Skip to content
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation

൪. ഭഗന്ദരനിദാനമ്

DevanagariIAST (Roman)TeluguTamilMalayalamKannadaGujaratiBengaliGurmukhi

Adhikarana ൧ (൧-൨) · Śloka ൨

അഥാതോ ഭഗന്ദരാണാം നിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

View original

अथातो भगन्दराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Meaning of the śloka

Now the diagnosis of bhagandara will be explained, as taught by the revered Dhanvantari.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

അഥേത്യാദി||൧-൨||

Meaning of the commentary

The commentary repeats the conventional opening and provides no further explanation for these verses.

Key terms

bhagandara
A classical anorectal fistula-like disease category.
nidAna (nidāna)
An account of causes and diagnostic features.

Adhikarana ൨ (൩) · Śloka ൩

വാതപിത്തശ്ലേഷ്മസന്നിപാതാഗന്തുനിമിത്താഃ ശതപോനകോഷ്ട്രഗ്രീവപരിസ്രാവിശമ്ബൂകാവര്തോന്മാര്ഗിണോ യഥാസങ്ഖ്യം പഞ്ച ഭഗന്ദരാ ഭവന്തി | തേ തു ഭഗഗുദബസ്തിപ്രദേശദാരണാച്ച ‘ഭഗന്ദരാ’ ഇത്യുച്യന്തേ | അഭിന്നാഃ പിഡകാഃ, ഭിന്നാസ്തു ഭഗന്ദരാഃ ||൩||

View original

वातपित्तश्लेष्मसन्निपातागन्तुनिमित्ताः शतपोनकोष्ट्रग्रीवपरिस्राविशम्बूकावर्तोन्मार्गिणो यथासङ्ख्यं पञ्च भगन्दरा भवन्ति | ते तु भगगुदबस्तिप्रदेशदारणाच्च ‘भगन्दरा’ इत्युच्यन्ते | अभिन्नाः पिडकाः, भिन्नास्तु भगन्दराः ||३||

Meaning of the śloka

Five kinds of bhagandara are enumerated according to causes involving vāta, pitta, kapha, combined doṣas, and an external factor: śataponaka, uṣṭragrīva, parisrāvin, śambūkāvarta, and unmārgin respectively. They are called bhagandara because they tear or disrupt the region of the perineum, anus, and bladder. Before rupture they are termed swellings or boils; after rupture they are called bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

വാതപിത്തേത്യാദി| സങ്ഖ്യേയനിര്ദേശാദേവ സങ്ഖ്യാസിദ്ധൌ പഞ്ചേതിവചനം ശോണിതജാദിനിഷേധാര്ഥമ്| ഭഗന്ദരനിരുക്തിമാഹ- തേ ത്വിത്യാദി||൩||

Meaning of the commentary

The commentary notes that the five names and five causes already imply the number. The explicit word 'five' excludes additional categories such as a blood-origin type. It then points to the verse's own derivation of the name bhagandara from disruption of the involved anatomical region.

Key terms

shataponaka (śataponaka)
The vāta-associated type, named for having many small openings.
uShTragrIva (uṣṭragrīva)
The pitta-associated type, whose name means camel-neck shaped.
parisrAvin (parisrāvin)
The kapha-associated, continuously discharging type.
shambUkAvarta (śambūkāvarta)
The combined-doṣa type, named for a spiral resembling a snail shell.
unmArgin (unmārgin)
The externally caused type characterized by an abnormal tract.

Adhikarana ൩ (൪) · Śloka ൪

തേഷാം തു പൂര്വരൂപാണി- കടീകപാലവേദനാ കണ്ഡൂര്ദാഹഃ ശോഫശ്ച ഗുദസ്യ ഭവതി ||൪||

View original

तेषां तु पूर्वरूपाणि- कटीकपालवेदना कण्डूर्दाहः शोफश्च गुदस्य भवति ||४||

Meaning of the śloka

Prodromal features of bhagandara are pain in the pelvic or sacral plate, together with itching, burning, and swelling of the anal region.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

പൂര്വരൂപമാഹ- തേഷാം ത്വിത്യാദി| തേഷാം തു പൂര്വരൂപാണി ‘ഭവന്തി’ ഇത്യര്ഥഃ| കടീകപാലഃ കടീഫലകഃ||൪||

Meaning of the commentary

The commentary identifies these as signs arising before bhagandara becomes manifest and glosses kaṭīkapāla as the bony plate or broad region of the waist and pelvis.

Key terms

pUrvarUpa (pūrvarūpa)
A prodromal feature appearing before full manifestation.
kaTIkapAla (kaṭīkapāla)
The pelvic, sacral, or broad waist region described as a bony plate.
gudashopha (guda-śopha)
Swelling in the anal or perianal region.

Adhikarana ൪ (൫) · Śloka ൫

തത്രാപഥ്യസേവിനാം വായുഃ പ്രകുപിതഃ സന്നിവൃത്തഃ സ്ഥിരീഭൂതോ ഗുദമഭിതോऽങ്ഗുലേ ദ്വ്യങ്ഗുലേ വാ മാംസശോണിതേ പ്രദൂഷ്യാരുണവര്ണാം പിഡകാം ജനയതി, സാऽസ്യ തോദാദീന് വേദനാവിശേഷാഞ്ജനയതി, അപ്രതിക്രിയമാണാ ച പാകമുപൈതി, മൂത്രാശയാഭ്യാസഗതത്വാച്ച വ്രണഃ പ്രക്ലിന്നഃ ശതപോനകവദണുമുഖൈശ്ഛിദ്രൈരാപൂര്യതേ, താനി ച ഛിദ്രാണ്യജസ്രമച്ഛം ഫേനാനുവിദ്ധമധികമാസ്രാവം സ്രവന്തി , വ്രണശ്ച താഡ്യതേ ഭിദ്യതേ ഛിദ്യതേ സൂചീഭിരിവ നിസ്തുദ്യതേ, ഗുദം ചാവദീര്യതേ, ഉപേക്ഷിതേ ച വാതമൂത്രപുരീഷരേതസാമപ്യാഗമശ്ച തൈരേവ ഛിദ്രൈര്ഭവതി; തം ഭഗന്ദരം ശതപോനകമിത്യാവക്ഷതേ ||൫||

View original

तत्रापथ्यसेविनां वायुः प्रकुपितः सन्निवृत्तः स्थिरीभूतो गुदमभितोऽङ्गुले द्व्यङ्गुले वा मांसशोणिते प्रदूष्यारुणवर्णां पिडकां जनयति, साऽस्य तोदादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, मूत्राशयाभ्यासगतत्वाच्च व्रणः प्रक्लिन्नः शतपोनकवदणुमुखैश्छिद्रैरापूर्यते, तानि च छिद्राण्यजस्रमच्छं फेनानुविद्धमधिकमास्रावं स्रवन्ति , व्रणश्च ताड्यते भिद्यते छिद्यते सूचीभिरिव निस्तुद्यते, गुदं चावदीर्यते, उपेक्षिते च वातमूत्रपुरीषरेतसामप्यागमश्च तैरेव छिद्रैर्भवति; तं भगन्दरं शतपोनकमित्यावक्षते ||५||

Meaning of the śloka

In a person following an unsuitable regimen, aggravated vāyu is said to become confined and fixed around the anus, at a distance of one or two aṅgulas, disturb flesh and blood, and produce a reddish swelling. It causes pricking and other distinctive pains. If not treated, it suppurates. Because the wound lies near the urinary bladder, it becomes moist and develops numerous minute openings like a śataponaka. These continually discharge a large quantity of clear, frothy fluid. The wound feels beaten, split, cut, and pierced with needles, and the anus feels torn. If neglected, flatus, urine, feces, and semen are said eventually to pass through those openings. This form is called śataponaka bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

പൂര്വരൂപാനന്തരം പിഡികോത്പത്തിപാകോപദ്രവനിരുക്തീദര്ശയന്നാഹ- തത്രാപഥ്യേത്യാദി| സന്നിവൃത്തൌ വ്യാഘുടിതഃ| ഗുദമഭിതോ ഗുദസ്യ സര്വതഃ; അന്യേ ‘ഗുദസന്നിധൌ’ ഇത്യാഹുഃ| അഭ്യാസഃ സമീപമ്| ശതപോനകഃ ശൂകദോഷപരിപഠിതോ വ്യാധിഃ; ‘ചാലനികാ’ ഇതി ജേജ്ഝടഃ; തന്നേച്ഛതി ഗയീ, ലോകശാസ്ത്രയോശ്ചാലനികായാം ശതപോനകശബ്ദസ്യാപ്രസിദ്ധത്വാത്; ‘അശ്വപുച്ഛബാലരചിതം ശതാക്ഷകം’ ഇത്യന്യേ| തുദ്യതേ വ്യഥ്യതേ| താഡ്യതേ ദണ്ഡേനേവാഭിഹന്യത ഇത്യര്ഥഃ| ഭിദ്യതേ ത്വഗ്വിദാര്യത ഇവ| ഛിദ്യതേ ദ്വിധാ ക്രിയത ഇവ||൫||

Meaning of the commentary

The commentary traces the sequence from swelling through suppuration, complications, and naming. Sannivṛtta means turned back or confined. 'Around the anus' is taken literally as on all sides, though others interpret it simply as near the anus. Abhyāsa means proximity. Śataponaka is also the name of a disorder listed among śūka-related conditions. Jejjhaṭa identifies it with cālanikā, but Gayī rejects this because that usage is not established in common or technical language. Others compare it with a many-eyed object woven from horse-tail hairs. The pain terms describe sensations as if struck by a stick, as if the skin were being torn, as if cut in two, and as if pierced.

Key terms

piDakA (piḍakā)
A swelling, boil, or inflammatory lump before it ruptures.
pAka (pāka)
Suppuration or maturation of the swelling.
shataponaka (śataponaka)
The many-opening vāta-associated form of bhagandara.
aNumukha chidra (aṇu-mukha chidra)
An opening with a minute mouth.
ajasra AsrAva (ajasra āsrāva)
Continuous discharge.

Adhikarana ൫ (൬) · Śloka ൬

പിത്തം തു പ്രകുപിതമനിലേനാധഃ പ്രേരിതം പൂര്വവദവസ്ഥിതം രക്താം തന്വീമുച്ഛ്രിതാമുഷ്ട്രഗ്രീവാകാരാം പിഡകാം ജനയതി; സാऽസ്യ ചോഷാദീന് വേദനാവിശേഷാഞ്ജനയതി; അപ്രതിക്രിയമാണാ ച പാകമുപൈതി; വ്രണശ്ചാഗ്നിക്ഷാരാഭ്യാമിവ ദഹ്യതേ, ദുര്ഗന്ധമുഷ്ണമാസ്രാവം സ്രവതി, ഉപേക്ഷിതശ്ച വാതമൂത്രപുരീഷരേതാംസി വിസൃജതി; തം ഭഗന്ദരമുഷ്ട്രഗ്രീവമിത്യാചക്ഷതേ ||൬||

View original

पित्तं तु प्रकुपितमनिलेनाधः प्रेरितं पूर्ववदवस्थितं रक्तां तन्वीमुच्छ्रितामुष्ट्रग्रीवाकारां पिडकां जनयति; साऽस्य चोषादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति; अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति; व्रणश्चाग्निक्षाराभ्यामिव दह्यते, दुर्गन्धमुष्णमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरमुष्ट्रग्रीवमित्याचक्षते ||६||

Meaning of the śloka

Aggravated pitta, driven downward by anila and situated near the anus as described earlier, produces a thin, raised, reddish swelling shaped like a camel’s neck. It causes burning and related distinctive pains and, if untreated, suppurates. The resulting wound feels as though burned by fire or alkali and releases a hot, foul-smelling discharge. If neglected, it may discharge flatus, urine, stool, and reproductive fluid. This bhagandara is called uṣṭragrīva.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

പിത്തം ത്വിത്യാദി| പൂര്വവദവസ്ഥിതമിതി ഗുദമഭിതോऽങ്ഗുലേ ദ്വ്യങ്ഗുലേ വേത്യര്ഥഃ| വിസൃജതി സ്രവതി വ്രണ ഇതി സമ്ബന്ധഃ||൬||

Meaning of the commentary

The commentary explains ‘situated as before’ as located about one or two fingerbreadths around the anus. In the final sentence, it is the wound that discharges the listed substances.

Key terms

uShTragrIva (uṣṭragrīva)
The pitta-predominant bhagandara subtype named for a camel-neck-shaped swelling.
piDakA (piḍakā)
A localized swelling or inflammatory lesion.
pAka (pāka)
Suppuration or maturation of the swelling into a wound.
AsrAva (āsrāva)
Discharge from the lesion.

Adhikarana ൬ (൭) · Śloka ൭

ശ്ലേഷ്മാ തു പ്രകുപിതഃ സമീരണേനാധഃ പ്രേരിതഃ പൂര്വവദവസ്ഥിതഃ ശുക്ലാവഭാസാം സ്ഥിരാം കണ്ഡൂമതീം പിഡകാം ജനയതി, സാऽസ്യ കണ്ഡ്വാദീന് വേദനാവിശേഷാഞ്ജനയതി, അപ്രതിക്രിയമാണാം ച പാകമുപൈതി, വ്രണശ്ച കഠിനഃ സംരമ്ഭീ കണ്ഡൂപ്രായഃ പിച്ഛിലമജസ്രമാസ്രാവം സ്രവതി, ഉപേക്ഷിതശ്ച വാതമൂത്രപുരീഷരേതാംസി വിസൃജതി; തം ഭഗന്ദരം പരിസ്രാവിണമിത്യാചക്ഷതേ ||൭||

View original

श्लेष्मा तु प्रकुपितः समीरणेनाधः प्रेरितः पूर्ववदवस्थितः शुक्लावभासां स्थिरां कण्डूमतीं पिडकां जनयति, साऽस्य कण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणां च पाकमुपैति, व्रणश्च कठिनः संरम्भी कण्डूप्रायः पिच्छिलमजस्रमास्रावं स्रवति, उपेक्षितश्च वातमूत्रपुरीषरेतांसि विसृजति; तं भगन्दरं परिस्राविणमित्याचक्षते ||७||

Meaning of the śloka

Aggravated śleṣman, driven downward by samīra and situated near the anus as previously described, produces a pale or white, firm, itchy swelling. It causes itching and related discomfort and, if untreated, suppurates. The resulting wound is hard, swollen, predominantly itchy, and continuously discharges sticky material. If neglected, it may discharge flatus, urine, stool, and reproductive fluid. This bhagandara is called parisrāvin.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ശ്ലേഷ്മേത്യാദി| സംരമ്ഭീ ശോഫവാന്| കണ്ഡൂപ്രായഃ ഖര്ജൂബഹുലഃ| പരിസ്രാവീത്യേവംശീലഃ പരിസ്രാവീ||൭||

Meaning of the commentary

The commentary glosses saṃrambhin as swollen and kaṇḍū-prāya as having abundant itching. Parisrāvin means a lesion characterized by continuous discharge.

Key terms

parisrAvin (parisrāvin)
The kapha-predominant bhagandara subtype characterized by persistent discharge.
shleShma (śleṣman)
Kapha, the predominant doṣa in this subtype.
saMrambhin (saṃrambhin)
Swollen or inflamed according to the commentary.
picchila AsrAva (picchila āsrāva)
Sticky or mucilaginous discharge.

Adhikarana ൭ (൮) · Śloka ൮

വായുഃ പ്രകുപിതഃ പ്രകുപിതൌ പിത്തശ്ലേഷ്മാണൌ പരിഗൃഹ്യാധോ ഗത്വാ പൂര്വവദവസ്ഥിതഃ പാദാങ്ഗുഷ്ഠാഗ്രപ്രമാണാം സര്വലിങ്ഗാം പിഡകാം ജനയതി, സാऽസ്യ തോദദാഹകണ്ഡ്വാദീന് വേദനാവിശേഷാഞ്ജനയതി, അപ്രതിക്രിയമാണാ ച പാകമുപൈതി, വ്രണശ്ച നാനാവിധവര്ണമാസ്രാവം സ്രവതി, പൂര്ണനദീശമ്ബൂകാവര്തവച്ചാത്ര സമുത്തിഷ്ഠന്തി വേദനാവിശേഷാഃ; തം ഭഗന്ദരം ശമ്ബൂകാവര്തമിത്യാചക്ഷതേ ||൮||

View original

वायुः प्रकुपितः प्रकुपितौ पित्तश्लेष्माणौ परिगृह्याधो गत्वा पूर्ववदवस्थितः पादाङ्गुष्ठाग्रप्रमाणां सर्वलिङ्गां पिडकां जनयति, साऽस्य तोददाहकण्ड्वादीन् वेदनाविशेषाञ्जनयति, अप्रतिक्रियमाणा च पाकमुपैति, व्रणश्च नानाविधवर्णमास्रावं स्रवति, पूर्णनदीशम्बूकावर्तवच्चात्र समुत्तिष्ठन्ति वेदनाविशेषाः; तं भगन्दरं शम्बूकावर्तमित्याचक्षते ||८||

Meaning of the śloka

Aggravated vāyu takes hold of aggravated pitta and śleṣman, moves downward, and settles near the anus as previously described. It produces a swelling about the size of the tip of the great toe and bearing signs of all the doṣas. The lesion causes pricking pain, burning, itching, and related discomfort and, if untreated, suppurates. Its wound releases discharge of various colours, and distinctive severe pains arise like the eddies of a full river and the spiral of a conch. This bhagandara is called śambūkāvarta.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

‘പൂര്ണനദീശമ്ബൂകാവര്തവന്നൈരന്തര്യേണ വേദനാ ഉത്തിഷ്ഠന്തി’ ഇത്യേകേ; അന്യേ തു ‘തഥാവിധഗത്യാരമ്ഭകസ്യ ശോഫസ്യ പൂര്ണനദ്യാവര്തശമ്ബൂകാവര്താകാരേണേവാവഗത്വാദവഗാഢവേദനാ ഭവന്തീത്യര്ഥഃ’| ശമ്ബൂകാഃ ശങ്ഖാഃ||൮||

Meaning of the commentary

One interpretation says that pain arises continuously, like the uninterrupted eddies of a full river and the spiral of a conch. Another says that the swelling’s course or form resembles river eddies and a conch spiral, causing deep-seated pain. Śambūka means a conch.

Key terms

shambUkAvarta (śambūkāvarta)
A combined-doṣa bhagandara subtype named for a conch-like spiral or eddy pattern.
sarvali~gga (sarva-liṅga)
Displaying signs attributed to all the doṣas.
pUrNanadIAvarta (pūrṇa-nadī-āvarta)
The eddy of a full river, used to characterize continuity or form of pain.
avagADhavedanA (avagāḍha-vedanā)
Deep-seated or severe pain in the second interpretation.

Adhikarana ൮ (൯) · Śloka ൯

മൂഢേന മാംസലുബ്ധേന യദസ്ഥിശല്യമന്നേന സഹാഭ്യവഹൃതം യദാऽവഗാഢപുരീഷോന്മിശ്രമപാനേനാധഃപ്രേരിതമസമ്യഗാഗതം ഗുദമപക്ഷിണോതി തദാ ക്ഷതനിമിത്തഃ കോഥ ഉപജായതേ, തസ്മിംശ്ച ക്ഷതേ പൂയരുധിരാവകീര്ണമാംസകോഥേ ഭൂമാവിവ ജലപ്രക്ലിന്നായാം ക്രിമയഃ സഞ്ജായന്തേ, തേ ഭക്ഷയന്തോ ഗുദമനേകധാ പാര്ശ്വതോ ദാരയന്തി, തസ്യ തൈര്മാര്ഗൈഃ കൃമികൃതൈര്വാതമൂത്രപുരീഷരേതാംസ്യഭിനിഃസരന്തി; തം ഭഗന്ദരമുന്മാര്ഗിണമിത്യാചക്ഷതേ ||൯||

View original

मूढेन मांसलुब्धेन यदस्थिशल्यमन्नेन सहाभ्यवहृतं यदाऽवगाढपुरीषोन्मिश्रमपानेनाधःप्रेरितमसम्यगागतं गुदमपक्षिणोति तदा क्षतनिमित्तः कोथ उपजायते, तस्मिंश्च क्षते पूयरुधिरावकीर्णमांसकोथे भूमाविव जलप्रक्लिन्नायां क्रिमयः सञ्जायन्ते, ते भक्षयन्तो गुदमनेकधा पार्श्वतो दारयन्ति, तस्य तैर्मार्गैः कृमिकृतैर्वातमूत्रपुरीषरेतांस्यभिनिःसरन्ति; तं भगन्दरमुन्मार्गिणमित्याचक्षते ||९||

Meaning of the śloka

The text says that when a person unknowingly swallows a bone fragment with food, it may mix with hard stool, be driven downward by apāna, travel improperly, and injure the anus. Putrefaction then develops from the wound. In the injured, pus- and blood-covered flesh, worms are said to arise as they do in waterlogged soil. By consuming the tissue, they tear passages along the sides of the anus; through these worm-made tracts, flatus, urine, stool, and reproductive fluid may emerge. This bhagandara is called unmārgin.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ഉന്മാര്ഗിണഃ സമ്പ്രാപ്തി ദര്ശയന്നാഹ- മൂഢേനേത്യാദി| മൂഢേന അജ്ഞാതേന| അപക്ഷിണോതി സക്ഷതം കരോതി| കോഥഃ പൂതിഭാവഃ| പാര്ശ്വതോ ദാരയന്തി പക്ഷതോ ദാരയന്തി| അസ്യാഗ്രേ അര്ശോഭഗന്ദരം കേചിത് പഠന്തി; തന്ന, സര്വൈര്നിബന്ധകാരൈര്നിരാകൃതത്വാത്||൯||

Meaning of the commentary

The commentary presents the pathogenesis of unmārgin. Mūḍha means unaware or unknowing; apakṣiṇoti means causes injury, and kotha means putrefaction. The tearing is lateral. Some sources add the phrase arśo-bhagandara after this passage, but the commentator rejects it because all compilers exclude it.

Key terms

unmArgin (unmārgin)
A traumatic bhagandara subtype characterized by abnormal tracts.
asthishalya (asthi-śalya)
A sharp or foreign bone fragment swallowed with food.
kotha
Putrefaction or tissue decay arising in the wound.
kRumikRuta mArga (kṛmi-kṛta mārga)
Abnormal passages attributed by the text to worms in damaged tissue.

Adhikarana ൯ (൧൦-൧൧) · Śloka ൧൧

ഭവന്തി ചാത്ര- ഉത്പദ്യതേऽല്പരുക് ശോഫാത് ക്ഷിപ്രം ചാപ്യുപശാമ്യതി | പായ്വന്തദേശേ പിഡകാ സാ ജ്ഞേയാऽന്യാ ഭഗന്ദരാത് ||൧൦|| പായോഃ സ്യാദ് ദ്വ്യങ്ഗുലേ ദേശേ ഗൂഢമൂലാ സരുഗ്ജ്വരാ | ഭാഗന്ദരീതി വിജ്ഞേയാ പിഡകാऽതോ വിപര്യയാത് ||൧൧||

View original

भवन्ति चात्र- उत्पद्यतेऽल्परुक् शोफात् क्षिप्रं चाप्युपशाम्यति | पाय्वन्तदेशे पिडका सा ज्ञेयाऽन्या भगन्दरात् ||१०|| पायोः स्याद् द्व्यङ्गुले देशे गूढमूला सरुग्ज्वरा | भागन्दरीति विज्ञेया पिडकाऽतो विपर्ययात् ||११||

Meaning of the śloka

A mildly painful swelling or pustule arising at the anal margin and subsiding quickly is to be distinguished from bhagandara. By contrast, a deeply rooted, painful lesion with fever arising within a region of two angulas around the anus is called bhagandari because it may lead to bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

അഭാഗന്ദരീം ഭാഗന്ദരീം ച പിഡകാമാഹ- ഭവന്തി ചാത്രേത്യാദി| പായ്വന്തദേശേ പിഡകാ ശോഫാദുത്പദ്യത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| അല്പരുക് അല്പവേദനാ, പായ്വന്തദേശേ ഗുദസ്യാന്തേ, അന്യാ ഭഗന്ദരാത് അപരാ ഭഗന്ദരേഭ്യ ഇത്യര്ഥഃ| ഏതേനാഭാഗന്ദരീ പിഡകോക്താ, യതോऽസ്യാ ഭഗന്ദരോ നോത്പദ്യതേ| അതോऽഭാഗന്ദര്യാഃ പിഡകായാഃ, വിപര്യയാത് വിപരീതത്വാത്, ഭാഗന്ദരീതി ഭഗന്ദരകരീ ഭവതീത്യര്ഥഃ||൧൦-൧൧||

Meaning of the commentary

The commentary contrasts an abhagandari pidaka with a bhagandari pidaka. The first arises from swelling at the end or margin of the anus, has little pain, resolves quickly, and does not produce bhagandara. Bhagandari has the opposite features and is so named because it produces bhagandara. Alparuk means slight pain, and payvantadesha means the terminal anal region.

Key terms

abhAgandarI piDakA (abhagandari pidaka)
A mildly painful, quickly resolving perianal lesion said not to lead to bhagandara.
bhAgandarI piDakA (bhagandari pidaka)
A deeply rooted, painful, fever-associated lesion considered capable of leading to bhagandara.
gUDhamUlA (gudhamula)
Deeply rooted.
pAyvantadesha (payvantadesha)
The end or margin of the anal region.
dvya~ggula (dvyangula)
A distance of two finger-breadths in the source's measurement system.

Adhikarana ൧൦ (൧൨) · Śloka ൧൨

യാനയാനാന്മലോത്സര്ഗാത് കണ്ഡൂരുഗ്ദാഹശോഫവാന് | പായുര്ഭവേദ്രുജഃ കട്യാം പൂര്വരൂപം ഭഗന്ദരേ ||൧൨||

View original

यानयानान्मलोत्सर्गात् कण्डूरुग्दाहशोफवान् | पायुर्भवेद्रुजः कट्यां पूर्वरूपं भगन्दरे ||१२||

Meaning of the śloka

Itching, pain, burning, and swelling at the anus associated with riding or travel and with passing stool, together with pain in the waist or pelvic region, are described as prodromal signs of bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

യോനേത്യാദി| യാനയാനാത് രഥാദിഗമനാത്| മലോത്സര്ഗാത് പുരീഷത്യാഗാത്| കണ്ഡൂരുഗ്ദാഹശോഫവാന് പായുര്ഭവേത്, തതോऽനന്തരം കട്യാം കണ്ഡൂരുഗ്ദാഹശോഫാദികം പൂര്വരൂപം ഭവേത്| അയം വാ പഠനീയഃ പൂര്വോ വാ; പൂര്വരൂപഗ്രന്ഥദ്വയം വാ പഠനീയം, പൂര്വശ്ചാപ്രസിദ്ധഃ, അയം തു പ്രസിദ്ധഃ||൧൨||

Meaning of the commentary

The commentary explains yanayana as travel by chariot or a similar conveyance and malotsarga as passing feces. It first locates itching, pain, burning, and swelling at the anus, followed by similar features or pain in the waist region. Regarding textual placement, this passage may be read instead of an earlier prodromal passage, or both passages may be read. The earlier one is said to be less established, while this one is well known.

Key terms

pUrvarUpa (purvarupa)
A prodromal or early warning feature.
yAnayAna (yanayana)
Travel by a vehicle such as a chariot.
malotsarga
Evacuation or passage of feces.
kaNDU (kandu)
Itching.
pAyu (payu)
The anus or anal region.

Adhikarana ൧൧ (൧൩) · Śloka ൧൩

ഘോരാഃ സാധയിതും ദുഃഖാഃ സര്വ ഏവ ഭഗന്ദരാഃ | തേഷ്വസാധ്യസ്ത്രിദോഷോത്ഥഃ ക്ഷതജശ്ച ഭഗന്ദരഃ ||൧൩||

View original

घोराः साधयितुं दुःखाः सर्व एव भगन्दराः | तेष्वसाध्यस्त्रिदोषोत्थः क्षतजश्च भगन्दरः ||१३||

Meaning of the śloka

All forms of bhagandara are described as grave, distressing, and difficult to treat. Among them, the form arising from all three doshas and the form arising from injury are declared incurable in this classical prognosis.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

തത്ര കേഷാഞ്ചിദസാധ്യത്വം ദര്ശയന്നാഹ- ഘോരാ ഇത്യാദി| ഘോരാ ദുഃഖപ്രദാഃ| സാധയിതും ദുഃഖാഃ കഷ്ടസാധ്യാഃ, ‘ഭവന്തി’ ഇത്യധ്യാഹാരഃ||൧൩||

Meaning of the commentary

The commentary says that this passage identifies forms considered incurable. Ghora means causing suffering, and 'difficult to accomplish' means difficult to cure. The verb 'are' is understood though not expressed in the verse.

Key terms

bhagandara
The classical anorectal tract or fistula-like disease category discussed in the chapter.
kaShTasAdhya (kashtasadhya)
Difficult to cure or manage.
tridoShottha (tridoshottha)
Arising from combined involvement of all three doshas.
kShataja (kshataja)
Arising from injury or trauma.
asAdhya (asadhya)
Considered incurable in the historical prognosis.

Adhikarana പുഷ്പികാ · Śloka ൪

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഭഗന്ദരനിദാനം നാമ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ ||൪||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने भगन्दरनिदानं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||

Meaning of the śloka

Thus ends the fourth chapter of the Nidanasthana in the Sushruta Samhita, entitled Bhagandaranidana, the diagnosis of bhagandara.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ഇതി ശ്രീഡഹ്ലണവിരചിതായാം നിബന്ധസങ്ഗ്രഹാഖ്യായാം സുശ്രുതവ്യാഖ്യായാം നിദാനസ്ഥാനേ ചതുര്ഥോऽധ്യായഃ||൪||

Meaning of the commentary

The commentary colophon states that the fourth chapter of the Nidanasthana is complete in Shri Dalhana's explanation of Sushruta entitled Nibandhasangraha.

Key terms

bhagandaranidAna (Bhagandaranidana)
The chapter on causes and diagnostic description of bhagandara.
nidAnasthAna (Nidanasthana)
The division concerned with causes and diagnostic descriptions.
caturtha adhyAya (caturtha adhyaya)
The fourth chapter.
nibandhasa~ggraha (Nibandhasangraha)
The title of Dalhana's commentary.
← 3. aśmarīnidānam5. kuṣṭhanidānam →