతః స్విన్నమవతార్య సహస్రసంపాతాభిహుతం కృత్వా శీతీభూతం మధుసర్పిర్భ్యాం సంసృజ్యోపయుంజీత యథాబలం, యథాసాత్మ్యం చ లవణం పరిహరన్ భక్షయేత్ | జీర్ణే ముద్గామలకయూషేణాలవణేన ఘృతవంతమోదనమశ్నీయాత్ పయసా వా మాసత్రయం; ఏవమాభ్యాం ప్రయోగాభ్యాం చక్షుః సౌపర్ణం భవత్యనల్పబలః స్త్రీషు చాక్షయో వర్షశతాయుర్భవతీతి ||12|| భవతి చాత్ర- పయసా సహ సిద్ధాని నరః శణఫలాని యః | భక్షయేత్ పయసా సార్ధం వయస్తస్య న శీర్యతే ||13||
View original
चक्षुःकामः प्राणकामो वा बीजकसाराग्निमन्थमूलं निष्क्वाथ्य माषप्रस्थं साधयेत्, तस्मिन् सिध्यति चित्रकमूलानामक्षमात्रं कल्कं दद्यादामलकरसचतुर्थभागं, ततः स्विन्नमवतार्य सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा शीतीभूतं मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्योपयुञ्जीत यथाबलं, यथासात्म्यं च लवणं परिहरन् भक्षयेत् | जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पयसा वा मासत्रयम्; एवमाभ्यां प्रयोगाभ्यां चक्षुः सौपर्णं भवत्यनल्पबलः स्त्रीषु चाक्षयो वर्षशतायुर्भवतीति ||१२|| भवति चात्र- पयसा सह सिद्धानि नरः शणफलानि यः | भक्षयेत् पयसा सार्धं वयस्तस्य न शीर्यते ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం చికిత్సాస్థానే సర్వోపఘాతశమనీయం రసాయనచికిత్సితం నామ సప్తవింశోఽధ్యాయః ||27||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने सर्वोपघातशमनीयं रसायनचिकित्सितं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ||२७||
🔊 Audio coming soon