Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતોઽશ્મરીણાં નિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातोऽश्मरीणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
3. aśmarīnidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ચતસ્રોઽશ્મર્યો ભવન્તિ; શ્લેષ્માધિષ્ઠાનાઃ; તદ્યથા- શ્લેષ્મણા, વાતેન, પિત્તેન, શુક્રેણ ચેતિ ||૩||
View original
चतस्रोऽश्मर्यो भवन्ति; श्लेष्माधिष्ठानाः; तद्यथा- श्लेष्मणा, वातेन, पित्तेन, शुक्रेण चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તત્રાસંશોધનશીલસ્યાપથ્યકારિણઃ પ્રકુપિતઃ શ્લેષ્મા મૂત્રસમ્પૃક્તોઽનુપ્રવિશ્ય બસ્તિમશ્મરીં જનયતિ ||૪||
View original
तत्रासंशोधनशीलस्यापथ्यकारिणः प्रकुपितः श्लेष्मा मूत्रसम्पृक्तोऽनुप्रविश्य बस्तिमश्मरीं जनयति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
તાસાં પૂર્વરૂપાણિ- જ્વરો બસ્તિપીડારોચકૌ મૂત્રકૃચ્છ્રં બસ્તિશિરોમુષ્કશેફસાં વેદના કૃચ્છ્રાવસાદો બસ્તગન્ધિત્વં મૂત્રસ્યેતિ ||૫|| યથાસ્વવેદનાવર્ણં દુષ્ટં સાન્દ્રમથાવિલમ્ | પૂર્વરૂપેઽશ્મનઃ કૃચ્છ્રાન્મૂત્રં સૃજતિ માનવઃ ||૬||
View original
तासां पूर्वरूपाणि- ज्वरो बस्तिपीडारोचकौ मूत्रकृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफसां वेदना कृच्छ्रावसादो बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति ||५|| यथास्ववेदनावर्णं दुष्टं सान्द्रमथाविलम् | पूर्वरूपेऽश्मनः कृच्छ्रान्मूत्रं सृजति मानवः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
અથ જાતાસુ નાભિબસ્તિસેવનીમેહનેષ્વન્યતમસ્મિન્ મેહતો વેદના મૂત્રધારાસઙ્ગઃ સરુધિરમૂત્રતા મૂત્રવિકિરણં ગોમેદકપ્રકાશમત્યાવિલં સસિકતં વિસૃજતિ; ધાવનલઙ્ઘનપ્લવનપૃષ્ઠયાનોષ્ણાધ્વગમનૈશ્ચાસ્ય વેદના ભવન્તિ ||૭||
View original
अथ जातासु नाभिबस्तिसेवनीमेहनेष्वन्यतमस्मिन् मेहतो वेदना मूत्रधारासङ्गः सरुधिरमूत्रता मूत्रविकिरणं गोमेदकप्रकाशमत्याविलं ससिकतं विसृजति; धावनलङ्घनप्लवनपृष्ठयानोष्णाध्वगमनैश्चास्य वेदना भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
તત્ર શ્લેષ્માશ્મરી શ્લેષ્મલમન્નમભ્યવહરતોઽત્યર્થમુપલિપ્યાધઃ પરિવૃદ્ધિં પ્રાપ્ય બસ્તિમુખમધિષ્ઠાય સ્રોતો નિરુણદ્ધિ, તસ્ય મૂત્રપ્રતિઘાતાદ્દાલ્યતે ભિદ્યતે નિસ્તુદ્યત ઇવ ચ બસ્તિર્ગુરુઃ શીતશ્ચ ભવતિ; અશ્મરી ચાત્ર શ્વેતા સ્નિગ્ધા મહતી કુક્કુટાણ્ડપ્રતીકાશા મધૂકપુષ્પવર્ણા વા ભવતિ, તાં શ્લૈષ્મિકીમિતિ વિદ્યાત્ ||૮||
View original
तत्र श्लेष्माश्मरी श्लेष्मलमन्नमभ्यवहरतोऽत्यर्थमुपलिप्याधः परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतिघाताद्दाल्यते भिद्यते निस्तुद्यत इव च बस्तिर्गुरुः शीतश्च भवति; अश्मरी चात्र श्वेता स्निग्धा महती कुक्कुटाण्डप्रतीकाशा मधूकपुष्पवर्णा वा भवति, तां श्लैष्मिकीमिति विद्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
પિત્તયુતસ્તુ શ્લેષ્મા સઙ્ઘાતમુપગમ્ય યથોક્તાં પરિવૃદ્ધિં પ્રાપ્ય બસ્તિમુખમધિષ્ઠાય સ્રોતો નિરુણદ્ધિ, તસ્ય મૂત્રપ્રતીઘાતાદૂષ્યતે ચૂષ્યતે દહ્યતે પચ્યત ઇવ બસ્તિરુષ્ણવાતશ્ચ ભવતિ; અશ્મરી ચાત્ર સરક્તા પીતાવભાસા કૃષ્ણા ભલ્લાતકાસ્થિપ્રતિમા મધુવર્ણા વા ભવતિ, તાં પૈત્તિકીમિતિ વિદ્યાત્ ||૯||
View original
पित्तयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातादूष्यते चूष्यते दह्यते पच्यत इव बस्तिरुष्णवातश्च भवति; अश्मरी चात्र सरक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति, तां पैत्तिकीमिति विद्यात् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
વાતયુતસ્તુ શ્લેષ્મા સઙ્ઘાતમુપગમ્ય યથોક્તાં પરિવૃદ્ધિં પ્રાપ્ય બસ્તિમુખમધિષ્ઠાય સ્રોતો નિરુણદ્ધિ, તસ્ય મૂત્રપ્રતીઘાતાત્તીવ્રા વેદના ભવતિ, તદાઽત્યર્થં પીડ્યમાનો દન્તાન્ ખાદતિ, નાભિં પીડયતિ, મેઢ્રં પ્રમૃદ્નાતિ, પાયું સ્પૃશતિ, વિશર્ધતે, વિદહતિ, વાતમૂત્રપુરીષાણિ કૃચ્છ્રેણ ચાસ્ય મેહતો નિઃસરન્તિ; અશ્મરી ચાત્ર શ્યાવા પરુષા વિષમા ખરા કદમ્બપુષ્પવત્કણ્ટકાચિતા ભવતિ, તાં વાતિકીમિતિ વિદ્યાત્ ||૧૦||
View original
वातयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातात्तीव्रा वेदना भवति, तदाऽत्यर्थं पीड्यमानो दन्तान् खादति, नाभिं पीडयति, मेढ्रं प्रमृद्नाति, पायुं स्पृशति, विशर्धते, विदहति, वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण चास्य मेहतो निःसरन्ति; अश्मरी चात्र श्यावा परुषा विषमा खरा कदम्बपुष्पवत्कण्टकाचिता भवति, तां वातिकीमिति विद्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
પ્રાયેણૈતાસ્તિસ્રોઽશ્મર્યો દિવાસ્વપ્નસમશનાધ્યશનશીતસ્નિગ્ધગુરુમધુરાહારપ્રિયત્વાદ્વિશેષેણ બાલાનાં ભવન્તિ; તેષામેવાલ્પબસ્તિકાયત્વાદનુપચિતમાંસત્વાચ્ચ બસ્તેઃ સુખગ્રહણાહરણા ભવન્તિ | મહતાં તુ શુક્રાશ્મરી શુક્રનિમિત્તા ભવતિ ||૧૧||
View original
प्रायेणैतास्तिस्रोऽश्मर्यो दिवास्वप्नसमशनाध्यशनशीतस्निग्धगुरुमधुराहारप्रियत्वाद्विशेषेण बालानां भवन्ति; तेषामेवाल्पबस्तिकायत्वादनुपचितमांसत्वाच्च बस्तेः सुखग्रहणाहरणा भवन्ति | महतां तु शुक्राश्मरी शुक्रनिमित्ता भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
મૈથુનવિઘાતાદતિમૈથુનાદ્વા શુક્રં ચલિતમનિર્ગચ્છદ્વિમાર્ગગમનાદનિલોઽભિતઃ સઙ્ગૃહ્ય મેઢ્રવૃષણયોરન્તરે સંહરતિ, સંહૃત્ય ચોપશોષયતિ; સા મૂત્રમાર્ગમાવૃણોતિ , મૂત્રકૃચ્છ્રં બસ્તિવેદનાં વૃષણયોશ્ચ શ્વયથુમાપાદયતિ, પીડિતમાત્રે ચ તસ્મિન્નેવ પ્રદેશે પ્રવિલયમાપદ્યતે; તાં શુક્રાશ્મરીમિતિ વિદ્યાત્ ||૧૨||
View original
मैथुनविघातादतिमैथुनाद्वा शुक्रं चलितमनिर्गच्छद्विमार्गगमनादनिलोऽभितः सङ्गृह्य मेढ्रवृषणयोरन्तरे संहरति, संहृत्य चोपशोषयति; सा मूत्रमार्गमावृणोति , मूत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति, पीडितमात्रे च तस्मिन्नेव प्रदेशे प्रविलयमापद्यते; तां शुक्राश्मरीमिति विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ભવન્તિ ચાત્ર- શર્કરા સિકતા મેહો ભસ્માખ્યોઽશ્મરિવૈકૃતમ્ |૧૩|
View original
भवन्ति चात्र- शर्करा सिकता मेहो भस्माख्योऽश्मरिवैकृतम् |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13-14) · Śloka 14
અશ્મર્યા શર્કરા જ્ઞેયા તુલ્યવ્યઞ્જનવેદના ||૧૩|| પવનેઽનુગુણે સા તુ નિરેત્યલ્પા વિશેષતઃ | સા ભિન્નમૂર્તિર્વાતેન શર્કરેત્યભિધીયતે ||૧૪||
View original
अश्मर्या शर्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना ||१३|| पवनेऽनुगुणे सा तु निरेत्यल्पा विशेषतः | सा भिन्नमूर्तिर्वातेन शर्करेत्यभिधीयते ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 16
હૃત્પીડા સક્થિસદનં કુક્ષિશૂલં ચ વેપથુઃ | તૃષ્ણોર્ધ્વગોઽનિલઃ કાર્ષ્ણ્યં દૌર્બલ્યં પાણ્ડુગાત્રતા ||૧૫|| અરોચકાવિપાકૌ તુ શર્કરાર્તે ભવન્તિ ચ |૧૬|
View original
हृत्पीडा सक्थिसदनं कुक्षिशूलं च वेपथुः | तृष्णोर्ध्वगोऽनिलः कार्ष्ण्यं दौर्बल्यं पाण्डुगात्रता ||१५|| अरोचकाविपाकौ तु शर्करार्ते भवन्ति च |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 17
મૂત્રમાર્ગપ્રવૃત્તા સા સક્તા કુર્યાદુપદ્રવાન્ ||૧૬|| દૌર્બલ્યં સદનં કાર્શ્યં કુક્ષિશૂલમરોચકમ્ | પાણ્ડુત્વમુષ્ણવાતં ચ તૃષ્ણાં હૃત્પીડનં વમિમ્ ||૧૭||
View original
मूत्रमार्गप्रवृत्ता सा सक्ता कुर्यादुपद्रवान् ||१६|| दौर्बल्यं सदनं कार्श्यं कुक्षिशूलमरोचकम् | पाण्डुत्वमुष्णवातं च तृष्णां हृत्पीडनं वमिम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18-23) · Śloka 24
નાભિપૃષ્ઠકટીમુષ્કગુદવઙ્ક્ષણશેફસામ્ | એકદ્વારસ્તનુત્વક્કો મધ્યે બસ્તિરધોમુખઃ ||૧૮|| બસ્તિર્બસ્તિશિરશ્ચૈવ પૌરુષં વૃષણૌ ગુદઃ | એકસમ્બન્ધિનો હ્યેતે ગુદાસ્થિવિવરાશ્રિતાઃ ||૧૯|| અલાબ્વા ઇવ રૂપેણ સિરાસ્નાયુપરિગ્રહઃ | મૂત્રાશયો મલાધારઃ પ્રાણાયતનમુત્તમમ્ ||૨૦|| પક્વાશયગતાસ્તત્ર નાડ્યો મૂત્રવહાસ્તુ યાઃ | તર્પયન્તિ સદા મૂત્રં સરિતઃ સાગરં યથા ||૨૧|| સૂક્ષ્મત્વાન્નોપલભ્યન્તે મુખાન્યાસાં સહસ્રશઃ | નાડીભિરુપનીતસ્ય મૂત્રસ્યામાશયાન્તરાત્ ||૨૨|| જાગ્રતઃ સ્વપતશ્ચૈવ સ નિઃસ્યન્દેન પૂર્યતે | આમુખાત્સલિલે ન્યસ્તઃ પાર્શ્વેભ્યઃ પૂર્યતે નવઃ ||૨૩|| ઘટો યથા તથા વિદ્ધિ બસ્તિર્મૂત્રેણ પૂર્યતે |૨૪|
View original
नाभिपृष्ठकटीमुष्कगुदवङ्क्षणशेफसाम् | एकद्वारस्तनुत्वक्को मध्ये बस्तिरधोमुखः ||१८|| बस्तिर्बस्तिशिरश्चैव पौरुषं वृषणौ गुदः | एकसम्बन्धिनो ह्येते गुदास्थिविवराश्रिताः ||१९|| अलाब्वा इव रूपेण सिरास्नायुपरिग्रहः | मूत्राशयो मलाधारः प्राणायतनमुत्तमम् ||२०|| पक्वाशयगतास्तत्र नाड्यो मूत्रवहास्तु याः | तर्पयन्ति सदा मूत्रं सरितः सागरं यथा ||२१|| सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते मुखान्यासां सहस्रशः | नाडीभिरुपनीतस्य मूत्रस्यामाशयान्तरात् ||२२|| जाग्रतः स्वपतश्चैव स निःस्यन्देन पूर्यते | आमुखात्सलिले न्यस्तः पार्श्वेभ्यः पूर्यते नवः ||२३|| घटो यथा तथा विद्धि बस्तिर्मूत्रेण पूर्यते |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 25
એવમેવ પ્રવેશેન વાતઃ પિત્તં કફોઽપિ વા ||૨૪|| મૂત્રયુક્તમુપસ્નેહાત્ પ્રવિશ્ય કુરુતેઽશ્મરીમ્ |૨૫|
View original
एवमेव प्रवेशेन वातः पित्तं कफोऽपि वा ||२४|| मूत्रयुक्तमुपस्नेहात् प्रविश्य कुरुतेऽश्मरीम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25-26) · Śloka 27
અપ્સુ સ્વચ્છા(સ્થા)સ્વપિ યથા નિષિક્તાસુ નવે ઘટે ||૨૫|| કાલાન્તરેણ પઙ્કઃ સ્યાદશ્મરીસમ્ભવસ્તથા | સંહન્ત્યાપો યથા દિવ્યા મારુતોઽગ્નિશ્ચ વૈદ્યુતઃ ||૨૬|| તદ્વદ્બલાસં બસ્તિસ્થમૂષ્મા સંહન્તિ સાનિલઃ |૨૭|
View original
अप्सु स्वच्छा(स्था)स्वपि यथा निषिक्तासु नवे घटे ||२५|| कालान्तरेण पङ्कः स्यादश्मरीसम्भवस्तथा | संहन्त्यापो यथा दिव्या मारुतोऽग्निश्च वैद्युतः ||२६|| तद्वद्बलासं बस्तिस्थमूष्मा संहन्ति सानिलः |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (27-28) · Śloka 28
મારુતે પ્રગુણે બસ્તૌ મૂત્રં સમ્યક્ પ્રવર્તતે | વિકારા વિવિધાશ્ચાપિ પ્રતિલોમે ભવન્તિ હિ ||૨૭|| મૂત્રાઘાતાઃ પ્રમેહાશ્ચ શુક્રદોષાસ્તથૈવ ચ | મૂત્રદોષાશ્ચ યે કેચિદ્વસ્તાવેવ ભવન્તિ હિ ||૨૮||
View original
मारुते प्रगुणे बस्तौ मूत्रं सम्यक् प्रवर्तते | विकारा विविधाश्चापि प्रतिलोमे भवन्ति हि ||२७|| मूत्राघाताः प्रमेहाश्च शुक्रदोषास्तथैव च | मूत्रदोषाश्च ये केचिद्वस्तावेव भवन्ति हि ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાનેઽશ્મરીનિદાનાં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ||૩||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थानेऽश्मरीनिदानां नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon