Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો ભગન્દરાણાં નિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो भगन्दराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
4. bhagandaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
વાતપિત્તશ્લેષ્મસન્નિપાતાગન્તુનિમિત્તાઃ શતપોનકોષ્ટ્રગ્રીવપરિસ્રાવિશમ્બૂકાવર્તોન્માર્ગિણો યથાસઙ્ખ્યં પઞ્ચ ભગન્દરા ભવન્તિ | તે તુ ભગગુદબસ્તિપ્રદેશદારણાચ્ચ ‘ભગન્દરા’ ઇત્યુચ્યન્તે | અભિન્નાઃ પિડકાઃ, ભિન્નાસ્તુ ભગન્દરાઃ ||૩||
View original
वातपित्तश्लेष्मसन्निपातागन्तुनिमित्ताः शतपोनकोष्ट्रग्रीवपरिस्राविशम्बूकावर्तोन्मार्गिणो यथासङ्ख्यं पञ्च भगन्दरा भवन्ति | ते तु भगगुदबस्तिप्रदेशदारणाच्च ‘भगन्दरा’ इत्युच्यन्ते | अभिन्नाः पिडकाः, भिन्नास्तु भगन्दराः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તેષાં તુ પૂર્વરૂપાણિ- કટીકપાલવેદના કણ્ડૂર્દાહઃ શોફશ્ચ ગુદસ્ય ભવતિ ||૪||
View original
तेषां तु पूर्वरूपाणि- कटीकपालवेदना कण्डूर्दाहः शोफश्च गुदस्य भवति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
તત્રાપથ્યસેવિનાં વાયુઃ પ્રકુપિતઃ સન્નિવૃત્તઃ સ્થિરીભૂતો ગુદમભિતોઽઙ્ગુલે દ્વ્યઙ્ગુલે વા માંસશોણિતે પ્રદૂષ્યારુણવર્ણાં પિડકાં જનયતિ, સાઽસ્ય તોદાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ, અપ્રતિક્રિયમાણા ચ પાકમુપૈતિ, મૂત્રાશયાભ્યાસગતત્વાચ્ચ વ્રણઃ પ્રક્લિન્નઃ શતપોનકવદણુમુખૈશ્છિદ્રૈરાપૂર્યતે, તાનિ ચ છિદ્રાણ્યજસ્રમચ્છં ફેનાનુવિદ્ધમધિકમાસ્રાવં સ્રવન્તિ , વ્રણશ્ચ તાડ્યતે ભિદ્યતે છિદ્યતે સૂચીભિરિવ નિસ્તુદ્યતે, ગુદં ચાવદીર્યતે, ઉપેક્ષિતે ચ વાતમૂત્રપુરીષરેતસામપ્યાગમશ્ચ તૈરેવ છિદ્રૈર્ભવતિ; તં ભગન્દરં શતપોનકમિત્યાવક્ષતે ||૫||
View original
तत्रापथ्यसेविनां वायुः प्रकुपितः सन्निवृत्तः स्थिरीभूतो गुदमभितोऽङ्गुले द्व्यङ्गुले वा मांसशोणिते प्रदूष्यारुणवर्णां पिडकां जनयति, साऽस्य तोदादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, मूत्राशयाभ्यासगतत्वाच्च व्रणः प्रक्लिन्नः शतपोनकवदणुमुखैश्छिद्रैरापूर्यते, तानि च छिद्राण्यजस्रमच्छं फेनानुविद्धमधिकमास्रावं स्रवन्ति , व्रणश्च ताड्यते भिद्यते छिद्यते सूचीभिरिव निस्तुद्यते, गुदं चावदीर्यते, उपेक्षिते च वातमूत्रपुरीषरेतसामप्यागमश्च तैरेव छिद्रैर्भवति; तं भगन्दरं शतपोनकमित्यावक्षते ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
પિત્તં તુ પ્રકુપિતમનિલેનાધઃ પ્રેરિતં પૂર્વવદવસ્થિતં રક્તાં તન્વીમુચ્છ્રિતામુષ્ટ્રગ્રીવાકારાં પિડકાં જનયતિ; સાઽસ્ય ચોષાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ; અપ્રતિક્રિયમાણા ચ પાકમુપૈતિ; વ્રણશ્ચાગ્નિક્ષારાભ્યામિવ દહ્યતે, દુર્ગન્ધમુષ્ણમાસ્રાવં સ્રવતિ, ઉપેક્ષિતશ્ચ વાતમૂત્રપુરીષરેતાંસિ વિસૃજતિ; તં ભગન્દરમુષ્ટ્રગ્રીવમિત્યાચક્ષતે ||૬||
View original
पित्तं तु प्रकुपितमनिलेनाधः प्रेरितं पूर्ववदवस्थितं रक्तां तन्वीमुच्छ्रितामुष्ट्रग्रीवाकारां पिडकां जनयति; साऽस्य चोषादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति; अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति; व्रणश्चाग्निक्षाराभ्यामिव दह्यते, दुर्गन्धमुष्णमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरमुष्ट्रग्रीवमित्याचक्षते ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
શ્લેષ્મા તુ પ્રકુપિતઃ સમીરણેનાધઃ પ્રેરિતઃ પૂર્વવદવસ્થિતઃ શુક્લાવભાસાં સ્થિરાં કણ્ડૂમતીં પિડકાં જનયતિ, સાઽસ્ય કણ્ડ્વાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ, અપ્રતિક્રિયમાણાં ચ પાકમુપૈતિ, વ્રણશ્ચ કઠિનઃ સંરમ્ભી કણ્ડૂપ્રાયઃ પિચ્છિલમજસ્રમાસ્રાવં સ્રવતિ, ઉપેક્ષિતશ્ચ વાતમૂત્રપુરીષરેતાંસિ વિસૃજતિ; તં ભગન્દરં પરિસ્રાવિણમિત્યાચક્ષતે ||૭||
View original
श्लेष्मा तु प्रकुपितः समीरणेनाधः प्रेरितः पूर्ववदवस्थितः शुक्लावभासां स्थिरां कण्डूमतीं पिडकां जनयति, साऽस्य कण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणां च पाकमुपैति, व्रणश्च कठिनः संरम्भी कण्डूप्रायः पिच्छिलमजस्रमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरं परिस्राविणमित्याचक्षते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
વાયુઃ પ્રકુપિતઃ પ્રકુપિતૌ પિત્તશ્લેષ્માણૌ પરિગૃહ્યાધો ગત્વા પૂર્વવદવસ્થિતઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રપ્રમાણાં સર્વલિઙ્ગાં પિડકાં જનયતિ, સાઽસ્ય તોદદાહકણ્ડ્વાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ, અપ્રતિક્રિયમાણા ચ પાકમુપૈતિ, વ્રણશ્ચ નાનાવિધવર્ણમાસ્રાવં સ્રવતિ, પૂર્ણનદીશમ્બૂકાવર્તવચ્ચાત્ર સમુત્તિષ્ઠન્તિ વેદનાવિશેષાઃ; તં ભગન્દરં શમ્બૂકાવર્તમિત્યાચક્ષતે ||૮||
View original
वायुः प्रकुपितः प्रकुपितौ पित्तश्लेष्माणौ परिगृह्याधो गत्वा पूर्ववदवस्थितः पादाङ्गुष्ठाग्रप्रमाणां सर्वलिङ्गां पिडकां जनयति, साऽस्य तोददाहकण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, व्रणश्च नानाविधवर्णमास्रावं स्रवति, पूर्णनदीशम्बूकावर्तवच्चात्र समुत्तिष्ठन्ति वेदनाविशेषाः; तं भगन्दरं शम्बूकावर्तमित्याचक्षते ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
મૂઢેન માંસલુબ્ધેન યદસ્થિશલ્યમન્નેન સહાભ્યવહૃતં યદાઽવગાઢપુરીષોન્મિશ્રમપાનેનાધઃપ્રેરિતમસમ્યગાગતં ગુદમપક્ષિણોતિ તદા ક્ષતનિમિત્તઃ કોથ ઉપજાયતે, તસ્મિંશ્ચ ક્ષતે પૂયરુધિરાવકીર્ણમાંસકોથે ભૂમાવિવ જલપ્રક્લિન્નાયાં ક્રિમયઃ સઞ્જાયન્તે, તે ભક્ષયન્તો ગુદમનેકધા પાર્શ્વતો દારયન્તિ, તસ્ય તૈર્માર્ગૈઃ કૃમિકૃતૈર્વાતમૂત્રપુરીષરેતાંસ્યભિનિઃસરન્તિ; તં ભગન્દરમુન્માર્ગિણમિત્યાચક્ષતે ||૯||
View original
मूढेन मांसलुब्धेन यदस्थिशल्यमन्नेन सहाभ्यवहृतं यदाऽवगाढपुरीषोन्मिश्रमपानेनाधःप्रेरितमसम्यगागतं गुदमपक्षिणोति तदा क्षतनिमित्तः कोथ उपजायते, तस्मिंश्च क्षते पूयरुधिरावकीर्णमांसकोथे भूमाविव जलप्रक्लिन्नायां क्रिमयः सञ्जायन्ते, ते भक्षयन्तो गुदमनेकधा पार्श्वतो दारयन्ति, तस्य तैर्मार्गैः कृमिकृतैर्वातमूत्रपुरीषरेतांस्यभिनिःसरन्ति; तं भगन्दरमुन्मार्गिणमित्याचक्षते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 11
ભવન્તિ ચાત્ર- ઉત્પદ્યતેઽલ્પરુક્ શોફાત્ ક્ષિપ્રં ચાપ્યુપશામ્યતિ | પાય્વન્તદેશે પિડકા સા જ્ઞેયાઽન્યા ભગન્દરાત્ ||૧૦|| પાયોઃ સ્યાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે દેશે ગૂઢમૂલા સરુગ્જ્વરા | ભાગન્દરીતિ વિજ્ઞેયા પિડકાઽતો વિપર્યયાત્ ||૧૧||
View original
भवन्ति चात्र- उत्पद्यतेऽल्परुक् शोफात् क्षिप्रं चाप्युपशाम्यति | पाय्वन्तदेशे पिडका सा ज्ञेयाऽन्या भगन्दरात् ||१०|| पायोः स्याद् द्व्यङ्गुले देशे गूढमूला सरुग्ज्वरा | भागन्दरीति विज्ञेया पिडकाऽतो विपर्ययात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
યાનયાનાન્મલોત્સર્ગાત્ કણ્ડૂરુગ્દાહશોફવાન્ | પાયુર્ભવેદ્રુજઃ કટ્યાં પૂર્વરૂપં ભગન્દરે ||૧૨||
View original
यानयानान्मलोत्सर्गात् कण्डूरुग्दाहशोफवान् | पायुर्भवेद्रुजः कट्यां पूर्वरूपं भगन्दरे ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ઘોરાઃ સાધયિતું દુઃખાઃ સર્વ એવ ભગન્દરાઃ | તેષ્વસાધ્યસ્ત્રિદોષોત્થઃ ક્ષતજશ્ચ ભગન્દરઃ ||૧૩||
View original
घोराः साधयितुं दुःखाः सर्व एव भगन्दराः | तेष्वसाध्यस्त्रिदोषोत्थः क्षतजश्च भगन्दरः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને ભગન્દરનિદાનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ||૪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भगन्दरनिदानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon