Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతోఽశ్మరీణాం నిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातोऽश्मरीणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
3. aśmarīnidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
చతస్రోఽశ్మర్యో భవంతి; శ్లేష్మాధిష్ఠానాః; తద్యథా- శ్లేష్మణా, వాతేన, పిత్తేన, శుక్రేణ చేతి ||3||
View original
चतस्रोऽश्मर्यो भवन्ति; श्लेष्माधिष्ठानाः; तद्यथा- श्लेष्मणा, वातेन, पित्तेन, शुक्रेण चेति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్రాసంశోధనశీలస్యాపథ్యకారిణః ప్రకుపితః శ్లేష్మా మూత్రసంపృక్తోఽనుప్రవిశ్య బస్తిమశ్మరీం జనయతి ||4||
View original
तत्रासंशोधनशीलस्यापथ्यकारिणः प्रकुपितः श्लेष्मा मूत्रसम्पृक्तोऽनुप्रविश्य बस्तिमश्मरीं जनयति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
తాసాం పూర్వరూపాణి- జ్వరో బస్తిపీడారోచకౌ మూత్రకృచ్ఛ్రం బస్తిశిరోముష్కశేఫసాం వేదనా కృచ్ఛ్రావసాదో బస్తగంధిత్వం మూత్రస్యేతి ||5|| యథాస్వవేదనావర్ణం దుష్టం సాంద్రమథావిలం | పూర్వరూపేఽశ్మనః కృచ్ఛ్రాన్మూత్రం సృజతి మానవః ||6||
View original
तासां पूर्वरूपाणि- ज्वरो बस्तिपीडारोचकौ मूत्रकृच्छ्रं बस्तिशिरोमुष्कशेफसां वेदना कृच्छ्रावसादो बस्तगन्धित्वं मूत्रस्येति ||५|| यथास्ववेदनावर्णं दुष्टं सान्द्रमथाविलम् | पूर्वरूपेऽश्मनः कृच्छ्रान्मूत्रं सृजति मानवः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
అథ జాతాసు నాభిబస్తిసేవనీమేహనేష్వన్యతమస్మిన్ మేహతో వేదనా మూత్రధారాసంగః సరుధిరమూత్రతా మూత్రవికిరణం గోమేదకప్రకాశమత్యావిలం ససికతం విసృజతి; ధావనలంఘనప్లవనపృష్ఠయానోష్ణాధ్వగమనైశ్చాస్య వేదనా భవంతి ||7||
View original
अथ जातासु नाभिबस्तिसेवनीमेहनेष्वन्यतमस्मिन् मेहतो वेदना मूत्रधारासङ्गः सरुधिरमूत्रता मूत्रविकिरणं गोमेदकप्रकाशमत्याविलं ससिकतं विसृजति; धावनलङ्घनप्लवनपृष्ठयानोष्णाध्वगमनैश्चास्य वेदना भवन्ति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
తత్ర శ్లేష్మాశ్మరీ శ్లేష్మలమన్నమభ్యవహరతోఽత్యర్థముపలిప్యాధః పరివృద్ధిం ప్రాప్య బస్తిముఖమధిష్ఠాయ స్రోతో నిరుణద్ధి, తస్య మూత్రప్రతిఘాతాద్దాల్యతే భిద్యతే నిస్తుద్యత ఇవ చ బస్తిర్గురుః శీతశ్చ భవతి; అశ్మరీ చాత్ర శ్వేతా స్నిగ్ధా మహతీ కుక్కుటాండప్రతీకాశా మధూకపుష్పవర్ణా వా భవతి, తాం శ్లైష్మికీమితి విద్యాత్ ||8||
View original
तत्र श्लेष्माश्मरी श्लेष्मलमन्नमभ्यवहरतोऽत्यर्थमुपलिप्याधः परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतिघाताद्दाल्यते भिद्यते निस्तुद्यत इव च बस्तिर्गुरुः शीतश्च भवति; अश्मरी चात्र श्वेता स्निग्धा महती कुक्कुटाण्डप्रतीकाशा मधूकपुष्पवर्णा वा भवति, तां श्लैष्मिकीमिति विद्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
పిత్తయుతస్తు శ్లేష్మా సంఘాతముపగమ్య యథోక్తాం పరివృద్ధిం ప్రాప్య బస్తిముఖమధిష్ఠాయ స్రోతో నిరుణద్ధి, తస్య మూత్రప్రతీఘాతాదూష్యతే చూష్యతే దహ్యతే పచ్యత ఇవ బస్తిరుష్ణవాతశ్చ భవతి; అశ్మరీ చాత్ర సరక్తా పీతావభాసా కృష్ణా భల్లాతకాస్థిప్రతిమా మధువర్ణా వా భవతి, తాం పైత్తికీమితి విద్యాత్ ||9||
View original
पित्तयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातादूष्यते चूष्यते दह्यते पच्यत इव बस्तिरुष्णवातश्च भवति; अश्मरी चात्र सरक्ता पीतावभासा कृष्णा भल्लातकास्थिप्रतिमा मधुवर्णा वा भवति, तां पैत्तिकीमिति विद्यात् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
వాతయుతస్తు శ్లేష్మా సంఘాతముపగమ్య యథోక్తాం పరివృద్ధిం ప్రాప్య బస్తిముఖమధిష్ఠాయ స్రోతో నిరుణద్ధి, తస్య మూత్రప్రతీఘాతాత్తీవ్రా వేదనా భవతి, తదాఽత్యర్థం పీడ్యమానో దంతాన్ ఖాదతి, నాభిం పీడయతి, మేఢ్రం ప్రమృద్నాతి, పాయుం స్పృశతి, విశర్ధతే, విదహతి, వాతమూత్రపురీషాణి కృచ్ఛ్రేణ చాస్య మేహతో నిఃసరంతి; అశ్మరీ చాత్ర శ్యావా పరుషా విషమా ఖరా కదంబపుష్పవత్కంటకాచితా భవతి, తాం వాతికీమితి విద్యాత్ ||10||
View original
वातयुतस्तु श्लेष्मा सङ्घातमुपगम्य यथोक्तां परिवृद्धिं प्राप्य बस्तिमुखमधिष्ठाय स्रोतो निरुणद्धि, तस्य मूत्रप्रतीघातात्तीव्रा वेदना भवति, तदाऽत्यर्थं पीड्यमानो दन्तान् खादति, नाभिं पीडयति, मेढ्रं प्रमृद्नाति, पायुं स्पृशति, विशर्धते, विदहति, वातमूत्रपुरीषाणि कृच्छ्रेण चास्य मेहतो निःसरन्ति; अश्मरी चात्र श्यावा परुषा विषमा खरा कदम्बपुष्पवत्कण्टकाचिता भवति, तां वातिकीमिति विद्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ప్రాయేణైతాస్తిస్రోఽశ్మర్యో దివాస్వప్నసమశనాధ్యశనశీతస్నిగ్ధగురుమధురాహారప్రియత్వాద్విశేషేణ బాలానాం భవంతి; తేషామేవాల్పబస్తికాయత్వాదనుపచితమాంసత్వాచ్చ బస్తేః సుఖగ్రహణాహరణా భవంతి | మహతాం తు శుక్రాశ్మరీ శుక్రనిమిత్తా భవతి ||11||
View original
प्रायेणैतास्तिस्रोऽश्मर्यो दिवास्वप्नसमशनाध्यशनशीतस्निग्धगुरुमधुराहारप्रियत्वाद्विशेषेण बालानां भवन्ति; तेषामेवाल्पबस्तिकायत्वादनुपचितमांसत्वाच्च बस्तेः सुखग्रहणाहरणा भवन्ति | महतां तु शुक्राश्मरी शुक्रनिमित्ता भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
మైథునవిఘాతాదతిమైథునాద్వా శుక్రం చలితమనిర్గచ్ఛద్విమార్గగమనాదనిలోఽభితః సంగృహ్య మేఢ్రవృషణయోరంతరే సంహరతి, సంహృత్య చోపశోషయతి; సా మూత్రమార్గమావృణోతి , మూత్రకృచ్ఛ్రం బస్తివేదనాం వృషణయోశ్చ శ్వయథుమాపాదయతి, పీడితమాత్రే చ తస్మిన్నేవ ప్రదేశే ప్రవిలయమాపద్యతే; తాం శుక్రాశ్మరీమితి విద్యాత్ ||12||
View original
मैथुनविघातादतिमैथुनाद्वा शुक्रं चलितमनिर्गच्छद्विमार्गगमनादनिलोऽभितः सङ्गृह्य मेढ्रवृषणयोरन्तरे संहरति, संहृत्य चोपशोषयति; सा मूत्रमार्गमावृणोति , मूत्रकृच्छ्रं बस्तिवेदनां वृषणयोश्च श्वयथुमापादयति, पीडितमात्रे च तस्मिन्नेव प्रदेशे प्रविलयमापद्यते; तां शुक्राश्मरीमिति विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
భవంతి చాత్ర- శర్కరా సికతా మేహో భస్మాఖ్యోఽశ్మరివైకృతం |13|
View original
भवन्ति चात्र- शर्करा सिकता मेहो भस्माख्योऽश्मरिवैकृतम् |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13-14) · Śloka 14
అశ్మర్యా శర్కరా జ్ఞేయా తుల్యవ్యంజనవేదనా ||13|| పవనేఽనుగుణే సా తు నిరేత్యల్పా విశేషతః | సా భిన్నమూర్తిర్వాతేన శర్కరేత్యభిధీయతే ||14||
View original
अश्मर्या शर्करा ज्ञेया तुल्यव्यञ्जनवेदना ||१३|| पवनेऽनुगुणे सा तु निरेत्यल्पा विशेषतः | सा भिन्नमूर्तिर्वातेन शर्करेत्यभिधीयते ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15) · Śloka 16
హృత్పీడా సక్థిసదనం కుక్షిశూలం చ వేపథుః | తృష్ణోర్ధ్వగోఽనిలః కార్ష్ణ్యం దౌర్బల్యం పాండుగాత్రతా ||15|| అరోచకావిపాకౌ తు శర్కరార్తే భవంతి చ |16|
View original
हृत्पीडा सक्थिसदनं कुक्षिशूलं च वेपथुः | तृष्णोर्ध्वगोऽनिलः कार्ष्ण्यं दौर्बल्यं पाण्डुगात्रता ||१५|| अरोचकाविपाकौ तु शर्करार्ते भवन्ति च |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16-17) · Śloka 17
మూత్రమార్గప్రవృత్తా సా సక్తా కుర్యాదుపద్రవాన్ ||16|| దౌర్బల్యం సదనం కార్శ్యం కుక్షిశూలమరోచకం | పాండుత్వముష్ణవాతం చ తృష్ణాం హృత్పీడనం వమిం ||17||
View original
मूत्रमार्गप्रवृत्ता सा सक्ता कुर्यादुपद्रवान् ||१६|| दौर्बल्यं सदनं कार्श्यं कुक्षिशूलमरोचकम् | पाण्डुत्वमुष्णवातं च तृष्णां हृत्पीडनं वमिम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18-23) · Śloka 24
నాభిపృష్ఠకటీముష్కగుదవంక్షణశేఫసాం | ఏకద్వారస్తనుత్వక్కో మధ్యే బస్తిరధోముఖః ||18|| బస్తిర్బస్తిశిరశ్చైవ పౌరుషం వృషణౌ గుదః | ఏకసంబంధినో హ్యేతే గుదాస్థివివరాశ్రితాః ||19|| అలాబ్వా ఇవ రూపేణ సిరాస్నాయుపరిగ్రహః | మూత్రాశయో మలాధారః ప్రాణాయతనముత్తమం ||20|| పక్వాశయగతాస్తత్ర నాడ్యో మూత్రవహాస్తు యాః | తర్పయంతి సదా మూత్రం సరితః సాగరం యథా ||21|| సూక్ష్మత్వాన్నోపలభ్యంతే ముఖాన్యాసాం సహస్రశః | నాడీభిరుపనీతస్య మూత్రస్యామాశయాంతరాత్ ||22|| జాగ్రతః స్వపతశ్చైవ స నిఃస్యందేన పూర్యతే | ఆముఖాత్సలిలే న్యస్తః పార్శ్వేభ్యః పూర్యతే నవః ||23|| ఘటో యథా తథా విద్ధి బస్తిర్మూత్రేణ పూర్యతే |24|
View original
नाभिपृष्ठकटीमुष्कगुदवङ्क्षणशेफसाम् | एकद्वारस्तनुत्वक्को मध्ये बस्तिरधोमुखः ||१८|| बस्तिर्बस्तिशिरश्चैव पौरुषं वृषणौ गुदः | एकसम्बन्धिनो ह्येते गुदास्थिविवराश्रिताः ||१९|| अलाब्वा इव रूपेण सिरास्नायुपरिग्रहः | मूत्राशयो मलाधारः प्राणायतनमुत्तमम् ||२०|| पक्वाशयगतास्तत्र नाड्यो मूत्रवहास्तु याः | तर्पयन्ति सदा मूत्रं सरितः सागरं यथा ||२१|| सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते मुखान्यासां सहस्रशः | नाडीभिरुपनीतस्य मूत्रस्यामाशयान्तरात् ||२२|| जाग्रतः स्वपतश्चैव स निःस्यन्देन पूर्यते | आमुखात्सलिले न्यस्तः पार्श्वेभ्यः पूर्यते नवः ||२३|| घटो यथा तथा विद्धि बस्तिर्मूत्रेण पूर्यते |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 25
ఏవమేవ ప్రవేశేన వాతః పిత్తం కఫోఽపి వా ||24|| మూత్రయుక్తముపస్నేహాత్ ప్రవిశ్య కురుతేఽశ్మరీం |25|
View original
एवमेव प्रवेशेन वातः पित्तं कफोऽपि वा ||२४|| मूत्रयुक्तमुपस्नेहात् प्रविश्य कुरुतेऽश्मरीम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25-26) · Śloka 27
అప్సు స్వచ్ఛా(స్థా)స్వపి యథా నిషిక్తాసు నవే ఘటే ||25|| కాలాంతరేణ పంకః స్యాదశ్మరీసంభవస్తథా | సంహంత్యాపో యథా దివ్యా మారుతోఽగ్నిశ్చ వైద్యుతః ||26|| తద్వద్బలాసం బస్తిస్థమూష్మా సంహంతి సానిలః |27|
View original
अप्सु स्वच्छा(स्था)स्वपि यथा निषिक्तासु नवे घटे ||२५|| कालान्तरेण पङ्कः स्यादश्मरीसम्भवस्तथा | संहन्त्यापो यथा दिव्या मारुतोऽग्निश्च वैद्युतः ||२६|| तद्वद्बलासं बस्तिस्थमूष्मा संहन्ति सानिलः |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (27-28) · Śloka 28
మారుతే ప్రగుణే బస్తౌ మూత్రం సమ్యక్ ప్రవర్తతే | వికారా వివిధాశ్చాపి ప్రతిలోమే భవంతి హి ||27|| మూత్రాఘాతాః ప్రమేహాశ్చ శుక్రదోషాస్తథైవ చ | మూత్రదోషాశ్చ యే కేచిద్వస్తావేవ భవంతి హి ||28||
View original
मारुते प्रगुणे बस्तौ मूत्रं सम्यक् प्रवर्तते | विकारा विविधाश्चापि प्रतिलोमे भवन्ति हि ||२७|| मूत्राघाताः प्रमेहाश्च शुक्रदोषास्तथैव च | मूत्रदोषाश्च ये केचिद्वस्तावेव भवन्ति हि ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానేఽశ్మరీనిదానాం నామ తృతీయోఽధ్యాయః ||3||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थानेऽश्मरीनिदानां नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||
🔊 Audio coming soon