Skip to content
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation

૪. ભગન્દરનિદાનમ્

DevanagariIAST (Roman)TeluguTamilMalayalamKannadaGujaratiBengaliGurmukhi

Adhikarana ૧ (૧-૨) · Śloka ૨

અથાતો ભગન્દરાણાં નિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

View original

अथातो भगन्दराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Meaning of the śloka

Now the diagnosis of bhagandara will be explained, as taught by the revered Dhanvantari.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

અથેત્યાદિ||૧-૨||

Meaning of the commentary

The commentary repeats the conventional opening and provides no further explanation for these verses.

Key terms

bhagandara
A classical anorectal fistula-like disease category.
nidAna (nidāna)
An account of causes and diagnostic features.

Adhikarana ૨ (૩) · Śloka ૩

વાતપિત્તશ્લેષ્મસન્નિપાતાગન્તુનિમિત્તાઃ શતપોનકોષ્ટ્રગ્રીવપરિસ્રાવિશમ્બૂકાવર્તોન્માર્ગિણો યથાસઙ્ખ્યં પઞ્ચ ભગન્દરા ભવન્તિ | તે તુ ભગગુદબસ્તિપ્રદેશદારણાચ્ચ ‘ભગન્દરા’ ઇત્યુચ્યન્તે | અભિન્નાઃ પિડકાઃ, ભિન્નાસ્તુ ભગન્દરાઃ ||૩||

View original

वातपित्तश्लेष्मसन्निपातागन्तुनिमित्ताः शतपोनकोष्ट्रग्रीवपरिस्राविशम्बूकावर्तोन्मार्गिणो यथासङ्ख्यं पञ्च भगन्दरा भवन्ति | ते तु भगगुदबस्तिप्रदेशदारणाच्च ‘भगन्दरा’ इत्युच्यन्ते | अभिन्नाः पिडकाः, भिन्नास्तु भगन्दराः ||३||

Meaning of the śloka

Five kinds of bhagandara are enumerated according to causes involving vāta, pitta, kapha, combined doṣas, and an external factor: śataponaka, uṣṭragrīva, parisrāvin, śambūkāvarta, and unmārgin respectively. They are called bhagandara because they tear or disrupt the region of the perineum, anus, and bladder. Before rupture they are termed swellings or boils; after rupture they are called bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

વાતપિત્તેત્યાદિ| સઙ્ખ્યેયનિર્દેશાદેવ સઙ્ખ્યાસિદ્ધૌ પઞ્ચેતિવચનં શોણિતજાદિનિષેધાર્થમ્| ભગન્દરનિરુક્તિમાહ- તે ત્વિત્યાદિ||૩||

Meaning of the commentary

The commentary notes that the five names and five causes already imply the number. The explicit word 'five' excludes additional categories such as a blood-origin type. It then points to the verse's own derivation of the name bhagandara from disruption of the involved anatomical region.

Key terms

shataponaka (śataponaka)
The vāta-associated type, named for having many small openings.
uShTragrIva (uṣṭragrīva)
The pitta-associated type, whose name means camel-neck shaped.
parisrAvin (parisrāvin)
The kapha-associated, continuously discharging type.
shambUkAvarta (śambūkāvarta)
The combined-doṣa type, named for a spiral resembling a snail shell.
unmArgin (unmārgin)
The externally caused type characterized by an abnormal tract.

Adhikarana ૩ (૪) · Śloka ૪

તેષાં તુ પૂર્વરૂપાણિ- કટીકપાલવેદના કણ્ડૂર્દાહઃ શોફશ્ચ ગુદસ્ય ભવતિ ||૪||

View original

तेषां तु पूर्वरूपाणि- कटीकपालवेदना कण्डूर्दाहः शोफश्च गुदस्य भवति ||४||

Meaning of the śloka

Prodromal features of bhagandara are pain in the pelvic or sacral plate, together with itching, burning, and swelling of the anal region.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

પૂર્વરૂપમાહ- તેષાં ત્વિત્યાદિ| તેષાં તુ પૂર્વરૂપાણિ ‘ભવન્તિ’ ઇત્યર્થઃ| કટીકપાલઃ કટીફલકઃ||૪||

Meaning of the commentary

The commentary identifies these as signs arising before bhagandara becomes manifest and glosses kaṭīkapāla as the bony plate or broad region of the waist and pelvis.

Key terms

pUrvarUpa (pūrvarūpa)
A prodromal feature appearing before full manifestation.
kaTIkapAla (kaṭīkapāla)
The pelvic, sacral, or broad waist region described as a bony plate.
gudashopha (guda-śopha)
Swelling in the anal or perianal region.

Adhikarana ૪ (૫) · Śloka ૫

તત્રાપથ્યસેવિનાં વાયુઃ પ્રકુપિતઃ સન્નિવૃત્તઃ સ્થિરીભૂતો ગુદમભિતોઽઙ્ગુલે દ્વ્યઙ્ગુલે વા માંસશોણિતે પ્રદૂષ્યારુણવર્ણાં પિડકાં જનયતિ, સાઽસ્ય તોદાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ, અપ્રતિક્રિયમાણા ચ પાકમુપૈતિ, મૂત્રાશયાભ્યાસગતત્વાચ્ચ વ્રણઃ પ્રક્લિન્નઃ શતપોનકવદણુમુખૈશ્છિદ્રૈરાપૂર્યતે, તાનિ ચ છિદ્રાણ્યજસ્રમચ્છં ફેનાનુવિદ્ધમધિકમાસ્રાવં સ્રવન્તિ , વ્રણશ્ચ તાડ્યતે ભિદ્યતે છિદ્યતે સૂચીભિરિવ નિસ્તુદ્યતે, ગુદં ચાવદીર્યતે, ઉપેક્ષિતે ચ વાતમૂત્રપુરીષરેતસામપ્યાગમશ્ચ તૈરેવ છિદ્રૈર્ભવતિ; તં ભગન્દરં શતપોનકમિત્યાવક્ષતે ||૫||

View original

तत्रापथ्यसेविनां वायुः प्रकुपितः सन्निवृत्तः स्थिरीभूतो गुदमभितोऽङ्गुले द्व्यङ्गुले वा मांसशोणिते प्रदूष्यारुणवर्णां पिडकां जनयति, साऽस्य तोदादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, मूत्राशयाभ्यासगतत्वाच्च व्रणः प्रक्लिन्नः शतपोनकवदणुमुखैश्छिद्रैरापूर्यते, तानि च छिद्राण्यजस्रमच्छं फेनानुविद्धमधिकमास्रावं स्रवन्ति , व्रणश्च ताड्यते भिद्यते छिद्यते सूचीभिरिव निस्तुद्यते, गुदं चावदीर्यते, उपेक्षिते च वातमूत्रपुरीषरेतसामप्यागमश्च तैरेव छिद्रैर्भवति; तं भगन्दरं शतपोनकमित्यावक्षते ||५||

Meaning of the śloka

In a person following an unsuitable regimen, aggravated vāyu is said to become confined and fixed around the anus, at a distance of one or two aṅgulas, disturb flesh and blood, and produce a reddish swelling. It causes pricking and other distinctive pains. If not treated, it suppurates. Because the wound lies near the urinary bladder, it becomes moist and develops numerous minute openings like a śataponaka. These continually discharge a large quantity of clear, frothy fluid. The wound feels beaten, split, cut, and pierced with needles, and the anus feels torn. If neglected, flatus, urine, feces, and semen are said eventually to pass through those openings. This form is called śataponaka bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

પૂર્વરૂપાનન્તરં પિડિકોત્પત્તિપાકોપદ્રવનિરુક્તીદર્શયન્નાહ- તત્રાપથ્યેત્યાદિ| સન્નિવૃત્તૌ વ્યાઘુટિતઃ| ગુદમભિતો ગુદસ્ય સર્વતઃ; અન્યે ‘ગુદસન્નિધૌ’ ઇત્યાહુઃ| અભ્યાસઃ સમીપમ્| શતપોનકઃ શૂકદોષપરિપઠિતો વ્યાધિઃ; ‘ચાલનિકા’ ઇતિ જેજ્ઝટઃ; તન્નેચ્છતિ ગયી, લોકશાસ્ત્રયોશ્ચાલનિકાયાં શતપોનકશબ્દસ્યાપ્રસિદ્ધત્વાત્; ‘અશ્વપુચ્છબાલરચિતં શતાક્ષકં’ ઇત્યન્યે| તુદ્યતે વ્યથ્યતે| તાડ્યતે દણ્ડેનેવાભિહન્યત ઇત્યર્થઃ| ભિદ્યતે ત્વગ્વિદાર્યત ઇવ| છિદ્યતે દ્વિધા ક્રિયત ઇવ||૫||

Meaning of the commentary

The commentary traces the sequence from swelling through suppuration, complications, and naming. Sannivṛtta means turned back or confined. 'Around the anus' is taken literally as on all sides, though others interpret it simply as near the anus. Abhyāsa means proximity. Śataponaka is also the name of a disorder listed among śūka-related conditions. Jejjhaṭa identifies it with cālanikā, but Gayī rejects this because that usage is not established in common or technical language. Others compare it with a many-eyed object woven from horse-tail hairs. The pain terms describe sensations as if struck by a stick, as if the skin were being torn, as if cut in two, and as if pierced.

Key terms

piDakA (piḍakā)
A swelling, boil, or inflammatory lump before it ruptures.
pAka (pāka)
Suppuration or maturation of the swelling.
shataponaka (śataponaka)
The many-opening vāta-associated form of bhagandara.
aNumukha chidra (aṇu-mukha chidra)
An opening with a minute mouth.
ajasra AsrAva (ajasra āsrāva)
Continuous discharge.

Adhikarana ૫ (૬) · Śloka ૬

પિત્તં તુ પ્રકુપિતમનિલેનાધઃ પ્રેરિતં પૂર્વવદવસ્થિતં રક્તાં તન્વીમુચ્છ્રિતામુષ્ટ્રગ્રીવાકારાં પિડકાં જનયતિ; સાઽસ્ય ચોષાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ; અપ્રતિક્રિયમાણા ચ પાકમુપૈતિ; વ્રણશ્ચાગ્નિક્ષારાભ્યામિવ દહ્યતે, દુર્ગન્ધમુષ્ણમાસ્રાવં સ્રવતિ, ઉપેક્ષિતશ્ચ વાતમૂત્રપુરીષરેતાંસિ વિસૃજતિ; તં ભગન્દરમુષ્ટ્રગ્રીવમિત્યાચક્ષતે ||૬||

View original

पित्तं तु प्रकुपितमनिलेनाधः प्रेरितं पूर्ववदवस्थितं रक्तां तन्वीमुच्छ्रितामुष्ट्रग्रीवाकारां पिडकां जनयति; साऽस्य चोषादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति; अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति; व्रणश्चाग्निक्षाराभ्यामिव दह्यते, दुर्गन्धमुष्णमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरमुष्ट्रग्रीवमित्याचक्षते ||६||

Meaning of the śloka

Aggravated pitta, driven downward by anila and situated near the anus as described earlier, produces a thin, raised, reddish swelling shaped like a camel’s neck. It causes burning and related distinctive pains and, if untreated, suppurates. The resulting wound feels as though burned by fire or alkali and releases a hot, foul-smelling discharge. If neglected, it may discharge flatus, urine, stool, and reproductive fluid. This bhagandara is called uṣṭragrīva.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

પિત્તં ત્વિત્યાદિ| પૂર્વવદવસ્થિતમિતિ ગુદમભિતોઽઙ્ગુલે દ્વ્યઙ્ગુલે વેત્યર્થઃ| વિસૃજતિ સ્રવતિ વ્રણ ઇતિ સમ્બન્ધઃ||૬||

Meaning of the commentary

The commentary explains ‘situated as before’ as located about one or two fingerbreadths around the anus. In the final sentence, it is the wound that discharges the listed substances.

Key terms

uShTragrIva (uṣṭragrīva)
The pitta-predominant bhagandara subtype named for a camel-neck-shaped swelling.
piDakA (piḍakā)
A localized swelling or inflammatory lesion.
pAka (pāka)
Suppuration or maturation of the swelling into a wound.
AsrAva (āsrāva)
Discharge from the lesion.

Adhikarana ૬ (૭) · Śloka ૭

શ્લેષ્મા તુ પ્રકુપિતઃ સમીરણેનાધઃ પ્રેરિતઃ પૂર્વવદવસ્થિતઃ શુક્લાવભાસાં સ્થિરાં કણ્ડૂમતીં પિડકાં જનયતિ, સાઽસ્ય કણ્ડ્વાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ, અપ્રતિક્રિયમાણાં ચ પાકમુપૈતિ, વ્રણશ્ચ કઠિનઃ સંરમ્ભી કણ્ડૂપ્રાયઃ પિચ્છિલમજસ્રમાસ્રાવં સ્રવતિ, ઉપેક્ષિતશ્ચ વાતમૂત્રપુરીષરેતાંસિ વિસૃજતિ; તં ભગન્દરં પરિસ્રાવિણમિત્યાચક્ષતે ||૭||

View original

श्लेष्मा तु प्रकुपितः समीरणेनाधः प्रेरितः पूर्ववदवस्थितः शुक्लावभासां स्थिरां कण्डूमतीं पिडकां जनयति, साऽस्य कण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणां च पाकमुपैति, व्रणश्च कठिनः संरम्भी कण्डूप्रायः पिच्छिलमजस्रमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरं परिस्राविणमित्याचक्षते ||७||

Meaning of the śloka

Aggravated śleṣman, driven downward by samīra and situated near the anus as previously described, produces a pale or white, firm, itchy swelling. It causes itching and related discomfort and, if untreated, suppurates. The resulting wound is hard, swollen, predominantly itchy, and continuously discharges sticky material. If neglected, it may discharge flatus, urine, stool, and reproductive fluid. This bhagandara is called parisrāvin.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

શ્લેષ્મેત્યાદિ| સંરમ્ભી શોફવાન્| કણ્ડૂપ્રાયઃ ખર્જૂબહુલઃ| પરિસ્રાવીત્યેવંશીલઃ પરિસ્રાવી||૭||

Meaning of the commentary

The commentary glosses saṃrambhin as swollen and kaṇḍū-prāya as having abundant itching. Parisrāvin means a lesion characterized by continuous discharge.

Key terms

parisrAvin (parisrāvin)
The kapha-predominant bhagandara subtype characterized by persistent discharge.
shleShma (śleṣman)
Kapha, the predominant doṣa in this subtype.
saMrambhin (saṃrambhin)
Swollen or inflamed according to the commentary.
picchila AsrAva (picchila āsrāva)
Sticky or mucilaginous discharge.

Adhikarana ૭ (૮) · Śloka ૮

વાયુઃ પ્રકુપિતઃ પ્રકુપિતૌ પિત્તશ્લેષ્માણૌ પરિગૃહ્યાધો ગત્વા પૂર્વવદવસ્થિતઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાગ્રપ્રમાણાં સર્વલિઙ્ગાં પિડકાં જનયતિ, સાઽસ્ય તોદદાહકણ્ડ્વાદીન્ વેદનાવિશેષાઞ્જનયતિ, અપ્રતિક્રિયમાણા ચ પાકમુપૈતિ, વ્રણશ્ચ નાનાવિધવર્ણમાસ્રાવં સ્રવતિ, પૂર્ણનદીશમ્બૂકાવર્તવચ્ચાત્ર સમુત્તિષ્ઠન્તિ વેદનાવિશેષાઃ; તં ભગન્દરં શમ્બૂકાવર્તમિત્યાચક્ષતે ||૮||

View original

वायुः प्रकुपितः प्रकुपितौ पित्तश्लेष्माणौ परिगृह्याधो गत्वा पूर्ववदवस्थितः पादाङ्गुष्ठाग्रप्रमाणां सर्वलिङ्गां पिडकां जनयति, साऽस्य तोददाहकण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, व्रणश्च नानाविधवर्णमास्रावं स्रवति, पूर्णनदीशम्बूकावर्तवच्चात्र समुत्तिष्ठन्ति वेदनाविशेषाः; तं भगन्दरं शम्बूकावर्तमित्याचक्षते ||८||

Meaning of the śloka

Aggravated vāyu takes hold of aggravated pitta and śleṣman, moves downward, and settles near the anus as previously described. It produces a swelling about the size of the tip of the great toe and bearing signs of all the doṣas. The lesion causes pricking pain, burning, itching, and related discomfort and, if untreated, suppurates. Its wound releases discharge of various colours, and distinctive severe pains arise like the eddies of a full river and the spiral of a conch. This bhagandara is called śambūkāvarta.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

‘પૂર્ણનદીશમ્બૂકાવર્તવન્નૈરન્તર્યેણ વેદના ઉત્તિષ્ઠન્તિ’ ઇત્યેકે; અન્યે તુ ‘તથાવિધગત્યારમ્ભકસ્ય શોફસ્ય પૂર્ણનદ્યાવર્તશમ્બૂકાવર્તાકારેણેવાવગત્વાદવગાઢવેદના ભવન્તીત્યર્થઃ’| શમ્બૂકાઃ શઙ્ખાઃ||૮||

Meaning of the commentary

One interpretation says that pain arises continuously, like the uninterrupted eddies of a full river and the spiral of a conch. Another says that the swelling’s course or form resembles river eddies and a conch spiral, causing deep-seated pain. Śambūka means a conch.

Key terms

shambUkAvarta (śambūkāvarta)
A combined-doṣa bhagandara subtype named for a conch-like spiral or eddy pattern.
sarvali~gga (sarva-liṅga)
Displaying signs attributed to all the doṣas.
pUrNanadIAvarta (pūrṇa-nadī-āvarta)
The eddy of a full river, used to characterize continuity or form of pain.
avagADhavedanA (avagāḍha-vedanā)
Deep-seated or severe pain in the second interpretation.

Adhikarana ૮ (૯) · Śloka ૯

મૂઢેન માંસલુબ્ધેન યદસ્થિશલ્યમન્નેન સહાભ્યવહૃતં યદાઽવગાઢપુરીષોન્મિશ્રમપાનેનાધઃપ્રેરિતમસમ્યગાગતં ગુદમપક્ષિણોતિ તદા ક્ષતનિમિત્તઃ કોથ ઉપજાયતે, તસ્મિંશ્ચ ક્ષતે પૂયરુધિરાવકીર્ણમાંસકોથે ભૂમાવિવ જલપ્રક્લિન્નાયાં ક્રિમયઃ સઞ્જાયન્તે, તે ભક્ષયન્તો ગુદમનેકધા પાર્શ્વતો દારયન્તિ, તસ્ય તૈર્માર્ગૈઃ કૃમિકૃતૈર્વાતમૂત્રપુરીષરેતાંસ્યભિનિઃસરન્તિ; તં ભગન્દરમુન્માર્ગિણમિત્યાચક્ષતે ||૯||

View original

मूढेन मांसलुब्धेन यदस्थिशल्यमन्नेन सहाभ्यवहृतं यदाऽवगाढपुरीषोन्मिश्रमपानेनाधःप्रेरितमसम्यगागतं गुदमपक्षिणोति तदा क्षतनिमित्तः कोथ उपजायते, तस्मिंश्च क्षते पूयरुधिरावकीर्णमांसकोथे भूमाविव जलप्रक्लिन्नायां क्रिमयः सञ्जायन्ते, ते भक्षयन्तो गुदमनेकधा पार्श्वतो दारयन्ति, तस्य तैर्मार्गैः कृमिकृतैर्वातमूत्रपुरीषरेतांस्यभिनिःसरन्ति; तं भगन्दरमुन्मार्गिणमित्याचक्षते ||९||

Meaning of the śloka

The text says that when a person unknowingly swallows a bone fragment with food, it may mix with hard stool, be driven downward by apāna, travel improperly, and injure the anus. Putrefaction then develops from the wound. In the injured, pus- and blood-covered flesh, worms are said to arise as they do in waterlogged soil. By consuming the tissue, they tear passages along the sides of the anus; through these worm-made tracts, flatus, urine, stool, and reproductive fluid may emerge. This bhagandara is called unmārgin.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ઉન્માર્ગિણઃ સમ્પ્રાપ્તિ દર્શયન્નાહ- મૂઢેનેત્યાદિ| મૂઢેન અજ્ઞાતેન| અપક્ષિણોતિ સક્ષતં કરોતિ| કોથઃ પૂતિભાવઃ| પાર્શ્વતો દારયન્તિ પક્ષતો દારયન્તિ| અસ્યાગ્રે અર્શોભગન્દરં કેચિત્ પઠન્તિ; તન્ન, સર્વૈર્નિબન્ધકારૈર્નિરાકૃતત્વાત્||૯||

Meaning of the commentary

The commentary presents the pathogenesis of unmārgin. Mūḍha means unaware or unknowing; apakṣiṇoti means causes injury, and kotha means putrefaction. The tearing is lateral. Some sources add the phrase arśo-bhagandara after this passage, but the commentator rejects it because all compilers exclude it.

Key terms

unmArgin (unmārgin)
A traumatic bhagandara subtype characterized by abnormal tracts.
asthishalya (asthi-śalya)
A sharp or foreign bone fragment swallowed with food.
kotha
Putrefaction or tissue decay arising in the wound.
kRumikRuta mArga (kṛmi-kṛta mārga)
Abnormal passages attributed by the text to worms in damaged tissue.

Adhikarana ૯ (૧૦-૧૧) · Śloka ૧૧

ભવન્તિ ચાત્ર- ઉત્પદ્યતેઽલ્પરુક્ શોફાત્ ક્ષિપ્રં ચાપ્યુપશામ્યતિ | પાય્વન્તદેશે પિડકા સા જ્ઞેયાઽન્યા ભગન્દરાત્ ||૧૦|| પાયોઃ સ્યાદ્ દ્વ્યઙ્ગુલે દેશે ગૂઢમૂલા સરુગ્જ્વરા | ભાગન્દરીતિ વિજ્ઞેયા પિડકાઽતો વિપર્યયાત્ ||૧૧||

View original

भवन्ति चात्र- उत्पद्यतेऽल्परुक् शोफात् क्षिप्रं चाप्युपशाम्यति | पाय्वन्तदेशे पिडका सा ज्ञेयाऽन्या भगन्दरात् ||१०|| पायोः स्याद् द्व्यङ्गुले देशे गूढमूला सरुग्ज्वरा | भागन्दरीति विज्ञेया पिडकाऽतो विपर्ययात् ||११||

Meaning of the śloka

A mildly painful swelling or pustule arising at the anal margin and subsiding quickly is to be distinguished from bhagandara. By contrast, a deeply rooted, painful lesion with fever arising within a region of two angulas around the anus is called bhagandari because it may lead to bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

અભાગન્દરીં ભાગન્દરીં ચ પિડકામાહ- ભવન્તિ ચાત્રેત્યાદિ| પાય્વન્તદેશે પિડકા શોફાદુત્પદ્યત ઇતિ સમ્બન્ધઃ| અલ્પરુક્ અલ્પવેદના, પાય્વન્તદેશે ગુદસ્યાન્તે, અન્યા ભગન્દરાત્ અપરા ભગન્દરેભ્ય ઇત્યર્થઃ| એતેનાભાગન્દરી પિડકોક્તા, યતોઽસ્યા ભગન્દરો નોત્પદ્યતે| અતોઽભાગન્દર્યાઃ પિડકાયાઃ, વિપર્યયાત્ વિપરીતત્વાત્, ભાગન્દરીતિ ભગન્દરકરી ભવતીત્યર્થઃ||૧૦-૧૧||

Meaning of the commentary

The commentary contrasts an abhagandari pidaka with a bhagandari pidaka. The first arises from swelling at the end or margin of the anus, has little pain, resolves quickly, and does not produce bhagandara. Bhagandari has the opposite features and is so named because it produces bhagandara. Alparuk means slight pain, and payvantadesha means the terminal anal region.

Key terms

abhAgandarI piDakA (abhagandari pidaka)
A mildly painful, quickly resolving perianal lesion said not to lead to bhagandara.
bhAgandarI piDakA (bhagandari pidaka)
A deeply rooted, painful, fever-associated lesion considered capable of leading to bhagandara.
gUDhamUlA (gudhamula)
Deeply rooted.
pAyvantadesha (payvantadesha)
The end or margin of the anal region.
dvya~ggula (dvyangula)
A distance of two finger-breadths in the source's measurement system.

Adhikarana ૧૦ (૧૨) · Śloka ૧૨

યાનયાનાન્મલોત્સર્ગાત્ કણ્ડૂરુગ્દાહશોફવાન્ | પાયુર્ભવેદ્રુજઃ કટ્યાં પૂર્વરૂપં ભગન્દરે ||૧૨||

View original

यानयानान्मलोत्सर्गात् कण्डूरुग्दाहशोफवान् | पायुर्भवेद्रुजः कट्यां पूर्वरूपं भगन्दरे ||१२||

Meaning of the śloka

Itching, pain, burning, and swelling at the anus associated with riding or travel and with passing stool, together with pain in the waist or pelvic region, are described as prodromal signs of bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

યોનેત્યાદિ| યાનયાનાત્ રથાદિગમનાત્| મલોત્સર્ગાત્ પુરીષત્યાગાત્| કણ્ડૂરુગ્દાહશોફવાન્ પાયુર્ભવેત્, તતોઽનન્તરં કટ્યાં કણ્ડૂરુગ્દાહશોફાદિકં પૂર્વરૂપં ભવેત્| અયં વા પઠનીયઃ પૂર્વો વા; પૂર્વરૂપગ્રન્થદ્વયં વા પઠનીયં, પૂર્વશ્ચાપ્રસિદ્ધઃ, અયં તુ પ્રસિદ્ધઃ||૧૨||

Meaning of the commentary

The commentary explains yanayana as travel by chariot or a similar conveyance and malotsarga as passing feces. It first locates itching, pain, burning, and swelling at the anus, followed by similar features or pain in the waist region. Regarding textual placement, this passage may be read instead of an earlier prodromal passage, or both passages may be read. The earlier one is said to be less established, while this one is well known.

Key terms

pUrvarUpa (purvarupa)
A prodromal or early warning feature.
yAnayAna (yanayana)
Travel by a vehicle such as a chariot.
malotsarga
Evacuation or passage of feces.
kaNDU (kandu)
Itching.
pAyu (payu)
The anus or anal region.

Adhikarana ૧૧ (૧૩) · Śloka ૧૩

ઘોરાઃ સાધયિતું દુઃખાઃ સર્વ એવ ભગન્દરાઃ | તેષ્વસાધ્યસ્ત્રિદોષોત્થઃ ક્ષતજશ્ચ ભગન્દરઃ ||૧૩||

View original

घोराः साधयितुं दुःखाः सर्व एव भगन्दराः | तेष्वसाध्यस्त्रिदोषोत्थः क्षतजश्च भगन्दरः ||१३||

Meaning of the śloka

All forms of bhagandara are described as grave, distressing, and difficult to treat. Among them, the form arising from all three doshas and the form arising from injury are declared incurable in this classical prognosis.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

તત્ર કેષાઞ્ચિદસાધ્યત્વં દર્શયન્નાહ- ઘોરા ઇત્યાદિ| ઘોરા દુઃખપ્રદાઃ| સાધયિતું દુઃખાઃ કષ્ટસાધ્યાઃ, ‘ભવન્તિ’ ઇત્યધ્યાહારઃ||૧૩||

Meaning of the commentary

The commentary says that this passage identifies forms considered incurable. Ghora means causing suffering, and 'difficult to accomplish' means difficult to cure. The verb 'are' is understood though not expressed in the verse.

Key terms

bhagandara
The classical anorectal tract or fistula-like disease category discussed in the chapter.
kaShTasAdhya (kashtasadhya)
Difficult to cure or manage.
tridoShottha (tridoshottha)
Arising from combined involvement of all three doshas.
kShataja (kshataja)
Arising from injury or trauma.
asAdhya (asadhya)
Considered incurable in the historical prognosis.

Adhikarana પુષ્પિકા · Śloka ૪

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને ભગન્દરનિદાનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ||૪||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भगन्दरनिदानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||

Meaning of the śloka

Thus ends the fourth chapter of the Nidanasthana in the Sushruta Samhita, entitled Bhagandaranidana, the diagnosis of bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ઇતિ શ્રીડહ્લણવિરચિતાયાં નિબન્ધસઙ્ગ્રહાખ્યાયાં સુશ્રુતવ્યાખ્યાયાં નિદાનસ્થાને ચતુર્થોઽધ્યાયઃ||૪||

Meaning of the commentary

The commentary colophon states that the fourth chapter of the Nidanasthana is complete in Shri Dalhana's explanation of Sushruta entitled Nibandhasangraha.

Key terms

bhagandaranidAna (Bhagandaranidana)
The chapter on causes and diagnostic description of bhagandara.
nidAnasthAna (Nidanasthana)
The division concerned with causes and diagnostic descriptions.
caturtha adhyAya (caturtha adhyaya)
The fourth chapter.
nibandhasa~ggraha (Nibandhasangraha)
The title of Dalhana's commentary.
← 3. aśmarīnidānam5. kuṣṭhanidānam →