Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

3. aśmarīnidānam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽஶ்மரீணாஂ நிதாநஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातोऽश्मरीणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

சதஸ்ரோऽஶ்மர்யோ பவந்தி; ஶ்லேஷ்மாதிஷ்டாநாஃ; தத்யதா- ஶ்லேஷ்மணா, வாதேந, பித்தேந, ஶுக்ரேண சேதி ||௩||

View original

चतस्रोऽश्मर्यो भवन्ति; श्लेष्माधिष्ठानाः; तद्यथा- श्लेष्मणा, वातेन, पित्तेन, शुक्रेण चेति ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

தத்ராஸஂஶோதநஶீலஸ்யாபத்யகாரிணஃ ப்ரகுபிதஃ ஶ்லேஷ்மா மூத்ரஸம்பக்தோऽநுப்ரவிஶ்ய பஸ்திமஶ்மரீஂ ஜநயதி ||௪||

View original

तत्रासंशोधनशीलस्यापथ्यकारिणः प्रकुपितः श्लेष्मा मूत्रसम्पृक्तोऽनुप्रविश्य बस्तिमश्मरीं जनयति ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6

தாஸாஂ பூர்வரூபாணி- ஜ்வரோ பஸ்திபீடாரோசகௌ மூத்ரகச்ச்ரஂ பஸ்திஶிரோமுஷ்கஶேபஸாஂ வேதநா கச்ச்ராவஸாதோ பஸ்தகந்தித்வஂ மூத்ரஸ்யேதி ||௫|| யதாஸ்வவேதநாவர்ணஂ துஷ்டஂ ஸாந்த்ரமதாவிலம் | பூர்வரூபேऽஶ்மநஃ கச்ச்ராந்மூத்ரஂ ஸஜதி மாநவஃ ||௬||

View original

तासां पूर्वरूपाणि- ज्वरो बस्तिपीडारोचकौ मूत्रकृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफसां वेदना कृच्छ्रावसादो बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति ||५|| यथास्ववेदनावर्णं दुष्टं सान्द्रमथाविलम् | पूर्वरूपेऽश्मनः कृच्छ्रान्मूत्रं सृजति मानवः ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (7) · Śloka 7

அத ஜாதாஸு நாபிபஸ்திஸேவநீமேஹநேஷ்வந்யதமஸ்மிந் மேஹதோ வேதநா மூத்ரதாராஸங்கஃ ஸருதிரமூத்ரதா மூத்ரவிகிரணஂ கோமேதகப்ரகாஶமத்யாவிலஂ ஸஸிகதஂ விஸஜதி; தாவநலங்கநப்லவநபஷ்டயாநோஷ்ணாத்வகமநைஶ்சாஸ்ய வேதநா பவந்தி ||௭||

View original

अथ जातासु नाभिबस्तिसेवनीमेहनेष्वन्यतमस्मिन् मेहतो वेदना मूत्रधारासङ्गः सरुधिरमूत्रता मूत्रविकिरणं गोमेदकप्रकाशमत्याविलं ससिकतं विसृजति; धावनलङ्घनप्लवनपृष्ठयानोष्णाध्वगमनैश्चास्य वेदना भवन्ति ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

தத்ர ஶ்லேஷ்மாஶ்மரீ ஶ்லேஷ்மலமந்நமப்யவஹரதோऽத்யர்தமுபலிப்யாதஃ பரிவத்திஂ ப்ராப்ய பஸ்திமுகமதிஷ்டாய ஸ்ரோதோ நிருணத்தி, தஸ்ய மூத்ரப்ரதிகாதாத்தால்யதே பித்யதே நிஸ்துத்யத இவ ச பஸ்திர்குருஃ ஶீதஶ்ச பவதி; அஶ்மரீ சாத்ர ஶ்வேதா ஸ்நிக்தா மஹதீ குக்குடாண்டப்ரதீகாஶா மதூகபுஷ்பவர்ணா வா பவதி, தாஂ ஶ்லைஷ்மிகீமிதி வித்யாத் ||௮||

View original

तत्र श्लेष्माश्मरी श्लेष्मलमन्नमभ्यवहरतोऽत्यर्थमुपलिप्याधः परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतिघाताद्दाल्यते भिद्यते निस्तुद्यत इव च बस्तिर्गुरुः शीतश्च भवति; अश्मरी चात्र श्वेता स्निग्धा महती कुक्कुटाण्डप्रतीकाशा मधूकपुष्पवर्णा वा भवति, तां श्लैष्मिकीमिति विद्यात् ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

பித்தயுதஸ்து ஶ்லேஷ்மா ஸங்காதமுபகம்ய யதோக்தாஂ பரிவத்திஂ ப்ராப்ய பஸ்திமுகமதிஷ்டாய ஸ்ரோதோ நிருணத்தி, தஸ்ய மூத்ரப்ரதீகாதாதூஷ்யதே சூஷ்யதே தஹ்யதே பச்யத இவ பஸ்திருஷ்ணவாதஶ்ச பவதி; அஶ்மரீ சாத்ர ஸரக்தா பீதாவபாஸா கஷ்ணா பல்லாதகாஸ்திப்ரதிமா மதுவர்ணா வா பவதி, தாஂ பைத்திகீமிதி வித்யாத் ||௯||

View original

पित्तयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातादूष्यते चूष्यते दह्यते पच्यत इव बस्तिरुष्णवातश्च भवति; अश्मरी चात्र सरक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति, तां पैत्तिकीमिति विद्यात् ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

வாதயுதஸ்து ஶ்லேஷ்மா ஸங்காதமுபகம்ய யதோக்தாஂ பரிவத்திஂ ப்ராப்ய பஸ்திமுகமதிஷ்டாய ஸ்ரோதோ நிருணத்தி, தஸ்ய மூத்ரப்ரதீகாதாத்தீவ்ரா வேதநா பவதி, ததாऽத்யர்தஂ பீட்யமாநோ தந்தாந் காததி, நாபிஂ பீடயதி, மேட்ரஂ ப்ரமத்நாதி, பாயுஂ ஸ்பஶதி, விஶர்ததே, விதஹதி, வாதமூத்ரபுரீஷாணி கச்ச்ரேண சாஸ்ய மேஹதோ நிஃஸரந்தி; அஶ்மரீ சாத்ர ஶ்யாவா பருஷா விஷமா கரா கதம்பபுஷ்பவத்கண்டகாசிதா பவதி, தாஂ வாதிகீமிதி வித்யாத் ||௧௦||

View original

वातयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातात्तीव्रा वेदना भवति, तदाऽत्यर्थं पीड्यमानो दन्तान् खादति, नाभिं पीडयति, मेढ्रं प्रमृद्नाति, पायुं स्पृशति, विशर्धते, विदहति, वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण चास्य मेहतो निःसरन्ति; अश्मरी चात्र श्यावा परुषा विषमा खरा कदम्बपुष्पवत्कण्टकाचिता भवति, तां वातिकीमिति विद्यात् ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ப்ராயேணைதாஸ்திஸ்ரோऽஶ்மர்யோ திவாஸ்வப்நஸமஶநாத்யஶநஶீதஸ்நிக்தகுருமதுராஹாரப்ரியத்வாத்விஶேஷேண பாலாநாஂ பவந்தி; தேஷாமேவால்பபஸ்திகாயத்வாதநுபசிதமாஂஸத்வாச்ச பஸ்தேஃ ஸுகக்ரஹணாஹரணா பவந்தி | மஹதாஂ து ஶுக்ராஶ்மரீ ஶுக்ரநிமித்தா பவதி ||௧௧||

View original

प्रायेणैतास्तिस्रोऽश्मर्यो दिवास्वप्नसमशनाध्यशनशीतस्निग्धगुरुमधुराहारप्रियत्वाद्विशेषेण बालानां भवन्ति; तेषामेवाल्पबस्तिकायत्वादनुपचितमांसत्वाच्च बस्तेः सुखग्रहणाहरणा भवन्ति | महतां तु शुक्राश्मरी शुक्रनिमित्ता भवति ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

மைதுநவிகாதாததிமைதுநாத்வா ஶுக்ரஂ சலிதமநிர்கச்சத்விமார்ககமநாதநிலோऽபிதஃ ஸங்கஹ்ய மேட்ரவஷணயோரந்தரே ஸஂஹரதி, ஸஂஹத்ய சோபஶோஷயதி; ஸா மூத்ரமார்கமாவணோதி , மூத்ரகச்ச்ரஂ பஸ்திவேதநாஂ வஷணயோஶ்ச ஶ்வயதுமாபாதயதி, பீடிதமாத்ரே ச தஸ்மிந்நேவ ப்ரதேஶே ப்ரவிலயமாபத்யதே; தாஂ ஶுக்ராஶ்மரீமிதி வித்யாத் ||௧௨||

View original

मैथुनविघातादतिमैथुनाद्वा शुक्रं चलितमनिर्गच्छद्विमार्गगमनादनिलोऽभितः सङ्गृह्य मेढ्रवृषणयोरन्तरे संहरति, संहृत्य चोपशोषयति; सा मूत्रमार्गमावृणोति , मूत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति, पीडितमात्रे च तस्मिन्नेव प्रदेशे प्रविलयमापद्यते; तां शुक्राश्मरीमिति विद्यात् ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

பவந்தி சாத்ர- ஶர்கரா ஸிகதா மேஹோ பஸ்மாக்யோऽஶ்மரிவைகதம் |௧௩|

View original

भवन्ति चात्र- शर्करा सिकता मेहो भस्माख्योऽश्मरिवैकृतम् |१३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (13-14) · Śloka 14

அஶ்மர்யா ஶர்கரா ஜ்ஞேயா துல்யவ்யஞ்ஜநவேதநா ||௧௩|| பவநேऽநுகுணே ஸா து நிரேத்யல்பா விஶேஷதஃ | ஸா பிந்நமூர்திர்வாதேந ஶர்கரேத்யபிதீயதே ||௧௪||

View original

अश्मर्या शर्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना ||१३|| पवनेऽनुगुणे सा तु निरेत्यल्पा विशेषतः | सा भिन्नमूर्तिर्वातेन शर्करेत्यभिधीयते ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (15) · Śloka 16

ஹத்பீடா ஸக்திஸதநஂ குக்ஷிஶூலஂ ச வேபதுஃ | தஷ்ணோர்த்வகோऽநிலஃ கார்ஷ்ண்யஂ தௌர்பல்யஂ பாண்டுகாத்ரதா ||௧௫|| அரோசகாவிபாகௌ து ஶர்கரார்தே பவந்தி ச |௧௬|

View original

हृत्पीडा सक्थिसदनं कुक्षिशूलं च वेपथुः | तृष्णोर्ध्वगोऽनिलः कार्ष्ण्यं दौर्बल्यं पाण्डुगात्रता ||१५|| अरोचकाविपाकौ तु शर्करार्ते भवन्ति च |१६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 17

மூத்ரமார்கப்ரவத்தா ஸா ஸக்தா குர்யாதுபத்ரவாந் ||௧௬|| தௌர்பல்யஂ ஸதநஂ கார்ஶ்யஂ குக்ஷிஶூலமரோசகம் | பாண்டுத்வமுஷ்ணவாதஂ ச தஷ்ணாஂ ஹத்பீடநஂ வமிம் ||௧௭||

View original

मूत्रमार्गप्रवृत्ता सा सक्ता कुर्यादुपद्रवान् ||१६|| दौर्बल्यं सदनं कार्श्यं कुक्षिशूलमरोचकम् | पाण्डुत्वमुष्णवातं च तृष्णां हृत्पीडनं वमिम् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (18-23) · Śloka 24

நாபிபஷ்டகடீமுஷ்ககுதவங்க்ஷணஶேபஸாம் | ஏகத்வாரஸ்தநுத்வக்கோ மத்யே பஸ்திரதோமுகஃ ||௧௮|| பஸ்திர்பஸ்திஶிரஶ்சைவ பௌருஷஂ வஷணௌ குதஃ | ஏகஸம்பந்திநோ ஹ்யேதே குதாஸ்திவிவராஶ்ரிதாஃ ||௧௯|| அலாப்வா இவ ரூபேண ஸிராஸ்நாயுபரிக்ரஹஃ | மூத்ராஶயோ மலாதாரஃ ப்ராணாயதநமுத்தமம் ||௨௦|| பக்வாஶயகதாஸ்தத்ர நாட்யோ மூத்ரவஹாஸ்து யாஃ | தர்பயந்தி ஸதா மூத்ரஂ ஸரிதஃ ஸாகரஂ யதா ||௨௧|| ஸூக்ஷ்மத்வாந்நோபலப்யந்தே முகாந்யாஸாஂ ஸஹஸ்ரஶஃ | நாடீபிருபநீதஸ்ய மூத்ரஸ்யாமாஶயாந்தராத் ||௨௨|| ஜாக்ரதஃ ஸ்வபதஶ்சைவ ஸ நிஃஸ்யந்தேந பூர்யதே | ஆமுகாத்ஸலிலே ந்யஸ்தஃ பார்ஶ்வேப்யஃ பூர்யதே நவஃ ||௨௩|| கடோ யதா ததா வித்தி பஸ்திர்மூத்ரேண பூர்யதே |௨௪|

View original

नाभिपृष्ठकटीमुष्कगुदवङ्क्षणशेफसाम् | एकद्वारस्तनुत्वक्को मध्ये बस्तिरधोमुखः ||१८|| बस्तिर्बस्तिशिरश्चैव पौरुषं वृषणौ गुदः | एकसम्बन्धिनो ह्येते गुदास्थिविवराश्रिताः ||१९|| अलाब्वा इव रूपेण सिरास्नायुपरिग्रहः | मूत्राशयो मलाधारः प्राणायतनमुत्तमम् ||२०|| पक्वाशयगतास्तत्र नाड्यो मूत्रवहास्तु याः | तर्पयन्ति सदा मूत्रं सरितः सागरं यथा ||२१|| सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते मुखान्यासां सहस्रशः | नाडीभिरुपनीतस्य मूत्रस्यामाशयान्तरात् ||२२|| जाग्रतः स्वपतश्चैव स निःस्यन्देन पूर्यते | आमुखात्सलिले न्यस्तः पार्श्वेभ्यः पूर्यते नवः ||२३|| घटो यथा तथा विद्धि बस्तिर्मूत्रेण पूर्यते |२४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (24) · Śloka 25

ஏவமேவ ப்ரவேஶேந வாதஃ பித்தஂ கபோऽபி வா ||௨௪|| மூத்ரயுக்தமுபஸ்நேஹாத் ப்ரவிஶ்ய குருதேऽஶ்மரீம் |௨௫|

View original

एवमेव प्रवेशेन वातः पित्तं कफोऽपि वा ||२४|| मूत्रयुक्तमुपस्नेहात् प्रविश्य कुरुतेऽश्मरीम् |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (25-26) · Śloka 27

அப்ஸு ஸ்வச்சா(ஸ்தா)ஸ்வபி யதா நிஷிக்தாஸு நவே கடே ||௨௫|| காலாந்தரேண பங்கஃ ஸ்யாதஶ்மரீஸம்பவஸ்ததா | ஸஂஹந்த்யாபோ யதா திவ்யா மாருதோऽக்நிஶ்ச வைத்யுதஃ ||௨௬|| தத்வத்பலாஸஂ பஸ்திஸ்தமூஷ்மா ஸஂஹந்தி ஸாநிலஃ |௨௭|

View original

अप्सु स्वच्छा(स्था)स्वपि यथा निषिक्तासु नवे घटे ||२५|| कालान्तरेण पङ्कः स्यादश्मरीसम्भवस्तथा | संहन्त्यापो यथा दिव्या मारुतोऽग्निश्च वैद्युतः ||२६|| तद्वद्बलासं बस्तिस्थमूष्मा संहन्ति सानिलः |२७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (27-28) · Śloka 28

மாருதே ப்ரகுணே பஸ்தௌ மூத்ரஂ ஸம்யக் ப்ரவர்ததே | விகாரா விவிதாஶ்சாபி ப்ரதிலோமே பவந்தி ஹி ||௨௭|| மூத்ராகாதாஃ ப்ரமேஹாஶ்ச ஶுக்ரதோஷாஸ்ததைவ ச | மூத்ரதோஷாஶ்ச யே கேசித்வஸ்தாவேவ பவந்தி ஹி ||௨௮||

View original

मारुते प्रगुणे बस्तौ मूत्रं सम्यक् प्रवर्तते | विकारा विविधाश्चापि प्रतिलोमे भवन्ति हि ||२७|| मूत्राघाताः प्रमेहाश्च शुक्रदोषास्तथैव च | मूत्रदोषाश्च ये केचिद्वस्तावेव भवन्ति हि ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ நிதாநஸ்தாநேऽஶ்மரீநிதாநாஂ நாம ததீயோऽத்யாயஃ ||௩||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थानेऽश्मरीनिदानां नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||

🔊 Audio coming soon

3. aśmarīnidānam — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi