25. miśrakacikitsitam

Adhikarana 1 (1-12) · Śloka 12

ಅಥಾತೋ ಮಿಶ್ರಕಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨|| ಪಾಲ್ಯಾಮಯಾಸ್ತು ವಿಸ್ರಾವ್ಯಾ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಾಙ್ನಿಬೋಧ ತಾನ್ | ಪರಿಪೋಟಸ್ತಥೋತ್ಪಾತ ಉನ್ಮನ್ಥೋ ದುಃಖವರ್ಧನಃ ||೩|| ಪಞ್ಚಮಃ ಪರಿಲೇಹೀ ಚ ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಾಂ ಗದಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ | ಸೌಕುಮಾರ್ಯಾಚ್ಚಿರೋತ್ಸೃಷ್ಟೇ ಸಹಸಾಽಭಿಪ್ರವರ್ಧಿತೇ ||೪|| ಕರ್ಣಶೋಫೋ ಭವೇತ್ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಸರುಜಃ ಪರಿಪೋಟವಾನ್ | ಕೃಷ್ಣಾರುಣನಿಭಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಸ ವಾತಾತ್ ಪರಿಪೋಟಕಃ ||೫|| ಗುರ್ವಾಭರಣಸಂಯೋಗಾತ್ತಾಡನಾದ್ಧರ್ಷಣಾದಪಿ | ಶೋಫಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಭವೇಚ್ಛ್ಯಾವೋ ದಾಹಪಾಕರುನಾನ್ವಿತಃ ||೬|| ರಕ್ತೋ ವಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಮುತ್ಪಾತಃ ಸ ಗದೋ ಮತಃ | ಬಲಾದ್ವರ್ಧಯತಃ ಕರ್ಣಂ ಪಾಲ್ಯಾಂ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ ||೭|| ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಕಫಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛೋಫಂ ತದ್ವರ್ಣವೇದನಮ್ | ಉನ್ಮನ್ಥಕಃ ಸಕಣ್ಡೂಕೋ ವಿಕಾರಃ ಕಫವಾತಜಃ ||೮|| ವರ್ಧಮಾನೇ ಯದಾ ಕರ್ಣೇ ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಗನ್ವಿತಃ | ಶೋಫೋ ಭವತಿ ಪಾಕಶ್ಚ ತ್ವಕ್ಸ್ಥೋಽಸೌ ದುಃಖವರ್ಧನಃ ||೯|| ಕಫಾಸೃಕ್ಕೃಮಯಃ ಕುರ್ಯುಃ ಸರ್ಷಪಾಭಾ ವಿಕಾರಿಣೀಃ | ಸ್ರಾವಿಣೀಃ ಪಿಡಕಾಃ ಪಾಲ್ಯಾಂ ಕಣ್ಡೂದಾಹರುಗನ್ವಿತಾಃ ||೧೦|| ಕಫಾಸೃಕ್ಕೃಮಿಸಮ್ಭೂತಃ ಸ ವಿಸರ್ಪನ್ನಿತಸ್ತತಃ | ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಸಶಷ್ಕುಲೀಂ ಪಾಲೀಂ ಪರಿಲೇಹೀತಿ ಸ ಸ್ಮೃತಃ ||೧೧|| ಪಾಲ್ಯಾಮಯಾ ಹ್ಯಮೀ ಘೋರಾ ನರಸ್ಯಾಪ್ರತಿಕಾರಿಣಃ | ಮಿಥ್ಯಾಹಾರಬಿಹಾರಸ್ಯ ಪಾಲಿಂ ಹಿಂಸ್ಯುರುಪೇಕ್ಷಿತಾಃ ||೧೨||

Adhikarana 2 (13-27) · Śloka 28

ತಸ್ಮಾದಾಶು ಭಿಷಕ್ ತೇಷು ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಮಮಾಚರೇತ್ | ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗಪರೀಷೇಕಪ್ರದೇಹಾಸೃಗ್ವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್ ||೧೩|| ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಭ್ಯಞ್ಜನಂ ಪ್ರತಿ | ಖರಮಞ್ಜರಿಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸೈನ್ಧವಾಮರದಾರುಭಿಃ ||೧೪|| ಸುಪಿಷ್ಟೈಃ ಸಾಶ್ವಗನ್ಧೈಶ್ಚ ಮೂಲಕಾವಲ್ಗುಜೈಃ ಫಲೈಃ | ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಾನಿ ಪಾಚಯೇತ್ ||೧೫|| ಸಕ್ಷೀರಾಣ್ಯಥ ತೈಃ ಪಾಲಿಂ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಪರಿಪೋಟಕೇ | ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾತಿಲಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸಾರಿವೋತ್ಪಲಪದ್ಮಕೈಃ ||೧೬|| ಸರೋಧ್ರೈಃ ಸಕದಮ್ಬೈಶ್ಚ ಬಲಾಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪಲ್ಲವೈಃ | ಸಿದ್ಧಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಸಂಯುಕ್ತಂ ತೈಲಮುತ್ಪಾತನಾಶನಮ್ ||೧೭|| ತಾಲಪತ್ರ್ಯಶ್ವಗನ್ಧಾರ್ಕಬಾಕುಚೀಫಲಸೈನ್ಧವೈಃ | ತೈಲಂ ಕುಲೀರಗೋಧಾಭ್ಯಾಂ ವಸಯಾ ಸಹ ಪಾಚಿತಮ್ ||೧೮|| ಸರಲಾಲಾಙ್ಗಲೀಭ್ಯಾಂ ಚ ಹಿತಮುನ್ಮನ್ಥನಾಶನಮ್ | ತಥಾಽಶ್ಮನ್ತಕಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಪತ್ರಕ್ವಾಥೇನ ಸೇಚನಮ್ ||೧೯|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಧುಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾರಜನೀದ್ವಯೈಃ | ಚೂರ್ಣೈರುದ್ವರ್ತನೈಃ ಪಾಲೀಂ ತೈಲಾಕ್ತಾಮವಚೂರ್ಣಯೇತ್ ||೨೦|| ಲಾಕ್ಷಾವಿಡಙ್ಗಕಲ್ಕೇನ ತೈಲಂ ಪಕ್ತ್ವಾಽವಚಾರಯೇತ್ | ಸ್ವಿನ್ನಾಂ ಗೋಮಯಪಿಣ್ಡೇನ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಪರಿಲೇಹಿಕೇ ||೨೧|| ಪಿಷ್ಟೈರ್ವಿಡಙ್ಗೈರಥವಾ ತ್ರಿವೃಚ್ಛ್ಯಾಮಾರ್ಕಸಂಯುತೈಃ | ಕರಞ್ಜೇಙ್ಗುದಿಬೀಜೈರ್ವಾ ಕುಟಜಾರಗ್ವಧಾಯುತೈಃ ||೨೨|| ಸರ್ವೈರ್ವಾ ಸಾರ್ಷಪಂ ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ಮರಿಚಸಂಯುತಮ್ | ಸನಿಮ್ಬಪತ್ರೈರಭ್ಯಙ್ಗೇ ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಾನ್ವಿತಂ ಹಿತಮ್ ||೨೩|| ಪಾಲೀಷು ವ್ಯಾಧಿಯುಕ್ತಾಸು ತನ್ವೀಷು ಕಠಿನಾಸು ಚ | ಪುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಮಾರ್ದವಾರ್ಥಂ ಚ ಕುರ್ಯಾದಭ್ಯಞ್ಜನಂ ತ್ವಿದಮ್ ||೨೪|| ಲೋಪಾಕಾನೂಪಮಜ್ಜಾನಂ ವಸಾಂ ತೈಲಂ ನವಂ ಘೃತಮ್ | ಪಚೇದ್ದಶಗುಣಂ ಕ್ಷೀರಮಾವಾಪ್ಯ ಮಧುರಂ ಗಣಮ್ ||೨೫|| ಅಪಾಮಾರ್ಗಾಶ್ವಗನ್ಧೇ ಚ ತಥಾ ಲಾಕ್ಷಾರಸಂ ಶುಭಮ್ | ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಪರಿಪೂತಂ ಚ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ ||೨೬|| ತೇನಾಭ್ಯಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಸದಾ ಪಾಲೀಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಾಮತಿಮರ್ದಿತಾಮ್ | ಏತೇನ ಪಾಲ್ಯೋ ವರ್ಧನ್ತೇ ನಿರುಜೋ ನಿರುಪದ್ರವಾಃ ||೨೭|| ಮೃದ್ವ್ಯಃ ಪುಷ್ಟಾಃ ಸಮಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಭೂಷಣಕ್ಷಮಾಃ |೨೮|

Adhikarana 3 (28-31) · Śloka 31

ನೀಲೀದಲಂ ಭೃಙ್ಗರಜೋಽರ್ಜುನತ್ವಕ್ ಪಿಣ್ಡೀತಕಂ ಕೃಷ್ಣಮಯೋರಜಶ್ಚ | ಬೀಜೋದ್ಭವಂ ಸಾಹಚರಂ ಚ ಪುಷ್ಪಂ ಪಥ್ಯಾಕ್ಷಧಾತ್ರೀಸಹಿತಂ ವಿಚೂರ್ಣ್ಯ ||೨೮|| ಏಕೀಕೃತಂ ಸರ್ವಮಿದಂ ಪ್ರಮಾಯ ಪಙ್ಕೇನ ತುಲ್ಯಂ ನಲಿನೀಭವೇನ | ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪಕ್ಷಂ ಕಲಶೇ ನಿಧಾಯ ಲೌಹೇ ಘಟೇ ಸದ್ಮನಿ ಸಾಪಿಧಾನೇ ||೨೯|| ಅನೇನ ತೈಲಂ ವಿಪಚೇದ್ವಿಮಿಶ್ರಂ ರಸೇನ ಭೃಙ್ಗತ್ರಿಫಲಾಭ ವೇನ | ಆಸನ್ನಪಾಕೇ ಚ ಪರೀಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಪತ್ರಂ ಬಲಾಕಾಭವಮಾಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚ ||೩೦|| ಭವೇದ್ಯದಾ ತದ್ಭ್ರಮರಾಙ್ಗನೀಲಂ ತದಾ ವಿಪಕ್ವಂ ವಿನಿಧಾಯ ಪಾತ್ರೇ | ಕೃಷ್ಣಾಯಸೇ ಮಾಸಮವಸ್ಥಿತಂ ತದಭ್ಯಙ್ಗಯೋಗಾತ್ ಪಲಿತಾನಿ ಹನ್ಯಾತ್ ||೩೧||

Adhikarana 4 (32-37) · Śloka 37

ಸೈರೀಯಜಮ್ಬ್ವರ್ಜುನಕಾಶ್ಮರೀಜಂ ಪುಷ್ಪಂ ತಿಲಾನ್ಮಾರ್ಕವಚೂತಬೀಜೇ | ಪುನರ್ನವೇ ಕರ್ದಮಕಣ್ಟಕಾರ್ಯೌ ಕಾಸೀಸಪಿಣ್ಡೀತಕಬೀಜಸಾರಮ್ ||೩೨|| ಫಲತ್ರಯಂ ಲೋಹರಜೋಽಞ್ಜನಂ ಚ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಂ ನೀರಜಸಾರಿವೇ ಚ | ಪಿಷ್ಟ್ವಾಽಥ ಸರ್ವಂ ಸಹ ಮೋದಯನ್ತ್ಯಾ ಸಾರಾಮ್ಭಸಾ ಬೀಜಕಸಮ್ಭವೇನ ||೩೩|| ಸಾರಾಮ್ಭಸಃ ಸಪ್ತಭಿರೇವ ಪಶ್ಚಾತ್ ಪ್ರಸ್ಥೈಃ ಸಮಾಲೋಡ್ಯ ದಶಾಹಗುಪ್ತಮ್ | ಲೌಹೇ ಸುಪಾತ್ರೇ ವಿನಿಧಾಯ ತೈಲಮಕ್ಷೋದ್ಭವಂ ತಚ್ಚ ಪಚೇತ್ ಪ್ರಯತ್ನಾತ್ ||೩೪|| ಪಕ್ವಂ ಚ ಲೌಹೇಽಭಿನವೇ ನಿಧಾಯ ನಸ್ಯಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಪರಿಶುದ್ಧಕಾಯಃ | ಅಭ್ಯಙ್ಗಯೋಗೈಶ್ಚ ನಿಯುಜ್ಯಮಾನಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಮಾಷಾನ್ ಕೃಶರಾಮಥೋ ವಾ ||೩೫|| ಮಾಸೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ಧನಕುಞ್ಚಿತಾಗ್ರಾಃ ಕೇಶಾ ಭವನ್ತಿ ಭ್ರಮರಾಞ್ಜನಾಭಾಃ | ಕೇಶಾಸ್ತಥಾಽನ್ಯೇ ಖಲತೌ ಭವೇಯುರ್ಜರಾ ನ ಚೈನಂ ಸಹಸಾಽಭ್ಯುಪೈತಿ ||೩೬|| ಬಲಂ ಪರಂ ಸಮ್ಭವತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಭವೇಚ್ಚ ವಕ್ತ್ರಂ ವಲಿಭಿರ್ವಿಮುಕ್ತಮ್ | ನಾಕಾಮಿನೇಽನರ್ಥಿನಿ ನಾಕೃತಾಯ ನೈವಾರಯೇ ತೈಲಮಿದಂ ಪ್ರದೇಯಮ್ ||೩೭||

Adhikarana 5 (38-42) · Śloka 42

ಲಾಕ್ಷಾ ರೋಧ್ರಂ ದ್ವೇ ಹರಿದ್ರೇ ಶಿಲಾಲೇ ಕುಷ್ಠಂ ನಾಗಂ ಗೈರಿಕಾ ವರ್ಣಕಾಶ್ಚ | ಮಞ್ಜಿಷ್ಠೋಗ್ರಾ ಸ್ಯಾತ್ ಸುರಾಷ್ಟ್ರೋದ್ಭವಾ ಚ ಪತ್ತಙ್ಗಂ ವೈ ರೋಚನಾ ಚಾಞ್ಜನಂ ಚ ||೩೮|| ಹೇಮಾಙ್ಗತ್ವಕ್ ಪಾಣ್ಡುಪತ್ರಂ ವಟಸ್ಯ ಕಾಲೀಯಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪದ್ಮಕಂ ಪದ್ಮಮಧ್ಯಮ್ | ರಕ್ತಂ ಶ್ವೇತಂ ಚನ್ದನಂ ಪಾರದಂ ಚ ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಶ್ಚ ವರ್ಗಃ ||೩೯|| ಮೇದೋ ಮಜ್ಜಾ ಸಿಕ್ಥಕಂ ಗೋಘೃತಂ ಚ ದುಗ್ಧಂ ಕ್ವಾಥಃ ಕ್ಷೀರಿಣಾಂ ಚ ದ್ರುಮಾಣಾಮ್ | ಏತತ್ ಸರ್ವಂ ಪಕ್ವಮೈಕಧ್ಯತಸ್ತು ವಕ್ತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗೇ ಸರ್ಪಿರುಕ್ತಂ ಪ್ರಧಾನಮ್ ||೪೦|| ಹನ್ಯಾದ್ ವ್ಯಙ್ಗಂ ನೀಲಿಕಾಂ ಚಾತಿವೃದ್ಧಾಂ ವಕ್ತ್ರೇ ಜಾತಾಃ ಸ್ಫೋಟಿಕಾಶ್ಚಾಪಿ ಕಾಶ್ಚಿತ್ | ಪದ್ಮಾಕಾರಂ ನಿರ್ವಲೀಕಂ ಚ ವಕ್ತ್ರಂ ಕುರ್ಯಾದೇತತ್ ಪೀನಗಣ್ಡಂ ಮನೋಜ್ಞಮ್ ||೪೧|| ರಾಜ್ಞಾಮೇತದ್ಯೋಷಿತಾಂ ಚಾಪಿ ನಿತ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವೈದ್ಯಸ್ತತ್ಸಮಾನಾಂ ನೃಣಾಂ ಚ | ಕುಷ್ಠಘ್ನಂ ವೈ ಸರ್ಪಿರೇತತ್ ಪ್ರಧಾನಂ ಯೇಷಾಂ ಪಾದೇ ಸನ್ತಿ ವೈಪಾದಿಕಾಶ್ಚ ||೪೨||

Adhikarana 6 (43) · Śloka 43

ಹರೀತಕೀಚೂರ್ಣಮರಿಷ್ಟಪತ್ರಂ ಚೂತತ್ವಚಂ ದಾಡಿಮಪುಷ್ಪವೃನ್ತಮ್ | ಪತ್ರಂ ಚ ದದ್ಯಾನ್ಮದಯನ್ತಿಕಾಯಾ ಲೇಪೋಽಙ್ಗರಾಗೋ ನರದೇವಯೋಗ್ಯಃ ||೪೩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 25

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಮಿಶ್ರಕಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೫||